نمایش مبدأ برای ح د د / الحدود

[[رده:ح]]
<span id="الحدود-نسخه-آزمایشی"></span>
= <span dir="rtl">الحُدود (نسخه آزمایشی)</span> =

<span dir="rtl">حدود</span>

<span id="درآمد1"></span>
= <span dir="rtl">درآمد</span><ref><span dir="rtl">به قلم پژوهشگر ارجمند، حجّة الإسلام و المسلمین عبد الهادی مسعودی.</span></ref> =

<span dir="rtl">واژه‌شناسی «حدود»</span>

<span dir="rtl">به گفتۀ خلیل فراهیدی، «حدّ» در زبان عربی به معنای جدا کنندۀ دو چیز یا انتهای چیزی است.</span><ref><span dir="rtl">«فصل ما بين کلّ شيئين حَدٌّ بينهما، و منتهىٰ کلّ شي</span>‌<span dir="rtl">ء حَدُّه</span>‌<span dir="rtl">» (''کتاب العین'': ج۳ ص۱۹ مادّۀ «حدد»).</span></ref> <span dir="rtl">این دو تعبیر، ناظر به یک معنا هستند؛ زیرا انتهای هر چیز، محلّ جدا شدن آن از چیزهای دیگر است. این معنا در زبان فارسی، به «مرز» و «لبه» ترجمه می</span>‌<span dir="rtl">شود و البته «حدّ» و جمع آن (حدود) به همان صورت عربی نیز در فارسی به کار می</span>‌<span dir="rtl">رود. دیگر واژه</span>‌<span dir="rtl">پژوهان بزرگ عرب، مانند ابن فارس و فیّومی نیز این معنا را برای مادّۀ «ح د د» بیان نموده و افزون بر آن، این مادّه را دارای معنای «منع» دانسته</span>‌<span dir="rtl">اند،</span><ref><span dir="rtl">«الحاء و الدال أصلان: الأوّل المنع، و الثانى طَرَف الشى</span>‌<span dir="rtl">ء. فالحدّ: الحاجز بَينَ الشَّيئين.</span>‌ <span dir="rtl">و فلان</span>‌ <span dir="rtl">محدودٌ: إذا کان ممنوعاً» (''معجم مقاییس اللغة'': ج۲ ص۳)، «الحَدُّ في اللُّغَة: الفَصلُ و المَنعُ» (''المصباح المنير'': ج۱ ص۱۲۴ مادّۀ «حدد»). نیز، ر.ک: ''مفردات ألفاظ القرآن'': ص۲۲۱ و ''الصحاح'': ج۲ ص۴۶۲ مادّۀ «حدد».</span></ref> <span dir="rtl">هر چند برخی پژوهش</span>‌<span dir="rtl">های زبان</span>‌<span dir="rtl">شناختی معاصر، آن را معنایی اصیل نمی</span>‌<span dir="rtl">دانند.</span><ref><span dir="rtl">ر. ک: ''دائرة المعارف بزرگ اسلامی'': حرف «حاء» مدخل «حدود».</span></ref>

<span dir="rtl">معنای اصطلاحی «حدّ» در فقه و روایات فقهی نیز به معنای مجازات با اندازه و کیفیت معیّن شده از سوی شارع</span><ref><span dir="rtl">شارع: قانون‌گذار شرع؛ صاحب شریعت. مقصود، خداوند و کسانی است که از طرف او حقّ قانون‌گذری دارند.</span></ref> <span dir="rtl">برای برخی گناهان خاص است. این معنا می</span>‌<span dir="rtl">تواند از هر دو معنای مادّۀ «ح د د» اخذ شده باشد: از معنای نخست؛ چون مجازاتی معیّن و دارای مرز و حد است و از معنای دوم؛ چون اگر مجازات معیّن شده به درستی اجرا شود، شخص تبهکار را از تکرار جنایت و گناه خویش باز می</span>‌<span dir="rtl">دارد و دیگران را از پیروی او منع می</span>‌<span dir="rtl">نماید.</span>

<span dir="rtl">کاربرد قرآنی</span>

<span dir="rtl">کاربردهای مادّۀ «حدد» در قرآن کریم، نیز چند گونه است: گاه به صورت اسم مفرد «حدید (آهن)»</span><ref><span dir="rtl">«الحَديدُ: مَعدِنٌ مَعروفٌ» (''المصباح المنير'': ج۱ ص۱۲۵ مادّۀ «حدد»).</span></ref> <span dir="rtl">و گاه به صورت فعل مانند «یُحادّ (مخالفت و ستیز می</span>‌<span dir="rtl">کند)»</span><ref><span dir="rtl">«المُحادَّة: المخالفة و منعُ ما يجب عليك، و کذٰلك</span>‌ <span dir="rtl">التَّحاد» (''لسان العرب'': ج۳ ص۱۴۰ مادّۀ «حدد»).</span></ref> <span dir="rtl">به کار رفته است. البتّه کاربرد بیشتر، به صورت جمع و بویژه با ترکیب «حدود اللّٰه (مرزهای الهی)»</span><ref><span dir="rtl">در قرآن کریم، «حدود اللّٰه»: دوازده بار، «حدوده» یک بار و «حدود ما أنزل اللّٰه» یک بار آمده است.</span></ref> <span dir="rtl">است. چنین کاربردی که در این مدخل نیز مشاهده می</span>‌<span dir="rtl">شود، برگرفته از معنای نخست مادّه، یعنی انتها و خطّ فاصل میان اشیاء است. بر این پایه، مقصود از «حدود الهی» در قرآن کریم، مرزهای نهاده شده از سوی خداوند برای برخی امور است که رعایت آنها - یعنی رفتار درست و در چارچوب آنها - لازم و موجب رحمت و پاداش الهی، و در گذشتن از آنها و رفتار ناروا و بیرون از مرزهای قانونی و شرعی، سزامند سرزنش و کیفر الهی است. مصداق</span>‌<span dir="rtl">های حدود الهی، متعدّد و متفاوت</span> ‌<span dir="rtl">اند که بیشتر مربوط به مرزها و مقرّرات روابط میان</span>‌<span dir="rtl">فردی بویژه همسران است، مانند حکم هم</span>‌<span dir="rtl">بستری در ماه رمضان و اعتکاف،</span><ref><span dir="rtl">بقره: آیۀ ۱۸۷.</span></ref> <span dir="rtl">روابط زناشویی و احکام طلاق و عدّه و مهریّۀ زنان،</span><ref><span dir="rtl">بقره: آیۀ ۲۲۹ - ۲۳۰، طلاق: آیۀ ۱.</span></ref> <span dir="rtl">حکم ظهار (نوعی جدایی در رابطۀ زناشویی)</span><ref><span dir="rtl">مجادله: آیۀ ۴.</span></ref> <span dir="rtl">و احکام مربوط به ارث و وصیّت.</span><ref><span dir="rtl">نساء: آیۀ ۱۴.</span></ref>

<span dir="rtl">کاربرد حدیثی</span>

<span dir="rtl">در برخی روایات، مانند قرآن کریم، همان معنای لغوی «حد» به کار رفته است؛</span><ref><span dir="rtl">مانند سخن امام علی علیه السلام: «قَد رَکَزتُ فيکُم رايَةَ الإيمانِ، و وَقَفتُکُم عَلىٰ حُدودِ الحَلالِ وَ الحَرام»</span>‌ <span dir="rtl">(نهج البلاغة: خطبۀ ۸۷) و مانند این سخن امام باقر علیه السلام: «إنَّما الوُضوءُ حَدٌّ مِن حُدودِ اللّٰهِ</span>‌ <span dir="rtl">لِيَعلَمَ اللهُ مَن يُطيعُهُ و مَن يَعصيه»</span>‌ <span dir="rtl">(الکافی: ج۳ ص۲۱ ح۲).</span></ref> <span dir="rtl">ولی بیشتر از آن، به معنای مجازات معیّن برخی گناهان است. در باب پیش رو، به هر دو معنا توجّه شده، ولی بسیاری از روایات فقهی و ناظر به اثبات و سقوط حد یا کیفیت اقامه و مُجری آن در این جا نمی</span>‌<span dir="rtl">آیند؛ چون جزو روایات فقهی و بیرون از موضوع این دانش</span>‌<span dir="rtl">نامه</span>‌ <span dir="rtl">اند. به سخن دیگر، این باب، ناظر به آداب اجرای حدود و مباحث مرتبط با اخلاق اجرای حد است و نه بیان حدود شرعی و مجازات معیّن شده برای گناهان که باید آنها را در کتاب</span>‌<span dir="rtl">های مفصّل فقهی جست.</span>

<span dir="rtl">گفتنی است در علم فقه، گاه واژۀ «حد» شامل تعزیر هم می</span>‌<span dir="rtl">شود. تعزیر، جرايم بازمانده از حدود را پوشش می</span>‌<span dir="rtl">دهد و ناظر به مجازات کاری است که در شرع حرام شمرده شده؛ ولی مجازات معیّنی برای آن از سوی شارع مقدّس بیان نشده و تعیین آن، نیازمند حکم دادگاه و قاضی شرع است.</span>

<span dir="rtl">نگاه اجمالی</span>

<span dir="rtl">در نخستین فصل، ابتدا به حدود الهی پرداخته</span>‌<span dir="rtl">ایم و آیات و روایاتی در بارۀ اهمّیت آگاهی از آنها و برکات رعایتشان آورده</span>‌<span dir="rtl">ایم. همچنین روایاتی را آورده</span>‌<span dir="rtl">ایم که نشان می</span>‌<span dir="rtl">دهند هر چیزی بویژه احکامِ ناظر به برخی عبادت</span>‌<span dir="rtl">ها حد و مرزی معیّن شده از سوی خداوند دارد و دستیابی به همۀ آنها نیازمند راه</span>‌<span dir="rtl">نمایی و حجّت</span>‌<span dir="rtl">های خداوند است. بر پایۀ روایات این فصل، روشن می</span>‌<span dir="rtl">شود که مجازات</span>‌<span dir="rtl">های اسلامی، تنها برخی از مصداق</span>‌<span dir="rtl">های حدود الهی اند و اقامه و اجرای این حدود در جامعه، اهمّیت و برکات فراوانی دارد.</span>

<span dir="rtl">در فصل دوم، به «اقامۀ حدود» پرداخته شده که اصطلاحی برای اجرای حد و کیفر مجرمان است. اقامه و اجرای حدود در جامعۀ اسلامی واجب است و برکات متعدّدی دارد و پیشوای جامعه باید در آن بکوشد. اهتمام و سختگیری شارع مقدّس در اجرای حدود، به دلیل صیانت از حقوق الهی و مردم است، و گرنه در پی وحشت</span>‌<span dir="rtl">آفرینی و تجسّس و کشف جُرم و بگیر و ببند مردمان نیست. در بسیاری از موارد، شارع مقدّس خواستار پنهان ماندن جُرم و سپس توبۀ مجرم و گنهکار در پس پردۀ رابطۀ خود و خدای خویش است.</span>

<span dir="rtl">در این فصل همچنین برخی نواهی(مَنهیّاتِ) شرعی در اجرای حدود آمده است، مانند: تعطیل، تبعیض، تأخیر تقصیر، شفاعت و کفالت. همچنین روایات از شدّت عمل بیش از اندازۀ معیّن شده در شرع یا افزودن بر مقدار حدّ مشخّص شده، به طور صریح نهی فرموده و عامل را سزاوار مجازات دانسته</span>‌<span dir="rtl">اند. گفتنی است نواهی دیگری در این باره نیز وجود دارند که در کتاب</span>‌<span dir="rtl">های فقهی به آنها پرداخته شده است.</span>

<span dir="rtl">فصل سوم به موانع اثبات و اجرای حد نظر دارد که در رأس آنها توبه است. شخص مجرم اگر بین خود و خدایش مرتکب گناهی شده باشد ولی پیش از افشای جرمش توبه کند و شاکی خصوصی نداشته باشد، حد از وی ساقط می</span>‌<span dir="rtl">شود. چنین مجرمی که حقّ کسی جز خدای سبحان را پایمال نکرده است، اگر از کردۀ خویش پشیمان شود و پیش از اقامۀ بیّنه بر جرمش، نزد حاکم اقرار کند، با تشخیص حاکم می</span>‌<span dir="rtl">تواند بخشوده شود. در حقوق مردم مانند حدّ قذف و افترا نیز صاحب حق می</span>‌<span dir="rtl">تواند تا هنگامی که طرح دعوا ننموده و مجرم را به دادگاه نکشانده است، مجرم را عفو کند تا حد بر او جاری نشود. همچنین کسانی که به دلیل تازه</span>‌<span dir="rtl">مسلمان بودن یا هر دلیل موجّه دیگری، از گناه بودنِ کاری در اسلام مطّلع نباشند و مرتکب آن شوند، بر آنها حد جاری نمی</span>‌<span dir="rtl">شود. مهم</span>‌<span dir="rtl">تر، این که وقوع شک و شبهه در اثبات جرم یا استحقاق حد، کافی است که اجرای حد متوقّف شود. قاعدۀ فقهی «دَرء» که برآمده از روایات و احکامِ بیان شده یا اجرا شدۀ پیامبر صلی الله علیه و آله و امامان: است، دقّت نظر شارع را در اثبات حدود نشان می</span>‌<span dir="rtl">دهد. شارع مقدّس همچنین به اقرارِ برآمده از شکنجه و فشار یا ادّعای بدون بیّنه وقعی نمی</span>‌<span dir="rtl">نهد و در اثبات حد، به آنها توجّهی نمی</span>‌<span dir="rtl">کند. همچنین بر فرد نابالغ یا زن حامل یا حائض و کسی که به حرم مکّی پناه برده، حد جاری نمی</span>‌<span dir="rtl">شود. افزون بر این، برخی نکات مهم</span>‌<span dir="rtl">تر می</span>‌<span dir="rtl">تواند مانع اجرای حکم شود.</span>

<span dir="rtl">فصل چهارم، نگاهی تاریخی و گذرا به برخی از اجراهای حدود شرعی پیش از اسلام و نیز روزگار صدر اسلام دارد. نکتۀ شایان توجّه در این گزارش</span>‌<span dir="rtl">های تاریخی و نیز آنچه در برخی روایات دیگر دیده می</span>‌<span dir="rtl">شود، رعایت هر دو سوی حقّ جامعه و فرد است. اجرای حدّ الهی، جامعه را از فساد و تباهی و ناامنی تا اندازۀ زیادی محفوظ می</span>‌<span dir="rtl">دارد و مانع شکستن حرمت</span>‌<span dir="rtl">ها می</span>‌<span dir="rtl">گردد، ولی این با رعایت حقّ مجرمی که مجازات خود را تحمّل کرده و حد زده شده است، منافاتی ندارد. تکریم مجرم و جلوگیری از توهین به او پس از اجرای حد، نشان می</span>‌<span dir="rtl">دهد که اجرای حد در اسلام به قصد تحقیر و شکنجۀ مجرم و یا توهین به او نیست، بلکه برای تطهیر وی و زدودن آلودگی از او و نیز به راه هدایت آوردن اوست.</span>

<span dir="rtl">در پایان می</span>‌<span dir="rtl">افزاییم که پیش از دین اسلام، ادیان ابراهیمی دیگر نیز مجازات</span>‌<span dir="rtl">های معیّن و سختی را برای جرایم اقتصادی و جنسی داشته</span>‌<span dir="rtl">اند. همچنین در قوانین باستانی مانند قانون</span>‌<span dir="rtl">نامۀ حمورابی و حتّی اعراب جاهلی نیز چنین مجازات</span>‌<span dir="rtl">هایی به چشم می</span>‌<span dir="rtl">آید.</span><ref><span dir="rtl">ر.ک: ''دائرة المعارف بزرگ اسلامی'': حرف «حاء» مدخل «حدود و تعزیرات»، زیر عنوان فرعیِ «مروری بر پيشينۀ حدود قبل از اسلام».</span></ref> <span dir="rtl">این به معنای نیاز به اجرای سخت و بی</span>‌<span dir="rtl">اغماض برخی مجازات</span>‌<span dir="rtl">ها در حقّ تبهکاران و لزوم حفاظت از امنیت اقتصادی، اجتماعی و پاسداشت نظام خانواده و آبرو و حقوق مردم است.</span>

<span dir="rtl">گفتنی است که در این دانش</span>‌<span dir="rtl">نامه، روایاتی که حدود برخی چیزها را بیان می</span>‌<span dir="rtl">کنند، در مدخل مرتبط خود می</span>‌<span dir="rtl">آیند، مانند: الأکل، الشکر، العبادة، التوکّل، الیقین، الجار، الذکر، السخاء، الإنفاق، الصدقة، الضیافة، العقل، التواضع.</span><ref><span dir="rtl">افزون بر این مدخل‌ها، ر.ک: ''بحار الأنوار'': ج۲ ص۱۶۸ باب ۲۲ «إنّ لکلّ شيﺀ حدّاً»، ''وسائل الشیعة'': ج۱۸ ص۳۰۹ باب «أنّ کلّ من خالف الشرع فعلیه حدّ و تعزیر».</span></ref>

<span id="الفصل-الأول-حدود-الله"></span>
= <span dir="rtl">الفَصلُ الأَوَّل: حُدودُ اللّٰهِ</span> =

<span dir="rtl">فصل یکم</span><span dir="rtl">: حدود خداوند</span>

<span id="أهمیة-العلم-بحدود-الله-و-رعایتها"></span>
== <span dir="rtl">۱ / ۱: أهَمِّیَّةُ العِلمِ بِحُدودِ اللهِ و رِعایَتِها</span> ==

<span dir="rtl">۱ / ۱</span><span dir="rtl">: اهمّیت آگاهی از حدود خدا و رعایت آنها</span>

<span dir="rtl">الکتاب</span>

<span dir="rtl">قرآن</span>

<span dir="rtl">(الْأَعْرَابُ أشَدُّ كُفْراً وَ نِفاقاً وَ أَجْدَرُ ألَّا يَعْلَمُوا حُدُودَ ما أَنْزَلَ اللّٰهُ عَلىٰ رَسُولِهِ وَ اللّٰهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ).</span><ref><span dir="rtl">التوبة: ۹۷.</span></ref>

<span dir="rtl">(باديه</span>‌<span dir="rtl">نشينانِ عرب، در کفر و نفاق [از ديگران] شدیدتر، و به ندانستنِ حدود آنچه خدا بر فرستاده</span>‌<span dir="rtl">اش نازل کرده، سزاوارترند و خداوند، داناى حکيم است).</span>

<span dir="rtl">(وَ مَنْ يَعْصِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ يَتَعَدَّ حُدُودَهُ يُدْخِلْهُ نَاراً خَالِداً فِيهَا وَ لَهُ عَذَابٌ مُهِينٌ).</span><ref><span dir="rtl">النساء: ۱۴.</span></ref>

<span dir="rtl">(و هر کس از خدا و پيامبر او نافرمانى کند و از حدود مقرّر او تجاوز نمايد، وى را در آتشى در می‌آورد که همواره در آن خواهد بود و براى او عذابى خفّت</span>‌<span dir="rtl">آور است).</span>

<span dir="rtl">الحدیث</span>

<span dir="rtl">حدیث</span>

# <span dir="rtl">رسول اللّه صلی الله علیه و آله: إذا ظَهَرَ في اُمَّتي عَشرُ خِصالٍ ابتَلاهُمُ اللهُ بِعَشَرَةٍ: إذا مَنَعوا الزَّكاةَ ماتَتِ المَواشي... و إذا تَعَدَّوا عَن حُدودِ اللهِ سَلَّطَ اللهُ عَلَيهِمُ القَتلَ، و إذا بَخَسُوا</span><ref><span dir="rtl">البَخس: النقص. بَخَسَه حَقَّه: إذا نَقَصه (لسان العرب: ج۶ ص۲۴ «بخس»).</span></ref> <span dir="rtl">الميزانَ سَلَّطَ اللهُ عَلَيهِمُ النَّقصَ.</span><ref><span dir="rtl">معدن الجواهر: ص۷۲.</span></ref>

 

# <span dir="rtl">پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر گاه در میان امّتم ده کار رایج شود، خداوند، آنها را به ده بلا گرفتار می</span>‌<span dir="rtl">کند: هر گاه زکات ندهند، مرگ و میر در میان دام</span>‌<span dir="rtl">ها می</span>‌‌<span dir="rtl">افتد... و هر گاه از حدود خدا تجاوز کنند، خداوند، کُشت و کشتار را بر آنان مسلّط می</span>‌‌<span dir="rtl">کند، و هر گاه کم</span>‌<span dir="rtl">فروشی کنند، خداوند، کمبود را بر آنان مسلّط می</span>‌<span dir="rtl">نماید.</span>

 

<ol start="2" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">ربیع الأبرار عن عائشة: ما ضَرَبَ النَّبِيُّ صلی الله علیه و آله مَملوكاً قَطُّ و لا غَيرَهُ إلّا في سَبيلِ اللهِ، و لَا انتَصَرَ قَطُّ لِنَفسِهِ إلّا أن يُقيمَ حَدّاً مِن حُدودِ اللهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">ربیع الأبرار: ج۱ ص۵۰۱؛ تنبيه الخواطر: ج۲ ص۲۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="2" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">ربیع الأبرار - به نقل از عایشه -: پیامبر صلی الله علیه و آله هرگز غلام و غيرِ غلامى را نزد، مگر در راه خدا، و هرگز براى خود انتقام نگرفت، مگر زمانى که پاى اجراى حدّى از حدود الهى در ميان بود</span>.</li></ol>

 

<ol start="3" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المزار للمفید _ في زِیارَةِ أمیرِ المُؤمِنینَ علیه السلام _: أشهَدُ أنَّكَ حَبيبُ اللهِ و خاصَّةُ اللهِ و خالِصَتُهُ... و حَلَّلتَ حَلالَ اللهِ، و حَرَّمتَ حَرامَ اللهِ، و أقَمتَ أحكامَ اللهِ، و لَم تَتَعَدَّ حُدودَ اللهِ، و عَبَدتَ اللهَ مُخلِصاً حَتّىٰ أتاكَ اليَقينُ.</span><ref><p><span dir="rtl">المزار للمفید: ص۷۸ و ۷۹، مصباح المتهجّد: ص۷۴۲ ح۸۳۵، المزار الکبیر: ص۲۴۱ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۱۰۰ ص۲۸۰ ح۱۵.</span></p></ref>‌</li></ol>

 

<ol start="3" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المزار، مفید - در زیارت امیر مؤمنان علیه السلام -: گواهی می</span>‌<span dir="rtl">دهم که تو محبوب خدا و بندۀ خاص و برگزیدۀ خدا هستی... و حلال خدا را حلال و حرام خدا را حرام شمردی و احکام خدا را بر پا داشتی و از حدود خدا تجاوز نکردی و تا آخر عمر، خدا را با اخلاص پرستیدی.</span></li></ol>

 

<ol start="4" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ علیه السلام _ في خُطبَةٍ خَطَبَها بِذي قارٍ _: ثُمَّ إنَّهُ سَيَأتي عَلَيكُم مِن بَعدي زَمانٌ لَيسَ في ذٰلِكَ الزَّمانِ شَي</span>‌<span dir="rtl">ءٌ أخفىٰ مِنَ الحَقِّ، و لا أظهَرَ مِنَ الباطِلِ... قَد بُدِّلَت سُنَّةُ اللهِ و تُعُدِّيَت حُدودُهُ، و لا يَدعونَ إلَى الهُدیٰ.</span><ref><p><span dir="rtl">الکافي: ج۸ ص۳۸۷ و ۳۸۹ ح۵۸۶ عن الحسین الأصغر بن عليّ بن الحسین عن الإمام زین العابدین عن أبیه علیهما السلام، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۳۶۸ ح۳۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="4" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام علی علیه السلام - در خطبه</span>‌<span dir="rtl">ای که در ذی</span>‌ <span dir="rtl">قار ایراد نمود -: پس از من، زمانی بر شما خواهد آمد که در آن زمان، چیزی پنهان</span>‌<span dir="rtl">تر از حق و آشکارتر از باطل نیست... سنّت خدا جای</span>‌<span dir="rtl">گزین می</span>‌<span dir="rtl">شود و از حدود خدا تجاوز می</span>‌<span dir="rtl">شود و کسی به هدایت فرا نمی</span>‌<span dir="rtl">خواند.</span></li></ol>

<span id="برکات-رعایة-حدود-الله"></span>
== <span dir="rtl">۱ / ۲: بَرَکاتُ رِعایَةِ حُدودِ اللهِ</span> ==

<span dir="rtl">۱ / ۲</span><span dir="rtl">: برکت</span>‌<span dir="rtl">های رعایت حدود خداوند</span>

<ol start="5" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ علیه السلام: ثَلاثُ خِصالٍ مَن كُنَّ فيهِ سَلِمَت لَهُ الدُّنيا وَ الآخِرَةُ: مَن أمَرَ بِالمَعروفِ و ائتَمَرَ بِهِ، و نَهىٰ عَنِ المُنكَرِ وَ انتَهىٰ عَنهُ، و حافَظَ عَلىٰ حُدودِ اللهِ</span>‌<span dir="rtl">.</span><ref><p><span dir="rtl">الأمالى للمفيد: ص۱۱۹ ح۳ عن الحسن البصري، غرر الحکم: ج۵ ص۴۴۰ ح۹۰۷۶، عیون الحکم و المواعظ: ص۴۶۴ ح۸۴۵۷ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۴۲۲ ح۴۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="5" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: کسی که سه ويژگى داشته باشد، دنيا و آخرت او محفوظ است: امر به معروف کند و خودش هم به معروف عمل نماید، نهى از منکر کند و خودش هم از منکر باز ایستد، و حدود خداوند را مراعات کند.</span></li></ol>

 

<ol start="6" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ علیه السلام: لَو حَفِظتُم حُدودَ اللهِ سُبحانَهُ، لَعَجَّلَ لَكُم مِن فَضلِهِ المَوعودِ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۵ ص۱۱۵ ح۷۵۹۱، عیون الحکم و المواعظ: ص۴۱۷ ح۷۰۷۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="6" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: اگر حدود خداوند سبحان را پاس بداريد، لطف [و برکت] خود را که وعده داده است، سريعاً به شما ارزانى مى</span>‌<span dir="rtl">دارد.</span></li></ol>

<span id="لكل-شيء-حد"></span>
== <span dir="rtl">۱ / ۳: لِكُلِّ شَيءٍ حَدٌّ</span> ==

<span dir="rtl">۱ / ۳</span><span dir="rtl">: هر چیزی حد و مرزی دارد</span>

<ol start="7" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّٰه</span>‌ <span dir="rtl">صلی الله علیه و آله: إنَّ اللّهَ جَعَلَ لِكُلِّ شَيءٍ حَدّاً، و جَعَلَ عَلىٰ كُلِّ مَن تَعَدّىٰ حَدّاً مِن حُدودِ اللّهِ عزّ و جلّ حَدّاً.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۷ ص۱۷۴ ح۴ عن عليّ بن الحسن بن رباط عن الإمام الصادق علیه السلام، کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۴ ص۲۵ ح۴۹۹۲ نحوه، المحاسن: ج۱ ص۴۲۹ ح۹۸۸، بحار الأنوار: ج۷۹ ص۴۴ ح۲۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="7" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوند براى هر چيزى حدّی قرار داده و برای هر کس که از حدّی از حدود خداوند توانا و بزرگ در گذرد، حدّى (مجازاتی) قرار داده است.</span></li></ol>

 

<ol start="8" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ علیه السلام: إنَّ اللهَ _ تَبارَكَ و تَعالَىٰ _ حَدَّ حُدوداً فَلا تَعتَدوها، و فَرَضَ فَرائِضَ فَلا تَنقُصوها، و سَكَتَ عَن أشياءَ لَم يَسكُت عَنها نِسياناً لَها فَلا تَكَلَّفوها؛ رَحمَةً مِنَ اللهِ لَكُم فَاقبَلوها.</span><ref><p><span dir="rtl">کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۴ ص۷۵ ح۵۱۴۹، نهج البلاغة: الحکمة۱۰۵،خصائص الأئمة علیهم السلام</span>‌<span dir="rtl">: ص۹۸ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۶۰ ح۱۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="8" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام علی علیه السلام: خداوندِ بلندمرتبه و والا حدودی تعیین کرده است؛ از آن حدود، تجاوز نکنید و واجباتی (تکالیفی) را مقرّر داشته است؛ از آنها کم نگذارید. در بارۀ چیزهایی هم سکوت کرده [و شما را به آنها مکلّف نساخته] و این سکوت او، از روی فراموشی نبوده است. بنا بر این، شما هم آنها را برای خود تکلیف نسازید. این لطف خدا در حقّ شماست؛ آن را بپذیرید.</span></li></ol>

 

<ol start="9" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الباقر علیه السلام: إنَّ اللهَ _ تَبارَكَ و تَعالىٰ _ لَم يَدَع شَيئاً تَحتاجُ إلَيهِ الاُمَّةُ إلىٰ</span>‌ <span dir="rtl">يَومِ القِيامَةِ إلّا أنزَلَهُ في كِتابِهِ، و بَيَّنَهُ لِرَسولِهِ صلی الله علیه و آله، و جَعَلَ لِكُلِّ شَي</span>‌<span dir="rtl">ءٍ حَدّاً، و جَعَلَ عَلَيهِ دَليلاً يَدُلُّ عَلَيهِ، و جَعَلَ عَلىٰ</span>‌ <span dir="rtl">مَن تَعَدَّى</span>‌ <span dir="rtl">الحَدَّ حَدّاً.</span> <ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۷ ص۱۷۶ ح۱۱ عن عمرو بن قيس، تهذيب الأحکام: ج۱۰ ص۳۱۳ ح۱۱۶۶، تفسير العيّاشي: ج۱ ص۷۹ ح۱۲ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۹۲ ص۸۴ ح۱۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="9" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام باقر علیه السلام: خداوندِ بلندمرتبه و والا چيزى را که امّت تا روز قيامت به آن نياز دارند، فرو ننهاده و [حکم آن را] در کتابش نازل کرده و براى پيامبرش صلی الله علیه و آله بيان فرموده است و براى هر چيزى، حد قرار داده و براى نشان دادن آن حد، نشانه</span>‌<span dir="rtl">اى نهاده و براى کسى که از آن حد، فراتر برود، حدّی (مجازاتی) قرار داده است.</span></li></ol>

 

<ol start="10" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المحاسن عن أبي الوليد النجرانيّ عن الامام الباقر علیه السلام:</span>‌ <span dir="rtl">أنَّهُ أتاهُ رَجُلٌ بِمَكَّةَ فَقالَ لَهُ: يا مُحَمَّدَ بنَ عَلِيٍّ، أنتَ الَّذي تَزعُمُ أنَّهُ لَيسَ شَي</span>‌<span dir="rtl">ءٌ إلّا و لَهُ حَدٌّ؟!</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ أبو جَعفَرٍ علیه السلام: نَعَم، أنا أقولُ: إنَّهُ لَيسَ شَي</span>‌<span dir="rtl">ءٌ مِمّا خَلَقَ اللهُ صَغيراً و لا كَبيراً إلّا و قَد جَعَلَ اللهُ لَهُ حَدّاً، إذا جُوِّزَ بِهِ ذٰلِكَ الحَدُّ فَقَد تُعُدِّيَ حَدُّ اللهِ فيهِ.</span>

<span dir="rtl">قالَ: فَما حَدُّ مائِدَتِكَ هٰذِهِ؟</span>

<span dir="rtl">قالَ: تَذكُرُ اسمَ اللهِ حينَ توضَعُ، و تَحمَدُ اللهَ حينَ تُرفَعُ، و تَقُمُّ ما تَحتَها.</span>

<span dir="rtl">قالَ: فَما حَدُّ كوزِكَ</span><ref><span dir="rtl">الکُوز: من الأواني، معروف (لسان العرب: ج۵ ص۴۰۲ «کوز»).</span></ref> <span dir="rtl">هٰذا؟</span>

<span dir="rtl">قالَ: لا تَشرَبُ مِن مَوضِعِ اُذُنِهِ، و لا مِن مَوضِعِ كَسرِهِ؛</span> ‌<span dir="rtl">فانَّهُ مَقعَدُ الشَّيطانِ. و إذا وَضَعتَهُ عَلىٰ فيكَ فَاذكُرِ اسمَ اللهِ، و إذا رَفَعتَهُ</span>‌ <span dir="rtl">عَن فيكَ فَاحمَدِ اللهَ. و تَنَفَّس فيهِ ثَلاثَةَ أنفاسٍ؛ فَإنَّ النَّفَسَ الواحِدَ يُكرَهُ.</span><ref><span dir="rtl">المحاسن: ج۱ ص۴۲۸ ح۹۸۷، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۷۰ ح۱۰.</span></ref>

<ol start="10" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المحاسن - به نقل از ابو وليد نجرانی -: مردى در مکّه خدمت امام باقر علیه السلام رسيد و گفت: اى محمّد بن على! شما معتقدید هيچ چيز نيست، مگر آن که حدّى دارد؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">امام باقر علیه السلام فرمود: «آرى، من مى</span>‌<span dir="rtl">گويم: هر چه خدا از کوچک و بزرگ آفريده است، برايش حدّى قرار داده، که اگر از آن حد تجاوز شود، از حدّى که خدا برايش نهاده، تجاوز شده است».</span>

<span dir="rtl">گفت: مثلاً حدّ همين سفرۀ شما چيست؟</span>

<span dir="rtl">فرمود: «حدّش اين است که وقتى آن را مى</span>‌<span dir="rtl">گسترانى، نام خدا را ببرى و چون آن را جمع مى</span>‌<span dir="rtl">کنى، خدا را سپاس بگويى و زيرش را بروبى».</span>

<span dir="rtl">گفت: حدّ اين کوزۀ شما چيست؟</span>

<span dir="rtl">فرمود: «حدّش اين است که از گوشۀ آن يا از جاى شکستگى</span>‌<span dir="rtl">اش آب نخورى که جایگاه شیطان است و چون آن را بر دهانت نهادی، نام خدا را ببر و چون از دهانت برداشتی، خدا را سپاس گوی و با سه نفس، آب بنوش که یک نفس سر کشیدن، مکروه است».</span>

<ol start="11" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق علیه السلام: إنَّ لِكُلِّ شَيءٍ حَدّاً، و مَن تَعَدّىٰ ذٰلِكَ الحَدَّ كانَ لَهُ حَدٌّ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۷ ص۱۷۵ ح۶ عن سماعة بن مهران، الاُصول الستّة عشر (كتاب درست بن أبي منصور): ص۲۹۲ ح۴۳۷ نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="11" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: هر چيز، حدّى دارد و هر کس از آن حد در گذرد، برايش حدّى [معيّن شده] است.</span></li></ol>

 

<ol start="12" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الکافي عن عمرو بن قيس عن الإمام الصادق</span>‌ <span dir="rtl">علیه السلام: يا عَمرَو</span><ref><p><span dir="rtl">هکذا في الطبعة المعتمدة، و في طبعة دار الحدیث: «عمر» بدل «عمرو» في السند و المتن.</span></p></ref> <span dir="rtl">بنَ قَيسٍ، أ شَعَرتَ أنَّ اللّهَ عزّ و جلّ أرسَلَ رَسولاً، و أنزَلَ عَلَيهِ كِتاباً، و أنزَلَ فِي الكِتابِ كُلَّ ما يُحتاجُ إلَيهِ، و جَعَلَ لَهُ دَليلاً يَدُلُّ عَلَيهِ، و جَعَلَ لِكُلِّ شَيءٍ حَدّاً، و لِمَن جاوَزَ الحَدَّ حَدّاً؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ: قُلتُ: أرسَلَ رَسولاً، و أنزَلَ عَلَيهِ كِتاباً، و أنزَلَ فِي الكِتابِ كُلَّ ما يُحتاجُ إلَيهِ، و جَعَلَ عَلَيهِ دَليلاً، و جَعَلَ لِكُلِّ شَيءٍ حَدّاً؟!</span>

<span dir="rtl">قالَ: نَعَم.</span>

<span dir="rtl">قُلتُ: و كَيفَ جَعَلَ لِمَن جاوَزَ الحَدَّ حَدّاً؟</span>

<span dir="rtl">قالَ: قالَ: إنَّ اللهَ عزّ و جلّ حَدَّ فِي الأموالِ أن لا تُؤخَذَ إلّا مِن حِلِّها، فَمَن أخَذَها مِن غَيرِ حِلِّها قُطِعَت يَدُهُ حَدّاً؛ لِمُجاوَزَةِ الحَدِّ. و إنَّ اللهَ عزّ و جلّ حَدَّ أن لا يُنكَحَ النِّكاحُ إلّا مِن حِلِّهِ، و مَن فَعَلَ غَيرَ ذٰلِكَ إن كانَ عَزَباً حُدَّ، و إن كانَ مُحصَناً رُجِمَ؛ لِمُجاوَزَتِهِ الحَدَّ.</span><ref><span dir="rtl">الكافي: ج۷ ص۱۷۵ ح۷.</span></ref>

<ol start="12" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الکافی - به نقل از عمرو بن قيس -: امام صادق علیه السلام به من فرمود: «اى عمرو بن قيس! آيا مى</span>‌<span dir="rtl">دانى که خداوند عزّ و جلّ پيامبرى روانه کرد و کتابى بر او فرو فرستاد و همۀ نيازها را در آن کتاب نازل کرد و براى آن راه</span>‌<span dir="rtl">نمايى قرار داد که به آن راه مى</span>‌<span dir="rtl">نمايد و براى هر چيز، حدّى قرار داد و براى هر کس که از آن حد در گذرد، نيز حدّى تعیین فرمود؟».</span></li></ol>

<span dir="rtl">گفتم: پيامبرى روانه کرد و بر او کتابى فرو فرستاد و همۀ نيازها را در آن کتاب نازل کرد و راه</span>‌<span dir="rtl">نمايى بر آن قرار داد و براى کسى که از حد در گذرد، حدّى قرار داد!؟</span>

<span dir="rtl">فرمود: «آرى».</span>

<span dir="rtl">گفتم: چگونه براى کسى که از حد در گذرد، حدّى قرار داد؟</span>

<span dir="rtl">فرمود: «خداوند عزّ و جلّ در اموال، اين حد را قرار داده که جز از راه حلالش به دست نيايد و هر کس که آن را از راه غير حلالش بر گيرد، حدّ قطع دست بر او جارى مى</span>‌<span dir="rtl">شود؛ زيرا از حد در گذشته است. نيز خداوند عزّ و جلّ اين حد را قرار داده است که جز از راه حلالش آميزش نشود و هر کس جز اين کند، اگر بى</span>‌<span dir="rtl">همسر باشد، تازيانه زده مى</span>‌<span dir="rtl">شود و اگر همسردار باشد، سنگسار مى</span>‌<span dir="rtl">شود؛ زيرا از حد در گذشته است».</span>

<ol start="13" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الباقر علیه السلام: يا فُضَيلُ، إنَّ لِهٰذَا الدّينِ</span>‌ <span dir="rtl">حَدّاً مِثلَ حَدِّ بَيتي هٰذا.</span><ref><p><span dir="rtl">الاختصاص: ص۳۱، المحاسن: ج۱ ص۴۲۴ ح۹۷۵ عن الإمام الصادق علیه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۷۰ ح۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="13" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام باقر علیه السلام:</span> ‌<span dir="rtl">ای فضیل! این دین، حد و مرزی دارد، مانند حد و مرز همین خانۀ من.</span></li></ol>

 

<ol start="14" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق علیه السلام: ما خَلَقَ اللّهُ حَلالاً و لا حَراماً إلّا و لَهُ حُدودٌ كَحُدودِ داري هٰذِهِ: ما كانَ مِنَ الطَّريقِ فَهو مِنَ الطَّريقِ، و ما كانَ مِنَ الدّارِ فَهو مِنَ الدّارِ؛ حَتّىٰ أرشُ الخَدشِ فَما سِواهُ، وَ الجَلدَةُ و نِصفُ الجَلدَةِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الکافي: ج۷ ص۱۷۵ ح۹ عن سلیمان بن هارون العجلي و ج۱ ص۵۹ ح۳، المحاسن: ج۱ ص۴۲۵ ح۹۷۷ نحوه، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۷۰ ح۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="14" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: خداوند هیچ حلال و حرامى نيافريد، جز این که آن حلال و حرام حدودی دارد، چنان که این خانۀ من حدودی دارد و حدودش آن را از کوچه و گذرگاه جدا می</span>‌<span dir="rtl">کند. حتّى ديۀ خراش و غير آن [و حتّى] يک تازيانه و نيم تازيانه [همگی برایشان، حد تعیین شده است].</span></li></ol>

 

<ol start="15" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق علیه السلام: كانَ عَلِيٌّ علیه السلام يَعلَمُ الخَبَرَ</span><ref><p><span dir="rtl">في بحار الأنوار: «یعلم الخیر»، و قال في بيانها: «في بعض النسخ: الخير بالياء المنقّطة بنقطتين؛ أي جميع الخيرات من الحلال و الحرام. و في بعضها بالباء الموحّدة؛ أي أخبار الرسول صلی الله علیه و آله في الحلال و الحرام» (بحار الأنوار: ج۲ ص۱۷۰ ذیل ح۹).</span></p></ref> <span dir="rtl">الحَلالَ وَ الحَرامَ، و يَعلَمُ القُرآنَ، و لِكُلِّ شَي</span>‌<span dir="rtl">ءٍ مِنهُما حَدٌّ.</span><ref><p><span dir="rtl">المحاسن: ج۱ ص۴۲۵ ح۹۷۸ عن حفص بن قرط، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۷۰ ح۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="15" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: على علیه السلام اخبار حلال و حرام را می</span>‌<span dir="rtl">دانست</span><ref><p><span dir="rtl">در بحار الأنوار، در توضیح عبارت «یعلم الخبر» آمده است: «در برخی نسخه</span>‌<span dir="rtl">ها &quot;الخیر&quot; آمده است؛ یعنی همۀ خوبی</span>‌<span dir="rtl">ها را از حلال و حرام می</span>‌<span dir="rtl">دانست. در برخی نسخه</span>‌<span dir="rtl">ها هم با باء آمده است؛ یعنی همۀ اخبار پیامبر صلی الله علیه و آله در بارۀ حلال و حرام را می</span>‌<span dir="rtl">دانست».</span></p></ref> <span dir="rtl">و قرآن را نیز می</span>‌<span dir="rtl">دانست و هر يک از اين دو، حدّی دارد.</span></li></ol>

 

<ol start="16" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق علیه السلام: لِلقُرآنِ</span>‌ <span dir="rtl">حُدودٌ كَحُدودِ الدّارِ.</span><ref><p><span dir="rtl">المحاسن: ج۱ ص۴۲۵ ح۹۷۹ عن عبد الحميد بن عوّاض الطّائي</span>‌<span dir="rtl">، مشکاة الأنوار: ص۲۶۸ ح۷۹۸، بحار الأنوار: ج۹۲ ص۱۶ ح۱۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="16" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: قرآن حدودی (مرزهایی) دارد، چنان که خانه حدود دارد.</span></li></ol>

<span id="ملاحظة"></span>
=== <span dir="rtl">مُلاحَظَة</span> ===

<span dir="rtl">نکته</span>

<span dir="rtl">وردت كلمةُ «حَدّ» في عبارةِ «إنَّ لِكُلِّ شَيءٍ حَدَّاً، و مَن تَعَدّىٰ ذٰلِكَ الحَدَّ كانَ لَهُ حَدٌّ» و ما شابهها، بمعنيينِ مختلفينِ</span>: <span dir="rtl">الحدّ الأوّل: يكون معناه _ باعتبارِ قرينة «كُلِّ شَيءٍ»_ المعنى اللّغويّ؛ أي: المرز أو النّهاية</span>. <span dir="rtl">الحدّ الثاني: يكون معناه «العُقوبَة و المُجازاة».</span>

<span dir="rtl">إنّ هٰذا المعنى الثاني قريبٌ من المعنى الاصطلاحيِّ و الفقهيِّ للحدّ، و لٰكنّه ليس هو عينه (الحدّ الفقهيّ الثابت غير القابِلِ للتغييرِ)، بل هو يتغيّر و يتناسب مع الموضوعِ المطروحِ، و من ثَمَّ، فإنّه يشمل التّعزير الشّرعيّ و الفقهيّ أيضاً</span>.

<span dir="rtl">واژۀ «حدّ» در عبارت «إنّ لکلّ شیء حدّاً و من تعدّیٰ ذٰلک الحدّ کان له حدّ» و مشابه آن، در دو معنا به کار رفته است: حدّ اوّل با توجّه به قرینۀ «کلّ شیء» به معنای لغوی آن (مرز و انتها) و حدّ دوم به معنای «عقوبت و مجازات» است. این معنا به معنای اصطلاحی و فقهیِ حد، نزدیک است؛ ولی همان نیست تا ثابت و تغییرناپذیر باشد؛ بلکه متناسب با موضوع، تغییر می</span>‌<span dir="rtl">کند و از این رو شامل تعزیر شرعی و فقهی هم می</span>‌<span dir="rtl">شود.</span>

<span id="بعض-ما-یتعلق-به-حدود-الله"></span>
== <span dir="rtl">۱ / ۴: بَعضُ ما یَتَعَلَّقُ بِهِ حُدودُ اللهِ</span> ==

<span dir="rtl">۱ / ۴</span><span dir="rtl">: پاره</span>‌<span dir="rtl">ای موارد که خداوند برایشان حد و مرز گذاشته است</span>

<span id="الوضوء"></span>
=== <span dir="rtl">۱ / ۴ - ۱: الوُضوءُ</span> ===

<span dir="rtl">۱ / ۴ - ۱</span><span dir="rtl">: وضو</span>

<ol start="17" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الباقر علیه السلام: إنَّما الوُضوءُ حَدٌّ مِن حُدودِ اللهِ؛</span>‌ <span dir="rtl">لِيَعلَمَ اللهُ مَن يُطيعُهُ و مَن يَعصيهِ.</span>‌<ref><p><span dir="rtl">الکافي: ج۳ ص۲۱ ح۲ عن زرارة، تهذیب الأحکام: ج۱ ص۱۳۸ ح۳۸۷، کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۱ ص۳۸ ح۷۸ نحوه، بحار الأنوار: ج۸۰ ص۱۲۷ ذیل ح۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="17" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام باقر علیه السلام: وضو، حدّی از حدود خداست تا خدا بداند چه کسی از او فرمان می</span>‌<span dir="rtl">برد و چه کسی نافرمانی</span>‌<span dir="rtl">اش می</span>‌<span dir="rtl">کند.</span></li></ol>

<span id="الصلاة"></span>
=== <span dir="rtl">۱ / ۴ - ۲: الصَّلاةُ</span> ===

<span dir="rtl">۱ / ۴ - ۲</span><span dir="rtl">: نماز</span>

<ol start="18" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام زين العابدين علیه السلام _ في دُعائِهِ عِندَ دُخولِ شَهرِ رَمَضانَ _: اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلىٰ مُحَمَّدٍ و آلِهِ</span>‌<span dir="rtl">، و قِفنا فيهِ عَلىٰ مَواقيتِ الصَّلَواتِ الخَمسِ بِحُدودِهَا الَّتي حَدَّدتَ</span>‌<span dir="rtl">، و فُروضِهَا الَّتي فَرَضتَ</span>‌<span dir="rtl">، و وَظائِفِهَا الَّتي وَظَّفتَ</span>‌<span dir="rtl">، و أوقاتِهَا الَّتي وَقَّتَّ.</span><ref><p><span dir="rtl">الصحيفة السجّاديّة: ص۱۶۷ الدعاء ۴۴، مصباح المتهجّد: ص۶۰۸ ح۶۹۵، الإقبال: ج۱ ص۱۱۲</span> <span dir="rtl">كلاهما نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="18" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام زین العابدین علیه السلام - در دعای خود به هنگام فرا رسیدن ماه رمضان-: بار خدایا! بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست و ما را در اين ماه بر وقت‌های نمازهاى پنجگانه و حدود آنها که تعیین کرده</span>‌<span dir="rtl">اى و واجبات آنها که مقرّر داشته</span>‌<span dir="rtl">اى و شروط آنها که تعيين کرده</span>‌<span dir="rtl">اى و وقت‌های آن‌ها که معيّن نموده</span>‌<span dir="rtl">اى، واقف ساز.</span></li></ol>

<span id="الصیام"></span>
=== <span dir="rtl">۱ / ۴ - ۳: الصِّیامُ</span> ===

<span dir="rtl">۱ / ۴ - ۳</span><span dir="rtl">: روزه</span>

<span dir="rtl">(أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَىٰ نِسَائِكُمْ هُنَّ لِبَاسٌ لَكُمْ وَ أَنْتُمْ لِبَاسٌ لَهُنَّ عَلِمَ اللّٰهُ أَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَخْتَانُونَ أَنْفُسَكُمْ فَتَابَ عَلَيْكُمْ وَ عَفَا عَنْكُمْ فَالْآنَ بَاشِرُوهُنَّ وَ ابْتَغُوا مَا كَتَبَ اللّٰهُ لَكُمْ وَ كُلُوا وَ اشْرَبُوا حَتَّىٰ يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّيَامَ إِلَى اللَّيْلِ وَ لَا تُبَاشِرُوهُنَّ وَ أَنْتُمْ عَاكِفُونَ فِي الْمَسَاجِدِ تِلْكَ حُدُودُ اللّٰهِ فَلَا تَقْرَبُوهَا كَذٰلِكَ يُبَيِّنُ اللّٰهُ آيَاتِهِ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ).</span><ref><span dir="rtl">البقرة: ۱۸۷.</span></ref>

<span dir="rtl">(در شب</span>‌<span dir="rtl">هاى روزه‌داری، همخوابگى با زنانتان بر شما حلال گرديده است. آنان براى شما لباس اند و شما براى آنان لباسىيد. خدا مى</span>‌<span dir="rtl">دانست که شما با خودتان ناراستى مى</span>‌<span dir="rtl">کرديد، پس توبۀ شما را پذيرفت و از شما در گذشت. اکنون [در شب</span>‌<span dir="rtl">هاى ماه رمضان مى</span>‌<span dir="rtl">توانيد] با آنان همخوابگى کنيد و آنچه را خداوند براى شما مقرّر داشته، طلب کنيد و بخوريد و بياشاميد تا رشتۀ سپيد بامداد از رشتۀ سياه [شب] بر شما نمودار شود. سپس روزه را تا [فرا رسيدن] شب به اتمام رسانيد، و در حالى که در مساجد معتکف هستيد، [با زنان] در نياميزيد. اين است حدود خداوند. پس مباد بِدان نزديک شويد. اين گونه، خداوند آيات خود را براى مردم بيان مى</span>‌<span dir="rtl">کند. باشد که پروا پيشه کنند).</span>

<span id="الطلاق"></span>
=== <span dir="rtl">۱ / ۴ - ۴: الطَّلاقُ</span> ===

<span dir="rtl">۱ / ۴ - ۴</span><span dir="rtl">: طلاق</span>

<span dir="rtl">الکتاب</span>

<span dir="rtl">قرآن</span>

<span dir="rtl">(الطَّلَاقُ مَرَّتَانِ فَإِمْسَاكٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِيحٌ بِإِحْسَانٍ وَ لَا يَحِلُّ لَكُمْ أَنْ تَأْخُذُوا مِمَّا آتَيْتُمُوهُنَّ شَيْئاً إِلَّا أَنْ يَخَافَا أَلَّا يُقِيمَا حُدُودَ اللّٰهِ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا يُقِيمَا حُدُودَ اللّٰهِ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا فِيمَا افْتَدَتْ بِهِ تِلْكَ حُدُودُ اللّٰهِ فَلَا تَعْتَدُوهَا وَ مَنْ يَتَعَدَّ حُدُودَ اللّٰهِ فَأُولٰئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ * فَإِنْ طَلَّقَهَا فَلَا تَحِلُّ لَهُ مِنْ بَعْدُ حَتَّىٰ تَنْكِحَ زَوْجاً غَيْرَهُ فَإِنْ طَلَّقَهَا فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا أَنْ يَتَرَاجَعَا إِنْ ظَنَّا أَنْ يُقِيمَا حُدُودَ اللّٰهِ وَ تِلْكَ حُدُودُ اللّٰهِ يُبَيِّنُهَا لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ).</span><ref><span dir="rtl">البقرة: ۲۲۹ _ ۲۳۰.</span></ref>

<span dir="rtl">(طلاق [رِجعى]، دو بار است. پس از آن، يا [بايد زن را] به خوبى نگاه داشتن يا به شايستگى آزاد کردن، و براى شما روا نيست که از آنچه به آنان داده</span>‌<span dir="rtl">ايد، چيزى باز ستانيد، مگر آن که [طرفين] در به پا داشتن حدود خدا بيمناک باشند. پس اگر بيم داريد که آن دو، حدود خدا را بر پا نمى</span>‌<span dir="rtl">دارند، در آنچه [زن براى آزاد کردن خود] فديه دهد، گناهى بر آن دو نيست. اين است حدود [احکام] خداوند. پس، از آن تجاوز مکنيد و کسانى که از حدود [احکام] الهى تجاوز کنند، به یقین، ستمکاران</span> ‌<span dir="rtl">اند. * و اگر [شوهر براى بار سوم] او را طلاق دهد، پس از آن، ديگر [آن زن] براى او حلال نيست، تا اين که با شوهرى غير از او ازدواج کند [و با او همخوابگى نمايد]. پس اگر [شوهر دوم] وى را طلاق داد، اگر آن دو [همسر سابق] پندارند که حدود خدا را بر پا مى</span>‌<span dir="rtl">دارند، گناهى بر آن دو نيست که به يکديگر باز گردند. و اينها حدود [احکام] الهى است که آن را براى قومى که مى</span>‌<span dir="rtl">دانند، بيان مى</span>‌<span dir="rtl">کند).</span>

<span dir="rtl">(يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ وَ أَحْصُوا الْعِدَّةَ وَ اتَّقُوا اللّٰهَ رَبَّكُمْ لَا تُخْرِجُوهُنَّ مِنْ بُيُوتِهِنَّ وَ لَا يَخْرُجْنَ إِلَّا أَنْ يَأْتِينَ بِفَاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ وَ تِلْكَ حُدُودُ اللّٰهِ وَ مَنْ يَتَعَدَّ حُدُودَ اللّٰهِ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ لَا تَدْرِي لَعَلَّ اللّٰهَ يُحْدِثُ بَعْدَ ذٰلِكَ أَمْراً).</span><ref><span dir="rtl">الطلاق: ۱.</span></ref>

<span dir="rtl">(اى پيامبر!</span> <span dir="rtl">هر زمان [خواستید] زنان را طلاق دهید، در [زمانبندى] عدّۀ آنان طلاقشان دهید (زمانی که از عادت ماهانه پاک شده</span>‌<span dir="rtl">اند و با آنان نزدیکی نکرده باشید) و حساب آن عدّه را نگه داريد، و از خداوند، پروردگارتان بترسيد. آنان را از خانه</span>‌<span dir="rtl">هايشان بيرون مکنيد و بيرون نروند، مگر آن که مرتکب کار زشت آشکارى شده باشند.</span> <span dir="rtl">اينها حدود خداوند است و هر کس از حدود خدا [پا] فراتر نهد، قطعاً به خودش ستم کرده است. نمى</span>‌<span dir="rtl">دانى، شايد خدا پس از اين، پيشامدى پديد آورد).</span>

<span dir="rtl">الحدیث</span>

<span dir="rtl">حدیث</span>

<ol start="19" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق علیه السلام: لا يَقَعُ الطَّلاقُ إلّا عَلَى الكِتابِ وَ السُّنَّةِ؛ لِأَنَّهُ حَدٌّ مِن حُدودِ اللهِ عزّ و جلّ، يَقولُ: (إِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ وَ أَحْصُوا الْعِدَّةَ)؛ و يَقولُ: (وَ أَشْهِدُوا ذَوَيْ عَدْلٍ مِنْكُمْ)،</span><ref><p><span dir="rtl">الطلاق: ۲.</span></p></ref> <span dir="rtl">و يَقولُ: (وَ تِلْكَ حُدُودُ اللّٰهِ وَ مَنْ يَتَعَدَّ حُدُودَ اللّٰهِ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ)</span>‌<span dir="rtl">.</span></li></ol>

<span dir="rtl">وَ إنَّ رَسولَ اللهِ صلی الله علیه و آله رَدَّ طَلاقَ عَبدِ اللهِ بنِ عُمَرَ لِأَنَّهُ كانَ خِلافاً لِلكِتابِ وَ السُّنَّةِ.</span><ref><span dir="rtl">علل الشرائع: ص۵۰۶ ح۱ عن إسماعيل بن الفضل الهاشمي</span>‌<span dir="rtl">، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۱۵۰ ح۴۶.</span></ref>

<ol start="19" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: طلاق به وقوع نمی</span>‌<span dir="rtl">پیوندد، مگر بر طبق کتاب و سنّت؛ زیرا طلاق حدّی از حدود خداوند عزّ و جلّ است. می</span>‌<span dir="rtl">فرماید: (هر زمان [خواستید] زنان را طلاق دهید، در [زمانبندى] عدّۀ آنان طلاقشان دهید و حساب آن عدّه را نگه داريد) و می</span>‌<span dir="rtl">فرماید: (چند نفر عادل از خود را شاهد بگیرید) و می</span>‌<span dir="rtl">فرماید: (اينها حدود خداوند است و هر کس از حدود خدا [پاى] فراتر نهد، قطعاً به خودش ستم کرده است). پیامبر خدا صلی الله علیه و آله هم طلاق عبد اللّٰه بن عمر را مردود شمرد؛ چون بر خلاف کتاب و سنّت، صورت گرفته بود.</span></li></ol>

<span id="الظهار"></span>
=== <span dir="rtl">۱ / ۴ - ۵: الظِّهارُ</span> ===

<span dir="rtl">۱ / ۴ - ۵</span><span dir="rtl">: ظِهار</span><ref><span dir="rtl">ظِهار، گونه</span>‌<span dir="rtl">ای طلاق میان اعراب پیش از اسلام بوده که قرآن کریم در چهار آیۀ نخست سورۀ مجادله به آن اشاره کرده است. ظهار، هنگامی واقع می</span>‌<span dir="rtl">شود که مرد، همسرش را به ظَهر (پشتِ) مادر یا دختر یا خواهر خود تشبیه کند و برای مثال به همسرش بگوید: «تو برای من، مثل پشت مادرم هستی». در فرهنگ جاهلیّت، این کار موجب حرمت آمیزش جنسی و ممنوعیت ابدی ازدواج می</span>‌<span dir="rtl">شده است؛ امّا در فقه اسلامی، ظِهار، عملی حرام است؛ ولی موجب حرمت ابدی نمی</span>‌<span dir="rtl">شود و تنها آمیزش جنسی را تا پیش از پرداخت کفّاره ممنوع می</span>‌<span dir="rtl">کند. مرد می</span>‌<span dir="rtl">تواند با پرداخت کفّاره، از ظِهار رجوع کند و حرمت آمیزش جنسی را از میان ببرد. او همچنین می</span>‌<span dir="rtl">تواند با طلاق دادن زنش، ظهار را باطل نماید و پس از آن، دوباره و طبق مقررّات شرعی با او ازدواج نماید.</span></ref>

<span dir="rtl">الکتاب</span>

<span dir="rtl">قرآن</span>

<span dir="rtl">(وَ الَّذِينَ يُظَاهِرُونَ مِنْ نِسَائِهِمْ ثُمَّ يَعُودُونَ لِمَا قَالُوا فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَتَمَاسَّا ذٰلِكُمْ تُوعَظُونَ بِهِ وَ اللّٰهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ * فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَتَمَاسَّا فَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَإِطْعَامُ سِتِّينَ مِسْكِيناً ذٰلِكَ لِتُؤْمِنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ تِلْكَ حُدُودُ اللّٰهِ وَ لِلْكَافِرِينَ عَذَابٌ أَلِيمٌ)</span>‌<span dir="rtl">.</span><ref><span dir="rtl">المجادلة: ۳ _ ۴.</span></ref>

<span dir="rtl">(و کسانى که زنانشان را ظهار مى</span>‌<span dir="rtl">کنند، سپس از آنچه گفته</span>‌<span dir="rtl">اند، پشيمان مى</span>‌<span dir="rtl">شوند، بر ايشان [فرض] است که پيش از آن که با آنان همخوابی کنند، بنده</span>‌<span dir="rtl">اى را آزاد سازند. اين [حکمى] است که بِدان پند داده مى</span>‌<span dir="rtl">شويد، و خدا به آنچه انجام می</span>‌<span dir="rtl">دهيد، آگاه است * و آن کس که [بر آزاد کردن بنده] دسترس ندارد، بايد پيش از آمیزش [با همسر خود] دو ماه پياپى روزه بدارد و هر که نتواند، بايد شصت بينوا را خوراک بدهد. اين [حکم] براى آن است که به خدا و فرستادۀ او ايمان بياوريد، و اين است حدود خداوند و کافران را عذابى پردرد خواهد بود).</span>

<span dir="rtl">الحدیث</span>

<span dir="rtl">حدیث</span>

<ol start="20" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الکافی عن الحسن الصَّيقَل: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللهِ علیه السلام عَنِ الرَّجُلِ يُظاهِرُ</span><ref><p><span dir="rtl">تکرّر ذِکر الظِّهار کتاباً و سُنّة، و هو في</span>‌<span dir="rtl">اللغة الرکوب علی الظهر، و في الشرع تشبیه الزوج المکلّف منکوحَته _ و لو مطلّقه رجعیّة و هي في العِدّة _ بظهر محرَّمة أبدیّة بنسب أو رضاع أو مصاهرة، کأن یقول لها: «أنت عَلَيَّ کظَهر اُمّي»... فکأنّه قال: رکوبك للنکاح حرام عَلَيّ (مجمع البحرین: ج۲ ص۱۱۴۸ «ظهر»).</span></p></ref> <span dir="rtl">مِنِ امرَأَتِهِ؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ: فَليُكَفِّر.</span>

<span dir="rtl">قُلتُ: فَإنَّهُ واقَعَ قَبلَ أن يُكَفِّرَ؟</span>

<span dir="rtl">قالَ: أتىٰ حَدّاً مِن حُدودِ اللهِ عزّ و جلّ، وَ ليَستَغفِرِ اللهَ وَ ليَكُفَّ حَتّىٰ يُكَفِّرَ</span><ref><span dir="rtl">حمله الشيخ الطوسي على أنّه يكون واقَعَها جاهلاً، أو كان ظهاره مشروطاً بالمواقعة (هامش المصدر).</span></ref><span dir="rtl">.</span><ref><span dir="rtl">الكافي: ج۶ ص۱۶۰ ح۳۱، کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۳ ص۵۳۰ ح۴۸۳۲، دعائم الإسلام: ج۲ ص۲۷۸ ح۱۰۴۸ کلاهما نحوه.</span></ref>

<ol start="20" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الکافی - به نقل از حسن صيقل -: از امام صادق علیه السلام در بارۀ حکم مردی که زنش را ظِهار می</span>‌<span dir="rtl">کند، پرسیدم.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فرمود: «باید کفّاره بدهد».</span>

<span dir="rtl">گفتم: پیش از آن که کفّاره بدهد، آمیزش کرده؟</span>

<span dir="rtl">فرمود: «حدّی از حدود خداوند عزّ و جلّ را نقض کرده است. باید از خدا آمرزش بخواهد و از آمیزش خودداری نماید تا آن که کفّاره را بدهد».</span><ref><span dir="rtl">شیخ طوسی، این را بر جایی حمل نموده که ندانسته با همسرش آمیزش کرده، یا این که ظِهارش مشروط به آمیزش بوده است.</span></ref>

<span id="الإرث"></span>
=== <span dir="rtl">۱ / ۴ - ۶: الإرثُ</span> ===

<span dir="rtl">۱ / ۴ - ۶</span><span dir="rtl">: ارث</span>

<span dir="rtl">(وَ لَكُمْ نِصْفُ مَا تَرَكَ أَزْوَاجُكُمْ إِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُنَّ وَلَدٌ فَإِنْ كَانَ لَهُنَّ وَلَدٌ فَلَكُمُ الرُّبُعُ مِمَّا تَرَكْنَ مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصِينَ بِهَا أَوْ دَيْنٍ وَ لَهُنَّ الرُّبُعُ مِمَّا تَرَكْتُمْ إِنْ لَمْ يَكُنْ لَكُمْ وَلَدٌ فَإِنْ كَانَ لَكُمْ وَلَدٌ فَلَهُنَّ الثُّمُنُ مِمَّا تَرَكْتُمْ مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ تُوصُونَ بِهَا أَوْ دَيْنٍ وَ إِنْ كَانَ رَجُلٌ يُورَثُ كَلَالَةً أَوِ امْرَأَةٌ وَ لَهُ أَخٌ أَوْ أُخْتٌ فَلِكُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا السُّدُسُ فَإِنْ كَانُوا أَكْثَرَ مِنْ ذٰلِكَ فَهُمْ شُرَكَاءُ فِي الثُّلُثِ مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصَىٰ بِهَا أَوْ دَيْنٍ غَيْرَ مُضَارٍّ وَصِيَّةً مِنَ اللّٰهِ وَ اللّٰهُ عَلِيمٌ حَلِيمٌ * تِلْكَ حُدُودُ اللّٰهِ وَ مَنْ يُطِعِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ يُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَ ذٰلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ * وَ مَنْ يَعْصِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ يَتَعَدَّ حُدُودَهُ يُدْخِلْهُ نَاراً خَالِداً فِيهَا وَ لَهُ عَذَابٌ مُهِينٌ).</span><ref><span dir="rtl">النساء: ۱۲ _ ۱۴.</span></ref>

<span dir="rtl">(و نيمى از ميراث همسرانتان، از آنِ شما [شوهران] است اگر آنان فرزندى نداشته باشند و اگر فرزندى داشته باشند، يک چهارم ما ترکِ (میراثِ) آنان، از آنِ شماست، [البتّه] پس از انجام وصيّتى که بِدان سفارش کرده</span>‌<span dir="rtl">اند يا دِينى [که بايد پرداخت شود]، و يک</span>‌<span dir="rtl">چهارم از ميراث شما براى آنان است اگر شما فرزندى نداشته باشيد و اگر فرزندى داشته باشيد، يک</span>‌<span dir="rtl">هشتم ميراث شما از ايشان خواهد بود، [البتّه] پس از انجام وصيّتى که بِدان سفارش کرده</span>‌<span dir="rtl">ايد يا دِينى [که بايد پرداخت شود]، و اگر مرد يا زنى که از او ارث مى</span>‌<span dir="rtl">برند، کلاله (بی</span>‌<span dir="rtl">فرزند و بی</span>‌<span dir="rtl">پدر و مادر) باشد و براى او برادر يا خواهرى باشد، پس براى هر يک از آن دو، يک‌ششم [میراث] است و اگر آنان بيش از اين باشند، در يک</span>‌<span dir="rtl">سوم مشارکت دارند، [البتّه] پس از انجام وصيّتى که بِدان سفارش شده يا دِينى که [بايد پرداخت شود، به شرط آن که از اين طريق،] زيانى [به ورثه] نرساند. اين است سفارش خداوند و خداست که داناى بردبار است. اينها حدود خدایند و هر کس از خدا و پيامبر او اطاعت کند، وى را به باغ</span>‌<span dir="rtl">هايى در می</span>‌<span dir="rtl">آورد که از زير [درختانِ] آن نهرها روان است. در آن جاودانه</span> ‌<span dir="rtl">اند و اين، همان کاميابى بزرگ است * و هر کس از خدا و پيامبر او نافرمانى کند و از حدود مقرّر او تجاوز نمايد، وى را در آتشى در می</span>‌<span dir="rtl">آورد که همواره در آن خواهد بود و براى او عذابى خفّت</span>‌<span dir="rtl">آور است).</span>

<span id="الجهاد"></span>
=== <span dir="rtl">۱ / ۴ - ۷: الجِهادُ</span> ===

<span dir="rtl">۱ / ۴ - ۷</span><span dir="rtl">: جهاد</span>

<span dir="rtl">الکتاب</span>

<span dir="rtl">قرآن</span>

<span dir="rtl">(إِنَّ اللّٰهَ اشْتَرَىٰ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنْفُسَهُمْ وَ أَمْوَالَهُمْ بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللّٰهِ فَيَقْتُلُونَ وَ يُقْتَلُونَ وَعْداً عَلَيْهِ حَقّاً فِي التَّوْرَاةِ وَ الْإِنْجِيلِ وَ الْقُرْآنِ وَ مَنْ أَوْفَىٰ بِعَهْدِهِ مِنَ اللّٰهِ فَاسْتَبْشِرُوا بِبَيْعِكُمُ الَّذِي بَايَعْتُمْ بِهِ وَ ذٰلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ * التَّائِبُونَ الْعَابِدُونَ الْحَامِدُونَ السَّائِحُونَ الرَّاكِعُونَ السَّاجِدُونَ الْآمِرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ النَّاهُونَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ الْحَافِظُونَ لِحُدُودِ اللّٰهِ وَ بَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ).</span><ref><span dir="rtl">التوبة: ۱۱۱ _ ۱۱۲.</span></ref>

<span dir="rtl">(در حقيقت، خدا از مؤمنان، جان و مالشان را به [بهاى] اين که بهشت براى آنان باشد، خريده است؛ همان کسانى که در راه خدا مى</span>‌<span dir="rtl">جنگند و مى</span>‌<span dir="rtl">کُشند و کشته مى</span>‌<span dir="rtl">شوند [و اين] به عنوان وعدۀ حقّى در تورات و انجيل و قرآن بر عهدۀ اوست، و چه کسى از خدا به عهد خويش وفادارتر است؟! پس به اين معامله</span>‌<span dir="rtl">اى که با او کرده</span>‌<span dir="rtl">ايد، شادمان باشيد و اين، همان کاميابى بزرگ است. [آن مؤمنان،] همان توبه</span> ‌<span dir="rtl">کنندگان، پرستش کنندگان، سپاس</span>‌<span dir="rtl">گزاران، روزه</span>‌<span dir="rtl">داران، رکوع کنندگان، سجده کنندگان، وادارندگان به کارهاى پسنديده، بازدارندگان از کارهاى ناپسند و پاسداران حدود خدايند و مؤمنان را بشارت ده).</span>

<span dir="rtl">الحدیث</span>

<span dir="rtl">حدیث</span>

<ol start="21" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الکافي عن الحسن بن محبوب عن بعض أصحابه: كَتَبَ أبو جَعفَر علیه السلام في رِسالَتِهِ إلىٰ بَعضِ خُلَفاءِ بَني اُمَيَّةَ:</span></li></ol>

<span dir="rtl">و مِن ذٰلِكَ ما ضُيِّعَ الجِهادُ الَّذي فَضَّلَهُ اللّهُ عزّ و جلّ عَلَى الأَعمالِ... اِشتَرَطَ عَلَيهِم فيهِ حِفظَ الحُدودِ، و أوَّلُ ذٰلكَ الدُّعاءُ إلىٰ طاعَةِ اللّهِ عزّ وجلّ مِن طاعَةِ العِبادِ، و إلىٰ عِبادَةِ اللّهِ مِن عِبادَةِ العِبادِ، و إلىٰ وَلايَةِ اللّهِ مِن وَلايَةِ العِبادِ.</span><ref><span dir="rtl">الكافي: ج۵ ص۳ ح۴.</span></ref>

<ol start="21" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الکافی - به نقل از حسن بن محبوب، از یکی از یارانش -: ابو جعفر (امام باقر) علیه السلام در نامۀ خود به یکی از خلفای بنی امیّه نوشت: «از جملۀ آن (حدود ضايع شده)، ضايع شدن جهادى است که خداوند عزّ و جلّ آن را بر ساير کارها برترى داده... و در اين معامله، حفظ حدود را بر آنان شرط نموده است و نخستين شرط، فرا خواندن [مردم] از اطاعت مردم به اطاعت خداوند عزّ و جلّ و از عبادت بندگان به عبادت خدا و از ولایت بندگان به ولایت خداست».</span></li></ol>

<span id="الولایة"></span>
=== <span dir="rtl">۱ / ۴ - ۸: الوَلایَةُ</span> ===

<span dir="rtl">۱ / ۴ - ۸</span><span dir="rtl">: ولایت</span>

<ol start="22" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق علیه السلام: إذا فَرَغتَ مِن صَلاتِكَ فَقُل: «اللّٰهُمَّ إنّي أدينُكَ</span><ref><p><span dir="rtl">دان نفسه: أي حاسبها و أذلّها و استعبدها (مجمع البحرين: ج۱ ص۶۲۵ «دين»).</span></p></ref> <span dir="rtl">بِطاعَتِكَ و وَلايَتِكَ، و وَلايَةِ رَسولِكَ و وَلايَةِ الأَئِمَّةِ علیهم السلام مِن أوَّلِهِم إلىٰ</span>‌ <span dir="rtl">آخِرِهِم» و تُسَمّيهِم، ثُمَّ قُل: «اللّٰهُمَّ إنّي أدينُكَ بِطاعَتِكَ و وَلايَتِهِم، وَ الرِّضا بِما فَضَّلتَهُم بِهِ، غَيرَ مُتَكَبِّرٍ</span><ref><p><span dir="rtl">في تهذيب الأحكام و الإقبال: ج۱ ص۳۳۸: «منكر» بدل «متكبّر».</span></p></ref> <span dir="rtl">و لا مُستَكبِرٍ، عَلىٰ</span>‌ <span dir="rtl">مَعنىٰ</span>‌ <span dir="rtl">ما أنَزلتَ</span><ref><p><span dir="rtl">قوله علیه السلام: «على معنى ما أنزلت»</span>‌ <span dir="rtl">لعلّ المراد: اُؤمن بهم و بفضائلهم على النحو الذي أنزلته في كتابك و إن لم يُحِط به علمي. و الحاصل أنّ المراد أنّي لا اُحيط علماً بفضائلهم و بشرائط إطاعتهم، فاُؤمن بذٰلك مجملاً (ملاذ الأخیار: ج۵ ص۹۸).</span></p></ref> <span dir="rtl">في كِتابِكَ، عَلىٰ</span>‌ <span dir="rtl">حُدودِ ما أتانا فيهِ و ما لَم يأتِنا...».</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۳ ص۳۴۵ ح۲۶ عن إدريس بن عبد اللّٰه، تهذيب الأحكام: ج۳ ص۹۹ ح۲۵۹، فلاح السائل: ص۳۰۵ ح۲۰۷، بحار الأنوار: ج۸۶ ص۳۹ ح۴۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="22" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: چون نمازت را تمام کردی، بگو: «بار خدایا! دین من، اطاعت از تو و ولایت تو و ولایت رسولت و ولایت امامان:، از اوّلین تا آخرین نفرشان است» و نام آنان را می</span>‌<span dir="rtl">بری. سپس بگو: «بار خدایا! دین من، اطاعت از تو و ولایت آنان است و [نیز] رضایت به آنچه آنان را بِدان فضیلت داده</span>‌<span dir="rtl">ای، بی آن که تکبّر یا استکبار ورزم، درست بر طبق آنچه در کتابت نازل کرده</span>‌<span dir="rtl">ای</span><ref><p><span dir="rtl">مراد از جملۀ «عَلیٰ مَعنیٰ ما أنزَلتَ» شاید این باشد: به آن بزرگواران و به فضایل و امتیازاتشان به همان گونه که تو در کتابت نازل کرده</span>‌<span dir="rtl">ای، ایمان دارم، اگر چه علمم به آن</span>‌<span dir="rtl">ها قد ندهد. به عبارت دیگر، مراد این است که من به فضایل و به شرایط اطاعت از آنان احاطۀ علمی ندارم و از این رو سربسته به آنها ایمان دارم.</span></p></ref> <span dir="rtl">و در همان حدودی که در آن به ما رسیده و نرسیده است...».</span></li></ol>

<span id="الوصیة"></span>
=== <span dir="rtl">۱ / ۴ - ۹: الوَصِیَّةُ</span> ===

<span dir="rtl">۱ / ۴ - ۹</span><span dir="rtl">: وصیّت</span>

<ol start="23" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الدعوات عن رسول اللّه صلی الله علیه و آله: إنَّ الرَّجُلَ لَيَعمَلُ بِعَمَلِ أهلِ الجَنَّةِ سَبعينَ سَنَةً، فَيَحيفُ</span><ref><p><span dir="rtl">الحَیف: الجَور و الظلم (النهایة: ج۱ ص۴۶۹ «حیف»).</span></p></ref> <span dir="rtl">في وَصِيَّتِهِ؛ فَيُختَمُ لَهُ بِعَمَلِ أهلِ النّارِ. و إنَّ الرَّجُلَ لَيَعمَلُ بِعَمَلِ أهلِ النّارِ سَبعينَ سَنَةً، فَيَعدِلُ في وَصِيَّتِهِ؛ فَيُختَمُ لَهُ بِعَمَلِ أهلِ الجَنَّةِ فَيَدخُلُ الجَنَّةَ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">ثُمَّ قَرأَ: (وَ مَنْ يَتَعَدَّ حُدُودَ اللّٰهِ)،</span>‌ <span dir="rtl">أو قالَ: (تِلْكَ حُدُودُ اللّٰهِ).</span><ref><span dir="rtl">الدعوات: ص۲۳۴ ح۶۴۷، بحار الأنوار: ج۱۰۳ ص۲۰۰ ح۳۷؛ سنن ابن ماجة: ج۲ ص۹۰۲ ح۲۷۰۴ و فیه «قال أبو هريرة: و اقرؤوا إن شئتم (تِلْكَ حُدُودُ اللهِ) إلى قوله (عَذَابٌ مُهِينٌ) بدل «ثُمَّ قَرأ: (وَمَنْ يَتَعَدَّ حُدُودَ اللهِ) أوْ قالَ: (تِلْكَ حُدُودُ اللهِ)» نحوه.</span></ref>

<ol start="23" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الدعوات: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «یک نفر هفتاد سال عمل اهل بهشت انجام می</span>‌<span dir="rtl">دهد ولی در وصیّتش ظلم روا می</span>‌<span dir="rtl">دارد و دیوان عمل او به عمل اهل دوزخ ختم می</span>‌<span dir="rtl">شود. یک نفر هم هفتاد سال عمل اهل دوزخ انجام می</span>‌<span dir="rtl">دهد امّا در وصیّتش عدالت را رعایت می</span>‌<span dir="rtl">کند و دیوان عمل او به عمل اهل بهشت ختم می</span>‌<span dir="rtl">شود و در نتیجه به بهشت می</span>‌<span dir="rtl">رود».</span></li></ol>

<span dir="rtl">سپس این آیه را خواند: (هر کس از حدود خدا تجاوز کند) یا گفت: (اینها حدود خداست).</span>

<span id="الفصل-الثاني-إقامة-حدود-الله"></span>
= <span dir="rtl">الفَصلُ الثّاني: إقامَةُ حُدودِ اللهِ</span> =

<span dir="rtl">فصل دوم</span><span dir="rtl">: بر پا داشتن حدود خداوند</span>

<span id="ضرورة-إقامة-حدود-الله"></span>
== <span dir="rtl">۲ / ۱: ضَرورَةُ إقامَةِ حُدودِ اللّٰهِ</span> ==

<span dir="rtl">۲ / ۱</span><span dir="rtl">: ضرورت بر پا داشتن حدود خداوند</span>

<ol start="24" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه صلی الله علیه و آله: أقيموا حُدودَ اللهِ فِي الحَضَرِ وَ السَّفَرِ.</span><ref><p><span dir="rtl">مسند إبن حنبل: ج۸ ص۳۹۹ ح۲۲۷۶۲ عن عبادة بن الصامت، مسند الشاميين: ج۲ ص۳۶۳ ح۱۵۰۲، تاریخ دمشق: ج۲۶ ص۱۷۶ ح۵۵۴۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="24" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: حدود خداوند را در حضر و سفر بر پا دارید.</span></li></ol>

 

<ol start="25" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلی الله علیه و آله: مَثَلُ القائِمِِ عَلىٰ حُدودِ اللهِ وَ المُدهِنِ</span><ref><p><span dir="rtl">المُداهَنة و الإدهان: المُصانَعة و اللِّین (لسان العرب: ج۱۳ ص۱۶۲ «دهن»).</span></p></ref> <span dir="rtl">فيها، كَمَثَلِ قَومٍ استَهَموا</span><ref><p><span dir="rtl">استَهَم الرجلان: تَقارَعا. و استَهَموا: أي اقتَرَعوا (لسان العرب: ج۱۲ ص۳۰۸ «سهم»).</span></p></ref> <span dir="rtl">عَلىٰ سَفينَةٍ فِي البَحرِ، فَأَصابَ بَعضُهُم أعلاها، و أصابَ بَعضُهُم أسفَلَها، فَكانَ الَّذينَ في أسفَلِها يَصعَدونَ فَيَستَقونَ الماءَ فَيَصُبّونَ عَلَى الَّذينَ في أعلاها، فَقالَ الَّذينَ في أعلاها، لا نَدَعُكُم تَصعَدونَ فَتُؤذونَنا! فَقالَ الَّذينَ في أسفَلِها: فَإنّا نَنقُبُها</span><ref><p><span dir="rtl">نَقبتُ الحائِطَ و نحوَه: خَرَقتُه (المصباح المنیر: ص۶۲۰ «نقب»).</span></p></ref> <span dir="rtl">مِن أسفَلِها فَنَستَقي؛ فَإن أخَذوا عَلىٰ أيديهِم فَمَنَعوهُم نَجَوا جَميعاً، و إن تَرَكوهُم غَرِقوا جَميعاً.</span><ref><p><span dir="rtl">سنن الترمذي: ج۴ ص۴۷۰ ح۲۱۷۳ عن النعمان بن بشير، صحیح البخاري: ج۲ ص۸۸۲ ح۲۳۶۱، مسند ابن حنبل: ج۶ ص۳۷۵ ح۱۸۳۸۹ کلاهما نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="25" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: حکايت بر پا دارندۀ حدود خدا و مسامحه</span>‌<span dir="rtl">گر در آن، حکايت قومى است که بر سر تقسيم جا در کشتى قرعه بزنند و قسمت بالاى کشتى (عرشۀ آن) به نام عدّه</span>‌<span dir="rtl">اى در آيد و قسمت پايين آن به نام عدّه</span>‌<span dir="rtl">اى ديگر و افراد طبقۀ زيرين، هر گاه بخواهند آب بردارند، بايد از کنار بالايى</span>‌<span dir="rtl">ها بگذرند و آب، روی آنها پاشیده می</span>‌<span dir="rtl">شود. پس، بالانشینان بگويند: به شما اجازه نمى</span>‌<span dir="rtl">دهيم بالا بيايید و موجب اذيّت ما بشوید! و سرنشينان طبقۀ پايين بگويند: پس ما هم زیر کشتی را سوراخ می</span>‌<span dir="rtl">کنیم و آب بر می</span>‌<span dir="rtl">داریم! در اين صورت، اگر سرنشينان عرشه جلوى آنها را بگيرند، همگى نجات مى</span>‌<span dir="rtl">يابند؛ امّا اگر به حال خود رهایشان کنند، همگی غرق می</span>‌<span dir="rtl">شوند.</span></li></ol>

 

<ol start="26" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ علیه السلام _ في ذِکرِ قَبولِهِ الحُکومَةَ _: اللّٰهُمَّ إنَّكَ تَعلَمُ أنَّهُ لَم يَكُنِ الَّذي كانَ مِنّا مُنافَسَةً في سُلطانٍ، و لَا التِماسَ شَي</span>‌<span dir="rtl">ءٍ مِن فُضولِ الحُطامِ، و لٰكِن لِنَرُدَّ المَعالِمَ مِن دينِكَ، و نُظهِرَ الإصلاحَ في بِلادِكَ؛ فَيَأمَنَ المَظلومونَ مِن عِبادِكَ، و تُقامَ المُعَطَّلَةُ مِن حُدودِكَ.</span><ref><p><span dir="rtl">نهج البلاغة: الخطبة ۱۳۱، تحف العقول: ص۲۳۹ عن الإمام الحسين علیه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۲۹۵ ح۳؛ تذكرة الخواصّ: ص۱۲۰ عن عبداللّٰه بن صالح العجلي نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="26" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام - در بیان علّت قبول حکمرانی -: خدايا! تو مى</span>‌<span dir="rtl">دانى آنچه از سوی ما انجام گرفت، به خاطر قدرت‌طلبی يا رسیدن به چيزى از متاع دنيا نبوده است؛ بلکه مى</span>‌<span dir="rtl">خواستيم تا نشانه</span>‌<span dir="rtl">هاى دينت را به جاى خود باز گردانيم و اصلاح را در شهرهايت ظاهر گردانيم، تا بندگان ستم‌ديده‌ات ايمنى يابند و حدود تعطيل شده‌ات بر پا گردند.</span></li></ol>

 

<ol start="27" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ علیه السلام: اُحاجُّ</span>‌ <span dir="rtl">النّاسَ</span>‌ <span dir="rtl">يَومَ</span>‌ <span dir="rtl">القِيامَةِ بِسَبعٍ: إقامِ الصَّلاةِ، و إيتاءِ الزَّكاةِ، وَ الأَمرِ بِالمَعروفِ، وَ النَّهيِ عَنِ المُنكَرِ، وَ القَسمِ بِالسَّوِيَّةِ، وَ العَدلِ فِي الرَّعِيَّةِ، و إقامِ الحُدودِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الخصال: ص۳۶۳ ح۵۳ عن عباية بن ربعي</span>‌<span dir="rtl">، المناقب لابن شهرآشوب: ج۲ ص۳۶۳ نحوه، بحار الأنوار: ج۴۱ ص۱۰۶ ح۹؛ فضائل الصحابة لابن حنبل: ج۱ ص۵۳۸ ح۸۹۸ نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="27" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: من در روز رستاخيز [برای اثبات حقّانیت خود]، با مردم به هفت چيز احتجاج می</span>‌<span dir="rtl">کنم: به پا داشتن نماز، پرداخت زکات، امر به معروف، نهى از منکر، تقسيم برابر، عدالت در ميان تودۀ مردم و به پا داشتن حدود.</span></li></ol>

 

<ol start="28" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ علیه السلام: إن كُنتُم لا مَحالَةَ مُتَسابِقينَ، فتَسابَقوا إلىٰ إقامَةِ حُدودِ اللهِ، وَ الأَمرِ بِالمَعروفِ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۳ ص۲۰ ح۳۷۳۹، عیون الحکم و المواعظ: ص۱۶۳ ح۳۴۷۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="28" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: حال که ناچاريد از يکديگر پيشى بگيريد، در بر پا داشتن حدود خداوند و امر به معروف، از هم پیشی بگيريد.</span></li></ol>

 

<ol start="29" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق علیه السلام _ مِن دُعائِهِ في شَهرِ رَمَضانَ _: اللّٰهُمَّ إن كانَ مِن عَطائِكَ و مَنِّكَ و فَضلِكَ و في عِلمِكَ و قَضائِكَ أن تَرزُقَنِي التَّوبَةَ، فَصَلِّ عَلیٰ مُحَمَّدٍ و آلِهِ وَ اعصِمني بَقِیَّةَ عُمري... و أن تَرزُقَني بِرَحمَتِكَ ما اُقيمُ بِهِ حُدودَ دينِكَ.</span><ref><p><span dir="rtl">الإقبال: ج۱ ص۱۲۴، بحار الأنوار: ج۹۷ ص۳۳۰ ح۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="29" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام - در دعای ماه رمضان -: خداوندا! اگر از عطا و منّت و احسانت و در علم و تقديرت چنین است که توبه را روزی</span>‌<span dir="rtl">ام گردانی، بر محمّد و خاندانش درود فرست و مرا در بقیّۀ عمرم، مصون بدار... و با رحمت خويش، آنچه را که با آن احکام دين تو را بر پا دارم، روزى</span>‌<span dir="rtl">ام کن.</span></li></ol>

 

<ol start="30" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق علیه السلام _ مِن دُعائِهِ عِندَ قَرَاءَةِ القُرآن _: اللّٰهُمَّ اجعَلنا نَتَّبِعُ حَلالَهُ، و نَجتَنِبُ حَرامَهُ، و نُقيمُ حُدودَهُ، و نُؤدّي فَرائِضَهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">الکافي: ج۲ ص۵۷۴ ح۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="30" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام - در دعای خود، هنگام تلاوت قرآن -: بار خدايا! ما را چنان گردان که از حلالش پيروى و از حرامش دورى کنيم و حدود آن را بر پا داريم و فرايضش (واجباتش) را به جا آوريم.</span></li></ol>

 

<ol start="31" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الامام الرضا علیه السلام: الإمامُ يُحِلُّ حَلالَ اللّهِ، و يُحَرِّمُ حَرامَ اللّهِ، و يُقيمُ حُدودَ اللّهِ، و يَذُبُّ عَن دينِ اللّهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۱ ص۲۰۰ ح۱ عن عبد العزيز بن مسلم، کمال الدین: ص۶۷۷ ح۳۲، عیون أخبار الرضا علیه السلام: ج۱ ص۲۱۸ ح۱، بحار الأنوار: ج۲۵ ص۱۲۳ ح۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="31" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام رضا علیه السلام: امام، حلال خدا را حلال و حرام خدا را حرام می</span>‌<span dir="rtl">شمارد و حدود خدا را بر پا می</span>‌<span dir="rtl">دارد و از دین خدا دفاع می</span>‌<span dir="rtl">کند.</span></li></ol>

<span id="برکات-إقامة-حدود-الله"></span>
== <span dir="rtl">۲ / ۲: بَرَکاتُ إقامَةِ حُدودِ اللهِ</span> ==

<span dir="rtl">۲ / ۲</span><span dir="rtl">: برکت</span>‌<span dir="rtl">های بر پا داشتن حدود خدا</span>

<span id="حیاة-المجتمع-و-سعادته"></span>
=== <span dir="rtl">۲ / ۲ - ۱: حَیاةُ المُجتَمَعِ و سَعادَتُهُ</span> ===

<span dir="rtl">۲ / ۲ - ۱</span><span dir="rtl">: زنده ماندن و خوش</span>‌<span dir="rtl">بختی جامعه</span>

<ol start="32" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله:</span>‌ <span dir="rtl">إقامَةُ حَدٍّ، خَيرٌ مِن مَطَرِ أربَعينَ صَباحاً.</span><ref><p><span dir="rtl">الکافي: ج۷ص ۱۷۴ ح۳ عن السَّكونيّ عن الإمام الصادق علیه السلام و ص۱۷۵ ح۸ عَن الإمام الصادق علیه السلام نحوه، عوالي اللآلي: ج۳ ص۵۴۹ ح۱۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="32" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: بر پا داشتن یک حدّ الهی، خیر و برکتش بیشتر از چهل روز باران است.</span></li></ol>

 

<ol start="33" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه صلی الله علیه و آله: إقامَةُ حَدٍّ مِن حُدودِ اللّهِ، خَيرٌ مِن مَطَرِ أربَعينَ لَيلةً في بِلادِ اللّهِ عزّ و جلّ.</span><ref><p><span dir="rtl">سنن ابن ماجة: ج۲ ص۸۴۸ ح۲۵۳۷ عن ابن عمر، مسند إبن حنبل: ج۳ ص۲۸۶ ح۸۷۴۶ نحوه.</span>‌</p></ref></li></ol>

 

<ol start="33" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: بر پا داشتن يک حد از حدود الهى، خیر و برکتش بیشتر از چهل شب بارشِ باران در سرزمين</span>‌<span dir="rtl">هاى خداوند عزّ و جلّ است.</span></li></ol>

 

<ol start="34" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه صلی الله علیه و آله: حَّدٌ يُقامُ فِي الأَرضِ بِحَقِّهِ، أزكىٰ فيها مِن مَطَرِ أربَعينَ يَوماً.</span><ref><p><span dir="rtl">السنن الکبریٰ: ج۸ ص۲۸۱ ح۱۶۶۴۹ عن ابن عبّاس؛ الکافي: ج۷ ص۱۷۴ ح۱، تهذیب الأحکام: ج۱۰ ص۱۴۶ ح۵۷۷ کلاهما عن سدیر بن حکیم الصیرفي عن الإمام الباقر علیه السلام نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="34" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: اجرای به حقّ يک حد در زمين، براى آن، بابرکت</span>‌<span dir="rtl">تر از باران چهل روز است.</span></li></ol>

 

<ol start="35" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام باقر علیه السلام</span>‌<span dir="rtl">: حَدٌّ يُقامُ فِي الأَرضِ، أزكىٰ فيها مِن مَطَرِ أربَعينَ لَيلَةً و أيّامَها.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۷ ص۱۷۴ ح۱؛ كنز العمّال: ج۶ ص۸ ح۱۴۵۹۹ عن رسول صلی الله علیه و آله نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="35" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام باقر علیه السلام: اجرای یک حد در زمین، برای آن، بابرکت</span>‌<span dir="rtl">تر از چهل شبانه</span>‌<span dir="rtl">روز باران است.</span></li></ol>

 

<ol start="36" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الكاظم علیه السلام _ في قَولِه تَعالىٰ: (وَ يُحْيِي الْأَ‌رْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا)</span><ref><p><span dir="rtl">الروم: ۱۹.</span></p></ref><span dir="rtl">_: لَيسَ يُحييها بِالقَطرِ، و لٰكِن يَبعَثُ اللّهُ رِجالاً فيُحيونَ العَدلَ فتَحيَا الأرضُ لإحياءِ العَدلِ، و لَإقامَةُ الحَدِّ لِلهِ أنفَعُ فِي الأَرضِ مِنَ القَطرِ أربَعينَ صَباحاً.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۷ ص۱۷۴ ح۲ عن عبد الرّحمانِ بن الحجّاج، تهذیب الأحکام: ج۱۰ ص۱۴۶ ح۵۷۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="36" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام کاظم علیه السلام - در بارۀ آيۀ (زمين را پس از مرگش زنده مى</span>‌<span dir="rtl">کند) -: منظور، زنده کردن زمين با باران نيست، بلکه خداوند مردانى را مى</span>‌<span dir="rtl">فرستد که عدالت را زنده مى</span>‌<span dir="rtl">کنند و با زنده شدن عدالت، زمين نيز زنده مى</span>‌<span dir="rtl">شود و بى</span> ‌<span dir="rtl">گمان، بر پا داشتن حدود (احکام) خدا در روى زمين، از چهل روز باران برای آن، سودمندتر است.</span></li></ol>

 

<ol start="37" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ علیه السلام: لا يَسعَدُ أحَدٌ إلّا بِإقامَةِ حُدودِ اللّهِ، و لا يَشقىٰ أحَدٌ إلّا بِإضاعَتِها.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحکم: ج۶ ص۴۱۹ ح۱۰۸۵۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="37" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: هيچ کس خوش</span>‌<span dir="rtl">بخت نمی</span>‌<span dir="rtl">شود، مگر با اقامۀ حدود خداوند، و هيچ کس به بدبختى نمی</span>‌<span dir="rtl">افتد، مگر به سبب فرو گذاشتن آن حدود.</span></li></ol>

<span id="قوام-الشریعة"></span>
=== <span dir="rtl">۲ / ۲ - ۲: قِوامُ الشَّریعَةِ</span> ===

<span dir="rtl">۲ / ۲ - ۲</span><span dir="rtl">: برپایی شریعت</span>

<ol start="38" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ علیه السلام: قِوامُ الشَّريعَةِ الأَمرُ بِالمَعروفِ، وَ النَّهيُ عَنِ المُنكَرِ، و إقامَةُ الحُدودِ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحکم: ج۴ ص۵۱۸ ح۶۸۱۷، عیون الحکم و المواعظ: ص۳۷۰ ح۶۲۳۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="38" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: برپایی شريعت، به امر به معروف و نهى از منکر و بر پا داشتن حدود [خداوند] است.</span></li></ol>

 

<ol start="39" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ علیه السلام: غايَـةُ الدّينِ الأَمرُ بِالمَعروفِ، وَ النَّهيُ عَنِ المُنكَرِ، و إقامَةُ الحُدودِ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۴ ص۳۷۴ ح۶۳۷۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="39" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: هدف نهایی دين، امر به معروف و نهى از منکر و بر پا داشتن حدود [الهى] است.</span></li></ol>

<span id="إعظام-المحارم"></span>
=== <span dir="rtl">۲ / ۲ - ۳: إعظام المَحارِمِ</span> ===

<span dir="rtl">۲ / ۲ - ۳</span><span dir="rtl">: اهمّیت دادن به محرّمات</span>

<ol start="40" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ علیه السلام: فَرَضَ اللهُ... القِصاصَ حَقناً لِلدِّماءِ، و إقامَةَ الحُدودِ إعظاماً لِلمَحارِمِ.</span><ref><p><span dir="rtl">نهج البلاغة: الحکمة ۲۵۲، نزهة الناظر: ص۷۲ ح۱۴۳، بحار الأنوار: ج۶ ص۱۱۱ ح۵؛ مطالب السؤول: ج۱ ص۲۵۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="40" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: خداوند... قصاص را براى حفظ خون</span>‌<span dir="rtl">ها، و جارى ساختن حدود را براى اهمّيت دادن به حرام</span>‌<span dir="rtl">ها واجب نمود.</span></li></ol>

<span id="دفع-البلاء"></span>
=== <span dir="rtl">۲ / ۲ - ۴: دَفعُ البَلاءِ</span> ===

<span dir="rtl">۲ / ۲ - ۴</span><span dir="rtl">: دور ساختن بلا</span>

<ol start="41" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ علیه السلام: ثَلاثَةٌ إن</span>‌ <span dir="rtl">أنتُم</span>‌ <span dir="rtl">فَعَلتُموهُنَّ لَم يَنزِل بِكُم بَلاءٌ: جِهادُ عَدُوَّ كُم، و إذا رَفَعتُم إلىٰ أئِمَّتِكُم حُدودَكُم فَحَكَموا فيها بِالعَدلِ، و ما لَم يَترُكُوا الجِهادَ.</span> <ref><p><span dir="rtl">الجعفريّات: ص۲۴۵ عن الإمام الکاظم عن آبائه علیهم السلام، دعائم الإسلام: ج۲ ص۴۰۴ ح۱۴۱۷ نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="41" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام علی علیه السلام: سه کار است که اگر شما آنها را انجام دهید، هیچ بلایی بر شما نازل نمی</span>‌<span dir="rtl">شود: جهاد کردن با دشمنتان، هر گاه برای قضاوت در بارۀ حدّی از حدودتان به پیشوایان خود مراجعه کردید، آنها در بارۀ آن به عدالت حکم کنند، و تا زمانی که جهاد را ترک نکنید.</span></li></ol>

<span id="حقن-الدماء"></span>
=== <span dir="rtl">۲ / ۲ - ۵: حَقنُ الدِّماءِ</span> ===

<span dir="rtl">۲ / ۲ - ۵</span><span dir="rtl">: حفظ خون</span>‌<span dir="rtl">ها</span>

<ol start="42" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الباقر علیه السلام: القِصاصُ وَ الحُدودُ حَقنُ</span>‌ <span dir="rtl">الدِّماء.</span><ref><p><span dir="rtl">الإمالي للطوسي: ص۲۹۶ ح۵۸۲ عن جابر الجعفي، بشارة المصطفیٰ: ص۱۸۹، الفضائل لشاذان بن جبرئیل: ص۸ عن الإمام زین العابدین علیه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۱۸۳ ح۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="42" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام باقر علیه السلام: قصاص و حدود، برای حفظ خون</span>‌<span dir="rtl">هاست.</span></li></ol>

<span id="کفارة-الذنب"></span>
=== <span dir="rtl">۲ / ۲ - ۶: کَفّارَةُ الذَّنبِ</span> ===

<span dir="rtl">۲ / ۲ - ۶</span><span dir="rtl">: کفّارۀ گناهان</span>

<ol start="43" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلی الله علیه و آله: مَن أصابَ ذَنباً اُقیمَ عَلَیهِ حَدُّ ذٰلِكَ الذَّنبِ، فَهُوَ كَفّارَتُهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">مسند ابن حنبل: ج۸ ص۲۰۱ ح۲۱۹۲۵ عن خُزيمة بن ثابت</span>‌<span dir="rtl">، سنن الدارمي: ج۲ ص۶۲۴ح۲۲۴۳ نحوه، سنن الدار قطني: ج۳ ص۲۱۴ ح۲۹۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="43" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر کس گناهی کرد و [پیش از مرگش] حدّ آن گناه بر او جاری شد، آن حد، کفّارۀ گناه اوست.</span></li></ol>

 

<ol start="44" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلی الله علیه و آله: مَن أصابَ مِنكُم حَدّاً فَعُجِّلَت</span>‌ <span dir="rtl">لَهُ</span>‌ <span dir="rtl">عُقوبَتُهُ</span>‌<span dir="rtl">، فَهُوَ كَفّارَتُهُ، و إلّا فَأَمرُهُ إلَى اللهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">سنن ابن ماجة: ج۲ ص۸۶۸ ح۲۶۰۳ عن عُبادة بن الصّامت</span>‌<span dir="rtl">، مسند ابن حنبل: ج۸ ص۳۹۲ ح۲۲۷۳۱، صحیح ابن حبّان: ج۱۰ ص۲۵۳ ح۴۴۰۵ کلاهما نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="44" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر کس از شما سزاوار حدّی گردد و زودتر مجازات شود، همان کفّارۀ اوست. در غیر این صورت، کار او با خداست.</span></li></ol>

 

<ol start="45" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلی الله علیه و آله: مَن أذنَبَ ذَنباً فِي الدُّنيا فَسَتَرَهُ اللّهُ</span>‌ <span dir="rtl">عَلَيهِ و عَفا عَنهُ، فَاللّهُ أكرَمُ مِن أن يَرجِعَ في شَيءٍ قَد عَفا عَنهُ و سَتَرَهُ. و مَن أذنَبَ ذَنباً فِي الدُّنيا فَعوقِبَ عَلَيهِ، فَاللّهُ</span>‌ <span dir="rtl">أعدَلُ مِن أن يُثَنِّيَ عُقوبَتَهُ عَلىٰ عَبدٍ مَرَّتَينِ.</span><ref><p><span dir="rtl">المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۴۲۹ ح۸۱۶۵ عن أبي جُحَيفَةَ عن الإمام عليّ علیه السلام؛ دعائم الإسلام: ج۲ ص۴۴۵ ح۱۵۵۶ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۳ ص۳۱۶ ذیل ح۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="45" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر کس در دنیا گناهی کرد و خدا آن را برایش پوشاند و او را بخشید، خدا بزرگوارتر از آن است که چیزی را که بخشیده و پوشانده است، مطالبه کند، و هر کس در دنیا گناهی کرد و برای آن مجازات شد، خدا دادگرتر از آن است که بنده</span>‌<span dir="rtl">اش را دو بار مجازات کند.</span></li></ol>

 

<ol start="46" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">صحیح البخاري عن عُبادة بن الصامت: كُنّا عِندَ النَّبِيِّ صلی الله علیه و آله في مَجلِسٍ، فَقالَ: «بايِعوني عَلىٰ أن لا تُشرِكوا بِاللهِ شَيئاً، و لا تَسرِقوا، و لا تَزنوا» و قَرَأَ هٰذِهِ الآيَةَ كُلَّها</span><ref><p><span dir="rtl">أي قوله تعالى: (يَا أيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا جَاءَكَ الْمُؤْمِنَاتُ) إلى آخر الآية، و هي الآیة ۱۲ من سورة الممتحنة.</span></p></ref><span dir="rtl">، «فَمَن وَفىٰ مِنكُم فَأَجرُهُ عَلَى اللهِ، و مَن أصابَ مِن ذٰلِكَ شَيئاً فَعوقِبَ بِهِ فَهُوَ كَفّارَتُهُ، و مَن أصابَ مِن ذٰلِكَ شَيئاً فَسَتَرَهُ اللهُ عَلَيهِ، إن شاءَ غَفَرَ لَهُ و إن شاءَ عَذَّبَهُ».</span><ref><p><span dir="rtl">صحيح البخاري: ج۶ ص۲۴۹۰ ح۶۴۰۲، صحيح مسلم: ج۳ ص۱۳۳۳ ح۴۱، سنن الترمذي: ج۴ ص۴۵ ح۱۴۳۹ کلاهما نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="46" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">صحیح البخاری - به نقل از عُبادة بن صامت -: در مجلسی نزد پیامبر صلی الله علیه و آله بودیم. فرمود: «با من بيعت کنيد که: چيزى را شريک خدا قرار ندهيد، دزدى نکنيد، مرتکب زنا نشوید» و تمام این آیه را خواند.</span><ref><p><span dir="rtl">یعنی آیۀ (ای پیامبر! هنگامی که زنان مسلمانْ پیش تو آیند تا [بر پایۀ این شروط] با تو بیعت کنند که: چیزی را با خدا شریک نگیرند، و دزدی نکنند، و مرتکب زنا نشوند، و فرزندان خود را نکُشند، و طفل حرام‌زادۀ خود را به دروغ به شوهران خود نبندند، و در هیچ کار پسندیده‌ای از تو سرپیچی نکنند، با آنان بیعت کن و از خدا برای آنان آمُرزش بخواه؛ چرا که خدا بسیار آمرزنده و مهربان است).</span></p></ref> <span dir="rtl">[سپس فرمود:] «پس هر يک از شما به اين شرط‌ها وفا کند، اجرش با خداست، و هر کس چيزى از اينها را مرتکب شد و در دنيا مجازاتش را دید، همان، کفّارۀ [گناه] اوست، و هر کس چيزى از اينها را مرتکب شد و خدا آن را پوشاند، [در قیامت] اگر خواست، او را مى</span>‌<span dir="rtl">بخشد و اگر خواست، وی را کیفر می</span>‌<span dir="rtl">دهد».</span></li></ol>

 

<ol start="47" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">صحیح مسلم عن عمران</span> ‌<span dir="rtl">بن حصين: إنَّ امرَأَةً مِن جُهَينَةَ أتَت نَبِيَّ اللّهِ صلی الله علیه و آله و هِيَ حُبلىٰ مِنَ الزِّنا، فَقالَت: يا نَبِيَّ اللّهِ، أصَبتُ حَدّاً فَأَقِمهُ عَلَيَّ!</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَدَعا نَبِيُّ اللّهِ صلی الله علیه و آله وَلِيَّها، فَقالَ: أحسِن إلَيها، فَإذا وَضَعت فَأْتِني بها.</span>

<span dir="rtl">فَفَعَلَ، فَأَمَرَ بِها نَبيُّ اللّهِ صلی الله علیه و آله فَشُكَّت عَلَيها ثِيابُها</span><ref><span dir="rtl">فشُکّت علیها ثیابُها: أي جُمِعت علیها و لُفَّت لئلّا تنکشف، کأنّها نظمت و زُرَّت علیها بشوکة أو خلال. و قیل:</span> ‌<span dir="rtl">معناه. أرسلَت علیها ثیابها. و الشَّكّ: الاتّصال و اللصوق (النهایة: ج۲ ص۴۹۵ «شکك»).</span></ref><span dir="rtl">، ثُمَّ أمَرَ بِها فَرُجِمَت، ثُمَّ صَلّىٰ عَلَيها.</span>

<span dir="rtl">فَقالَ لَه عُمَرُ: تُصَلّي عَلَيها يا نَبِيَّ اللّهِ و قَد زَنَت؟!</span>

<span dir="rtl">فَقالَ: لَقَد تابَت تَوبَةً لَو قُسِمَت بَينَ سَبعينَ مِن أهلِ المَدينَةِ لَوَسِعَتهُم، و هَل وَجَدتَ تَوبَةً أفضَلَ مِن أن جادَت بِنَفسِها لِلهِ تَعالىٰ؟!</span><ref><span dir="rtl">صحيح مسلم: ج۳ ص۱۳۲۴ ح۲۴و ص۱۳۲۲ ح۲۲ نحوه، سنن أبي داوود: ج۴ ص۱۵۱ ح۴۴۴۰ و راجع السنن الكبرىٰ للنسائي: ج۴ ص۲۷۶ ح۷۱۶۳ و کشف الریبة: ص۹ و تنبيه الخواطر: ج۱ ص۱۱۶ و مسند زيد: ص۳۳۳.</span></ref>

<ol start="47" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">صحیح مسلم - به نقل از عمران بن حصين -: زنى از طایفۀ جُهَینه که از زِنا آبستن شده بود، خدمت پيامبر خدا صلی الله علیه و آله آمد و گفت: اى پيامبر خدا! من، سزاوار حد شده</span>‌<span dir="rtl">ام. آن را بر من، جارى کن.</span></li></ol>

<span dir="rtl">پيامبر صلی الله علیه و آله سرپرست آن زن را احضار کرد و فرمود: «با او به نیکی رفتار کن تا وضع حمل کند. آن گاه، او را نزد من بياور».</span>

<span dir="rtl">آن مرد، چنين کرد. پس پيامبر خدا صلی الله علیه و آله دستور داد جامۀ آن زن را رويش کشيدند و او را پوشاندند. سپس فرمود سنگسارش کردند و آن گاه، بر وى نماز خواند.</span>

<span dir="rtl">عمر به ایشان گفت: اى پيامبر خدا! بر اين زنِ زناکار، نماز مى</span>‌<span dir="rtl">خوانى؟!</span>

<span dir="rtl">فرمود: «او چنان توبه</span>‌<span dir="rtl">اى کرد که اگر توبه</span>‌<span dir="rtl">اش ميان هفتاد نفر از مردم مدينه تقسيم شود، همه را در بر مى</span>‌<span dir="rtl">گيرد. آيا توبه</span>‌<span dir="rtl">اى برتر از اين ديده</span>‌<span dir="rtl">اى که به خاطر خداوند متعال، خودش را فدا کرد؟!».</span>

<ol start="48" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">السنن الکبریٰ عن عبد الرحمان بن أبي ليلىٰ: إنَّ عَلِيّاً علیه السلام أقامَ عَلىٰ رجُلٍ حَدّاً، فجَعلَ النّاسُ يَسُبّونَهُ و يَلعَنونَهُ، فَقالَ عَلِيٌّ علیه السلام: أمّا عَن ذَنبِهِ هٰذا فَلا يُسأَلُ.</span><ref><p><span dir="rtl">السنن الکبریٰ: ج۸ ص۵۷۱ ح۱۷۵۹۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="48" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">السنن الکبری - به نقل از عبد الرحمان بن ابی ليلى -: على علیه السلام بر مردى حد جارى کرد. مردم او را به باد ناسزا و لعن گرفتند. على علیه السلام فرمود: «او [در قیامت] از اين گناهش بازخواست نخواهد شد».</span></li></ol>

 

<ol start="49" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ علیه السلام: ما عاقَبَ اللّهُ عَبداً مُؤمِناً في هٰذِهِ الدُّنيا، إلّا كانَ أجوَدَ و أمجَدَ مِن أن يَعودَ في عِقابِهِ يَومَ القِيامَةِ.</span><ref><p><span dir="rtl">تحف العقول: ص۱۵۲ عن الأصبغ بن نباتة، تفسیر القمّي: ج۲ ص۲۷۶ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۵۲ ح۸۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="49" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: هر گاه خداوند بندۀ مؤمنى را در اين دنيا کيفر دهد، بخشنده</span>‌<span dir="rtl">تر و بزرگوارتر از آن است که روز قيامت نيز او را دوباره کيفر دهد.</span></li></ol>

 

<ol start="50" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">تهذیب الأحکام عن الحسين بن كثير عن أبیه: خَرَجَ أميرُ المُؤمِنينَ علیه السلام بِسُراقَةَ الهَمدانِيَّةِ، فَكادَ النّاسُ يَقتُلُ بَعضُهُم بَعضاً مِنَ الزِّحامِ، فَلَمّا رَأىٰ ذٰلِكَ أمَرَ بِرَدِّها، حَتّىٰ إذا خَفَّتِ الزَّحمَةُ اُخرِجَت و اُغلِقَ البابُ، قالَ: فَرَمَوها حَتّىٰ ماتَت. قالَ: ثُمَ</span>‌ <span dir="rtl">أمَرَ بِالبابِ</span>‌ <span dir="rtl">فَفُتِحَ.</span>‌ <span dir="rtl">قالَ: فَجَعَلَ كُلُّ مَن يَدخُلُ يَلعَنُها.</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ: فَلَمّا رَأىٰ ذٰلِكَ، نادىٰ مُناديهِ: أيُّهَا النّاسُ! اِرفَعوا ألسِنَتَكُم عَنها؛ فَإنَّهُ لا يُقامُ حَدٌّ إلّا كانَ كَفّارَةَ ذٰلِكَ الذَّنبِ، كَما يُجزَى الدَّينُ بِالدَّينِ.</span><ref><span dir="rtl">تهذیب الأحکام: ج۱۰ ص۴۷ ح۱۷۴، کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۴ ص۲۵ ح۴۹۹۵، علل الشرائع: ص۵۴۰ ح۱۵، بحار الأنوار: ج۷۶ ص۴۲ ح۲۴.</span></ref> <span dir="rtl"></span>

<ol start="50" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">تهذیب الأحکام - به نقل از حسین بن کثیر، از پدرش -: امير مؤمنان علیه السلام سُراقۀ همْدانی را [برای اجرای حکم سنگسار] بیرون آورد. مردم زیادی جمع شده بودند، به قدری که نزدیک بود بر اثر ازدحام جمعیت، یکدیگر را از بین ببرند. چون چنين ديد، دستور داد آن زن را باز گرداندند، تا وقتى که ازدحام کم شد، او را بيرون آوردند و در را بستند و وی را سنگسار کردند تا جان سپرد. سپس فرمود در را باز کردند و مردم وارد شدند. پس هر کس می</span>‌<span dir="rtl">رسيد، آن زن را لعنت می</span>‌<span dir="rtl">کرد.</span></li></ol>

<span dir="rtl">چون [علی علیه السلام] چنين ديد، جارچی</span>‌<span dir="rtl">اش صدا زد: اى مردم! زبانتان را از لعن او نگه دارید؛ چرا که هر کس بر او حدّی جارى شود، همان حد، کفّارۀ گناه اوست، همچنان که بدهی با [پرداخت] بدهی صاف می</span>‌<span dir="rtl">شود.</span>

<ol start="51" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">تفسیر العیّاشي عن زرارة عن الإمام الباقر علیه السلام، قالَ: ذُكِرَ ابنُ آدَمَ القاتِلُ، قالَ: فَقُلتُ لَهُ: ما حالُهُ، أ مِن أهلِ النّارِ هُوَ؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ: سُبحانَ اللهِ! اللهُ أعدَلُ</span>‌ <span dir="rtl">مِن</span>‌ <span dir="rtl">ذٰلِكَ</span>‌ <span dir="rtl">أن</span>‌ <span dir="rtl">يَجمَعَ</span>‌ <span dir="rtl">عَلَيهِ عُقوبَةَ الدُّنيا و عُقوبَةَ الآخِرَةِ.</span><ref><span dir="rtl">تفسیر العیّاشي: ج۲ ص۳۵ ح۱۲۴۱، بحار الأنوار: ج۱۱ ص۲۴۵ ح۴۲</span></ref>

<ol start="51" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">تفسیر العیّاشی ـ به نقل از زراره ـ: از فرزند قاتل آدم (قابیل) یاد شد. به امام باقر علیه السلام گفتم: او چه وضعی خواهد داشت؟ آیا اهل دوزخ است؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">فرمود: «سبحان اللّٰه! خدا عادل</span>‌<span dir="rtl">تر از آن است که او را هم در دنیا کیفر دهد و هم در آخرت».</span>

<ol start="52" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الکافي عن حُمران: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللهِ أو أبا جَعفَرٍ علیهما السلام عَن رَجُلٍ اُقيمَ عَلَيهِ الحَدُّ فِي الدُّنيا، أ يُعاقَبُ فِي الآخِرَةِ؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ: اللهُ أكرَمُ مِن ذٰلِكَ.</span><ref><span dir="rtl">الکافي: ج۷ ص۲۶۵ ح۲۷و ج۲ ص۴۴۳ ح۲ و فیه «سألتُ أبا جَعفَر علیه السلام» نحوه.</span></ref>

<ol start="52" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الکافی - به نقل از حُمران -: از امام صادق علیه السلام یا امام باقر علیه السلام پرسیدم: مردی در دنیا بر او حد جاری می</span>‌<span dir="rtl">شود. آیا در آخرت هم مجازات می</span>‌<span dir="rtl">شود؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">فرمود: «خدا کریم</span>‌<span dir="rtl">تر از آن است».</span>

<span id="رجحان-التوبة-علی-إقامة-الحد"></span>
== <span dir="rtl">۲ / ۳: رُجحانُ التَّوبَةِ عَلیٰ إقامَةِ الحَدِّ</span> ==

<span dir="rtl">۲ / ۳</span><span dir="rtl">: توبه کردن، بهتر از جاری شدن حد است</span>

<ol start="53" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول الله صلی الله علیه و آله _ في إقامَةِ الحَدِّ عَلیٰ مَن أقَرَّ بِالزِّنا _: لَوِ استَتَرَ ثُمَّ تابَ، كانَ خَیراً لَهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">الکافي: ج۷ ص۱۸۵ ح۶، تهذيب الأحكام: ج۱۰ ص۸ ح۲۲ کلاهما عن أبي العبّاس البقباق عن الإمام الصادق علیه السلام، النوادر للأشعري: ص۱۵۱ ح۳۸۷، بحار الأنوار: ج۷۹ ص۵۷ ح۵۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="53" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پیامبر خدا صلی الله علیه و آله - در هنگام اجرای حد بر کسی که اقرار به زنا کرده بود -: اگر گناهش را مى</span>‌<span dir="rtl">پوشانْد و توبه مى</span>‌<span dir="rtl">کرد، برايش بهتر بود.</span></li></ol>

 

<ol start="54" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول الله صلی الله علیه و آله _ بَعدَ إقامَةِ الحَدِّ عَلیٰ مَنِ اعتَرَفَ عِندَهُ بِالزِّنا _: أيُّهَا النّاسُ! قَد آنَ لَكُم أن تَنتَهوا عَن حُدودِ اللّهِ</span>‌<span dir="rtl">. مَن أصابَ مِن هٰذِهِ القاذوراتِ شَيئاً، فَليَستَتِر بِسِترِ اللّهِ؛ فَإنَّهُ مَن يُبدي لَنا صَفحَتَهُ، نُقِم عَلَيهِ كِتابَ اللّهِ</span>‌<span dir="rtl">.</span><ref><p><span dir="rtl">الموطّأ: ج۲ ص۸۲۵ ح۱۲ عن زيد بن أسلم، السنن الكبرىٰ: ج۸ ص۵۶۵ ح۱۷۵۷۴؛ عوالي اللآلي: ج۳ ص۴۴۱ ح۱ نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="54" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پیامبر خدا صلی الله علیه و آله - پس از جاری کردن حد بر مردی که نزد ایشان به زنا اقرار کرده بود -:</span> ‌<span dir="rtl">ای مردم! وقت آن رسیده است که از حدود خدا تجاوز نکنید. هر کس آلوده به چنین نجاستی شد، خودش را با پوشش خدا بپوشاند؛ زیرا هر کس سرّش را برای ما آشکار کند، [حکم] کتاب خدا را در باره</span>‌<span dir="rtl">اش اجرا می</span>‌<span dir="rtl">کنیم.</span></li></ol>

 

<ol start="55" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">سنن أبي داوود عن يزيد بن نُعَيم عن أبيه: إنَّ ماعِزاً أتَى النَّبِيَّ صلی الله علیه و آله فَأَقَرَّ عِندَهُ أربَعَ مَرّاتٍ، فَأَمَرَ بِرَجمِهِ، و قالَ لِهَزّالٍ</span><ref><p><span dir="rtl">هَزّال هٰذا هو الذي أمر ماعزاً أن یأتي النبيّ صلی الله علیه و آله فیُقرّ بذنبه (راجع:</span>‌<span dir="rtl">الترغیب و الترهیب: ج۳ ص۲۳۸ ح۳۵۲۴).</span></p></ref><span dir="rtl">: لَو سَتَرتَهُ بِثَوبِكَ كانَ خَيراً لَكَ.</span><ref><p><span dir="rtl">سنن أبي داوود: ج۴ ص۱۳۴ ح۴۳۷۷، مسند إبن حنبل: ج۸ ص۲۰۷ ح۲۱۹۵۰، شعب الإيمان: ج۷ ص۱۰۶ ح۹۶۵۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="55" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">سنن أبی داوود - به نقل از یزید بن نُعَیم، از پدرش-: ماعز، چهار مرتبه نزد پیامبر صلی الله علیه و آله آمد و [به زنا] اقرار کرد. ایشان دستور داد سنگسارش کنند و به هَزّال (کسی که ماعز را وادار کرد نزد پیامبر بیاید و اقرار کند) فرمود: «اگر او را با جامه</span>‌<span dir="rtl">ات پوشانده بودی، برایت بهتر بود».</span></li></ol>

 

<ol start="56" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّٰه</span>‌ <span dir="rtl">صلی الله علیه و آله _ بَعدَ أن رَجَمَ الأَسلَمِيَّ _: اِجتَنِبوا هٰذِهِ القاذورَةَ الَّتي نَهَى اللّهُ</span>‌ <span dir="rtl">عَنها، فَمَن ألَمَّ فَليَستَتِر بِسِترِ اللّهِ</span>‌ <span dir="rtl">وَ ليَتُب إلَى اللّهِ؛</span>‌ <span dir="rtl">فَإنَّهُ مَن يُبدِ لَنا صَفحَتَهُ نُقِم عَلَيهِ كِتابَ اللّهِ</span>‌ <span dir="rtl">تَعالىٰ</span><ref><p><span dir="rtl">من یبدِ لنا صفحَتَه...: أي من یُظهر لنا فِعله الذي کان یخفیه أقمنا علیه الحَدّ (النهایة: ج۱ ص۱۰۹ «بدا»).</span></p></ref><span dir="rtl">.</span><ref><p><span dir="rtl">المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۴۲۵ ح۸۱۵۸ عن عبد اللّٰه</span>‌ <span dir="rtl">بن عمر.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="56" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پیامبر خدا صلی الله علیه و آله - پس از سنگسار کردن مرد اَسلَمی -: از این نجاستی که خدا شما را از آن نهی کرده است، دوری کنید. اگر هم کسی مرتکب شد، خودش را با پوشش خدا بپوشاند (به سَتّاریّت خدا متوسّل شود) و به درگاه خدا توبه کند؛ زیرا هر کس سرّ خود را برای ما آشکار سازد، [حکم] کتاب خدای متعال را در باره</span>‌<span dir="rtl">اش اجرا می</span>‌<span dir="rtl">کنیم.</span></li></ol>

 

<ol start="57" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الکافي عن أحمد بن محمّد بن خالد رفعه إلی الإمام عليّ علیه السلام، قال _ في حَديثِ الزّانِي الَّذي أقَرَّ أربَعَ مَرّاتٍ _:... فَرَجَعَ إلَیهِ الرّابِعَةَ، فَلَمَّا أقَرَّ قالَ أمیرُ المُؤمِنینَ علیه السلام لِقَنبَرٍ: اِحتَفِظ بِهِ، ثُمَّ غَضِبَ، ثُمَّ قالَ: ما أقبَحَ بِالرَّجُلِ مِنكُم أن يَأتِيَ بَعضَ هٰذِهِ الفَواحِشِ</span>‌<span dir="rtl">، فَيَفضَحَ</span>‌ <span dir="rtl">نَفسَهُ</span>‌ <span dir="rtl">عَلىٰ رُؤوسِ المَلَإ! أ فَلا تابَ في بَيتِهِ؟! فَوَ اللّهِ، لَتَوبَتُهُ فيما بَينَهُ و بَينَ اللّهِ أفضَلُ مِن إقامَتي عَلَيهِ الحَدَّ!</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۷ ص۱۸۸ ح۳، بحار الأنوار: ج۴۰ ص۲۹۳ ح۶۶ و راجع تهذيب الأحكام: ج۱۰ ص۹ ح۲۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="57" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الکافی - به نقل از احمد بن محمّد بن خالد که حدیث را به امام علی علیه السلام رسانده است، در بارۀ مرد زناکاری که چهار بار به گناهش اقرار کرد -:... برای چهارمین بار نزد امام آمد. هنگامی که اقرار کرد، امير مؤمنان علیه السلام به قنبر فرمود: «نگاهش دار». سپس با عصبانیت فرمود: «چه قدر زشت است که مردی از شما چنین ناشايستى مرتکب شود و خودش را در بين مردم، رسوا سازد! آيا نمى</span>‌<span dir="rtl">شود در خانه</span>‌<span dir="rtl">اش توبه کند؟! به خدا سوگند، توبۀ او در بين خودش و خدا، از حد جارى کردن من بر او، بهتر است».</span></li></ol>

 

<ol start="58" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ علیه السلام _ بَعدَ رَجمِ الزّانِي الَّذي أقَرَّ بذَنبِهِ أربَعَ مَرّاتٍ عِندَهُ _: أيُّهَا النّاسُ! مَن</span>‌ <span dir="rtl">أتىٰ</span>‌ <span dir="rtl">هٰذِهِ</span>‌ <span dir="rtl">القاذورَةَ فَليَتُب إلَى اللهِ فيما بَينَهُ و بَينَ اللهِ، فَوَ اللَّهِ، لَتَوبَةٌ إلَى اللهِ فِي السِّرِّ لَأَفضَلُ مِن أن يَفضَحَ نَفسَهُ و يَهتِكَ سِترَهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">تفسیر القمّي: ج۲ ص۹۷ عن أبي بصیر عن الإمام الصادق علیه السلام، بحار الأنوار: ج۷۹ ص۳۶ ح۷.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="58" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام علی علیه السلام - پس از سنگسار کردن زناکاری که نزد ایشان اقرار کرده بود -:</span> ‌<span dir="rtl">ای مردم! هر کس خود را به این نجاست آلوده کرد، بین خودش و خدا توبه کند؛ زیرا توبه کردن نهانی به درگاه خدا بهتر از این است که خودش را رسوا سازد و پرده</span>‌<span dir="rtl">دری کند.</span></li></ol>

<span id="ما-نهي-عنه-في-إقامة-الحدود"></span>
== <span dir="rtl">۲ / ۴: ما نُهِيَ عَنهُ في إقامَةِ الحُدودِ</span> ==

<span dir="rtl">۲ / ۴</span><span dir="rtl">: کارهایی که در اجرای حدود، از آنها نهی شده است</span>

<span id="تعطیل-الحدود"></span>
=== <span dir="rtl">۲ / ۴ - ۱: تَعطیلُ الحُدودِ</span> ===

<span dir="rtl">۲ / ۴ - ۱</span><span dir="rtl">: وا نهادن اجرای حدود</span>

<span dir="rtl">الکتاب</span>

<span dir="rtl">قرآن</span>

<span dir="rtl">(الزَّانِيَةُ وَ الزَّانِي فَاجْلِدُوا كُلَّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا مِئَةَ جَلْدَةٍ وَ لَا تَأْخُذْكُمْ بِهِمَا رَأْفَةٌ فِي دِينِ اللّٰهِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ وَ لْيَشْهَدْ عَذَابَهُمَا طَائِفَةٌ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ).</span><ref><span dir="rtl">النور: ۲.</span></ref>

<span dir="rtl">(به هر زن زناکار و مرد زناکارى صد تازيانه بزنيد و اگر به خدا و روز بازپسين ايمان داريد، در [کار] دين خدا،</span> <span dir="rtl">برای آن دو دلسوزى نکنيد، و بايد گروهى از مؤمنان در کيفر آن دو حضور يابند).</span>

<span dir="rtl">الحدیث</span>

<span dir="rtl">حدیث</span>

<ol start="59" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّٰه</span>‌ <span dir="rtl">صلی الله علیه و آله: ظَهرُ المُؤمنِ حِمىً، إلّا مِن حَدٍّ.</span><ref><p><span dir="rtl">الجعفریّات: ص۱۳۳ عن الإمام الکاظم عن آبائهعلیهم السلام، دعائم الإسلام: ج۲ ص۴۴۴ ح۱۵۵۰، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۱۵۱ ح۱۸؛ الفردوس: ج۲ ص۴۶۹ ح۳۹۹۴ عن عائشة نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="59" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: پیکر مؤمن، مصونیت دارد، مگر برای حد.</span></li></ol>

 

<ol start="60" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّٰه</span>‌ <span dir="rtl">صلی الله علیه و آله: إذا وَجَبَ الحَدُّ فَلا تُقَصِّر عَنهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">نثر الدرّ: ج۱ ص۲۶۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="60" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: چون حدّ واجب شد، در اجرای آن کوتاهی نکن.</span></li></ol>

 

<ol start="61" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ علیه السلام _ في قَولِهِ تَعالیٰ: (وَ لَا تَأْخُذْكُمْ بِهِمَا رَأْفَةٌ فِي دِينِ اللّٰهِ) _: في</span>‌ <span dir="rtl">إقامَةِ الحُدودِ.</span><ref><p><span dir="rtl">تهذیب الأحکام: ج۱۰ ص۱۵۰ ح۶۰۲ عن غياث بن إبراهيم عن</span>‌ <span dir="rtl">الإمام الصادق عن أبیه علیهما السلام.</span></p></ref> <span dir="rtl"></span></li></ol>

 

<ol start="61" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام علی علیه السلام - در بارۀ این سخن خداوند متعال: (در کار دین خدا برای آن دو (زن و مرد زناکار) دلسوزى نکنيد) -: یعنی در اجرای حدود.</span></li></ol>

 

<ol start="62" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ علیه السلام _ بَعدَ أن أقَرَّتِ امرَأَةٌ عِندَهُ بِالزِّنا أربَعَ مَرّاتٍ _: اللّٰهُمَّ إنَّهُ قَد ثَبَتَ لَكَ عَلَیها أربَعُ شَهاداتٍ، وإنّكَ قُلتَ لِنَبِیِّكَ صلی الله علیه و آله فیما أخبَرتَهُ بِهِ مِن دینِكَ: «يا مُحَمَّدُ، مَن عَطَّلَ حَدّاً مِن حُدودي فَقَد عانَدَني و طَلَبَ بِذٰلِكَ مُضادَّتي»، اللّٰهُمَّ فَإنّي غَیرُ مُعَطِّلٍ حُدودَكَ، و لا طالِبٍ مُضادَّتَكَ، و لا مُضَیِّعٍ لِأَحکامِكَ.…</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۷ ص۱۸۷ ح۱ عن میثم التمّار، تهذیب الأحکام: ج۱۰ ص۱۰ ح۲۳، کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۴ ص۳۳ ح۵۰۱۸، بحار الأنوار: ج۴۰ ص۲۹۱ ح۴۷.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="62" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام علی علیه السلام - پس از این که زنی چهار بار نزد ایشان به زنا اعتراف کرد -: خدایا! چهار اقرار برای تو بر ضدّ او ثبت شده است و تو در آنچه از دینت به پیامبرت خبر داده</span>‌<span dir="rtl">ای، فرموده</span>‌<span dir="rtl">ای: اى محمّد! هر کس که حدّی از حدود مرا تعطيل کند، با من دشمنى کرده و با اين کار، دشمنى مرا خواسته است.</span></li></ol>

 

<ol start="63" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ علیه السلام: لا تُعَطَّلُ</span>‌ <span dir="rtl">الحُدودُ.</span><ref><p><span dir="rtl">دعائم الإسلام: ج۲ ص۴۰۴ ح۱۴۱۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="63" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام علی علیه السلام: حدود، تعطیل</span>‌<span dir="rtl">‌بردار نیستند.</span></li></ol>

<span id="التبعیض"></span>
=== <span dir="rtl">۲ / ۴ - ۲: التَّبعیضُ</span> ===

<span dir="rtl">۲ / ۴ - ۲</span><span dir="rtl">: تبعیض قائل شدن</span>

<ol start="64" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول الله صلی الله علیه و آله: أقيلُوا الكِرامَ</span>‌ <span dir="rtl">عَثَراتِهِم، إلّا في حَدٍّ مِن حُدودِ اللهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">دعائم الإسلام: ج۲ ص۴۶۵ ح۱۶۴۹، مشکاة الأنوار: ص۳۶۷ ح۱۱۹۸ عن الإمام الصادق علیه السلام عنه صلی الله علیه و آله نحوه؛ سنن أبي داوود: ج۴ ص۱۳۳ ح۴۳۷۵ عن عائشة نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="64" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: از لغزش</span>‌<span dir="rtl">هاى کريمان در گذريد، مگر آن جا که پاى حدّى از حدود خدا در ميان باشد.</span></li></ol>

 

<ol start="65" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّٰه</span>‌ <span dir="rtl">صلی الله علیه و آله: أقيموا حُدودَ اللهِ فِي القَريبِ وَ البَعيدِ، و لا تَأخُذكُم فِي اللهِ لَومَةُ لائِمٍ.</span><ref><p><span dir="rtl">سنن ابن</span>‌ <span dir="rtl">ماجة: ج۲ ص۸۴۹ ح۲۵۴۰عن عبادة</span> ‌<span dir="rtl">بن الصامت، مسند ابن حنبل: ج۸ ص۴۲۵ ح۲۲۸۵۹، المستدرك على الصحيحين: ج۲ ص۸۵ ح۲۴۰۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="65" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: حدود خدا را در بارۀ خویش و بیگانه اجرا کنید و در راه خدا تحت تأثیر سرزنش هیچ سرزنشگری قرار نگیرید.</span></li></ol>

 

<ol start="66" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ علیه السلام _ فيما كَتَبَ إلىٰ رِفاعَةَ _: أقِمِ</span>‌ <span dir="rtl">الحُدودَ فِي</span>‌ <span dir="rtl">القَريبِ يَجتَنِبهَا البَعيدُ، لا تُطَلُّ</span><ref><p><span dir="rtl">الطَّلّ: هَدرُ الدم. و طَلَّهُ حَقَّه یَطُلّه: نَقَصه إیّاه و أبطَله (لسان العرب: ج۱۱ ص۴۰۶ «طلل»).</span></p></ref> <span dir="rtl">الدِّماءُ و لا تُعَطَّلُ الحُدودُ.</span><ref><p><span dir="rtl">دعائم الإسلام: ج۲ ص۴۴۲ ح۱۵۴۱، عيون الحكم و المواعظ: ص۷۹ ح۱۹۲۳ نحوه؛ دستور معالم الحكم: ص۶۰ نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="66" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام علی علیه السلام - در آنچه به رفاعه نوشت -: حدود را در بارۀ خویشاوند اجرا کن تا بیگانه از آنها دوری کند. نباید خون</span>‌<span dir="rtl">ها هدر و حدود تعطیل شوند.</span></li></ol>

 

<ol start="67" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق علیه السلام: قالَ أميرُ المُؤمِنينَ علیه السلام لِعُمَرَ بنِ الخَطّابِ: ثَلاثٌ إن حَفِظتَهُنَّ و عَمِلتَ بِهِنَّ كَفَتكَ ما سِواهُنَّ، و إن تَرَكتَهُنَّ لَم يَنفَعكَ شَيءٌ سِواهُنَّ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ: و ما هُنَّ يا أبَا الحَسَنِ؟</span>

<span dir="rtl">قالَ: إقامَةُ الحُدودِ عَلَى القَريبِ وَ البَعيدِ، وَ الحُكمُ بِكِتابِ اللهِ فِي الرِّضا وَ السُّخطِ، وَ القَسمُ بِالعَدلِ بَينَ الأَحمَرِ وَ الأَسوَدِ.</span>

<span dir="rtl">فقالَ لَهُ عُمَرُ: لَعَمري لَقَد أوجَزتَ و أبلَغتَ.</span><ref><span dir="rtl">تهذيب الأحكام: ج۶ ص۲۲۷ ح۵۴۷ عن عبيد اللّٰه بن عليّ الحلبي، تاريخ اليعقوبي: ج۲ ص۲۰۸، دعائم الإسلام: ج۲ ص۴۴۳ ح۱۵۴۳ نحوه و كلاهما من دون إسناد إلی الإمام الصادق علیه السلام، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۳۴۹ ح۵۳.</span></ref>

<ol start="67" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: امير مؤمنان علیه السلام به عمر بن خطّاب فرمود: «سه چيزند که اگر آنها را به ياد بسپارى و به کارشان ببندى، تو را از ديگر چيزها بى</span>‌<span dir="rtl">نياز مى</span>‌<span dir="rtl">کنند، و اگر آنها را فرو گذارى، هيچ چيز ديگرى به تو سود نمى</span>‌<span dir="rtl">بخشد».</span></li></ol>

<span dir="rtl">عمر گفت: آنها چيست، اى ابو الحسن؟</span>

<span dir="rtl">امير مؤمنان فرمود: «جارى ساختنِ حدود [خداوند] در بارۀ خويش و بيگانه، حکم کردن بر پايۀ کتاب خدا در حال خشنودى و خشم، و تقسيم عادلانه[ى بيت المال] ميان سفيد و سياه».</span>

<span dir="rtl">عمر به ايشان گفت: به جانم سوگند که کوتاه و رسا گفتى!</span>

<ol start="68" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">دعائم الإسلام عن رسول اللّٰه</span>‌ <span dir="rtl">صلی الله علیه و آله: أنَّهُ نَهىٰ عَن تَعطيلِ الحُدودِ و قالَ: إنَّما هَلَكَ بنو إسرائيلَ لِأَنَّهُم كانوا يُقيمونَ الحُدودَ عَلَى الوَضيعِ دونَ الشَّريفِ.</span><ref><p><span dir="rtl">دعائم الإسلام: ج۲ ص۴۴۲ح ۱۵۴۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="68" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">دعائم الإسلام: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله از اجرا نکردن حدود نهى کرد و فرمود: «بنى اسرائيل هلاک شدند؛ چون حدود را تنها در بارۀ فرودستان جامعه اجرا مى</span>‌<span dir="rtl">کردند و نه در بارۀ بزرگان».</span></li></ol>

 

<ol start="69" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام: إنَّ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله اُتِيَ بِامرَأَةٍ لَها شَرَفٌ في قَومِها قَد سَرَقَت، فَأَمَرَ بِقَطعِها، فَاجتَمَعَ إلىٰ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله ناسٌ مِن قُرَيشٍ، فَقالوا: يا رَسولَ اللّهِ، تَقطَعُ امرَأَةً شَريفَةً مِثلَ فُلانَةٍ في خَطَرٍ يَسيرٍ؟!</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ: نَعَم، إنَّما هَلَكَ مَن كانَ قَبلَكُم بِمِثلِ هٰذا! كانوا يُقيمونَ الحُدودَ عَلىٰ ضُعَفائِهِم و يَترُكونَ أقوِياءَهُم و أشرافَهُم؛ فَهَلَكوا.</span><ref><span dir="rtl">دعائم الإسلام: ج۲ ص۴۴۲ ح۱۵۳۹.</span></ref>

<ol start="69" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام - به نقل از پدرانش: -: زنى را که از اَشراف قومش بود، به جُرم دزدى نزد پيامبر خدا صلی الله علیه و آله آوردند. ايشان دستور داد تا دست او را قطع کنند. عدّه</span>‌<span dir="rtl">اى از قريش، نزد پيامبر خدا صلی الله علیه و آله آمدند و گفتند: اى پيامبر خدا! دست زنى شريف چون فلانى را به خاطر يک کار کوچک، قطع مى</span>‌<span dir="rtl">کنى؟!</span></li></ol>

<span dir="rtl">فرمود: «آرى. پيشينيان شما، در حقيقت، به سبب همين چيزها نابود شدند: حدود را در بارۀ ضعيفانشان اجرا مى</span>‌<span dir="rtl">کردند و در مورد قدرتمندان و بزرگانشان اجرا نمى</span>‌<span dir="rtl">کردند و به همين دليل، نابود شدند».</span>

<ol start="70" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">دعائم الإسلام عن الإمام عليّ علیه السلام: أنَّهُ</span>‌ <span dir="rtl">حَضَرَ عُثمانَ</span>‌ <span dir="rtl">و قَد اُتِيَ بِالوَليدِ بنِ عُقبَةَ</span><ref><p><span dir="rtl">الوَلید بن عُقَبة بن أبي معیط، أبو وهب الاُموي. هو أخو عثمان بن عفّان لاُمّه. ولّاه عثمان الکوفة. کان یشرب الخمر، و روي أنّه صلّی الفجر بالناس یوماً أربعاً و هو سکران، ثمّ التفت و قال: أزیدکم؟! فبلغ عثمان ذٰلك فطلبه و حدّه (راجع: سیر أعلام النبلاء: ج۳ ص۴۱۳ و تهذیب التهذیب: ج۱۱ ص۱۲۵ و الإصابة: ج۶ ص۴۸۱ و غیرها من کتب التراجم).</span></p></ref> <span dir="rtl">و قَد وَجَبَ عَلَيهِ حَدٌّ، فَقالَ عُثمانُ: مَن رَأىٰ أنَّ هٰذَا الحَدَّ قَد وَجَبَ عَلَيهِ فَليَقُم وَ ليَحُدَّهُ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَكاعَ</span>‌<ref><span dir="rtl">کاعَ یکیع: جَبُن (لسان العرب: ج۸ ص۳۱۷ «کیع»).</span></ref> <span dir="rtl">النّاسُ عَنهُ و عَلِموا رَأيَهُ فيهِ، فَقامَ إلَيهِ عَلِيٌّ علیه السلام و تَناوَلَ السَّوطَ و جَلَدَهُ الحَدَّ بِيَدِهِ.</span><ref><span dir="rtl">دعائم الإسلام: ج۲ ص۴۴۲ ح۱۵۴۲.</span></ref>

<ol start="70" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">دعائم الإسلام - در بارۀ امام علی علیه السلام -: نزد عثمان رفت. دید ولید بن عُقبه را که حدّی بر او واجب شده، نزدش آورده</span>‌<span dir="rtl">اند. عثمان گفت: هر کس معتقد است که این حد بر او واجب است، برخیزد و حد بزند.</span></li></ol>

<span dir="rtl">مردم که می</span>‌<span dir="rtl">دانستند نظر عثمان در بارۀ او چیست، از وی ترسیدند [و حاضر به اجرای حد نشدند]. علی علیه السلام برخاست و تازیانه را برداشت و با دست خود، ولید را تازیانه زد.</span>

<ol start="71" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المناقب لابن شهرآشوب عن مطر الورّاق و ابن شهاب الزهري: إنَّهُ لَمّا شَهِدَ أبو زَينَبَ</span>‌ <span dir="rtl">الأَسَدِيُّ وَ أبو مُزَرِّعٍ و سَعيدُ بنُ مالِكٍ الأَشعَرِيُّ و عَبدُ اللهِ بنُ خُنَيسٍ الأَزدِيُّ و عَلقَمَةُ بنُ زَيدٍ البَكرِيُّ عَلَى الوَليدِ بنِ عُقبَةَ أنَّهُ شَرِبَ الخَمرَ، أمَرَ عُثمانَ بِإقامَةِ الحَدِّ عَلَيهِ جَهراً و نَهىٰ سِرّاً، فَرَأىٰ أميرُ المُؤمِنينَ علیه السلام أنَّهُ يَدرَأُ</span><ref><p><span dir="rtl">الدَّراُ: الدفع. دَرَأهُ یَدرَؤهُ درءاً: دفَعَه (لسان العرب: ج۱ ص۷۱ «درأ»).</span></p></ref> <span dir="rtl">عَنهُ الحَدَّ، قامَ وَ الحَسَنُ مَعَهُ لِيَضرِبَهُ، فَقالَ: نَشَدتُكَ اللهَ وَ القَرابَةَ! قالَ علیه السلام: اُسكُت أبا وَهبٍ</span><ref><p><span dir="rtl">«أبو وهب» کُنیة الولید بن عُقبة.</span></p></ref><span dir="rtl">، فَإنَّما هَلَكَت بَنو إسرائيلَ بِتَعطيلِهِمُ الحُدودَ! فَضَرَبَهُ و قالَ: لَتَدعُوَنّي قُرَيشٌ بَعدَ هٰذا جَلّادَها.</span><ref><p><span dir="rtl">المناقب لابن شهرآشوب: ج۲ ص۱۴۸، بحار الأنوار: ج۷۹ ص۹۹ ح۹؛ الأغاني: ج۵ ص۱۳۹ نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="71" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المناقب، ابن شهرآشوب- به نقل از مَطَر ورّاق و ابن شهاب زُهْری -: چون ابو زینب اسدی و ابو مُزَرِّع و سعید بن مالک اشعری و عبد اللّٰه بن خُنَیس اَزدی و علقمة بن زید بَکری شهادت دادند که ولید بن عقبه شراب نوشیده است، عثمان دستور داد او را در آشکار و نه در نهان حد بزنند. امیر مؤمنان علیه السلام که متوجّه شد عثمان با این کار می</span>‌<span dir="rtl">خواهد حد در بارۀ ولید اجرا نشود، برخاست - و حسن هم با او بود - که حد را جاری کند. ولید بن عقبه گفت: تو را به حقّ خویشاوندی، سوگند می</span>‌<span dir="rtl">دهم! امیر مؤمنان علیه السلام فرمود: «ساکت،</span>‌<span dir="rtl">ای ابو وَهْب! بنی اسرائیل به خاطر همین اجرا نکردن حدود از بین رفتند». پس او را حد زد و فرمود: «از این پس، قریش مرا تازیانه</span>‌<span dir="rtl">زن خود می</span>‌<span dir="rtl">خوانند».</span></li></ol>

 

<ol start="72" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الکافي عن أبي مریم: اُتِيَ أميرُ المُؤمِنينَ علیه السلام بِالنَّجاشِيِّ الشّاعِرِ قَد شَرِبَ الخَمرَ في شَهرِ رَمَضانَ، فَضَرَبَهُ ثَمانينَ ثُمَّ حَبَسَهُ لَيلَةً، ثُمَّ دَعا بِهِ مِنَ الغَدِ فَضَرَبَهُ عِشرينَ سَوطاً. فَقالَ لَهُ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، فَقَد ضَرَبتَني في شُربِ الخَمرِ، و هٰذِهِ العِشرونَ ما هِيَ؟!</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ هٰذا لِتَجَرِّيكَ عَلىٰ شُربِ الخَمرِ في شَهرِ رَمَضانَ</span><ref><span dir="rtl">قال الفقیه الشیخ محمّد حسن النجفي في کتابه جواهر الکلام مستنداً إلیٰ هٰذه الروایة: من زنىٰ مثلاً في شهر رمضان _ نهاراً كان أو ليلاً _ عوقب زيادةً على الحدّ بحسب ما يراه الحاكم؛ لانتهاكه الحرمة. و كذا لو كان في مكان شريف كالمساجد و المشاهد المشرّفة، بلا خلاف أجده فيه، أو زمان شريف... (جواهر الکلام: ج۴۱ ص۳۷۳).</span></ref><span dir="rtl">.</span><ref><span dir="rtl">الکافي: ج۷ ص۲۱۶ ح۱۵، تهذیب الأحکام: ج۱۰ ص۹۴ ح۳۶۲، کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۴ ص۵۵ ح۵۰۸۹ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۴۰ ص۲۹۷ ح۵۴.</span></ref>

<ol start="72" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الکافی -</span> ‌<span dir="rtl">به نقل از ابو مريم -: نجاشىِ شاعر را که در ماه رمضان مشروب خورده بود، پيش امير مؤمنان علیه السلام آوردند. امام به او هشتاد تازيانه زد و يک شب زندانى</span>‌<span dir="rtl">اش کرد و فردایش او را خواست و به او بيست تازيانۀ ديگر زد.</span></li></ol>

<span dir="rtl">نجاشى به ایشان گفت: اى امير مؤمنان! مرا براى شراب نوشيدن، هشتاد تازیانه زده بودى. اين بيست تازيانه براى چيست؟</span>

<span dir="rtl">فرمود: «اين به خاطر گستاخی</span>‌<span dir="rtl">ات بر خوردن شراب در ماه رمضان است».</span><ref><span dir="rtl">شیخ فقیه، محمّد حسن نجفی، در کتاب جواهر الکلام خویش با استناد به همین روایت گفته است: «کسی که در ماه رمضان زنا کند، شب باشد یا روز، افزون بر حد زنا مجازات می</span>‌<span dir="rtl">شود که بستگی به نظر حاکم دارد. این، به خاطر آن است که حرمت‌شکنی کرده است. همچنین است اگر در مکان</span>‌<span dir="rtl">های محترمی مانند مساجد و زیارتگاه</span>‌<span dir="rtl">ها و یا در زمان محترمی زنا کند» (جواهر الکلام: ج۴۱ ص۳۷۳).</span></ref>

<ol start="73" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الغارات _ في ذِکرِ النَّجاشِيِّ الشّاعِرِ _: كانَ شاعِرَ عَلِيٍّ علیه السلام بِصِفّينَ، فَشَرِبَ الخَمرَ بِالكوفَةِ، فَحَدَّهُ أميرُ المُؤمِنينَ علیه السلام، فَغَضِبَ و لَحِقَ بِمُعاوِيَةَ و هَجا عَلِيّاً علیه السلام.…</span></li></ol>

<span dir="rtl">و لَمّا حَدَّ عَلِيٌّ علیه السلام النَّجاشِيَّ، غَضِبَ لِذٰلِكَ مَن كانَ مَعَ عَلِيٍّ علیه السلام مِنَ اليَمانِيَّةِ، و كانَ أخَصَّهُم بِهِ طارِقُ بنُ عَبدِ اللهِ بنِ كَعبِ بنِ اُسامَةَ النَّهدِيُّ، فَدَخَلَ عَلىٰ أميرِ المُؤمِنينَ علیه السلام فَقالَ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، ما كُنّا نَرىٰ أنَّ أهلَ المَعصِيَةِ وَ الطّاعَةِ و أهلَ الفُرقَةِ وَ الجَماعَةِ عِندَ وُلاةِ العَدلِ و مَعادِنِ الفَضلِ سِيّانِ فِي الجَزاءِ، حَتّىٰ رَأَيتُ ما كانَ مِن صَنيعِكَ بِأَخِيَ الحارِثِ! فَأَوغَرتَ صُدورَنا</span><ref><span dir="rtl">وَغَرُ الصَّدر: الغلّ و الحرارة. و قیل: تجرّع الغَیظ و الحقد (النهایة: ج۵ ص۲۰۸ «وغر»).</span></ref><span dir="rtl">، و شَتَّتَّ اُمورَنا، و حَمَلتَنا عَلَى الجادَّةِ الَّتي كُنّا نَرىٰ أنَّ سَبيلَ مَن رَكِبَهَا النّارُ!</span>

<span dir="rtl">فَقالَ عَلِيٌّ علیه السلام: (وَ إِنَّهَا لَكَبِيرَةٌ إِلَّا عَلَى الْخَاشِعِينَ)</span><ref><span dir="rtl">البقرة: ۴۵.</span></ref>‌<span dir="rtl">، يا أخا بَني نَهدٍ، و هَل هُوَ إلّا رَجُلٌ مِنَ المُسلِمينَ انتَهَكَ حُرمَةً مِن حُرَمِ اللهِ فَأَقَمنا عَلَيهِ حَدّاً كانَ كَفّارَتَهُ؟! إنَّ اللهَ تَعالىٰ يَقولُ:</span>‌ <span dir="rtl">(وَ لَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلىٰ أَلَّا تَعْدِلُوا اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَىٰ)</span><ref><span dir="rtl">المائدة: ۸.</span></ref><span dir="rtl">.</span>‌<ref><span dir="rtl">الغارات: ج۲ ص۵۳۳ و ۵۳۹، المناقب لابن شهرآشوب: ج۲ ص۱۴۷ نحوه، بحار الأنوار: ج۳۳ ص۲۷۲ ح۵۳۷؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج۴ ص۸۹ نحوه.</span></ref>

<ol start="73" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الغارات - در یادکرد از نجاشى شاعر -: نجاشى در جنگ صفّين، شاعر على علیه السلام بود. در کوفه شراب نوشيد و امير مؤمنان او را حد زد. نجاشی ناراحت شد و به معاويه پيوست و على علیه السلام را هجو کرد.…</span></li></ol>

<span dir="rtl">چون على علیه السلام نجاشى را حد زد، همراهان على علیه السلام از قبيلۀ يَمانى، از این کار ناراحت شدند و نزديک</span>‌<span dir="rtl">ترين فرد اين قبيله به امير مؤمنان، طارق بن عبد الله بن کعب بن اُسامۀ نَهدى، نزد على علیه السلام رفت و گفت: اى امير مؤمنان! گمان نمى</span>‌<span dir="rtl">کرديم که نافرمانان و فرمان</span>‌<span dir="rtl">برداران و اهل جدایی و اهل جماعت [یعنی کسانی که از تو فرمان بردند و در صف تو قرار گرفتند با کسانی که از تو نافرمانی کردند و از صف تو جدا شدند]، نزد پيشوايان عدالت و سرچشمه</span>‌<span dir="rtl">هاى فضيلت، در کيفر برابر باشند، تا اين که رفتارت را با برادرم حارث [نجاشى] ديدم. سينه</span>‌<span dir="rtl">هايمان را به درد آوردى، امورمان را از هم گسستى و ما را بر راهى وا داشتى که پيش از آن، گمان مى</span>‌<span dir="rtl">کرديم رونده</span>‌<span dir="rtl">اش به آتش در مى</span>‌<span dir="rtl">غلتد.</span>

<span dir="rtl">على علیه السلام فرمود: «(و به درستى که اين کار، گران است، مگر بر فروتنان). اى مرد نَهدی! مگر او مرد مسلمانى نبود که يکى از محرّمات خداوند را هتک کرد و ما حدّى را که کفّاره</span>‌<span dir="rtl">اش بود، بر او جارى ساختيم؟! خداى متعال مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد: (و البتّه نبايد دشمنى گروهى، شما را بر آن دارد که به عدالت رفتار نکنيد. عدالت پيشه کنيد که آن به پرهيزگارى نزديک</span>‌<span dir="rtl">تر است)».</span>

<ol start="74" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">تهذيب الأحكام عن عليّ بن أبي رافع: كُنتُ عَلىٰ بَيتِ مالِ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ علیه السلام و كاتِبَهُ</span>‌<span dir="rtl">، و كانَ في بَيتِ مالِهِ عِقدُ لُؤلُؤٍ كانَ أصابَهُ يَومَ البَصرَةِ</span>‌<span dir="rtl">، قالَ</span>‌<span dir="rtl">: فَأَرسَلَت إلَيَّ بِنتُ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ علیه السلام، فَقالَت لي: بَلَغَني أنَّ في بَيتِ مالِ أميرِ المُؤمِنينَ علیه السلام عِقدُ لُؤلُؤٍ و هُوَ في يَدِكَ</span>‌<span dir="rtl">، و أنا اُحِبُّ أن تُعيرَنيهِ أتَجَمَّلُ بِهِ في أيّامِ عيدِ الأَضحىٰ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَأَرسَلتُ إلَيها: عارِيَّةً مَضمونَةً مَردودَةً يا بِنتَ أميرِ المُؤمِنينَ؟</span>

<span dir="rtl">فَقالَت: نَعَم، عارِيَّةً مَضمونَةً مَردودَةً بَعدَ ثَلاثَةِ أيّامٍ</span>‌<span dir="rtl">.</span>

<span dir="rtl">فَدَفَعتُهُ إلَيها. و إنَّ أميرَ المُؤمِنينَ علیه السلام رَآهُ عَلَيها فَعَرَفَهُ</span>‌<span dir="rtl">، فَقالَ لَها: مِن أينَ صارَ إلَيكِ هٰذَا العِقدُ؟</span>

<span dir="rtl">فَقالَت: اِستَعَرتُهُ مِن عَلِيِّ بنِ أبي رافِعٍ خازِنِ بَيتِ مالِ أميرِ المُؤمِنينَ لِأَتَزَيَّنَ بِهِ فِي العيدِ ثُمَّ أرُدَّهُ</span>‌<span dir="rtl">.</span>

<span dir="rtl">قالَ</span>‌<span dir="rtl">: فَبَعَثَ إلَيَّ أميرُ المُؤمِنينَ علیه السلام، فَجِئتُهُ</span>‌<span dir="rtl">، فَقالَ لي: أ تَخونُ المُسلِمينَ يَابنَ أبي رافِعٍ؟!</span>

<span dir="rtl">فَقُلتُ لَهُ</span>‌<span dir="rtl">: مَعاذَ اللّهِ أن أخونَ المُسلِمينَ</span>‌<span dir="rtl">!</span>

<span dir="rtl">فَقالَ</span>‌<span dir="rtl">: كَيفَ أعَرتَ بِنتَ أميرِ المُؤمِنينَ العِقدَ الَّذي في بَيتِ مالِ المُسلِمينَ بِغَيرِ إذني و رِضاهُم</span>‌<span dir="rtl">؟!</span>

<span dir="rtl">فَقُلتُ</span>‌<span dir="rtl">: يا أميرَ المُؤمِنينَ</span>‌<span dir="rtl">، إنَّهَا ابنَتُكَ، و سَأَلَتني أن اُعيرَها إيّاهُ تَتَزَيَّنُ بِهِ</span>‌<span dir="rtl">؛ فَأَعَرتُها إيّاهُ عارِيَّةً مَضمونَةً مَردودَةً</span>‌<span dir="rtl">، فَضَمِنتُهُ في مالي، و عَلَيَّ أن أرُدَّهُ سَليماً إلىٰ مَوضِعِهِ</span>‌<span dir="rtl">.</span>

<span dir="rtl">قالَ</span>‌<span dir="rtl">: فَرُدَّهُ مِن يَومِكَ</span>‌<span dir="rtl">، و إيّاكَ أن تَعودَ لِمِثلِ هٰذا فَتَنالَكَ عُقوبَتي!</span>

<span dir="rtl">ثُمَّ قالَ</span>‌<span dir="rtl">: أولیٰ لِابنَتي لَو كانَت أخَذَتِ العِقدَ عَلىٰ غَيرِ عارِيَّةٍ مَضمونَةٍ مَردودَةٍ لَكانَت إذَن أوَّلَ هاشِمِيَّةٍ قُطِعَت يَدُها في سَرِقَةٍ</span>‌<span dir="rtl">.</span>

<span dir="rtl">قالَ</span>‌<span dir="rtl">: فَبَلَغَ مَقالَتُهُ ابنَتَهُ</span>‌<span dir="rtl">، فَقالَت لَهُ</span>‌<span dir="rtl">: يا أميرَ المُؤمِنينَ</span>‌<span dir="rtl">، أنَا ابنَتُكَ و بَضعَةٌ مِنكَ</span>‌<span dir="rtl">، فَمَن أحَقُّ بِلُبسِهِ مِنّي؟!</span>

<span dir="rtl">فَقالَ لَها أميرُ المُؤمِنينَ علیه السلام: يا بَنتَ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ</span>‌<span dir="rtl">، لا تَذهَبَنَّ بِنَفسِكِ عَنِ الحَقِّ</span>‌<span dir="rtl">، أ كُلُّ نِساءِ المُهاجِرينَ تَتَزَيَّنُ في هٰذَا العيدِ بِمِثلِ هٰذا؟!</span>

<span dir="rtl">قالَ</span>‌<span dir="rtl">: فَقَبَضتُهُ مِنها و رَدَدتُهُ إلىٰ مَوضِعِهِ.</span><ref><span dir="rtl">تهذيب الأحكام: ج۱۰ ص۱۵۱ ح۶۰۶، تنبيه الخواطر: ج۲ ص۳، المناقب لابن شهرآشوب: ج۲ ص۱۰۸ نحوه، بحار الأنوار: ج۴۰ ص۳۳۷ ح۲۲.</span></ref>

<ol start="74" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">تهذيب الأحکام - به نقل از على بن ابى رافع -: من خزانه</span>‌<span dir="rtl">دار و کاتب على بن ابى طالب علیه السلام بودم. در بيت المالش، گردنبند مرواريدی بود که در جنگ بصره به دست آورده بود</span>. <span dir="rtl">دختر على بن ابى طالب علیه السلام نزد من فرستاد و پيغام داد که:</span> ‌<span dir="rtl">شنيده</span>‌<span dir="rtl">ام در بيت</span> ‌<span dir="rtl">المالِ امير مؤمنان علیه السلام، گردنبندى از مرواريد است که در اختيار توست. من دوست دارم آن را به من عاريه دهی تا در ايّام عيد قربان، خود را بِدان بيارايم.</span></li></ol>

<span dir="rtl">برایش پيغام دادم: اى دختر امير مؤمنان! به عنوان عاريه</span>‌<span dir="rtl">اى ضمانت شده که بايد برگردد؟</span>

<span dir="rtl">گفت: آری، عاريه</span>‌<span dir="rtl">اى ضمانت شده که پس از سه روز بر مى</span>‌<span dir="rtl">گردد.</span>

<span dir="rtl">پس، آن را به وى دادم. امير مؤمنان، آن را نزد او يافت و شناخت و پرسيد: «اين گردنبند از کجا در اختيار تو قرار گرفته</span> ‌<span dir="rtl">است</span>‌<span dir="rtl">؟».</span>

<span dir="rtl">گفت: از على بن ابى رافع، خزانه</span>‌<span dir="rtl">دار بيت المال امير مؤمنان، عاريه گرفته‌ام تا در ايّام عيد، به عنوان زينت، از آن استفاده کنم و سپس آن را باز گردانم.</span>

<span dir="rtl">امير مؤمنان علیه السلام به دنبال من فرستاد و نزد او رفتم. به من فرمود: «اى فرزند ابو رافع! به مسلمانان خيانت مى</span>‌<span dir="rtl">کنى</span>‌<span dir="rtl">؟!».</span>

<span dir="rtl">گفتم: به خدا پناه مى</span>‌<span dir="rtl">برم از اين</span> ‌<span dir="rtl">که به مسلمانان، خيانت کنم!</span>

<span dir="rtl">فرمود: «چرا گردنبندى را که در بيت المال مسلمانان بود، بدون اجازۀ من و بدون رضايت آنان، به دختر امیر مؤمنان عاريه دادى</span>‌<span dir="rtl">؟».</span>

<span dir="rtl">گفتم: اى امير مؤمنان! او دختر شماست و از من خواست که آن را به وى عاريه دهم تا خود را بِدان، زينت کند. من هم آن را به وى دادم، به عنوان عاريۀ ضمانت شده که بايد برگردد و من، آن را با اموال خود، ضمانت کرده</span>‌<span dir="rtl">ام و بر عهدۀ من است که آن را سالم به جايش برگردانم.</span>

<span dir="rtl">فرمود: «همین امروز، آن را برگردان و مبادا چنين کارى از تو تکرار شود که گرفتار کيفر من می</span>‌<span dir="rtl">شوى!».</span>

<span dir="rtl">سپس فرمود: «سوگند مى</span>‌<span dir="rtl">خورم که اگر دخترم آن گردنبند را به طريقى جز عاريۀ ضمانت شده که بايد باز گردد، گرفته بود، نخستين زن هاشمى بود که دستش را به سبب سرقت، قطع مى</span>‌<span dir="rtl">کردم».</span>

<span dir="rtl">اين سخن به دخترش رسيد و به پدر گفت: اى امير مؤمنان! من دختر تو و پارۀ تن تو هستم. چه کسى از من سزاوارتر است به پوشيدن آن</span>‌<span dir="rtl">؟</span>

<span dir="rtl">اميرمؤمنان به وى فرمود: «اى دختر على بن ابى طالب! از حق، کناره مگير. آيا همۀ زنان مهاجران، در اين عيد، با چنين گردنبندى خود را مى</span>‌<span dir="rtl">آرايند؟».</span>

<span dir="rtl">گردنبند را از دختر على علیه السلام گرفتم و به جايش برگرداندم.</span>

<span id="النظرة-و-التأخیر"></span>
=== <span dir="rtl">۲ / ۴ - ۳: النَّظِرَةُ وَ التَّأخیرُ</span> ===

<span dir="rtl">۲ / ۴ - ۳</span><span dir="rtl">: مهلت دادن و به تعویق انداختن</span>

<ol start="75" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ علیه السلام: مَن وجَبَ عَلَيه الحَدُّ اُقيمَ، لَيسَ فِي الحُدودِ نَظِرةٌ</span><ref><p><span dir="rtl">النَّظِرَة: التأخیر في الأمر (لسان العرب: ج۵ ص۲۱۸ «نظر»).</span></p></ref><span dir="rtl">.</span><ref><p><span dir="rtl">دعائم الإسلام: ج۲ ص۴۴۳ ح۱۵۴۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="75" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: هر گاه حد بر کسى واجب شد، اجرا مى</span>‌<span dir="rtl">شود. در اجراى حدود، مهلت نيست.</span></li></ol>

 

<ol start="76" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلی الله علیه و آله: إذا كانَ</span>‌ <span dir="rtl">فِي</span>‌ <span dir="rtl">الحَدِّ «لَعَلَّ» و «عَسیٰ»، فالحَدُّ مُعَطَّلٌ.</span><ref><p><span dir="rtl">دعائم الإسلام: ج۲ ص۴۶۵ ح۱۶۵۰، کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۴ ص۵۰ ح۵۰۷۱ عن الإمام عليّ علیه السلام؛ المصنّف لعبد الرزّاق: ج۷ ص۴۲۵ ح۱۳۷۲۷ عن الضحّاك بن مزاحم عن الإمام عليّ علیه السلام نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="76" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر گاه در [اجرای] حد امّا و اگر شد، حد تعطیل شده است.</span></li></ol>

 

<ol start="77" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الباقر علیه السلام _ في ثَلاثةٍ شَهِدوا [عِندَ أمیرِ المُؤمِنینَ علیه السلام] عَلىٰ رَجُلٍ بِالزِّنا _: فقالَ أميرُ المؤمنينَ علیه السلام: أينَ الرّابِعُ؟ فَقالوا: الآنَ يَجيءُ. فقالَ أميرُ المؤمنينَ علیه السلام: حُدّوهُم؛ فليسَ فِي الحُدودِ نَظِرَةُ ساعَةٍ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۷ ص۲۱۰ ح۴، تهذیب الأحکام: ج۱۰ ص۵۱ ح۱۹۰ کلاهما عن السكوني عن</span>‌ <span dir="rtl">الإمام الصادق علیه السلام، کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۴ ص۳۴ ح۵۰۲۱ من دون إسناد إلی الإمام الباقر علیه السلام نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="77" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام باقر علیه السلام: سه نفر شهادت دادند که مردى زنا کرده است. امير مؤمنان علیه السلام فرمود: «نفر چهارم کجاست؟». گفتند: الآن مى</span>‌<span dir="rtl">آيد. امير مؤمنان علیه السلام فرمود: «اين سه نفر را حد (حدّ قذف یعنی حدّ نسبت دادنِ ناروا) بزنيد؛ زيرا در حدود، مهلت روا نيست».</span></li></ol>

 

<ol start="78" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الکافي عن عباد البصري: سَأَلتُ أبا جَعفَرٍ علیه السلام عَن ثَلاثَةٍ شَهِدوا عَلىٰ رَجُلٍ بِالزَّنا و قالوا: الآنَ نَأتِي بِالرّابِعِ؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ: يُجلَدونَ حَدَّ القاذِفِ، ثَمانينَ جَلدَةً كُلُّ رَجُلٍ مِنهُم.</span><ref><span dir="rtl">الکافي: ج۷ ص۲۱۰ ح۱، تهذیب الأحکام: ج۱۰ ص۵۱ ح۱۸۹ و ص۷۰ ح۲۶۰ و فیه «سألت جعفر بن محمّد» بدل «ابا جعفر».</span></ref>

<ol start="78" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الکافی- به نقل از عبّاد بصرى -: از امام باقر علیه السلام پرسيدم: سه نفر بر زناى مردى گواهى مى</span>‌<span dir="rtl">دهند و مى</span>‌<span dir="rtl">گويند: هم</span>‌<span dir="rtl">اکنون نفر چهارم را مى</span>‌<span dir="rtl">آوريم. [حکم آنها چيست؟]</span></li></ol>

<span dir="rtl">فرمود: «به هر کدام از آن سه نفر، حدّ قذف (نسبت ناروا دادن)، يعنى هشتاد ضربه زده مى</span>‌<span dir="rtl">شود».</span>

<span id="التعدي-و-التقصیر"></span>
=== <span dir="rtl">۲ / ۴ - ۴: التَّعَدّي وَ التَّقصیرُ</span> ===

<span dir="rtl">۲ / ۴ - ۴</span><span dir="rtl">: کم و زیاد کردن</span>

<span dir="rtl">الکتاب</span>

<span dir="rtl">قرآن</span>

<span dir="rtl">(تِلْكَ حُدُودُ اللّٰهِ فَلَا تَعْتَدُوهَا وَ مَنْ يَتَعَدَّ حُدُودَ اللّٰهِ فَأُولٰئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ)</span><ref><span dir="rtl">البقرة: ۲۲۹.</span></ref><span dir="rtl">.</span>

<span dir="rtl">(اینها حدود خداست. از آنها تجاوز نکنید و هر کس از آنها تجاوز کند، ستمگر است).</span>

<span dir="rtl">(تِلْكَ حُدُودُ اللّٰهِ وَ مَنْ يَتَعَدَّ حُدُودَ اللّٰهِ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ)</span><ref><span dir="rtl">الطلاق: ۱.</span></ref><span dir="rtl">.</span>

<span dir="rtl">(اینها حدود خداست و هر کس از حدود خدا تجاوز کند، به خویشتن ستم کرده است).</span>

<span dir="rtl">راجع: البقرة: ۱۸۷ و ۲۲۹ - ۲۳۰، النساء: ۱۴، المجادله: ۴.</span>

<span dir="rtl">ر.ک: بقره: آیۀ ۱۸۷ و ۲۲۹ و ۲۳۰، نساء: آیۀ ۱۴، مجادله: آیۀ ۴.</span>

<span dir="rtl">الحدیث</span>

<span dir="rtl">حدیث</span>

<ol start="79" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّٰه</span>‌ <span dir="rtl">صلی الله علیه و آله: إنَّ اللّهَ تَعالىٰ حَدَّ لَكُم حُدوداً فَلا تَعتَدوها.</span><ref><p><span dir="rtl">الأمالي للمفيد: ص۱۵۹ ح۱ عن عليّ بن ربيعة الوالبيّ عن الإمام عليّ علیه السلام، کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۴ ص۷۵ ح۵۱۴۹ عن الإمام عليّ علیه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۶۳ ح۱۱؛ سنن الدارقطني: ج۴ ص۲۹۸ ح۱۰۴ عن أبي الدرداء نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="79" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوند براى شما حدودى معيّن کرده است. از آنها تجاوز نکنيد.</span></li></ol>

 

<ol start="80" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الباقر علیه السلام _ في قَولِ اللهِ تَعالىٰ: (تِلْكَ حُدُودُ اللّٰهِ فَلَا تَعْتَدُوهَا وَ مَنْ يَتَعَدَّ حُدُودَ اللّٰهِ فَأُولٰئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ) _: إنَّ اللهَ غَضِبَ عَلَى الزّاني فَجَعَلَ لَهُ جَلدَ مِئَةٍ، فَمَن</span>‌ <span dir="rtl">غَضِبَ</span>‌ <span dir="rtl">عَلَيهِ</span>‌ <span dir="rtl">فَزادَ فَأَنا إلَى اللهِ مِنهُ بَري</span>‌<span dir="rtl">ءٌ؛ فَذٰلِكَ قَولُهُ:</span>‌ <span dir="rtl">(تِلْكَ حُدُودُ اللّٰهِ فَلَا تَعْتَدُوهَا).</span><ref><p><span dir="rtl">تفسير العيّاشي: ج۱ ص۲۳۳ ح۴۷۱ عن محمّد بن مسلم، بحار الأنوار: ج۷۹ ص۵۲ ح۴۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="80" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام باقر علیه السلام - در بارۀ این سخن خداوند متعال: (اينها حدود خداست؛ از آنها تجاوز نکنيد و هر کس از حدود خدا تجاوز کند، ستمگر است) -: خداوند بر زناکار خشم آورده و صد تازيانه براى او قرار داده است. پس هر کس از روى خشم بيش از اين بزند، من نزد خداوند از او بيزارى مى</span>‌<span dir="rtl">جويم. این سخن اوست: (اینها حدود خداست. از آنها تجاوز نکنید).</span></li></ol>

 

<ol start="81" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّٰه</span>‌ <span dir="rtl">صلی الله علیه و آله: يُؤتىٰ بِوالٍ</span>‌ <span dir="rtl">نَقَصَ</span>‌ <span dir="rtl">مِن الحَدِّ سَوطاً؛ فَيَقولُ: رَبِّ رَحمَةً لِعِبادِكَ. فَيُقالُ لَهُ: أنتَ أرحَمُ بِهِم مِنّي؟! فَيُؤمَرُ بِهِ إلَى النّارِ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">و يُؤتىٰ بِمَن زادَ سَوطاً؛ فَيَقولُ: لِيَنتَهوا عَن مَعاصيكَ! فَيُؤمَرُ بِهِ إلَى النّارِ.</span><ref><span dir="rtl">عوالي اللآلي: ج۲ ص۱۵۳ ح۴۲۷.</span></ref>

<ol start="81" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: [در روز قيامت،] حاکمى را که يک تازيانه از حد کاسته است، مى</span>‌<span dir="rtl">آورند. او مى</span>‌<span dir="rtl">گويد: پروردگارا! از روى دلسوزى به بندگانت، اين کار را کردم. خداوند به او مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد: «آيا تو به آنان، از من دلسوزترى؟!». آن گاه، دستور داده مى</span>‌<span dir="rtl">شود که او را در آتش افکنند.</span></li></ol>

<span dir="rtl">سپس کسى را مى</span>‌<span dir="rtl">آورند که يک تازيانه بيشتر زده است. او مى</span>‌<span dir="rtl">گويد: براى آن [بیشتر زدم] که از نافرمانیت باز ايستند! پس دستور داده می</span>‌<span dir="rtl">شود که او را [نيز] در آتش افکنند.</span>

<ol start="82" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّٰه</span>‌ <span dir="rtl">صلی الله علیه و آله: يُؤتىٰ بِالَّذي ضَرَبَ فَوقَ الحَدِّ، فَيَقولُ: عَبدي لِمَ ضَرَبتَ فَوقَ ما أمَرتُكَ؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَيَقولُ: غَضِبتُ.</span>

<span dir="rtl">فَيَقولُ: أ كانَ غَضَبُكَ أن يَكونَ أشَدَّ مِن غَضَبي؟!</span>

<span dir="rtl">و يُؤتىٰ بِالرَّجُلِ الَّذي قَصَّرَ، فَيَقولُ: عَبدي لِمَ قَصَّرتَ؟</span>

<span dir="rtl">فَيَقولُ: رَحِمتُهُ.</span>

<span dir="rtl">فَيَقولُ: أ كانَت رَحمَتُكَ أنَ تَكونَ أشَدَّ مِن رَحمَتي؟!</span>

<span dir="rtl">فَيُؤمَرُ بِهِما جَميعاً إلَى النّارِ.</span><ref><span dir="rtl">المطالب العالیه: ج۲ ص۲۳۳ ح۲۱۰۲ عن حذیفة، البیان و التبیین: ج۲ ص۲۶ نحوه.</span></ref> <span dir="rtl"></span>

<ol start="82" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: [روز قیامت،] کسی را که بیشتر از مقدار حد زده است، می</span>‌<span dir="rtl">آورند و خداوند می</span>‌<span dir="rtl">فرماید: «بنده</span>‌<span dir="rtl">ام! چرا بیشتر از مقداری که به تو دستور دادم، زدی؟»</span></li></ol>

<span dir="rtl">او می</span>‌<span dir="rtl">گوید: خشمگین شدم.</span>

<span dir="rtl">خداوند می</span>‌<span dir="rtl">فرماید: «آیا خشم تو از خشم من شدیدتر است؟!».</span>

<span dir="rtl">و مردی را می</span>‌<span dir="rtl">آورند که کمتر از اندازه زده است. خداوند به او می</span>‌<span dir="rtl">گوید: «چرا کمتر زدی؟».</span>

<span dir="rtl">می</span>‌<span dir="rtl">گوید: به او رحم کردم.</span>

<span dir="rtl">خدا می</span>‌<span dir="rtl">فرماید: «آیا رحم تو بیشتر از رحم من است؟».</span>

<span dir="rtl">آن گاه امر می</span>‌<span dir="rtl">شود هر دو را در آتش بیفکنند.</span>

<ol start="83" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلی الله علیه و آله: مَن بَلَغَ حَدّاً في غَيرِ حَدٍّ، فَهُوَ مِنَ المُعتَدينَ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۷ ص۲۶۸ ح۳۷ عن السکوني عن الإمام الصادق علیه السلام، المحاسن: ج۱ ص۴۲۹ ح۹۸۹ عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام عنه صلی الله علیه و آله، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۱۴۶ ح۵۶؛ السنن الکبریٰ: ج۸ ص۵۶۷ ح۱۷۵۸۵ عن الضحّاك بن قیس الأکبر.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="83" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر کس کسى را براى گناهى که حد برايش معيّن نشده است، به تعداد يک حدّ شرعى بزند، از تجاوزگران به شمار مى</span>‌<span dir="rtl">آيد.</span></li></ol>

 

<ol start="84" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">دعائم الإسلام: نَهیٰ [رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله] أن يَتَعَدّىٰ</span>‌ <span dir="rtl">أحَدٌ حَدّاً مِن</span>‌ <span dir="rtl">حُدودِ اللهِ إلىٰ أكثَرَ مِنهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">دعائم الإسلام: ج۲ ص۴۴۴ ح۱۵۵۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="84" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">دعائم الإسلام: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله نهی کرد از این که کسی حدّی از حدود خدا را فراتر از آن [اندازه‌ای که معیّن شده] جاری سازد.</span></li></ol>

 

<ol start="85" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ علیه السلام: حَبسُ الإمامِ بعدَ الحَدِّ ظُلمٌ.</span><ref><p><span dir="rtl">تهذیب الأحکام: ج۶ ص۳۱۴ ح۸۷۰ عن السّكونيّ عَن الإمام الصادق عن أبیه علیهما السلام،</span>‌ <span dir="rtl">کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۳ ص۳۲ ح۳۲۶۶، بحار الأنوار: ج۷۹ ص۹۸ ح۷؛ السنن الکبریٰ: ج۸ ص۴۷۲ ح۱۷۲۵۸ عن محمّد بن إسحاق عن الإمام الباقر عنه علیهما السلام.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="85" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: اگر حاکم پس از جارى کردن حد بر کسى، او را زندانى کند، ظلم کرده است.</span></li></ol>

 

<ol start="86" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الباقر علیه السلام: إنَّ أميرَ المُؤمِنينَ علیه السلام أمَرَ قَنبَرَاً</span><ref><p><span dir="rtl">في الطبعة المعتمدة: «قنبر»، و التصویب من طبعة دار الحدیث.</span></p></ref> <span dir="rtl">أن يَضرِبَ رَجلاً حَدّاً، فَغَلُظَ</span><ref><p><span dir="rtl">في تهذیب الأحکام: «فغلط».</span></p></ref> <span dir="rtl">قَنبَرٌ فَزادَهُ ثَلاثَةَ أسواطٍ، فَأَقادَهُ عَلِيٌّ علیه السلام مِن قَنبَرٍ ثَلاثَةَ أسواطٍ.</span><ref><p><span dir="rtl">الکافي: ج۷ ص۲۶۰ ح۱ عن الحسن بن صالح الثوري</span>‌<span dir="rtl">، تهذیب الأحکام: ج۱۰ ص۱۴۸ ح۵۸۷ و ص۲۷۸ ح۱۰۸۵ عن الإمام الصادق علیه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۴۰ ص۳۱۲ ح۶۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="86" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام باقر علیه السلام: امير مؤمنان علیه السلام به قنبر دستور داد که مردى را حد بزند. قنبر، ما شدّت عمل به خرج داد و سه تازيانه بيشتر زد.</span><ref><p><span dir="rtl">در تهذیب الأحکام آمده است: «قنبر، اشتباه کرد و سه تازیانه بیشتر زد».</span></p></ref> <span dir="rtl">على علیه السلام بابت آن سه تازيانه، قنبر را قصاص کرد [و سه تازیانه به او زد].</span></li></ol>

 

<ol start="87" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الباقر علیه السلام: مِنَ</span>‌ <span dir="rtl">الحُدودِ ثُلُثُ</span>‌ <span dir="rtl">جَلدٍ، و مَن تَعَدّىٰ ذٰلِكَ كانَ عَلَيهِ حَدٌّ.</span><ref><p><span dir="rtl">المحاسن: ج۱ ص۴۲۹ ح۹۹۱ عن حمران بن أعین، بحار الأنوار: ج۷۹ ص۹۷ ح۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="87" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام باقر علیه السلام: اندازۀ برخی حدود، یک</span>‌<span dir="rtl">سوم تازیانه است و هر کس از آن تجاوز کند، باید حد بخورد.</span></li></ol>

<span id="الشفاعة"></span>
=== <span dir="rtl">۲ / ۴ - ۵: الشَّفاعَةُ</span> ===

<span dir="rtl">۲ / ۴ - ۵</span><span dir="rtl">: پا در میانی کردن</span>

<ol start="88" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّٰه</span>‌ <span dir="rtl">صلی الله علیه و آله _ مِمّا أوصىٰ بِهِ عَلِيّاً علیه السلام _: يا عَلِيُّ، لا شَفاعَةَ في</span>‌ <span dir="rtl">حَدٍّ.</span><ref><p><span dir="rtl">کتاب من لا یحضره الفقيه: ج۴ ص۳۶۶ ح۵۷۶۲ عن حمّاد بن عمرو و أنس بن محمّد عن أبيه جميعاً عن الإمام الصادق عن أبیه عن جدّه عن الإمام عليّ علیهم السلام، مكارم الأخلاق: ج۲ ص۳۳۰ ح۲۶۵۶، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۵۷ ح۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="88" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی الله علیه و آله - در سفارش خود به علی علیه السلام -:</span> ‌<span dir="rtl">ای علی! در حد، پا در میانی کردن روا نیست.</span></li></ol>

 

<ol start="89" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّٰه</span>‌ <span dir="rtl">صلی الله علیه و آله _ لِاُسامَةَ بنِ زَيدٍ _: يا اُسامَةُ، لا تَشفَع في حَدٍّ.</span><ref><p><span dir="rtl">الکافي: ج۷ ص۲۵۴ ح۴ عن مثنّی الحنّاط عن الإمام الصادق علیه السلام، جامع الأحادیث للقمّي (المسلسلات): ص۲۶۳ نحوه؛ المصنّف لابن أبي شیبة: ج۶ ص۴۶۱ ح۱ عن حفص بن غياث عن الإمام الصادق عن أبیه علیهما السلام عنه صلی الله علیه و آله.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="89" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی الله علیه و آله - خطاب به اُسامه بن زید -: اى اُسامه! در کار حد، پا در میانی مکن.</span></li></ol>

 

<ol start="90" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الباقر علیه السلام: كانَ لِأُمِّ سَلَمَةَ زَوجَةِ النَّبِيِّ صلی الله علیه و آله أمَةٌ، فَسَرَقَت مِن قَومٍ، فَأُتِيَ بِهَا النَّبِيُّ صلی الله علیه و آله، فَكَلَّمَتهُ اُمُّ سَلَمَةَ فيها، فَقالَ النَّبِيُّ صلی الله علیه و آله: يا اُمَّ سَلَمَةَ، هٰذا حَدٌّ مِن حُدودِ اللهِ عزّ و جلّ لا يُضَيَّعُ. فَقَطَعَها رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۷ ص۲۵۴ ح۲ عن محمّد بن قيس</span>‌<span dir="rtl">، تهذیب الأحکام: ج۱۰ ص۱۲۴ ح۴۹۷ نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="90" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام باقر علیه السلام: اُمّ سلمه، همسر پیامبر صلی الله علیه و آله، کنیزی داشت. آن کنیز از قومی دزدی کرد. او را نزد پیامبر صلی الله علیه و آله آوردند. اُمّ سلمه در بارۀ او با پیامبر حرف زد. پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «ای اُمّ سلمه! این، حدّی از حدود خداوند عزّ و جلّ است. نباید فروگذار</span> ‌<span dir="rtl">شود» و دست آن کنیز را قطع کرد.</span></li></ol>

 

<ol start="91" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">دعائم الإسلام: عَن رَسولِ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله أنَّهُ نَهىٰ عَنِ الشَّفاعَةِ فِي الحُدودِ، و قالَ</span>‌<span dir="rtl">: مَن شَفَعَ</span>‌ <span dir="rtl">في حَدٍّ مِن حُدودِ اللهِ لِيُبطِلَهُ و سَعىٰ</span>‌ <span dir="rtl">في</span>‌ <span dir="rtl">إبطالِ</span>‌ <span dir="rtl">حُدودِ اللهِ تَعالىٰ، عَذَّبَهُ اللهُ يَومَ القِيامَةِ.</span><ref><p><span dir="rtl">دعائم الإسلام: ج۲ ص۴۴۳ ح۱۵۴۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="91" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">دعائم الإسلام: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله از وساطت کردن در حدود، نهى نمود و فرمود: «هر کس براى اجرا نشدن حدّى از حدود الهى پا در ميانى کند و برای از کار انداختن حدود او بکوشد، خداوند متعال در روز قيامت عذابش می‌کند».</span></li></ol>

 

<ol start="92" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق علیه السلام: إنَّ عَلِيّاً علیه السلام وَجَدَ كِتاباً في</span>‌ <span dir="rtl">قِرابِ</span>‌ <span dir="rtl">سَيفِ</span>‌ <span dir="rtl">رَسولِ اللهِ صلی الله علیه و آله مِثلَ الإصبَعِ، فيهِ:... لا يَحِلُّ لِمُسلِمٍ أن يَشفَعَ في حَدٍّ.</span><ref><p><span dir="rtl">المحاسن: ج۱ ص۸۲ ح۴۹ عن أیّوب بن عطیّة الحذّاء، تهذیب الأحکام: ج۷ ص۱۶۷ ح۷۴۱ عن الإمام الصادق عن أبیه عن الإمام عليّ علیهم السلام عن رسول اللّٰه صلی الله علیه و آله و فیه «لا يُشَفَّعُ في الحُدود» نحوه، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۱۳۰ ح۳۷.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="92" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: علی علیه السلام در غلاف شمشیر پیامبر خدا صلی الله علیه و آله نوشته</span>‌<span dir="rtl">ای به</span>‌ <span dir="rtl">اندازۀ انگشت یافت که در آن آمده بود: «... برای هیچ مسلمانی روا نیست که در بارۀ حدّی پا در میانی کند».</span></li></ol>

 

<ol start="93" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّٰه صلی الله علیه و آله: مَن حالَت شَفاعَتُهُ دونَ حَدٍّ مِن حُدودِ اللهِ عزّ و جلّ، فَقَد ضادَّ اللهَ في أمرِهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">مسند ابن حنبل: ج۲ ص۳۵۴ ح۵۳۸۵ عن ابن عمر؛ إرشاد القلوب: ص۷۶ نحوه، عوالي اللآلي: ج۱ ص۱۶۵ ح۱۷۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="93" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر کس وساطت او مانع اجرای حدّی از حدود خداوند شود، با خدا در فرمانش در افتاده است.</span></li></ol>

 

<ol start="94" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ علیه السلام: لا يَشفَعَنَّ أحَدٌ في حَدٍّ إذا بَلَغَ الإمامَ؛ فَإنَّهُ يَملِكُهُ</span><ref><p><span dir="rtl">في بعض نسخ المصدر الخطّیة و وسائل الشیعة: «لا يملكه». و في المرآة: «قوله علیه السلام: فإنّه يملكه، لعلّ المعنى أنّه يلزم عليه و لا يمكنه تركه، فلا تنفع الشفاعة. و لا يبعد أن يكون «لا يملكه» فسقطت كلمة «لا» من النسّاخ. و في الفقيه هكذا: «فإنّه لا يملكه فيما يشفع فيه، و ما لم يبلغ الإمام فإنّه يملكه» و هو أظهر.</span></p></ref><span dir="rtl">، وَ اشفَع فيما لَم يَبلُغِ الإمامَ إذا رَأَيتَ النَّدَمَ، وَ اشفَع عِندَ الإمامِ في غَيرِ الحَدِّ مَعَ الرُّجوعِ مِنَ المَشفوعِ لَهُ. و لا تَشفَع في حَقِّ امرِئٍ مُسلِمٍ و لا غَيرِهِ إلّا بِإذنِهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الکافي: ج۷ ص۲۵۴ ح۳، تهذیب الأحکام: ج۱۰ ص۱۴۷ ح۵۸۱ کلاهما عن السکونی عن الإمام الصادق علیه السلام،کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۳ ص۲۹ ح۳۲۶۰ کلاهما نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="94" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام علی علیه السلام: هنگامى که حدّى به امام مى</span>‌<span dir="rtl">رسد، هيچ کس براى کسى [در بارۀ آن] شفاعت نکند، که اختيار آن با امام است، و چون پشيمانى [در او] ديدى، تا به امام نرسيده، شفاعت کن و در غير حد، در صورت رضايت از شفاعت شونده برايش نزد امام شفاعت کن، و در حقّ مرد مسلمان و ديگران، جز با اجازه</span>‌<span dir="rtl">اش شفاعت مکن.</span></li></ol>

 

<ol start="95" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">صحیح البخاري عن عائشة: إنَّ قُرَيشاً أهَمَّهُم شَأْنُ المَرأَةِ المَخزومِيَّةِ الَّتي سَرَقَت، فَقالوا: و مَن يُكَلِّمُ فيها رَسولَ اللهِ صلی الله علیه و آله؟! فَقالوا: و مَن يَجتَرِئُ عَلَيهِ إلّا اُسامَةُ بنُ زَيدٍ، حِبُّ</span><ref><p><span dir="rtl">حِبّ رسول اللّٰه صلی الله علیه و آله: أي محبوبه (النهایة: ج۱ ص۳۲۷ «حبب»).</span></p></ref> <span dir="rtl">رَسولِ اللهِ صلی الله علیه و آله.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَكَلَّمَهُ اُسامَةُ، فَقالَ رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله: أ تَشفَعُ في حَدٍّ مِن حُدودِ اللهِ؟!</span>

<span dir="rtl">ثُمَّ قامَ فَاختَطَبَ، ثُمَّ قالَ: إنَّما أهلَكَ الَّذينَ قَبلَكُم، أنَّهُم كانوا إذا سَرَقَ فيهِمُ الشَّريفُ تَرَكوهُ، و إذا سَرَقَ فيهِمُ الضَّعيفُ أقاموا عَلَيهِ الحَدَّ! وَ ٱيمُ اللهِ، لَو أنَّ فاطِمَةَ بِنتَ مُحَمَّدٍ سَرَقَت لَقَطَعتُ يَدَها.</span><ref><span dir="rtl">صحیح البخاري: ج۳ ص۱۲۸۲ ح۳۲۸۸، صحیح مسلم: ج۳ ص۱۳۱۵ ح۸، سنن أبي داوود: ج۴ ص۱۳۲ ح۴۳۷۳.</span></ref>

<ol start="95" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">صحیح البخاری - به نقل از عايشه -: قريش، انديشناکِ منزلت زنى از قبيلۀ بنى مخزوم شدند که دزدى کرده [و در معرض قطع دست] بود. گفتند: چه کسى حاضر است در بارۀ او با پيامبر خدا صلی الله علیه و آله صحبت</span> ‌<span dir="rtl">کند؟ گفتند: چه کسى جز اُسامة بن زيد، محبوب پيامبر خدا، جرئت دارد؟!</span></li></ol>

<span dir="rtl">اُسامه با پيامبر گفتگو کرد. پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «آيا در حدّى از حدود الهى، شفاعت مى</span>‌<span dir="rtl">کنى؟!».</span>

<span dir="rtl">[پیامبر صلی الله علیه و آله] سپس برخاست و سخنرانى نمود و فرمود: «پيشينيان شما، در حقيقت، بدين سبب نابود شدند که هر گاه کسی از بزرگانِ آنها دزدى مى</span>‌<span dir="rtl">کرد، رهایش می</span>‌<span dir="rtl">کردند و هر گاه ضعيفى دزدى مى</span>‌<span dir="rtl">کرد، بر او حد جارى مى</span>‌<span dir="rtl">ساختند. به خدا سوگند که اگر فاطمه دختر محمّد هم دزدى کند، دستش را قطع مى</span>‌<span dir="rtl">کنم».</span>

<ol start="96" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">دعائم الإسلام: عَن عَلِيٍّ علیه السلام أنَّهُ أخَذَ رَجلاً مِن بَني أسَدٍ في حَدٍّ وَجَبَ عَلَيهِ لِيُقيمَهُ عَلَيهِ، فَذَهَبَ بَنو أسَدٍ إلَى الحُسَينِ بنِ عَلِيٍّ علیه السلام يَستَشفِعونَ بِهِ، فَأَبىٰ</span>‌ <span dir="rtl">عَلَيهِم. فَانطَلَقوا إلىٰ</span>‌ <span dir="rtl">عَلِيٍّ علیه السلام فَسَأَلوهُ، فَقالَ: لا تَسأَلونّي شَيئاً أملِكُهُ إلّا أعطَيتُكُموهُ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَخَرَجوا مَسرورينَ</span>‌<span dir="rtl">، فَمَرّوا بِالحُسَينِ علیه السلام فَأَخبَروهُ بِما قالَ، فَقالَ: إن كانَ لَكُم بِصاحِبِكُم حاجَةٌ فَانصَرِفوا، فَلَعَلَّ أمرَهُ قَد قُضِيَ</span>‌<span dir="rtl">!</span>

<span dir="rtl">فانصَرَفوا إلَيهِ فَوَجَدوهُ قَد أقامَ عَلَيهِ الحَدَّ، قالوا: أ لَم تَعِدنا يا أميرَ المُؤمِنينَ؟!</span>

<span dir="rtl">قالَ: لَقَد وَعَدتُكُم بِما أملِكُهُ، و هٰذا شَي</span>‌<span dir="rtl">ءٌ لِلهِ لَستُ أملِكُهُ.</span> <ref><span dir="rtl">دعائم الإسلام: ج۲ ص۴۴۳ ح۱۵۴۷، المناقب لابن شهرآشوب: ج۲ ص۱۴۷، بحار الأنوار: ج۷۹ ص۹۸ ح۸؛ ربیع الأبرار: ج۱ ص۵۳۰ نحوه.</span></ref>

<ol start="96" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">دعائم الإسلام: نقل است که على علیه السلام مردى از بنى اسد را به خاطر حدّى که بر او واجب شده بود، دستگير کرد تا حد بر او جارى سازد. بنى اسد به نزد حسين علیه السلام رفتند و خواستارِ شفاعت او شدند؛ امّا او خوددارى ورزيد. پس خودشان نزد على علیه السلام رفتند و از او خواهش کردند [که از اجرای حد خودداری نماید]. على علیه السلام فرمود: «چیزی نیست که در اختیار من باشد و آن را به شما ندهم».</span></li></ol>

<span dir="rtl">آنان، شادمان بيرون آمدند و بر حسين علیه السلام گذشتند و آنچه را على علیه السلام گفته بود، به او خبر دادند. حسين علیه السلام فرمود: اگر با رفيقتان کارى داريد، باز گرديد که شايد کار او تمام شده باشد!</span>

<span dir="rtl">پس به نزد او باز گشتند و ديدند که حد بر او جارى شده است. گفتند: اى امير مؤمنان! آيا به ما وعده ندادى؟</span>

<span dir="rtl">فرمود: «وعده دادم آنچه در اختيار من است، [مى</span>‌<span dir="rtl">بخشم] و اين حد، از آنِ خدا بود، نه در اختيار من».</span>

<ol start="97" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ علیه السلام: لا بَأْسَ بِالشَّفاعَةِ فِي الحُدودِ إذا كانَت مِن حُقوقِ النّاسِ؛ يَسأَلونَ فيها قَبلَ أن يَرفَعوها. و إذا رُفِعَ الخَبَرُ إلَى الإمامِ فَلا شَفاعَةَ لَهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">دعائم الإسلام: ج۲ ص۴۴۳ ح۱۵۴۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="97" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: شفاعت کردن در حدودى که از حقوق مردم است، پیش از ارجاع آن [به امام] اشکالى ندارد؛ امّا بعد از آن که به امام ارجاع داده شد، هيچ شفاعتى پذيرفته نيست.</span></li></ol>

<span id="الکفالة"></span>
=== <span dir="rtl">۲ / ۴ - ۶: الکَفالَةُ</span> ===

<span dir="rtl">۲ / ۴ - ۶</span><span dir="rtl">: کفالت</span><ref><span dir="rtl">کفالت یعنی شخصی به فردی، احضارِ فردی دیگر را تعهّد دهد. برای مثال، تعهّد می</span>‌<span dir="rtl">دهد که بدهکار را برای بستانکار بیاورد. پس از انعقاد عقد کفالت، فرد بدهکار آزاد می</span>‌<span dir="rtl">شود و اگر کفیل نتواند او را در موقع مقرّر حاضر کند، خود باید خسارتِ طلبکار را بپردازد. این تعهّد در اجرای حدود پذیرفته نیست.</span></ref>

<ol start="98" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلی الله علیه و آله: لا كَفالَةَ في حَدٍّ.</span><ref><p><span dir="rtl">الکافي: ج۷ ص۲۵۵ ح۱، تهذیب الأحکام: ج۱۰ ص۱۲۵ ح۴۹۹ کلاهما عن السکوني عن الإمام الصادق علیه السلام؛ السنن الکبریٰ: ج۶ ص۱۲۷ ح۱۱۴۱۷ عن عبد اللّٰه بن عمرو السهمي.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="98" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: در حد، کفالت نيست.</span></li></ol>

 

<ol start="99" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">کتاب من لا یحضره الفقيه عن الأصبغ بن نباتة: قَضىٰ أميرُ المُؤمِنينَ علیه السلام في رَجُلٍ تَكَفَّلَ بِنَفسِ رَجُلٍ أن يُحبَسَ، و قالَ لَهُ: اُطلُب صاحِبَكَ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">و قَضىٰ علیه السلام أنَّهُ لا كَفالَةَ في حَدٍّ.</span><ref><span dir="rtl">کتاب من لا یحضره الفقيه: ج۳ ص۹۵ ح۳۴۰۰.</span></ref>

<ol start="99" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">کتاب من لا یحضره الفقیه - به نقل از اَصبغَ بن نُباته -: امیر مؤمنان علیه السلام در بارۀ مردی که کفیل مردی شده بود، به حبس حکم داد و به او فرمود: «رفیقت را [که کفیلش شده‌ای] پیدا کن». و فرمود: «در حد، کفالت نیست».</span></li></ol>

<span id="إقامة-الحد-في-المسجد"></span>
=== <span dir="rtl">۲ / ۴ - ۷: إقامَةُ الحَدِّ فِي المَسجِدِ</span> ===

<span dir="rtl">۲ / ۴ - ۷</span><span dir="rtl">: اجرای حد در مسجد</span>

<ol start="100" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه صلی الله علیه و آله: لا تُقامُ الحُدودُ فِي المَساجِدِ، و لا یُستَقادُ فیها</span><ref><p><span dir="rtl">یُستقاد فیها: أي یُطلب من الحاکم القَوَد في المسجد. و القَوَدُ: القِصاص (الطراز الأوّل: ج۶ ص۲۰۴ و ۲۰۲ «قود»).</span></p></ref><span dir="rtl">.</span><ref><p><span dir="rtl">مسند ابن حنبل: ج۵ ص۳۰۱ ح۱۵۵۷۹ عن حكيم بن حزام</span>‌<span dir="rtl">، سنن الدارقطني: ج۳ ص۸۶ ح۱۴؛ عوالي اللآلي: ج۱ ص۱۸۹ ح۲۶۸ و فیه صدره.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="100" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: در مساجد، نه حد جاری می‌شود و نه قصاص انجام می‌گیرد.</span></li></ol>

 

<ol start="101" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">دعائم الإسلام: أنَّهُ [رَسولَ اللهِ صلی الله علیه و آله] نَهىٰ</span>‌ <span dir="rtl">عَن</span>‌ <span dir="rtl">إقامَةِ الحُدودِ فِي</span>‌ <span dir="rtl">المَساجِدِ. و كانَ عَلِيٌّ علیه السلام يَأمُرُ بِإخراجِ مَن عَلَيهِ حَدٌّ مِنَ المَسجِدِ.</span><ref><p><span dir="rtl">دعائم الإسلام: ج۲ ص۴۴۵ ح۱۵۵۴ و ج۱ ص۱۴۹ عن الإمام عليّ علیه السلام و فیه صدره، بحار الأنوار: ج۸۳ ص۳۸۱ ح۵۱؛ سنن ابن ماجة: ج۲ ص۸۶۷ ح۲۶۰۰ عن عمرو بن شعيب عن أبيه عن جدّه</span>‌ <span dir="rtl">و فیه صدره.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="101" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">دعائم الإسلام: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله از اجرای حدود در مساجد نهی کرد و علی علیه السلام هم دستور می</span>‌<span dir="rtl">داد کسی را که محکوم به حدّی بود، از مسجد بیرون ببرند.</span></li></ol>

<span id="الفصل-الثالث-موانع-إثبات-الحدود-أو-إقامتها170"></span>
= <span dir="rtl">الفَصلُ الثّالِث: مَوانِعُ إثباتِ الحُدودِ أو إقامَتِها</span><ref><span dir="rtl">الجدیر بالذکر هو أنّ الفقهاء لهم بحوث عمیقة و مفصّلة في خصوص کلّ من هٰذه الموانع، و قد بَیّنوا فیها حدود مانعیّة کلّ واحد منها.</span></ref> =

<span dir="rtl">فصل سوم</span><span dir="rtl">: موانع اثبات یا اجرای حد</span>

<span id="التوبة"></span>
== <span dir="rtl">۳ / ۱: التّوبَةُ</span> ==

<span dir="rtl">۳ / ۱</span><span dir="rtl">: توبه</span>

<ol start="102" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الکافي عن جميل بن دَرّاج عن رجل عن أحدهما علیه السلام _ في رَجُلٍ سَرَقَ، أو شَرِبَ الخَمرَ، أو زَنىٰ، فَلَم يُعلَم بِذٰلِكَ مِنهُ و لَم يُؤخَذ حَتّىٰ تابَ و صَلَحَ _: إذا صَلَحَ و عُرِفَ مِنهُ أمرٌ جَميلٌ، لَم يُقَم عَلَيهِ الحَدُّ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۷ ص۲۵۰ ح۱، تهذیب الأحکام: ج۱۰ ص۱۲۲ ح۴۹۰ و ص۴۶ ح۱۶۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="102" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الکافی - به نقل از جميل بن دَرّاج، به نقل از مردى -: امام باقر علیه السلام يا امام صادق علیه السلام در بارۀ کسى که دزدى کرده يا شراب نوشيده يا زنا کرده است و از آن آگاه نمى</span>‌<span dir="rtl">شوند و دستگير نمى</span>‌<span dir="rtl">شود تا آن که توبه مى</span>‌<span dir="rtl">کند و انسان درستکارى مى</span>‌<span dir="rtl">شود، فرمود: «هنگامى که درستکار شود و کارهاى خوبى از او آشکار گردد، حد بر او جارى نمى</span>‌<span dir="rtl">شود».</span></li></ol>

 

<ol start="103" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق علیه السلام: السّارِقُ إذا جاءَ مِن قِبَلِ نَفسِهِ تائِباً إلَى اللهِ عزّ و جلّ و رَدَّ سَرِقَتَهُ عَلىٰ صاحِبِها، فَلا قَطعَ عَلَيهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الکافي: ج۷ ص۲۲۰ ح۸ عن عبد اللّٰه بن سنان</span>‌<span dir="rtl">، تهذیب الأحکام: ج۱۰ ص۱۲۲ ح۴۸۹ و ص۱۴۶ ح۵۸۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="103" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: دزد اگر با پاى خود بيايد [و خودش را معرّفى کند] در حالی که توبه کرده و مال دزدى را به صاحبش برگردانده، دستش قطع نمى</span>‌<span dir="rtl">شود.</span></li></ol>

 

<ol start="104" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الامام الصادق علیه السلام _ في رَجُلٍ اُقيمَت عَلَيهِ البَيِّنَةُ بِأَنَّهُ زَنىٰ، ثُمَّ هَرَبَ قَبلَ أن يُضرَبَ-</span>‌<span dir="rtl">: إن تابَ فَما عَلَيهِ شَيءٌ، و إن وَقَعَ في يَدِ الإمامِ أقامَ عَلَيهِ الحَدَّ، و إن عَلِمَ مَكانَهُ بَعَثَ إلَيه.</span><ref><p><span dir="rtl">الکافي: ج۷ ص۲۵۱ ح۲ عن أبي بصیر، تهذیب الأحکام: ج۱۰ ص۴۶ ح۱۶۷، کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۴ ص۳۶ ح۵۰۲۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="104" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام - در بارۀ مردى که بر زنايش بيّنه اقامه شده، امّا پيش از حد خوردن گريخته است-: اگر توبه کرده، چيزى بر او نيست و اگر به دست حاکم بيفتد، حد را بر او جارى مى</span>‌<span dir="rtl">کند و اگر جايش را بداند، در پى او مى</span>‌<span dir="rtl">فرستد.</span></li></ol>

<span id="عفو-صاحب-الحق"></span>
== <span dir="rtl">۳ / ۲: عَفوُ صاحِبِ الحَقَّ</span> ==

<span dir="rtl">۳ / ۲</span><span dir="rtl">: بخشیدن صاحب حق</span>

<ol start="105" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه صلی الله علیه و آله: يَتَعافَى النّاسُ بَينَهُم فِي الحُدودِ ما لَم</span>‌ <span dir="rtl">تُرفَع إلَى الحُكّامِ، فَإذا رُفِعَت إلَى الحاكِمِ حَكَمَ بَينَهُم بِكِتابِ اللّهِ</span>‌<span dir="rtl">.</span><ref><p><span dir="rtl">مسند أبي يعلىٰ: ج۵ ص۱۷۷ ح۵۳۷۹ عن ا</span>‌<span dir="rtl">بن مسعود.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="105" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: مردم می</span>‌<span dir="rtl">توانند در حدود، یکدیگر را ببخشند تا زمانی که دعوا نزد حاکم برده نشده باشد؛ امّا هر گاه دعوا نزد حاکم برده شد، او بر اساس کتاب خدا میانشان حکم می</span>‌<span dir="rtl">دهد.</span></li></ol>

 

<ol start="106" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلی الله علیه و آله: تَعافَوُا الحُدودَ فيما بَينَكُم، فَما بَلَغَني مِن حَدٍّ فَقَد وَجَبَ.</span><ref><p><span dir="rtl">سنن أبي داوود: ج۴ ص۱۳۳ ح۴۳۷۶ عن عبد اللّٰه بن عمرو بن العاص، سنن النسائي: ج۸ ص۷۰، السنن الكبرىٰ: ج۸ ص۵۷۵ ح۱۷۶۱۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="106" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: در بین خود، از حدود، گذشت کنید؛ زیرا هر گاه حدّی به من ارجاع داده شود، اجرایش واجب می</span>‌<span dir="rtl">گردد.</span></li></ol>

 

<ol start="107" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ علیه السلام: اُتِيَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله بِرَجُلٍ قَد سَرَقَ، فَأَمَرَ بِقَطعِهِ، ثُمَّ بَكىٰ، فَقيلَ: يا رَسولَ اللّهِ، لِمَ تَبكي؟!</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ: و كَيفَ لا أبكي و اُمَّتي تُقطَعُ بَينَ أظهُرِكُم.</span>

<span dir="rtl">قالوا: يا رَسولَ اللّهِ، أ فَلا عَفَوتَ عَنهُ؟</span>

<span dir="rtl">قالَ: ذاكَ سُلطانُ سَوءٍ الَّذي يَعفو عَنِ الحُدودِ، و لٰكِن تَعافَوا بَينَكُم</span><ref><span dir="rtl">أي تجاوَزوا عنها و لا ترفعوها إلَيّ، فإنّی متی علمتُها أقمتُها (النهایة: ج۳ ص۲۶۵ «عفا»).</span></ref><span dir="rtl">.</span><ref><span dir="rtl">مسند أبي يعلىٰ: ج۱ ص۱۹۴ ح۳۲۸ عن أبي مطر، المطالب العالية: ج۲ ص۱۲۰ ح۱۸۲۳، سبل الهدىٰ و الرشاد: ج۹ ص۲۰۷ و راجع مسند إبن حنبل: ج۲ ص۹۸ ح۳۹۷۷ و المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۴۲۴ ح۸۱۵۵ و السنن الكبرىٰ: ج۸ ص۵۷۵ ح۱۷۶۱۲ و سنن الدارقطني: ج۳ ص۱۱۳ ح۱۰۴.</span></ref>

<ol start="107" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام علی علیه السلام: مردی را که دزدی کرده بود، نزد پیامبر خدا صلی الله علیه و آله آوردند و ایشان دستور داد دستش قطع شود و سپس گریه کرد. گفته شد:</span>‌ <span dir="rtl">ای پیامبر خدا! چرا گریه می</span>‌<span dir="rtl">کنید؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">فرمود: «چرا گریه نکنم، در حالی که دست یکی از افراد امّتم در حضور شما قطع می</span>‌<span dir="rtl">شود؟!».</span>

<span dir="rtl">گفتند:</span> ‌<span dir="rtl">ای پیامبر خدا! چرا او را نبخشیدی؟</span>

<span dir="rtl">فرمود: «این فرمان</span>‌<span dir="rtl">روای بد است که در حدود، گذشت می</span>‌<span dir="rtl">کند؛ امّا شما بین خودتان از یکدیگر گذشت کنید».</span>

<ol start="108" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الباقر علیه السلام: لا يُعفىٰ</span>‌ <span dir="rtl">عَنِ الحُدودِ الَّتي لِلهِ دونَ الإمامِ، فَأَمّا ما كانَ مِن حَقِّ النّاسِ</span> ‌<span dir="rtl">في حَدٍّ فَلا بَأسَ بِأَن يُعفىٰ</span>‌ <span dir="rtl">عَنهُ دونَ الإمامِ.</span> <ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۷ ص۲۵۲ ح۴ عن</span>‌ <span dir="rtl">ضريس الكناسي، تهذيب الأحكام: ج۱۰ ص۴۶ ح۱۶۵، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۷۳ ح۵۱۴۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="108" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام باقر علیه السلام: از [اجراى] حدود الهى، کسى جز امام نمى</span>‌<span dir="rtl">تواند گذشت کند؛ امّا حدّى که مربوط به حقّ مردم است، باکى نيست که غير امام (صاحب حق) آن را ببخشد.</span></li></ol>

 

<ol start="109" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">محمّد بن مسلم عن الإمام الباقر علیه السلام، قال: قُلتُ لَهُ: رَجُلٌ جَنىٰ عَلَيَّ، أعفو عَنهُ أو أرفَعُهُ إلَى السُّلطانِ؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ: هُوَ حَقُّكَ؛ إن عَفَوتَ عَنهُ فَحَسَنٌ، و إن رَفَعتَهُ إلَى الإمامِ فَإنَّما طَلَبتَ حَقَّكَ، و كَيفَ لَكَ بِالإمامِ؟!</span><ref><span dir="rtl">الکافي: ج۷ ص۲۵۲ ح۵، تهذیب الأحکام: ج۱۰ ص۸۲ ح۳۲۲.</span></ref>

<ol start="109" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">محمّد بن مسلم: به امام باقر علیه السلام گفتم: مردى بر من جنايت کرده است. آیا می</span>‌<span dir="rtl">توانم از او در گذرم يا باید به حاکم شکایت کنم؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">امام علیه السلام فرمود: «این، حقّ توست. اگر از او در گذرى، خوب است و اگر هم به امام شکایت کنی، جز این نیست که حقّت را طلبيده</span>‌<span dir="rtl">ای؛ امّا تو چگونه به امام دسترس داری؟!».</span>

<ol start="110" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق علیه السلام: مَن أخَذَ سارِقاً فَعَفا عَنهُ، فَذاكَ لَهُ. فَإذا رُفِعَ</span>‌ <span dir="rtl">إلَى</span>‌ <span dir="rtl">الإمامِ</span>‌ <span dir="rtl">قَطَعَهُ.</span>‌ <span dir="rtl">فَإن قالَ الَّذي سُرِقَ منهُ: «أنا أهبُ لَهُ»، لَم يَدَعهُ الإمامُ حَتّىٰ يَقطَعَهُ إذا رَفَعَ إلَيهِ، و إنَّمَا الهِبَةُ قَبلَ أن يُرفَعَ إلَى الإمامِ، و ذٰلِكَ قَولُ اللهِ عزّ و جلّ</span>‌<span dir="rtl">: (وَ الْحَافِظُونَ لِحُدُودِ اللّٰهِ</span>‌<span dir="rtl">)، فَإذَا انتَهَى الحَدُّ إلَى الإمامِ، فَلَيسَ لِأَحَدٍ أن يَترُكَهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۷ ص۲۵۱ ح۱ عن سماعة بن مهران، تهذيب الأحكام: ج۱۰ ص۱۲۳ ح۴۹۳، تفسير العيّاشي: ج۲ ص۲۶۵ ح۱۹۱۴ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۹ ص۹۹ ح۱۰ و راجع الكافي: ج۷ ص۲۵۱ ح۲ و کتاب من لا يحضره الفقيه: ج۳ ص۳۰۳ ح۴۰۸۶ و سنن ابن ماجة: ج۲ ص۸۶۵ ح۲۵۹۵و سنن أبي داوود: ج۲ ص۳۳۷ ح۴۳۹۴.</span></p></ref> <span dir="rtl"></span></li></ol>

 

<ol start="110" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: هر کس دزدی را بگیرد و از او در گذرد، این حقّ اوست؛ امّا اگر به امام شکایت کرد، دستش قطع می</span>‌<span dir="rtl">شود و چنانچه مال</span>‌<span dir="rtl">باخته بگوید: من او را بخشیدم، امام رهایش نمی</span>‌<span dir="rtl">کند تا دستش را قطع کند؛ چون به او شکایت شده است. بخشیدن، پیش از شکایت به امام است، به دلیل سخن خداوند توانا و بزرگ: (و نگاهبانان حدود خدا). اگر حد به امام رسید، دیگر هیچ کس حق ندارد آن را ترک کند.</span></li></ol>

 

<ol start="111" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الکافي عن سماعة بن مهران عن الإمام الصادق علیه السلام، قال: سَأَلتُهُ عَنِ الرَّجُلِ يَفتَري عَلَى الرَّجُلِ، فَيَعفو عَنهُ، ثُمَّ يُريدُ أن يَجلِدَهُ بَعدَ العَفوِ؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ: لَيسَ لَهُ أن يَجلِدَهُ بَعدَ العَفوِ.</span><ref><span dir="rtl">الکافي: ج۷ ص۲۵۳ ح۱، تهذيب الأحکام: ج۱۰ ص۷۹ ح۳۰۸.</span></ref>

<ol start="111" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الکافی ـ به نقل از سَماعة بن مهران ـ: از امام صادق علیه السلام در بارۀ مردى پرسيدم که به مردى تهمت مى</span>‌<span dir="rtl">زند و آن مرد، او را می</span>‌<span dir="rtl">بخشد؛ ولى پس از بخشش تصميم مى</span>‌<span dir="rtl">گيرد او را تازيانه بزند.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فرمود: «حق ندارد پس از بخشیدن، او را تازيانه بزند».</span>

<ol start="112" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق علیه السلام: مَن عَفا عَن حَدٍّ يَجِبُ لَهُ، فَلَيسَ لَهُ أن يَرجِعَ بَعدَ أن عَفا.</span><ref><p><span dir="rtl">دعائم الإسلام: ج۲ ص۴۴۴ ح۱۵۴۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="112" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: هر کس از حدّی که به نفع او واجب شده است گذشت کند، پس از گذشت کردن، حق ندارد برگردد [و خواهان اجرای حد شود].</span></li></ol>

 

<ol start="113" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الکاظم علیه السلام: لَيسَ لِمَن</span>‌ <span dir="rtl">عَفا عَنِ</span>‌ <span dir="rtl">المُفتَرِي</span>‌ <span dir="rtl">الرُّجوعُ فِي الحَدَّ.</span><ref><p><span dir="rtl">النوادر للأشعري: ص۱۴۲ ح۳۶۶، بحار الأنوار: ج۷۹ ص۱۲۱ ح۲۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="113" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام کاظم علیه السلام: کسی که از تهمت زننده گذشت کرده است، دیگر حق ندارد به [اجرای] حد برگردد.</span></li></ol>

<span id="عفو-الإمام"></span>
== <span dir="rtl">۳ / ۳: عَفوُ الإمامِ</span> ==

<span dir="rtl">۳ / ۳</span><span dir="rtl">: گذشتِ امام</span>

<ol start="114" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">صحیح مسلم عن شدّاد عن أبي اُمامة: بَينَما رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله فِي المَسجِدِ و نَحنُ قُعودٌ مَعَهُ، إذ جاءَ رَجُلٌ فَقالَ: يا رَسولَ اللّهِ، إنّى أصَبتُ حَدّاً فَأَقِمهُ عَلَيَّ. فَسَكَتَ عَنهُ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله. ثُمَّ أعادَ فَقالَ: يا رَسولَ اللّهِ، إنّي أصَبتُ حَدّاً فَأَقِمهُ عَلَيَّ. فَسَكَتَ عَنهُ، و اُقيمَتِ الصَّلاةُ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَلَمَّا انصَرَفَ نَبِيُّ اللّهِ صلی الله علیه و آله، قالَ أبو اُمامَةَ: فَاتَّبَعَ الرَّجُلُ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله حينَ انصَرَفَ، وَ اتَّبَعتُ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله أنظُرُ ما يَرُدُّ عَلَى الرَّجُلِ، فَلَحِقَ الرَّجُلُ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله فَقالَ: يا رَسولَ اللّهِ، إنّي أصَبتُ حَدّاً فَأَقِمهُ عَلَيَّ.</span>

<span dir="rtl">قالَ أبو اُمامَةَ: فَقالَ لَهُ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله: أ رَأَيتَ حينَ خَرَجتَ مِن بَيتِكَ، أ لَيسَ قَد تَوَضَّأْتَ فَأَحسَنتَ الوُضوءَ؟</span>

<span dir="rtl">قالَ: بَلىٰ يا رَسولَ اللّهِ.</span>

<span dir="rtl">قالَ: ثُمَّ شَهِدتَ الصَّلاةَ مَعَنا؟</span>

<span dir="rtl">فَقالَ: نَعَم يا رَسولَ اللّهِ.</span>

<span dir="rtl">قالَ: فَقالَ لَهُ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله: فَإنَّ اللّهَ قَد غَفَرَ لَكَ حَدَّكَ _ أو قالَ: ذَنبَكَ _</span>‌<span dir="rtl">.</span><ref><span dir="rtl">صحيح مسلم: ج۴ ص۲۱۱۷ ح۴۵؛ مجمع البيان: ج۵ ص۳۰۷ نحوه.</span></ref>

<ol start="114" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">صحیح مسلم - به نقل از شدّاد، از ابو اُمامه -: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله در مسجد بود و ما هم با او نشسته بودیم که مردی آمد و گفت:</span> ‌<span dir="rtl">ای پیامبر خدا! من مستحقّ حد شده</span>‌<span dir="rtl">ام. آن را بر من جاری ساز. پیامبر خدا چیزی نگفت. آن مرد، دو باره گفت:</span>‌ <span dir="rtl">ای پیامبر خدا! من مستحقّ حد شده</span>‌<span dir="rtl">ام. آن را بر من جاری ساز. باز پیامبر چیزی نگفت تا این که وقت نماز شد.</span></li></ol>

<span dir="rtl">چون [نماز اقامه گردید و] پیامبر خدا به راه افتاد، آن مرد دنبال پیامبر خدا به راه افتاد و من هم دنبال پیامبر خدا رفتم که ببینم چه جوابی به آن مرد می</span>‌<span dir="rtl">دهد. مرد به پیامبر خدا صلی الله علیه و آله رسید و گفت:</span>‌<span dir="rtl">ای پیامبر خدا! من مستحقّ حد شده</span>‌<span dir="rtl">ام. آن را بر من جاری ساز.</span>

<span dir="rtl">پیامبر خدا به او فرمود: آیا نه این است که وقتی از خانه</span>‌<span dir="rtl">ات بیرون آمدی، وضوی شایسته</span>‌<span dir="rtl">ای گرفتی؟</span>

<span dir="rtl">مرد گفت: چرا،</span>‌ <span dir="rtl">ای پیامبر خدا!</span>

<span dir="rtl">فرمود: «و سپس در نماز با ما شرکت کردی؟».</span>

<span dir="rtl">مرد گفت: چرا،</span>‌ <span dir="rtl">ای پیامبر خدا!</span>

<span dir="rtl">پیامبر خدا به او فرمود: «خداوند از حدّ تو گذشت کرد» یا فرمود: «از گناه تو».</span>

<ol start="115" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">تهذيب الأحكام عن بعض الصادقين علیهم السلام: جاءَ رَجُلٌ إلىٰ</span>‌ <span dir="rtl">أميرِ المُؤمِنينَ علیه السلام فَأَقَرَّ بِالسَّرِقَةِ، فَقالَ لَهُ أميرُ المُؤمِنينَ علیه السلام: أ تَقرَأُ شَيئاً مِن كِتابِ اللهِ؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ: نَعَم، سورَةُ البَقَرَةِ.</span>

<span dir="rtl">قالَ علیه السلام: قَد وَهَبتُ يَدَكَ لِسورَةِ البَقَرَةِ.</span>

<span dir="rtl">قالَ: فَقالَ الأَشعَثُ: أ تُعَطِّلُ حَدّاً مِن حُدودِ اللهِ؟!</span>

<span dir="rtl">فَقالَ علیه السلام: و ما يُدريكَ ما هٰذا؟! إذا قامَتِ البَيِّنَةُ فَلَيسَ</span>‌ <span dir="rtl">لِلإمامِ</span>‌ <span dir="rtl">أن</span>‌ <span dir="rtl">يَعفُوَ، و إذا أقَرَّ الرَّجُلُ عَلىٰ</span>‌ <span dir="rtl">نَفسِهِ فَذٰلِكَ إلَى الإمامِ، إن شاءَ عَفا و إن شاءَ قَطَعَ.</span><ref><span dir="rtl">تهذيب الأحكام: ج۱۰ ص۱۲۹ ح۵۱۶، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۶۲ ح۵۱۰۶ من دون إسنادٍ إلى بعض الصّادقين علیهم السلام، عوالي اللآلي: ج۳ ص۵۷۲ ح۱۰۲.</span></ref>

<ol start="115" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">تهذيب الأحکام - به نقل از يکى از اهل بيت: -: مردى نزد امير مؤمنان علیه السلام آمد و به دزدى اعتراف کرد. امير مؤمنان علیه السلام به او فرمود: «آيا بلدى چيزى از کتاب خدا بخوانى؟».</span></li></ol>

<span dir="rtl">مرد گفت: آرى، سورۀ بقره را.</span>

<span dir="rtl">فرمود: «دستت را به سورۀ بقره بخشيدم».</span>

<span dir="rtl">اشعث گفت: آيا حدّى از حدود خدا را وا مى</span>‌<span dir="rtl">نهى؟</span>

<span dir="rtl">فرمود: «تو چه مى</span>‌<span dir="rtl">دانى که اين چيست؟! هر گاه گواه آورده شود، امام حق ندارد ببخشد؛ امّا هر گاه کسى، خود، اقرار کند، اختيار آن با امام است که اگر خواست، مى</span>‌<span dir="rtl">بخشد و اگر خواست، [دست را] قطع مى</span>‌<span dir="rtl">کند».</span>

<ol start="116" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">إرشاد القلوب: رُوِيَ أنَّ رَجلاً وافىٰ أميرَ المُؤمِنينَ علیه السلام، فَقالَ لَهُ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، خُذ حَدَّ اللهِ مِن جَنبَيَّ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ لَهُ أميرُ المُؤمِنينَ علیه السلام: ماذا صَنَعتَ؟</span>

<span dir="rtl">فَقالَ: لُطتُ بِغُلامٍ.</span>

<span dir="rtl">فَقالَ لَهُ أميرُ المُؤمِنينَ علیه السلام: لَم توقِب؟</span>

<span dir="rtl">قالَ: بَل أوقَبتُ يا أميرَ المُؤمِنينَ.</span>

<span dir="rtl">فَقالَ لَهُ: اختَر واحِداً مِن ثَلاثٍ: ضَرباً بِالسَّيفِ و أخَذَ السَّيفُ مِنكَ ما أخَذَ، أو هَدمَ جِدارٍ عَلَيكَ، أو حَرَقاً بِالنّارِ.</span>

<span dir="rtl">فَقالَ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، و أيُّها أشَدُّ تَمحيصاً لِذُنوبي؟ فَقالَ علیه السلام: الحَرَقُ بِالنّارِ.</span>

<span dir="rtl">فَقالَ: إنّي قَدِ اختَرتُهُ.</span>

<span dir="rtl">فَنادىٰ أميرُ المُؤمِنينَ علیه السلام بِقَنبَرٍ و قالَ: أضرِم لَهُ ناراً.</span>

<span dir="rtl">فَقالَ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، أ تأْذَنُ لي أن اُصَلِّيَ رَكعَتَينِ و اُحسِنَ؟</span>

<span dir="rtl">قالَ علیه السلام: صَلِّ. فَتَوَضَّأَ و أسبَغَ، ثُمَّ صَلَّىٰ رَكعَتَينِ و أحسَنَ، فَلَمّا فَرَغَ مِن صَلاتِهِ سَجَدَ سَجدَةَ الشُّكرِ و جَعَلَ يَبكي و يَقولُ في سُجودِهِ و يَدعو: اللّٰهُمَّ إنّي عَبدُكَ و ابنُ عَبدِكَ و ابنُ أمَتِكَ، مُذنِبٌ خاطِئٌ، ارتَكَبتُ مِن ذُنوبي كَيتَ و كَيتَ، و قَد أتَيتُ حُجَّتَكَ في أرضِكَ و خَليفَتَكَ في بِلادِكَ و كَشَفتُ لَهُ عَن ذَنبي، فَعَرَّفَني أنَّ تَمحيصي في إحدىٰ ثَلاثِ خِصالٍ: ضَربي بِالسَّيفِ، أو هَدمِ جِدارٍ عَلَيَّ، أو حَرَقي بِالنّارِ، و قَد سَأَلتُهُ عَن أشَدِّها تَمحيصاً لِذَنبي، فَعَرَّفَني أنَّهُ الحَرَقُ بِالنّارِ، اللّٰهُمَّ و إنّي قَدِ اختَرتُهُ، فَصَلِّ عَلىٰ مُحَمَّدٍ و آلِ مُحَمَّدٍ وَ اجعَلهُ تَمحيصاً لي مِنَ النّارِ.</span>

<span dir="rtl">قالَ: فَبَکیٰ أميرُ المُؤمِنينَ علیه السلام، ثُمَّ التَفَتَ إلىٰ أصحابِهِ و قالَ: مَن أحَبَّ أن يَنظُرَ إلىٰ رَجُلٍ مِن أهلِ الجَنَّةِ فَيَنظُرُ إلىٰ هٰذا. ثُمَّ قالَ: قُم يا هٰذَا الرَّجُلُ، قَد غَفَرَ اللهُ لَكَ ذَنبَكَ و دَرَأَ عَنكَ الحَدَّ.</span>

<span dir="rtl">فَقالَ لَهُ أصحابُهُ: يا أميرَ المُؤمِنينَ: فَحَدُّ اللهِ في جَنبِهِ، لا تُقيمُهُ؟</span>

<span dir="rtl">فَقالَ علیه السلام: الحَدُّ الَّذي عَلَيهِ لِلهِ سُبحانَهُ هُوَ إلَى الإمامِ؛ إن شاءَ أقامَهُ و إن شاءَ وَهَبَهُ.</span><ref><span dir="rtl">إرشاد القلوب: ص۴۰۲، بحار الأنوار: ج۷۹ ص۷۳ ح۲۹.</span></ref>

<ol start="116" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">إرشاد القلوب: روایت شده است که مردی نزد امیر مؤمنان علیه السلام آمد و گفت:</span> ‌<span dir="rtl">ای امیر مؤمنان! حدّ خدا را بر من جاری ساز.</span></li></ol>

<span dir="rtl">امیر مؤمنان به او فرمود: چه کرده</span>‌<span dir="rtl">ای؟</span>

<span dir="rtl">گفت: با پسری لواط کرده</span>‌<span dir="rtl">ام.</span>

<span dir="rtl">امیر مؤمنان به او فرمود: «دخول نکرده</span>‌<span dir="rtl">ای».</span>

<span dir="rtl">گفت: چرا، دخول کرده</span>‌<span dir="rtl">ام.</span>

<span dir="rtl">به او فرمود: «یکی از این سه را انتخاب کن: یک ضربۀ شمشیر، نتیجه</span>‌<span dir="rtl">اش هر چه بود، یا خراب کردن دیوار بر رویت، یا سوزاندن با آتش».</span>

<span dir="rtl">مرد گفت:</span>‌<span dir="rtl">ای امیر مؤمنان! کدام یک سخت</span>‌<span dir="rtl">تر است و گناهم را بیشتر پاک می</span>‌<span dir="rtl">کند؟</span>

<span dir="rtl">فرمود: «سوزاندن با آتش».</span>

<span dir="rtl">مرد گفت: سوزاندن با آتش را انتخاب می</span>‌<span dir="rtl">کنم.</span>

<span dir="rtl">امیر مؤمنان، قنبر را صدا زد و فرمود: «برایش آتشی بر افروز».</span>

<span dir="rtl">مرد گفت:</span> ‌<span dir="rtl">ای امیر مؤمنان! آیا اجازه می</span>‌<span dir="rtl">دهی دو رکعت نماز شایسته بخوانم؟</span>

<span dir="rtl">فرمود: «بخوان».</span>

<span dir="rtl">مرد، وضوی شادابی گرفت و به شایستگی، دو رکعت نماز خواند و چون نمازش تمام شد، سجدۀ شکری به جا آورد و در همان حال سجده شروع به گریستن کرد و چنین دعا نمود: بار پروردگارا! من بندۀ تو و فرزند بنده و کنیز تواَم. گنهکار و خطاکارم. فلان و بهمان گناهان را مرتکب شده</span>‌<span dir="rtl">ام؛ امّا نزد حجّت تو در زمینت و خلیفه</span>‌<span dir="rtl">ات در سرزمینت آمدم و گناهم را برایش گفتم و او برای پاک شدن از گناهم، یکی از سه راه را پیشنهاد کرد: ضربت شمشیر یا آوار کردن دیوار بر من و یا سوزاندم با آتش، و من از او پرسیدم کدام یک گناهم را بیشتر پاک می</span>‌<span dir="rtl">گرداند و او به من گفت: سوزاندن با آتش و من - ای پروردگار - این را انتخاب کردم. پس بر محمّد و خاندان محمّد درود بفرست و این مجازات را مایۀ نجات من از آتش دوزخ قرار ده.</span>

<span dir="rtl">امیر مؤمنان علیه السلام گریست و سپس رو به یارانش کرد و فرمود: «هر کس دوست دارد به مردی از اهل بهشت بنگرد، به این مرد بنگرد». سپس فرمود: «بر خیز،</span> ‌<span dir="rtl">ای مرد! خدا گناه تو را بخشید و حد را از تو دور کرد».</span>

<span dir="rtl">یارانش به ایشان گفتند:</span>‌<span dir="rtl">ای امیر مؤمنان! حدّ خدا را در باره</span>‌‌<span dir="rtl">اش اجرا نمی</span>‌<span dir="rtl">کنی؟</span>

<span dir="rtl">فرمود: «حدّی که خداوند سبحان برای او قرار داده، اختیارش با امام است: اگر خواست، جاری می</span>‌<span dir="rtl">کند و اگر خواست، می</span>‌<span dir="rtl">بخشد».</span>

<ol start="117" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الهادي علیه السلام _ في جَوابِهِ عَلىٰ مَسائِلَ سَأَلَها يَحيَى بنُ أكثَمَ، وَ الَّتي مِن جُملَتِها سُؤالُهُ عَن رَجُلٍ أقَرَّ بِاللِّواطِ عَلىٰ نَفسِهِ، أ يُحَدُّ أم يُدرَأُ عَنهُ الحَدُّ؟_:... أمّا الرَّجُلُ الَّذِي اعتَرَفَ بِاللِّواطِ فَإنَّهُ لَم تَقُم عَلَيهِ بَيِّنَةٌ، و إنَّما تَطَوَّعَ بِالإقرارِ مِن نَفسِهِ، و إذا كانَ لِلإمامِ الَّذي مِنَ اللّهِ أن يُعاقِبَ عَنِ اللّهِ كانَ لَهُ أن يَمُنَّ عَنِ اللّهِ، أ ما سَمِعتَ قَولَ اللّهِ: (هٰذَا عَطَاؤُنَا) الآيَةَ</span><ref><p><span dir="rtl">سورة ص: ۳۹، و تمام الآية: (هٰذَا عَطَاؤُنَا فَامْنُنْ أوْ أمْسِكْ بِغَيْرِ حِسَابٍ).</span></p></ref><span dir="rtl">.</span><ref><p><span dir="rtl">تحف العقول: ص۴۸۱، بحار الأنوار: ج۱۰ ص۳۹۰ ح۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="117" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام هادى علیه السلام - در پاسخ مسائلى که يحيى بن اکثم پرسيد و يکى از سؤالاتش اين بود: مردى که اقرار به لواط کرده، آيا حد مى</span>‌<span dir="rtl">خورد يا حدّش بخشیده مى</span>‌<span dir="rtl">شود؟ -: مردى که خود اعتراف به لواط کرده باشد، نيازى نيست که گواه بر او اقامه شود. او خود، داوطلبانه اعتراف کرده است و در اين صورت، امامِ منصوب از جانب خدا، همان گونه که حق دارد از جانب خداوند مجازات کند، حق دارد از جانب خدا منّت نهد [و ببخشد]. مگر نشنيده</span>‌<span dir="rtl">اى اين سخن خداوند را که: (اين، بخشش ماست...)؟!</span></li></ol>

<span id="الجهل-بالحکم"></span>
== <span dir="rtl">۳ / ۴: الجَهلُ بِالحُکمِ</span> ==

<span dir="rtl">۳ / ۴</span><span dir="rtl">: ندانستن حُکم</span>

<ol start="118" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الکافي عن محمّد بنِ مسلمٍ: قُلتُ لِأَبي جَعفَرٍ علیه السلام</span><ref><p><span dir="rtl">الإمام الباقر علیه السلام.</span></p></ref><span dir="rtl">: رَجُلٌ دَعَوناهُ إلىٰ جُملَةِ ما نَحنُ عَلَيهِ مِن جُملَةِ الإسلامِ فَأَقَرَّ بِهِ، ثُمَّ شَرِبَ الخَمرَ و زَنىٰ و أكَلَ الرِّبا، و لَم يَتَبَيَّن لَهُ شَي</span>‌<span dir="rtl">ءٌ مِنَ الحَلالِ وَ الحَرامِ، اُقيمَ عَلَيهِ الحَدُّ إذا جَهِلَهُ؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ: لا، إلّا أن تَقومَ عَلَيهِ بَيِّنَةٌ أنَّهُ قَد كانَ أقَرَّ بِتَحريمِها.</span><ref><span dir="rtl">الکافي: ج۷ ص۲۴۸ ح۱، تهذیب الأحکام: ج۱۰ ص۹۷ ح۳۷۵.</span></ref>

<ol start="118" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الکافی - به نقل از محمّد بن مسلم -: به امام باقر علیه السلام گفتم: مردی را به مجموع آنچه خود از اسلام بِدان معتقدیم، دعوت می</span>‌<span dir="rtl">کنیم و او اسلام می</span>‌<span dir="rtl">آورد؛ امّا سپس شراب می</span>‌<span dir="rtl">نوشد و زنا می</span>‌<span dir="rtl">کند و ربا می</span>‌<span dir="rtl">خورد، در حالی که چیزی از حلال و حرام نمی</span>‌<span dir="rtl">داند. در صورت ندانستن، آیا حد بر او جاری می</span>‌<span dir="rtl">شود؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">فرمود: «نه، مگر این که معلوم شود او به حرام بودن اینها اقرار داشته است».</span>

<ol start="119" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الباقر علیه السلام</span>‌<span dir="rtl">: لَو وَجَدتُ رَجلاً كانَ مِنَ العَجَمِ أقَرَّ بِجُملَةِ الإسلامِ، لَم يَأتِهِ شَي</span>‌<span dir="rtl">ءٌ مِنَ التَّفسيرِ، زَنىٰ أو سَرَقَ أو شَرِبَ</span>‌ <span dir="rtl">خَمراً، لَم اُقِم عَلَيهِ الحَدَّ إذا جَهِلَهُ، إلّا أن تَقومَ عَلَيهِ بَيِّنَةٌ أنَّهُ قَد أقَرَّ بِذٰلِكَ و عَرَفَهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۷ ص۲۴۹ ح۲ عن أبي عبيدة الحذّاء، تهذیب الأحکام: ج۱۰ ص۱۲۱ ح۴۸۶، کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۴ ص۵۵ ح۵۰۸۸ عن الإمام الصادق علیه السلام نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="119" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام باقر علیه السلام: اگر مردى غير عرب را بيابم که به مجموع اسلام اقرار آورده، ولى تفسير و تبيين آن به او نرسيده و زنا و دزدى کرده يا شراب نوشيده است، چنانچه [حرمت این امور را] نمی</span>‌<span dir="rtl">دانسته، حد را بر او جارى نمى</span>‌<span dir="rtl">کنم، مگر آن که بيّنه</span>‌<span dir="rtl">اى بر او اقامه شود که او به حرمت اين کارها اقرار داشته و آنها را مى</span>‌<span dir="rtl">شناخته است.</span></li></ol>

 

<ol start="120" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق علیه السلام: اُتِيَ بِرَجُلٍ قَد شَرِبَ الخَمرَ، فَقالَ لَهُ أبو بَكرٍ: أ شَرِبتَ الخَمرَ؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ الرَّجُلُ: نَعَم.</span>

<span dir="rtl">فَقالَ: و لِمَ شَرِبتَها و هِيَ مُحَرَّمَةٌ؟</span>

<span dir="rtl">فَقالَ: إنَّني لَمّا أسلَمتُ و مَنزِلي بَينَ ظَهرانَي قَومٍ يَشرَبونَ الخَمرَ و يَستَحِلّونَها، و لَو أعلَمُ أنَّها حَرامٌ فَأَجتَنِبُها.…</span>

<span dir="rtl">فَقالَ عَلِيٌّ علیه السلام لِأَبي بَكرٍ: اِبعَث مَعَهُ مَن يَدورُ بِهِ عَلىٰ مَجالِسِ المُهاجِرينَ وَ الأَنصارِ، فَمَن كانَ تَلا عَلَيهِ آيَةَ التَّحريمِ فَليَشهَد عَلَيهِ، فَإن لَم يَكُن تَلا عَلَيهِ آيَةَ التَّحريمِ فَلا شَي</span>‌<span dir="rtl">ءَ عَلَيهِ.</span>

<span dir="rtl">فَفَعَلَ أبو بَكرٍ بِالرَّجُلِ ما قالَ عَلِيٌّ علیه السلام، فَلَم يَشهَد عَلَيهِ أحَدٌ، فَخَلّىٰ سَبيلَهُ.</span><ref><span dir="rtl">الكافي: ج۷ ص۲۴۹ ح۴ عن أبي بصیر، تهذيب الأحكام: ج۱۰ ص۹۴ ح۳۶۱ نحوه، خصائص الأئمة علیهم السلام: ص۸۱، بحار الأنوار: ج۴۰ ص۲۹۸ ح۷۳.</span></ref>

<ol start="120" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: مردی را آوردند که شراب خورده بود. ابو بکر گفت: آیا شراب خورده</span>‌<span dir="rtl">ای؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">مرد گفت: بله.</span>

<span dir="rtl">ابو بکر گفت: چرا با آن که حرام است، خوردی؟</span>

<span dir="rtl">گفت: من زمانی که اسلام آوردم، منزلم در بین قومی بود که شراب می</span>‌<span dir="rtl">خورند و آن را حلال می</span>‌<span dir="rtl">شمردند. اگر می</span>‌<span dir="rtl">دانستم که حرام است، از آن دوری می</span>‌<span dir="rtl">کردم.…</span>

<span dir="rtl">علی علیه السلام به ابو بکر گفت: یک نفر را با این مرد بفرست که او را در نشستگاه</span>‌<span dir="rtl">های مهاجران و انصار بگرداند. اگر کسی از آنها بود که آیۀ تحریم را برای این مرد خوانده است، شهادت دهد و اگر کسی آیۀ تحریم را برایش نخوانده بود، چیزی بر او نیست».</span>

<span dir="rtl">ابو بکر، کاری را که علی علیه السلام گفته بود، با آن مرد کرد و هیچ کس شهادت نداد و آزادش کردند.</span>

<span dir="rtl">راجع: هٰذه الموسوعة: عنوان «الحریة (2)» و عنوان «الرُّخصة».</span>

<span dir="rtl">ر.ک: همین دانش‌نامه: مدخل‌های «آزادی» و «رُخصت».</span>

<span id="الشبهة"></span>
== <span dir="rtl">۳ / ۵: الشُّبهَةُ</span> ==

<span dir="rtl">۳ / ۵</span><span dir="rtl">: شُبهه (تردید)</span>

<ol start="121" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول الله صلی الله علیه و آله: اِدرَؤُوا</span><ref><p><span dir="rtl">الدرء: الدفع (الصحاح: ج۱ ص۴۸، لسان العرب: ج۱ ص۷۱ «درأ»). ادرؤوا الحدود بالشبهات: ادفعوها بها (مجمع البحرین: ج۱ ص۱۳۶ «درأ»).</span></p></ref> <span dir="rtl">الحُدودَ بِالشُّبُهاتِ.</span><ref><p><span dir="rtl">کتاب من لا یحضره الفقيه: ج۴ ص۷۴ ح۵۱۴۶، تحف العقول: ص۱۲۸ عن الإمام عليّ علیه السلام، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۲۴۳؛ تاريخ بغداد: ج۹ ص۳۰۳ الرقم۴۸۴۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="121" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: [اجرای] حدود را با [بروز] شبهه</span>‌<span dir="rtl">ها، لغو کنيد.</span><ref><p><span dir="rtl">يعنى: با پيش آمدن ترديد در استحقاق حد، از اجراى آن، خوددارى کنيد.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="122" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلی الله علیه و آله: اِدرَؤُوا الحُدودَ، و لا يَنبَغي لِلإمامِ تَعطيلُ الحُدودِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الجامع الصغير: ج۱ ص۵۲ ح۳۱۵ نقلاً عن الدارقطني في السنن و البيهقي في السنن عن الإمام عليّ علیه السلام.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="122" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: حدود را لغو کنید؛ امّا امام نباید حدود را تعطیل کند.</span></li></ol>

 

<ol start="123" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلی الله علیه و آله: اِدفَعُوا الحُدودَ ما وَجَدتُم لَهُ مَدفَعاً.</span> <ref><p><span dir="rtl">سنن ابن ماجة: ج۲ ص۸۵۰ ح۲۵۴۵ عن أبي هریرة، مسند أبي یعلیٰ: ج۶ ص۱۱۲ ح۶۵۸۷ نحوه، عمدة القاري: ج۲۰ ص۲۵۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="123" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: تا زمانى که مى</span>‌<span dir="rtl">توانيد گريزگاهى پيدا کنيد، از جارى ساختن حدود خوددارى ورزيد.</span></li></ol>

 

<ol start="124" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه صلی الله علیه و آله: اِدرَؤُوا الحُدودَ عَن المُسلِمينَ مَا استَطَعتُم، فَإن كانَ لَهُ مَخرَجٌ فَخَلّوا سَبيلَهُ؛ فَإنَّ الإمامَ أن يُخطِئَ فِي العَفوِ خَيرٌ مِن أن يُخطِئَ فِي العُقوبَة.</span><ref><p><span dir="rtl">سنن الترمذي: ج۴ ص۳۳ ح۱۴۲۴ عن عائشة، المستدرك علی الصحیحین: ج۴ ص۴۲۶ ح۸۱۶۳، سنن الدارقطني: ج۳ ص۸۴ ح۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="124" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: تا جايى که مى</span>‌<span dir="rtl">توانيد، [اجرای] حدود را از مسلمانان دور کنيد. اگر براى مسلمانی گریزگاهی (چاره‌ای) يافتيد، او را آزاد کنيد؛ زيرا اگر امام در بخششْ دچار خطا شود، بهتر از این است که در کيفر دادن خطا کند.</span></li></ol>

 

<ol start="125" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ علیه السلام: أقِلِ العَثرَةَ، وَ ادرَإ الحَدَّ، و تَجاوَز عَمّا لَم يُصَرَّح لَكَ بِهِ.</span> <ref><p><span dir="rtl">غرر الحکم: ج۲ ص۱۹۷ ح۲۳۶۴، عیون الحکم و المواعظ: ص۸۴ ح۲۰۳۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="125" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام علی علیه السلام: لغزش را ببخش، حد را لغو کن، و از آنچه برایت به آن تصریح نشده است، در گذر.</span></li></ol>

 

<ol start="126" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ علیه السلام _ فيما أوصىٰ بِهِ رِفاعَةَ بنَ شَدّادٍ البَجَلِيَّ قاضِيَ الأَهوازِ في رِسالَةٍ إلَيهِ-: دارِئ عَنِ المُؤمِنِ مَا استَطَعتَ؛ فَإنَّ</span>‌ <span dir="rtl">ظَهرَهُ</span>‌ <span dir="rtl">حِمَى</span>‌ <span dir="rtl">اللهِ،</span>‌ <span dir="rtl">و نَفسَهُ كَريمَةٌ عَلَى اللهِ، و لَهُ أن يَكونَ ثَوابُ اللهِ، و ظالِمَهُ خَصمُ اللهِ؛ فَلا يَكونَ خَصمُكَ اللهَ.</span><ref><p><span dir="rtl">دعائم الإسلام: ج۲ ص۴۴۵ ح۱۵۵۳، قضاء حقوق المؤمنین: ص۱۹ ح۹، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۲۳۰ ح۲۸؛ دستور معالم الحكم: ص۱۲۳ نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="126" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام علی علیه السلام - در نامه</span>‌<span dir="rtl">ای که به رفاعة بن شدّاد بجلی، قاضی اهواز نوشت و در آن به او توصیه</span>‌<span dir="rtl">هایی داشت -: تا جایی که می</span>‌<span dir="rtl">توانی، حدود را از مسلمانْ لغو کن؛ چرا که پیکر او [مصونیت دارد و] قُرُقگاه خداست و جانش نزد خدا گرامی است و او مستحقّ ثواب خداست و کسی که به مؤمن ستم کند، با خدا طرف است و کاری نکن که خدا با تو طرف شود.</span></li></ol>

 

<ol start="127" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الکاظم عن آبائه عن الإمام عليّ علیهم السلام: أنَّ رَجُلًا تَزَوَّجَ امرَأَةً ثُمَّ طَلَّقَها قَبلَ أن يَدخُلَ</span>‌ <span dir="rtl">بِها، فَواقَعَها و ظَنَّ أنَّ لَهُ عَلَيهَا الرَّجعَةَ، فَرُفِعَ إلىٰ عَلِيٍّ علیه السلام، فَدَرَأَ عَنهُ الحَدَّ بِالشُّبهَةِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الجعفریّات: ص۱۰۴، النوادر للراوندي: ص۱۸۴ ح۳۲۲، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۱۵۹ ح۸۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="127" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام کاظم علیه السلام - به نقل از پدرانش: -: مردی با زنی ازدواج کرد و سپس پیش از آمیزش طلاقش داد؛ ولی به خیال این که حقّ رجوع به او دارد، با آن زن نزدیکی کرد. شکایت را نزد علی علیه السلام بردند. امام علیه السلام</span>‌ <span dir="rtl">به خاطر مشتبه بودن [حکم برای وی]، حد را بر آن مرد جاری نساخت.</span></li></ol>

 

<ol start="128" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الکاظم عن أبیه عن جدّه عن الإمام زین العابدین علیهم السلام: إنَّ عَلِيّاً علیه السلام قَضىٰ في رَجُلٍ أصابوهُ مَعَ امرَأَةٍ فَقالَ: هِيَ امرَأَتي تَزَوَّجتُها، فَسُئِلَتِ المَرأَةُ فَسَكَتَت، فَأَومىٰ إلَيها بَعضُ القَومِ أن قولي: نَعَم، و أومىٰ إلَيها بَعضُ القَومِ أن قولي: لا، فَقالَت: نَعَم. فَدَرَأَ عَنها أميرُ المُؤمِنينَ علیه السلام الحَدَّ، و عَزَلَ عَنهُ امرَأَتَهُ حَتّىٰ يَجي</span>‌<span dir="rtl">ءَ بِالبَيِّنَةِ أنَّهَا امرَأَتُهُ</span>‌<span dir="rtl">.</span><ref><p><span dir="rtl">الجعفریّات: ص۱۰۲، النوادر للراوندي: ص۱۸۴ ح۳۲۳ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۹ ص۱۰۰ ح۱۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="128" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام کاظم علیه السلام - به نقل از پدرش، از جدّش، از امام زین العابدین علیه السلام -: مردی را با زنی یافتند و نزد علی علیه السلام آوردند. مرد گفت: او زن من است و با وی ازدواج کرده</span>‌<span dir="rtl">ام؛ ولی چون از زن پرسیدند، وی سکوت کرد. برخی حاضران به زن اشاره کردند که بگو: آری، و برخی دیگر گفتند: بگو: نه. اما زن گفت: آری. پس، امیر مؤمنان علیه السلام حد را از زن برداشت؛ ولی حکم کرد که زن از آن مرد جدا شود تا آن گاه که مرد، بیّنه (شاهد) بیاورد که او زنش است.</span></li></ol>

<span id="التعذیب"></span>
== <span dir="rtl">۳ / ۶: التَّعذیبُ</span> ==

<span dir="rtl">۳ / ۶</span><span dir="rtl">: شکنجه کردن</span>

<ol start="129" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّٰه صلی الله علیه و آله: لا حَدَّ عَلىٰ مُعتَرِفٍ بَعدَ بَلاءٍ.</span><ref><p><span dir="rtl">کشف الیقین: ص۷۳ ح۵۵، مسند زید: ص۳۳۵ کلاهما عن الإمام عليّ علیه السلام، بحار الأنوار: ج۴۰ ص۲۷۷ ح۴۱؛ المناقب للخوارزمي: ص۸۱ ح۶۵ عن زید بن عليّ عن أبیه عن جدّه عن الإمام عليّ علیهم السلام عنه صلی الله علیه و آله.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="129" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: کسى که پس از شکنجه، [به گناه] اعتراف کرده باشد، حد ندارد.</span></li></ol>

 

<ol start="130" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ علیه السلام: مَن أقَرَّ عِندَ تَجريدٍ أو تَخويفٍ أو حَبسٍ أو تَهديدٍ، فَلا حَدَّ عَلَيهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الکافي: ج۷ ص۲۶۱ ح۶، تهذیب الأحکام: ج۱۰ ص۱۴۹ ح۵۹۲ کلاهما عن أبي البختري عن الإمام الصادق علیه السلام، قرب الإسناد: ص۵۴ ح۱۷۵ عن الإمام الصادق عن أبيه علیهما السلام، بحار الأنوار: ج۷۹ ص۳۲ ح۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="130" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: هر کس در اثر برهنه کردن يا ترساندن يا به زندان افکندن يا تهديدى اقرار کند، حدّى بر او ثابت نمى</span>‌<span dir="rtl">شود.</span></li></ol>

<span id="عدم-البینة"></span>
== <span dir="rtl">۳ / ۷: عَدَمُ البَیِّنَةِ</span> ==

<span dir="rtl">۳ / ۷</span><span dir="rtl">: نبود بیّنه (شاهد)</span>

<ol start="131" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">دعائم الإسلام: رُوَّینا عَن رَسولِ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله: أنَّهُ نَهىٰ</span>‌ <span dir="rtl">عَنِ</span>‌ <span dir="rtl">الأَيمانِ</span>‌ <span dir="rtl">فِي</span>‌ <span dir="rtl">الحُدودِ.</span><ref><p><span dir="rtl">دعائم الإسلام: ج۲ ص۴۶۶ ح۱۶۵۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="131" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">دعائم الإسلام: برای ما از پیامبر خدا صلی الله علیه و آله روایت شده که از [ترتیب اثر دادن به] سوگند در حدود، نهی فرمود.</span></li></ol>

 

<ol start="132" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّٰه صلی الله علیه و آله: لا شَفاعَةَ و لا كَفالَةَ و لا يَمينَ في حَدٍّ.</span><ref><p><span dir="rtl">کتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۷۴ ح۵۱۴۶ و راجع الکافي: ج۷ ص۲۵۴ ح۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="132" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: در حد، نه وساطت است، نه کفالت و نه سوگند.</span></li></ol>

 

<ol start="133" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الباقر علیه السلام: إنَّ رَجلاً استَعدىٰ</span><ref><p><span dir="rtl">استَعداه: استَنصَرَه و استَعانَه. و استعدیٰ علیه السلطانَ: أي استعان به فأنصَفَه منه (لسان العرب: ج۱۵ ص۳۹ «عدا»).</span></p></ref> <span dir="rtl">عَلِيّاً علیه السلام عَلىٰ رَجُلٍ، فَقالَ: إنَّهُ</span>‌ <span dir="rtl">افتَرىٰ</span>‌ <span dir="rtl">عَلَيَّ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ عَلِيٌّ علیه السلام لِلرَّجُلِ: أ فَعَلتَ ما فَعَلتَ؟</span>

<span dir="rtl">فَقالَ: لا.</span>

<span dir="rtl">ثُمَّ قالَ عَلِيٌّ علیه السلام لِلمُستَعدي: أ لَكَ بَيِّنَةٌ؟</span>

<span dir="rtl">قالَ: فَقالَ: ما لِيَ بَيِّنَةٌ، فَأَحلِفهُ لي.</span>

<span dir="rtl">قالَ عَلِيٌّ علیه السلام: ما عَلَيهِ يَمينٌ.</span><ref><span dir="rtl">تهذيب الأحکام: ج۶ ص۳۱۴ ح۸۶۸ عن إسحاق بن عمّار عن الإمام الصادق علیه السلام.</span></ref>

<ol start="133" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام باقر علیه السلام: مردی از یک نفر، نزد علی علیه السلام شکایت برد و گفت: او به من افترا بسته است.</span></li></ol>

<span dir="rtl">علی علیه السلام به آن مرد فرمود: «آیا این کار را کرده</span>‌<span dir="rtl">ای؟».</span>

<span dir="rtl">مرد گفت: نه.</span>

<span dir="rtl">سپس علی علیه السلام به شاکی گفت: آیا شاهدی داری؟</span>

<span dir="rtl">مرد گفت: من شاهد ندارم؛ امّا او را سوگند ده.</span>

<span dir="rtl">علی علیه السلام فرمود: «او وظیفه ندارد سوگند بخورد».</span>

<ol start="134" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق علیه السلام: أتىٰ رجُلٌ أميرَ المؤمِنينَ علیه السلام بِرَجُلِ، فَقالَ: هٰذا قَد قَذَفَني و لَم تَكُن لَهُ بَيِّنَةٌ. فَقالَ: يا أميرَ المُؤمِنينَ اِستَحلِفهُ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ: لا يَمينَ في حَدٍّ، و لا قِصاصَ في عَظمٍ.</span><ref><span dir="rtl">الكافي: ج۷ ص۲۵۵ ح۱، تهذیب الأحکام: ج۱۰ ص۷۹ ح۳۱۰، النوادر للأشعري: ص۱۴۳ ح۳۶۸ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۷۹ ص۱۲۲ ح۲۳.</span></ref>

<ol start="134" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: مردى، یک نفر را نزد امير مؤمنان علیه السلام آورد و گفت: اين مرد به من تهمت زنا زده است! و چون براى ادّعاى خود دليلى نداشت، گفت:</span> ‌<span dir="rtl">ای امیر مؤمنان! او را سوگند ده.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فرمود: «حد با سوگند اثبات نمى</span>‌<span dir="rtl">شود و شکستن استخوان، قصاص نمى</span>‌<span dir="rtl">شود [بلکه ديه پرداخت مى</span>‌<span dir="rtl">شود]».</span>

<span id="عدم-البلوغ"></span>
== <span dir="rtl">۳ / ۸: عَدَمُ البُلوغِ</span> ==

<span dir="rtl">۳ / ۸</span><span dir="rtl">: بالغ نبودن</span>

<ol start="135" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّٰه صلی الله علیه و آله: الصَّبِيُّ إذا بَلَغَ خَمسَةَ عَشَرَ، اُقیمَت عَلَیهِ الحُدودُ.</span><ref><p><span dir="rtl">کنز العمّال: ج۵ ص۳۰۴ ح۱۲۹۵۴ نقلاً عن البیهقي في الخلافيات عن أنس.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="135" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هنگامی که پسربچّه به پانزده سالگی رسید، حدود بر او جاری می</span>‌<span dir="rtl">شود.</span></li></ol>

 

<ol start="136" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ علیه السلام: الغُلامُ لا يَجِبُ عَلَيهِ</span>‌ <span dir="rtl">الحَدُّ کامِلاً حَتّىٰ</span>‌ <span dir="rtl">يَحتَلِمَ</span>‌ <span dir="rtl">و یَسطَعَ ریحُ إبطَيهِ</span>‌<span dir="rtl">.</span><ref><p><span dir="rtl">الجعفریّات: ص۱۴۱ عن الإمام الکاظم عن آبائه علیهم السلام، دعائم الإسلام: ج۲ ص۴۷۵ ح۱۷۰۵ نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="136" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام علی علیه السلام: حدّ کامل بر پسربچّه واجب [و جاری] نمی</span>‌<span dir="rtl">شود تا این که محتلم گردد و بوی زیر بغلش به مشام رسد.</span></li></ol>

 

<ol start="137" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الکافي عن یزید الکناسي عن الإمام الباقر علیه السلام: الجارِيَةُ إذا بَلَغَت تِسعَ سِنينَ، ذَهَبَ عَنهَا اليُتمُ، و زُوَّجَت، و اُقيمَت عَلَيهَا الحُدودُ التّامَّةُ عَلَيها و لَها.</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ: قُلتُ: الغُلامُ إذا زَوَّجَهُ أبوهُ، و دَخَلَ بِأَهلِهِ و هُوَ غَيرُ مُدرِكٍ، أ تُقامُ عَلَيهِ الحُدودُ و هُوَ عَلىٰ تِلكَ الحالِ؟</span>

<span dir="rtl">قالَ: فَقالَ: أمَّا الحُدودُ الكامِلَةُ الَّتي يُؤخَذُ بِهَا الرِّجالُ فَلا، و لٰكِن يُجلَدُ فِي الحُدودِ كُلِّها عَلىٰ مَبلَغِ سِنِّهِ، فَيُؤخَذُ بِذٰلِكَ ما بَينَهُ و بَينَ خَمسَ عَشَرَةَ سَنَةً، و لا تَبطُلُ حُدودُ اللّهِ في خَلقِهِ، و لا تَبطُلُ حُقوقُ المُسلِمينَ بَينَهُم.</span><ref><span dir="rtl">الكافي: ج۷ ص۱۹۸ ح۲، تهذيب الأحکام: ج۱۰ ص۳۸ ح۱۳۳، عوالي اللآلي: ج۳ ص۵۹۴ ح۴۹.</span></ref>

<ol start="137" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الکافی - به نقل از یزید کُناسی -: امام باقر علیه السلام فرمود: «دختر هنگامى که به نُه سال برسد، يتيمىِ او به پایان می</span>‌<span dir="rtl">رسد و ازدواج با وى ممکن مى</span>‌<span dir="rtl">شود و حدود به صورت کامل بر او و [نیز] به نفع او اجرا می</span>‌<span dir="rtl">شود».</span></li></ol>

<span dir="rtl">گفتم: اگر پدر براى پسر نابالغش زن بگيرد و او در حالى که [هنوز] به سنّ رشد نرسيده با زنش در آميزد، آيا در اين حالت [اگر مرتکب گناهی شود که برای آن، حد تعیین شده]</span>‌<span dir="rtl">، حد بر او جارى مى</span>‌<span dir="rtl">شود؟</span>

<span dir="rtl">فرمود: «حدهاى کامل که مردان را به آن مؤاخذه مى</span>‌<span dir="rtl">کنند، نه؛ بلکه در همۀ حدها، به تناسب سنّش حد مى</span>‌<span dir="rtl">خورد، و از آن سن تا پانزده</span> ‌<span dir="rtl">سالگى، او را مؤاخذه مى</span>‌<span dir="rtl">کنند و هيچ گاه حدود الهى در ميان خلقش وا نهاده نمى</span>‌<span dir="rtl">شود و حقوق مسلمانان بر يکديگر نيز وا نهاده نمى</span>‌<span dir="rtl">گردد».</span>

<ol start="138" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الکافي عن حمران: سَأَلتُ أبا جَعفَرٍ علیه السلام، قُلتُ لَهُ: مَتىٰ يَجِبُ عَلَى الغُلامِ أن يُؤخَذَ بِالحُدودِ التّامَّةِ و تُقامُ عَلَيهِ و يُؤخَذُ بِها؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ: إذا خَرَجَ عَنهُ اليُتمُ و أدرَكَ.</span>

<span dir="rtl">قُلتُ: فَلِذٰلِكَ حَدٌّ يُعرَفُ بِهِ؟</span>

<span dir="rtl">فَقالَ: إذَا احتَلَمَ، أو بَلَغَ خَمسَ عَشرَةَ سَنَةً، أو أشعَرَ أو أنبَتَ قَبلَ ذٰلِكَ؛ اُقيمَت عَلَيهِ الحُدودُ التّامَّةُ، و اُخِذَ بِها و اُخِذَت لَهُ.</span><ref><span dir="rtl">الكافي: ج۷ ص۱۹۷ ح۱، تهذيب الأحكام: ج۱۰ ص۳۷ ح۱۳۲، عوالي اللآلي: ج۳ ص۵۹۳ ح۴۸.</span></ref>

<ol start="138" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الکافى - به نقل از حُمران -: از امام باقر علیه السلام پرسيدم: اجراى حدود کامل بر پسر یا به نفع پسر، از چه زمانى واجب مى</span>‌<span dir="rtl">شود؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">فرمود: «همان زمان که [اگر یتیم بود]‌ دورۀ يتيمى</span>‌<span dir="rtl">اش به سر می‌آيد و بالغ می‌شود».</span>

<span dir="rtl">گفتم: آيا براى اين، حدّى [و ملاکى] هست که با آن، شناخته شود؟</span>

<span dir="rtl">فرمود: «هر گاه محتلم شود يا به پانزده سالگى رسد و يا پيش از آن، مو بر صورت و شرمگاهش برويد، حدود به طور کامل بر او یا به نفع او، اجرا مى</span>‌<span dir="rtl">گردد».</span>

<ol start="139" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الکافی عن أبي بصيرٍ عن الإمام الصادق علیه السلام</span>‌ <span dir="rtl">_ في غُلامٍ صَغيرٍ لَم يُدرِك؛ ابنِ عَشرِ سِنينَ، زَنىٰ بِامرَأَةٍ _: يُجلَدُ الغُلامُ دونَ الحَدِّ، و تُجلَدُ المَرأَةُ الحَدَّ كامِلاً.</span></li></ol>

<span dir="rtl">قيلَ لَهُ: فَإن كانَت مُحصَنَةً؟</span>

<span dir="rtl">قالَ: لا تُرجَمُ؛ لِأَنَّ الَّذي نَكَحَها لَيسَ بِمُدرِكٍ، و لَو كانَ مُدرِكاً رُجِمَت.</span><ref><span dir="rtl">الكافي: ج۷ ص۱۸۰ ح۱، تهذيب الأحكام: ج۱۰ ص۱۷ ح۴۴، کتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۲۷ ح۵۰۰۵، بحار الأنوار: ج۷۹ ص۴۱ ح۲۲.</span></ref>

<ol start="139" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الکافی - به نقل از ابو بصير -: امام صادق علیه السلام در بارۀ پسر ده</span>‌<span dir="rtl">سالۀ نابالغى که با زنى زنا کرده بود، فرمود: «آن پسر، کمتر از حد، تازیانه می</span>‌<span dir="rtl">خورد؛ ولی زن، حدّ کامل (صد تازيانه) زده مى</span>‌<span dir="rtl">شود».</span></li></ol>

<span dir="rtl">به ایشان گفته شد: اگر زن شوهردار باشد، چه؟</span>

<span dir="rtl">امام علیه السلام فرمود: «سنگسار نمى</span>‌<span dir="rtl">شود؛ زيرا آن که با او آميزش کرده است، بالغ نبوده و اگر بالغ مى</span>‌<span dir="rtl">بود، زن سنگسار مى</span>‌<span dir="rtl">شد».</span>

<ol start="140" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">قرب الإسناد عن عليّ بن جعفر عن أخیه الإمام الكاظم علیه السلام، قال: سَأَلتُهُ عَن</span>‌ <span dir="rtl">رَجُلٍ</span>‌ <span dir="rtl">وَقَعَ</span>‌ <span dir="rtl">عَلىٰ</span>‌ <span dir="rtl">صَبِيَّةٍ، ما عَلَيهِ؟ قالَ:</span> <span dir="rtl">الحَدُّ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">و سَأَلتُهُ عَن صَبِيٍّ وَقَعَ عَلَى امرَأَةٍ، قالَ:</span> <span dir="rtl">تُجلَدُ المَرأَةُ، و لَيسَ عَلَى الصَّبِيِّ شَي</span>‌<span dir="rtl">ءٌ.</span><ref><span dir="rtl">قرب الإسناد: ص۲۵۷ ح۱۰۱۴ و ۱۰۱۵، بحار الأنوار: ج۷۹ ص۸۷ ح۱.</span></ref>

<ol start="140" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">قرب الإسناد - به نقل از علی بن جعفر -: از برادرم امام کاظم علیه السلام پرسیدم: مردی با دختر بچّه</span>‌<span dir="rtl">ای زنا می</span>‌<span dir="rtl">کند، حکم آن مرد چیست؟ فرمود: «حد».</span></li></ol>

<span dir="rtl">پرسیدم: پسر بچّه</span>‌<span dir="rtl">ای با زنی زنا می</span>‌<span dir="rtl">کند. فرمود: «زن تازیانه زده می</span>‌<span dir="rtl">شود و بر پسر بچّه چیزی نیست».</span>

<span id="الجنون"></span>
== <span dir="rtl">۳ / ۹: الجُنونُ</span> ==

<span dir="rtl">۳ / ۹</span><span dir="rtl">: دیوانگی</span>

<ol start="141" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ علیه السلام:</span>‌ <span dir="rtl">لا حَدَّ عَلىٰ مَجنونٍ حَتّىٰ يُفيقَ، و لا عَلَى الصَّبِيِّ حَتّىٰ يُدرِكَ، و لا عَلَى النّائِمِ</span>‌ <span dir="rtl">حَتّىٰ</span>‌ <span dir="rtl">يَستَيقِظَ.</span><ref><p><span dir="rtl">تهذیب الأحکام: ج۱ ص۱۵۲ ح۶۰۹ عن حمّاد بن عيسى عن الإمام الصادق عن أبيه علیهما السلام، کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۴ ص۵۱ ح۵۰۷۶، الفقه المنسوب للإمام الرضا علیه السلام: ص۳۱۰، بحار الأنوار: ج۷۹ ص۸۸ ح۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="141" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام علی علیه السلام: دیوانه حد نمی</span>‌<span dir="rtl">خورد تا آن گاه که عاقل شود. کودک، حد نمی</span>‌<span dir="rtl">خورد تا زمانی که بالغ شود، و به خواب رفته حد نمی</span>‌<span dir="rtl">خورد تا آن که بیدار شود.</span></li></ol>

 

<ol start="142" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإرشاد: رَوَوا: أنَّ مَجنونَةً عَلىٰ عَهدِ عُمَرَ فَجَرَ بِها رَجُلٌ، فَقامَتِ البَيِّنَةُ عَلَيها بِذٰلِكَ، فَأَمَرَ عُمَرُ بِجَلدِهَا الحَدَّ. فَمُرَّ بِها عَلىٰ أميرِ المُؤمِنينَ علیه السلام لِتُجلَدَ، فَقالَ: ما بالُ مَجنونَةِ آلِ فُلانٍ تُعتَلُ</span><ref><p><span dir="rtl">عَتَلَه یَعتِلُه و یعتُلُه عَتلاً: جَرَّه جَرّاً عنیفاً و جَذَبَه (لسان العرب: ج۱۱ ص۴۲۳ «عتل»).</span></p></ref><span dir="rtl">؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقيلَ لَهُ: إنَّ رَجلاً فَجَرَ بِها و هَرَبَ، و قامَتِ البَيِّنَةُ عَلَيها، فَأَمَرَ عُمَرُ بِجَلدِها.</span>

<span dir="rtl">فَقالَ لَهُم: رُدّوها إلَيهِ و قولوا لَهُ: أ ما عَلِمتَ أنَّ هٰذِهِ مَجنونَةُ آلِ فُلانٍ، و أنَّ النَّبِيَّ صلی الله علیه و آله</span>‌ <span dir="rtl">قالَ: «رُفِعَ القَلَمُ عَن ثَلاثَةٍ: عَنِ المَجنونِ حَتّىٰ يُفيقَ»؟ إنَّها مَغلوبَةٌ عَلىٰ عَقلِها و نَفسِها!</span>

<span dir="rtl">فَرُدَّت إلىٰ عُمَرَ و قيلَ لَهُ ما قالَ أميرُ المُؤمِنينَ علیه السلام، فَقالَ: فَرَّجَ اللهُ عَنهُ، لَقَد كِدتُ أن أهلِكَ في جَلدِها! و دَرَأَ عَنهَا الحَدَّ.</span><ref><span dir="rtl">الإرشاد: ج۱ ص۲۰۳، الخصال: ص۹۳ ح۴۰ نحوه، بحار الأنوار: ج۴۰ ص۲۵۰ ح۲۴؛ السنن الكبرىٰ: ج۴ ص۴۴۸ ح۸۳۰۷ عن ابن عبّاس نحوه.</span></ref>

<ol start="142" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإرشاد: روایت کرده</span>‌<span dir="rtl">اند که در زمان عمر، مردی با زن دیوانه</span>‌<span dir="rtl">ای زنا کرد و بیّنه هم بر زنای او اقامه شد. عمر دستور داد به آن زن، حدّ تازیانه بزنند. در حالی که داشتند آن زن را می</span>‌<span dir="rtl">بردند که تازیانه بزنند، بر امیر مؤمنان علیه السلام گذشتند. فرمود: «این دیوانۀ خاندان فلان، چه کرده است که او را کشان کشان می</span>‌<span dir="rtl">برند؟».</span></li></ol>

<span dir="rtl">به ایشان گفتند: مردی با او زنا کرده و گریخته است و بیّنه هم بر ضدّ او اقامه شده و عمر دستور داده او را تازیانه بزنند.</span>

<span dir="rtl">به آنان فرمود: «او را نزد عمر برگردانید و به او بگویید: مگر نمی</span>‌<span dir="rtl">دانی که این زن، دیوانۀ فلان خاندان است و پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: &quot;قلم از سه کس برداشته شده است: از دیوانه، تا زمانی که عاقل شود&quot;؟ این زن، عقل و نفسش در اختیار خودش نیست».</span>

<span dir="rtl">پس او را نزد عمر برگرداندند و آنچه را امیر مؤمنان علیه السلام فرموده بود، برایش بازگو کردند. عمر گفت: خدا همیشه گره کارهایش بگشاید! نزدیک بود با تازیانه زدن این زن هلاک شوم! و حد را از او برداشت.</span>

<span id="توضیح"></span>
=== <span dir="rtl">توضیحٌ</span> ===

<span dir="rtl">بیان</span>

<span dir="rtl">«أفادت إحدى الرّوايات جواز إقامة حدّ الزّنا على الرجل المجنون، مفرّقةً في ذلك بين الرجل و المرأة المجنونة.</span><ref><span dir="rtl">الكافي: ج۷ ص۱۹۲ ح۳.</span></ref> <span dir="rtl">و قد عمل بهذه الرواية بعض الفقهاء؛ إلّا أنّ مشهورهم - و لا سيّما المتأخّرين منهم - قد أعرضوا عنها. و يعود دليل المشهور في ذلك - فضلاً عن ضعف السند و الدّلالة - إلىٰ تعارضها الجليّ مع رواياتٍ متواترةٍ تنصُّ علىٰ رفع جميع التكاليف عن جميع المجانين، سواءٌ في ذلك الرجال و النّساء».</span><ref><span dir="rtl">للإطلاع علىٰ هذه الروايات و آراء الفقهاء، راجع: جواهر الكلام: ج۴۱ ص۲۷۴ و تفصيل الشريعة في شرح تحرير الوسيلة - الحدود: ص۲۱- ۲۵.</span></ref>

<span dir="rtl">یک روایت، اجرای حدّ زنا را بر مرد مجنون ممکن دانسته و از این نظر، میان مرد و زن دیوانه تفاوت نهاده است.</span><ref><span dir="rtl">الکافی: ج۷ ص۱۹۲ ح۳.</span></ref> <span dir="rtl">برخی فقیهان به این روایت عمل کرده</span>‌<span dir="rtl">اند؛ ولی مشهور فقیهان، بویژه متأخّران، از آن اعراض نموده</span>‌<span dir="rtl">اند. دلیل مشهور، افزون بر ضعف سند و دلالت روایت، تعارض آشکار آن با روایات متعدّدی است که همۀ تکالیف را از همۀ دیوانگان، چه مرد و چه زن، برداشته است.</span><ref><span dir="rtl">برای آگاهی از این روایات و نیز اقوال فقیهان، ر. ک: جواهر الکلام: ج۴۱ ص۲۷۴ و تفصيل الشريعة فی شرح تحرير الوسيلة - الحدود: ص۲۱ـ ۲۵.</span></ref>

<span id="الإکراه-و-الاضطرار"></span>
== <span dir="rtl">۳ / ۱۰: الإکراهُ وَ الاِضطِرارُ</span> ==

<span dir="rtl">۳ / ۱۰</span><span dir="rtl">: اجبار و ناچاری</span>

<ol start="143" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الباقر علیه السلام: اُتِيَ عَلِيٌّ علیه السلام بِامرَأَةٍ مَعَ رَجُلٍ قَد فَجَرَ بِها، فَقالَت: اِستَكرَهَني وَ اللّهِ يا أميرَ المُؤمِنينَ! فَدَرَأ عَنهَا الحَدَّ. و لَو سُئِلَ هٰؤُلاءِ عَن ذٰلِكَ لَقالوا: لا تُصَدَّقُ. و قَد فَعَلَهُ أميرُ المُؤمِنينَ علیه السلام.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۷ ص۱۹۶ ح۱ عن أبي عبیدة الحذّاء، تهذيب الأحکام: ج۱۰ ص۱۸ ح۵۱، دعائم الإسلام: ج۲ ص۴۶۵ ح۱۶۵۱ نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="143" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام باقر علیه السلام: زنى را همراه مردى که با او زنا کرده بود، نزد على علیه السلام آوردند. زن گفت: اى امير مؤمنان! به خدا سوگند، او مرا مجبور کرد! ایشان حد را از او برداشت. اگر از اينها (حاکمان و قاضيان) سؤال مى</span>‌<span dir="rtl">شد، مى</span>‌<span dir="rtl">گفتند: [سخن] زن تصديق نمى</span>‌<span dir="rtl">شود، در حالى که امير مؤمنان علیه السلام این کار را کرد.</span></li></ol>

 

<ol start="144" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإرشاد: رَوَوا: أنَّ امرَأَةً شَهِدَ عَلَيهَا الشُّهودُ أنَّهُم وَجَدوها في بَعضِ مِياهِ العَرَبِ مَعَ رَجُلٍ يَطَؤُها لَيسَ بِبَعلٍ لَها. فَأَمَرَ عُمَرُ بِرَجمِها، و كانَت ذاتَ بَعلٍ، فَقالَت: اللّٰهُمَّ إنَّكَ تَعلَمُ أنّي بَريئَةٌ! فَغَضِبَ عُمَرُ و قالَ: و تَجرَحُ الشُّهودَ أيضاً!</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ أميرُ المُؤمِنينَ علیه السلام: رُدّوها و اسأَلوها، فَلَعَلَّ</span>‌ <span dir="rtl">لَها عُذراً.</span>

<span dir="rtl">فَرُدَّت</span>‌ <span dir="rtl">و سُئِلَت عَن حالِها، فَقالَت: كانَ لِأَهلي إبِلٌ، فَخَرَجتُ في إبِلِ أهلي و حَمَلتُ مَعي ماءً و لَم يَكُن في إبلي لَبَنٌ، و خَرَجَ مَعي</span>‌ <span dir="rtl">خَليطُنا و كانَت في إبِلِهِ لَبَنٌ، فَنَفِدَ مائي، فَاستَسقَيتُهُ، فَأَبىٰ أن يَسقِيَني حَتّىٰ اُمَكِّنَهُ مِن نَفسي، فَأَبَيتُ. فَلَمّا كادَت نَفسي تَخرُجُ، أمكَنتُهُ مِن نَفسي كُرهاً.</span>

<span dir="rtl">فَقالَ أميرُ المُؤمِنينَ علیه السلام: اللهُ أكبَرُ: (فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍ وَ لاَ عَادٍ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ).</span>

<span dir="rtl">فَلَمّا سَمِعَ ذٰلِكَ عُمَرُ خَلّىٰ سَبيلَها.</span><ref><span dir="rtl">الإرشاد: ج۱ ص۲۰۶، المناقب لابن شهرآشوب: ج۲ ص۳۶۹ نقلاً عن أربعین الخطیب نحوه، بحار الأنوار: ج۴۰ ص۲۵۳ ح۲۷؛ سنن سعيد بن منصور: ج۲ ص۶۹ ح۲۰۸۳ عن أبي الضحیٰ نحوه.</span></ref>

<ol start="144" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإرشاد: روایت کرده</span>‌<span dir="rtl">اند که: عدّه</span>‌<span dir="rtl">ای شهادت دادند که فلان زن را در یکی از آبگاه</span>‌<span dir="rtl">های عرب دیدند که مردی که شوهر او نیست، با او آمیزش می</span>‌<span dir="rtl">کند. عمر، دستور داد آن زن را که شوهر داشت، سنگسار کنند. زن گفت: خدایا! تو می</span>‌<span dir="rtl">دانی که من بی</span>‌<span dir="rtl">گناهم! عمر، عصبانی شد و گفت: گواهان را هم رد می</span>‌<span dir="rtl">کنی؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">امیر مؤمنان علیه السلام فرمود: «این زن را برگردانید و از او بپرسید. شاید عذری داشته باشد».</span>

<span dir="rtl">او را برگرداندند و ماجرایش را پرسیدند. گفت: خانوادۀ من شترانی داشتند و من شتران خانواده</span>‌<span dir="rtl">ام را به چِرا بردم و مقداری آب با خود داشتم و شیری در شترانم نبود. شریک ما هم با من آمد و شتران او شیر داشتند. آبی که با خود داشتم، تمام شد و من از او مقداری شیر خواستم؛ امّا او به این شرط حاضر شد به من شیر بدهد که خودم را در اختیارش بگذارم؛ ولی من امتناع کردم تا آن که جانم به لب آمد و ناچار به درخواست او تن دادم.</span>

<span dir="rtl">امیر مؤمنان فرمود: «اللّٰه أکبر! (اگر کسى ناچار شود، در حالی که ستمگر و متجاوز نباشد، گناهى بر او نیست)».</span>

<span dir="rtl">عمر چون آن را شنید، دستور داد زن را رها کنند.</span>

<span id="الحمل-و-الحیض"></span>
== <span dir="rtl">۳ / ۱۱: الحَملُ وَ الحَیضُ</span> ==

<span dir="rtl">۳ / ۱۱</span><span dir="rtl">: بارداری و قاعدگی</span>

<ol start="145" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ علیه السلام: لَيسَ عَلَى الحُبلىٰ حَدٌّ حَتّىٰ</span>‌ <span dir="rtl">تَضَعَ</span>‌ <span dir="rtl">حَملَها، و لا عَلَى النُّفَساءِ حَدٌّ حَتّىٰ تَطهُرَ، و لا عَلَى الحائِضِ حَتّىٰ تَطهُرَ.</span><ref><p><span dir="rtl">دعائم الإسلام: ج۲ ص۴۵۲ ح۱۵۸۳، الجعفريّات: ص۱۳۸ و لیس فیه «و لا عَلَى الحائِضِ حَتّىٰ تَطهُرَ» عن الإمام الکاظم عن آبائه عنه علیهم السلام.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="145" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام علی علیه السلام: زن باردار، حد نمی</span>‌<span dir="rtl">خورد تا آن که وضع حمل کند، و زائو حد نمی</span>‌<span dir="rtl">خورد تا آن که از خون نِفاس پاک شود و زنی که در عادت ماهانه است، حد نمی</span>‌<span dir="rtl">خورد تا آن که پاک شود.</span></li></ol>

 

<ol start="146" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق علیه السلام: لا يُقامُ الحَدُّ عَلَى المُستَحاضَةِ حَتّىٰ يَنقَطِعَ الدَّمُ عَنها.</span><ref><p><span dir="rtl">الکافي: ج۷ ص۲۶۲ ح۱۴ عن السکوني، تهذيب الأحكام: ج۱۰ ص۴۷ ح۱۷۰ و ج۱۰ ص۸۴ ح۳۳۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="146" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: حد بر مستحاضه جارى نمى</span>‌<span dir="rtl">شود تا آن گاه که خونش بند آيد.</span></li></ol>

 

<ol start="147" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">دعائم الإسلام عن الإمام عليّ علیه السلام: أنَّهُ نَظَرَ إلَى امرَأَةٍ يُسارُ بِها، فَقالَ: ما هٰذِهِ؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالوا: أمَرَ بِها عُمَرُ لِتُرجَمَ؛ لِأَنَّها حَمَلَت مِن غَيرِ زَوجٍ.</span>

<span dir="rtl">قالَ: أ وَ هِيَ حامِلٌ؟</span>‌

<span dir="rtl">قالوا: نَعَم.</span>

<span dir="rtl">فَاستَنقَذَها مِن</span>‌ <span dir="rtl">أيديهِم،</span>‌ <span dir="rtl">ثُمَّ جاءَ إلىٰ عُمَرَ، فَقالَ لَهُ: إن كانَ لَكَ سَبيلٌ عَلَيها، فَلَيسَ لَكَ سَبيلٌ عَلىٰ ما في بَطنِها!</span>

<span dir="rtl">فَقالَ عُمَرُ: لَولا عَلِيٌّ لَهَلَكَ عُمَرُ.</span><ref><span dir="rtl">دعائم الإسلام: ج۲ ص۴۵۳ ح۱۵۸۴.</span></ref>

<ol start="147" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">دعائم الإسلام: امام علی علیه السلام دید زنی را می</span>‌<span dir="rtl">برند. فرمود: «چه شده است؟».</span></li></ol>

<span dir="rtl">گفتند: عمر، دستور داده او را سنگسار کنند؛ چون بدون شوهر حامله شده است.</span>

<span dir="rtl">فرمود: «او واقعاً حامله است؟».</span>

<span dir="rtl">گفتند: بله.</span>

<span dir="rtl">امام علیه السلام</span>‌ <span dir="rtl">آن زن را از دست آنان نجات داد و سپس نزد عمر آمد و به او فرمود: «اگر تو در بارۀ او اختیاری داری، در بارۀ بچّه</span>‌<span dir="rtl">ای که در شکم اوست، که اختیاری نداری!».</span>

<span dir="rtl">عمر گفت: اگر علی نبود، عمر هلاک شده بود.</span>

<span id="رعایة-الأهم"></span>
== <span dir="rtl">۳ / ۱۲: رِعایَةُ الأَهَمِّ</span> ==

<span dir="rtl">۳ / ۱۲</span><span dir="rtl">: رعایت آنچه مهم</span>‌<span dir="rtl">تر است</span>

<ol start="148" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ علیه السلام: لا يُقامُ عَلىٰ أحَدٍ حَدٌّ بِأَرضِ العَدُوَّ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۷ ص۲۱۸ ح۴، تهذیب الأحکام: ج۱۰ ص۴۰ ح۱۳۸ کلاهما عن أبي مریم عن الإمام الباقر علیه السلام.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="148" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام علی علیه السلام: در سرزمين دشمن، بر کسى حد جارى نمى</span>‌<span dir="rtl">شود.</span></li></ol>

 

<ol start="149" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ علیه السلام: لا اُقيمُ عَلىٰ رَجُلٍ</span>‌ <span dir="rtl">حَدّاً بِأَرضِ</span>‌ <span dir="rtl">العَدُوِّ حَتّىٰ</span>‌ <span dir="rtl">يَخرُجَ مِنها؛ مَخافَةَ أن تَحمِلَهُ الحَمِيَّةُ فَيَلحَقَ بِالعَدُوَّ.</span><ref><p><span dir="rtl">تهذیب الأحکام: ج۱۰ ص۴۰ ح۱۳۹ عن غياث بن إبراهيم عَن الإمام الصادق عن أبیه علیهما السلام و ص۱۴۸ ح۵۸۶، علل الشرائع: ص۵۴۴ ح۱ کلاهما عن الإمام الصادق عن أبیه عنه علیهم السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۷۹ ص۹۷ ح۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="149" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام علی علیه السلام: من مردی را در سرزمین دشمن حد نمی</span>‌<span dir="rtl">زنم تا آن گاه که از آن جا خارج شود؛ چون می</span>‌<span dir="rtl">ترسم تعصّب وادارش کند و به دشمن بپیوندد.</span></li></ol>

 

<ol start="150" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ علیه السلام _ في</span>‌ <span dir="rtl">قَومٍ</span>‌ <span dir="rtl">امتَنَعوا بِأَرضِ العَدُوَّ، و سَأَلوا أن يُعطَوا عَهداً ألّا يُطالَبوا بِشَي</span>‌<span dir="rtl">ءٍ مِمّا عَلَيهِم _: لا يَنبَغي ذٰلِكَ؛ لِأَنَّ الجِهادَ في سَبيلِ اللهِ إنَّما وُضِعَ لِإقامَةِ حُدودِ اللهِ و رَدِّ المَظالِمِ إلىٰ أهلِها، و لٰكِن إذا غَزَا الجُندُ أرضَ العَدُوَّ فَأَصابوا حَدّاً استُؤنِيَ بِهِم إلىٰ أن يَخرُجوا مِن أرضِ العَدُوَّ فَتُقامُ عَلَيهِمُ الحُدودُ؛ لِئَلّا تَحمِلَهُمُ الحَمِيَّةُ عَلىٰ أن يَلحَقوا بِأَرضِ العَدُوَّ.</span><ref><p><span dir="rtl">دعائم الإسلام: ج۲ ص۴۴۵ ح۱۵۵۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="150" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام علی علیه السلام - در بارۀ عدّه</span>‌<span dir="rtl">ای که به سرزمین دشمن پناهنده شده</span>‌‌<span dir="rtl">اند و خواسته‌اند که به آنان تعهّد داده شود در بارۀ آنچه بر عهدۀ آنهاست، بازخواست نمی</span>‌<span dir="rtl">شوند -: این، شدنی نیست؛ چون جهاد در راه خدا اساساً برای بر پا داشتن حدود و باز گرداندن حقوق به اهلش قرار داده شده است. منتها هر گاه لشکریان به سرزمین دشمن حمله کردند و در آن جا مرتکب رفتاری گردند که مستحقّ حد شوند، باید تا زمان خروج از خاک دشمن با آنها مدارا کرد و سپس حد را اجرا نمود، برای این که مبادا تعصّب وادارشان کند که به سرزمین دشمن ملحق شوند.</span></li></ol>

 

<ol start="151" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الکافي عن أبي داوود المسترقّ: حَدَّثَني بَعضُ أصحابِنا: مَرَرتُ مَعَ أبي عَبدِ اللهِ علیه السلام بِالمَدينَةِ في يَومٍ بارِدٍ، و إذا رَجُلٌ يُضرَبُ بِالسَّوطِ، فَقالَ أبو عَبدِ اللهِ علیه السلام: سُبحانَ اللهِ! في مِثلِ هٰذَا الوَقتِ يُضرَبُ؟!</span></li></ol>

<span dir="rtl">قُلتُ لَهُ: و لِلضَّربِ حَدٌّ؟</span>

<span dir="rtl">قالَ: نَعَم، إذا كانَ فِي البَردِ ضُرِبَ</span>‌ <span dir="rtl">في</span>‌ <span dir="rtl">حَرِّ النَّهارِ، و إذا كانَ فِي الحَرِّ ضُرِبَ في بَردِ النَّهارِ.</span><ref><span dir="rtl">الكافي: ج۷ ص۲۱۷ ح۱، تهذيب الأحكام: ج۱۰ ص۳۹ ح۱۳۷، الاُصول الستّة عشر (کتاب نوادر عليّ بن أسباط): ص۳۴۳ نحوه.</span></ref>

<ol start="151" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الکافی - به نقل از ابو داوود مسترق -: يکى از ياران ما برايم گفت: در یک روز سرد با امام صادق علیه السلام در مدینه مى</span>‌<span dir="rtl">رفتيم که ديديم مردى را تازيانه مى</span>‌<span dir="rtl">زنند. امام صادق علیه السلام فرمود: «سبحان اللّٰه</span>‌<span dir="rtl">! در چنين وقتى زده مى</span>‌<span dir="rtl">شود؟».</span></li></ol>

<span dir="rtl">به ایشان گفتم: براى زدن هم حد و مرزى هست؟</span>

<span dir="rtl">فرمود: «آرى، در فصل سرما، در گرماى روز زده مى</span>‌<span dir="rtl">شود و در گرما، در خنکاى روز».</span>

<ol start="152" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الکافي عن هشام بن أحمر عن الإمام الکاظم علیه السلام، قال: كانَ جالِساً فِي المَسجِدِ و أنا مَعَهُ، فَسَمِعَ صَوتَ رَجُلٍ يُضرَبُ صَلاةَ الغَداةِ في يَومٍ شَديدِ البَردِ، فَقالَ: ما هٰذا؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالوا: رَجُلٌ يُضرَبُ.</span>

<span dir="rtl">فَقالَ: سُبحانَ اللهِ! في مثلِ هٰذِهِ السّاعَةِ؟! إنَّهُ لا يُضرَبُ أحَدٌ في شَي</span>‌<span dir="rtl">ءٍ مِنَ الحُدودِ فِي الشِّتاءِ إلّا في آخِرِ ساعَةٍ مِنَ النَّهارِ، و لا فِي الصَّيفِ إلّا في أبرَدِ ما يَكونُ مِنَ النَّهارِ.</span><ref><span dir="rtl">الكافي: ج۷ ص۲۱۷ ح۲، تهذيب الأحكام: ج۱۰ ص۳۹ ح۱۳۶.</span></ref> <span dir="rtl"></span>

<ol start="152" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الکافی - به نقل از هشام بن احمر -: امام کاظم علیه السلام در مسجد نشسته بود و من همراهش بودم که صداى مردى را شنيد که او را در روزى بسيار سرد به هنگام نماز صبح حد مى</span>‌<span dir="rtl">زدند. فرمود: «چه خبر است؟».</span></li></ol>

<span dir="rtl">گفتند: مردى [حد] زده مى</span>‌<span dir="rtl">شود.</span>

<span dir="rtl">فرمود: «سبحان اللّٰه! در اين ساعت؟! نبايد کسى را براى اجراى حد، در زمستان بزنند، جز در گرم</span>‌<span dir="rtl">ترين ساعت روز، و در تابستان جز در خنک</span>‌<span dir="rtl">ترين ساعت روز».</span>

<ol start="153" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الکافي عن سَعدان بن مسلم عن بعض أصحابنا: خَرَجَ أبو الحَسَنِ علیه السلام</span><ref><p><span dir="rtl">الإمام الکاظم علیه السلام.</span></p></ref> <span dir="rtl">في بَعضِ حَوائِجِهِ، فَمَرَّ بِرَجُلٍ يُحَدُّ فِي الشِّتاءِ، فَقالَ: سُبحانَ اللّهِ! ما يَنبَغي هٰذا.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقُلتُ: و لِهٰذا حَدٌّ؟</span>

<span dir="rtl">قالَ: نَعَم، يَنبَغي لِمَن يُحَدُّ فِي الشِّتاءِ أن يُحَدَّ في حَرِّ النَّهارِ، و لِمَن حُدَّ فِي الصَّيفِ أن يُحَدَّ في بَردِ النَّهارِ.</span><ref><span dir="rtl">الکافي: ج۷ ص۲۱۷ ح۳، المحاسن: ج۱ ص۴۲۶ ح۹۸۳، قرب الإسناد: ص۳۱۵ ح۱۲۲۳ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۷۹ ص۹۷ ح۳.</span></ref>

<ol start="153" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الکافی - به نقل از سَعدان بن مسلم، از يکى از یارانمان -: امام کاظم علیه السلام برای کارى بيرون رفت و بر مردى گذشت که او را در زمستان حد مى</span>‌<span dir="rtl">زدند. فرمود: «سبحان اللّٰه</span>‌<span dir="rtl">! چنين چيزى روا نیست».</span></li></ol>

<span dir="rtl">گفتم: اين [کار] هم، حد و مرزى دارد؟</span>

<span dir="rtl">فرمود: «آرى، شایسته است کسى که در زمستان حد زده مى</span>‌<span dir="rtl">شود، در گرماى روز، و کسى که در تابستان حد زده مى</span>‌<span dir="rtl">شود، در خنکاى روز، حد زده شود».</span>

<span id="اللجأ-إلی-الحرم-المکي"></span>
== <span dir="rtl">۳ / ۱۳: اللَّجَأُ إلَی الحَرَمِ المَکَّيَّ</span> ==

<span dir="rtl">۳ / ۱۳</span><span dir="rtl">: پناه بردن به حرم مکّه</span>

<ol start="154" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق علیه السلام _ في قَولِهِ تَعالىٰ</span>‌<span dir="rtl">: (وَمَنْ دَخَلَهُ كَانَ آمِنًا) _: إذا أحدَثَ العَبدُ في غَيرِ الحَرَمِ جِنايَةً ثُمَّ فَرَّ إلَى الحَرَمِ، لَم يَسَع لِأَحَدٍ أن يَأخُذَهُ فِي الحَرَمِ، و لٰكِن يُمنَعُ مِنَ السّوقِ و لا يُبايَعُ و لا يُطعَمُ و لا يُسقىٰ و لا يُكَلَّمُ؛ فَإنَّهُ إذا فُعِلَ ذٰلِكَ بِهِ يوشِكُ أن يَخرُجَ فَيُؤخَذَ. و إذا جَنىٰ فِي الحَرَمِ جِنايَةً، اُقيمَ عَلَيهِ الحَدُّ فِي الحَرَمِ؛ لِأَنَّهُ لَم يَدَع لِلحَرَمِ حُرمَتَهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۴ ص۲۲۶ ح۲ عن الحلبي، کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۴ ص۱۱۵ ح۵۲۲۹، علل الشرائع: ص۴۴۴ ح۱ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۷۳ ح۹ و راجع تفسير العيّاشي: ج۱ ص۳۲۷ ح۷۴۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="154" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام - در بارۀ</span> <span dir="rtl">این سخن خداوند متعال: (هر کس به آن وارد شود، در امان است) -: چنانچه کسى در خارج از حرم (خانۀ خدا) جرمی را مرتکب شود و سپس به حرم بگریزد، کسی حق ندارد او را در حرم دستگیر کند، بلکه از رفتنش به بازار جلوگیری می</span>‌<span dir="rtl">شود و به او چیزی فروخته نمی</span>‌<span dir="rtl">شود و آب و غذا به او داده نمی</span>‌<span dir="rtl">شود و چون چنين عملى با او انجام شود، به زودی از حرم خارج می</span>‌<span dir="rtl">شود و آن گاه دستگیر می</span>‌<span dir="rtl">شود؛ ولی چنانچه در حرم مرتکب جرمى شد، در همان جا حد را بر او جارى می</span>‌<span dir="rtl">کنند؛ چون حرمت حرم را نگاه نداشته است.</span></li></ol>

 

<ol start="155" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق علیه السلام _ في قَولِهِ تَعالىٰ</span>‌<span dir="rtl">: (وَمَنْ دَخَلَهُ كَانَ آمِنًا) _: إن سَرَقَ سارِقٌ بِغَيرِ مَكَّةَ أو جَنىٰ</span>‌ <span dir="rtl">جِنايَةً عَلىٰ نَفسِهِ فَفَرَّ إلىٰ مَكَّةَ، لَم يُؤخَذ ما دامَ فِي الحَرَمِ حَتّىٰ يَخرُجَ مِنهُ، و لٰكِن يُمنَعُ مِنَ السّوقِ و لا يُبايَعُ و لا يُجالَسُ حَتّىٰ يَخرُجَ مِنهُ فَيُؤخَذَ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">وَ إن أحدَثَ فِي الحَرَمِ ذٰلِكَ الحَدَثَ، اُخِذَ فيهِ.</span><ref><span dir="rtl">الكافي: ج۴ ص۲۲۷ ح۳ عن علي بن أبي حمزة.</span></ref>

<ol start="155" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام - در بارۀ این سخن خداوند متعال: (هر کس به آن وارد شود، در امان است) -: اگر سارقى در جایى غير از مکّه دزدى کند، يا نسبت به خود مرتکب جنايتى شود و به مکّه بگريزد، تا زمانى که در حرم هست، نبايد او را دستگير کرد، مگر از آن جا خارج گردد؛ امّا از رفتنش به بازار بايد جلوگيرى شود و کسى با او خريد و فروش و معاشرت نکند تا از حرم خارج گردد، آن گاه دستگير مى</span>‌<span dir="rtl">شود؛ امّا اگر آن کار [خلاف] را در حرم کرده باشد، بايد او را دستگير کرد.</span></li></ol>

 

<ol start="156" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الکافي عن معاوية بن عمّار: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللهِ علیه السلام عَن رَجُلٍ قَتَلَ</span>‌ <span dir="rtl">رَجلاً فِي</span>‌ <span dir="rtl">الحِلِّ ثُمَّ دَخَلَ الحَرَمَ؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ: لا يُقتَلُ، و لا يُطعَمُ و لا يُسقىٰ و لا يُبايَعُ و لا يُؤوىٰ حَتّىٰ يَخرُجَ مِنَ الحَرَمِ فَيُقامَ عَلَيهِ الحَدُّ.</span>

<span dir="rtl">قُلتُ: فَما تَقولُ في رَجُلٍ قَتَلَ فِي الحَرَمِ أو سَرَقَ؟</span>

<span dir="rtl">قالَ: يُقامُ عَلَيهِ الحَدُّ فِي الحَرَمِ صاغِراً؛ إنَّهُ لَم يَرَ لِلحَرَمِ حُرمَةً، و قَد قالَ اللهُ تَعالىٰ: (فَمَنِ اعْتَدَىٰ عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدَىٰ عَلَيْكُمْ)</span><ref><span dir="rtl">البقرة: ۱۹۴.</span></ref><span dir="rtl">، فَقالَ: هٰذا هُوَ فِي الحَرَمِ، فَقالَ</span>‌<span dir="rtl">: (فَلَا عُدْوَانَ إلَّا عَلَى الظَّالِمِينَ)</span><ref><span dir="rtl">البقرة: ۱۹۳.</span></ref><span dir="rtl">.</span><ref><span dir="rtl">الكافي: ج۴ ص۲۲۷ ح۴، تهذیب الأحکام: ج۵ ص۴۶۳ ح۱۶۱۴، کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۰۵ ذیل ح۲۱۴۸ و فیه «و روي» و کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۳۵۶ ح۲۲.</span></ref>

<ol start="156" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الکافی - به نقل از معاویة بن عمّار -: از امام صادق علیه السلام در بارۀ مردى پرسيدم که فردى را در غیر حرم کشته و سپس وارد حرم شده است.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فرمود: «او را نمى</span>‌<span dir="rtl">کشند و غذا و آب به او نمى</span>‌<span dir="rtl">دهند و با او داد و ستد نمى</span>‌<span dir="rtl">کنند و پناهش نمى</span>‌<span dir="rtl">دهند، تا [به ناچار] از حرم خارج گردد. آن گاه بر او حد جارى مى</span>‌<span dir="rtl">شود».</span>

<span dir="rtl">گفتم: در بارۀ مردى که در حرم مرتکب قتل و دزدى شده، چه مى</span>‌<span dir="rtl">گوييد؟</span>

<span dir="rtl">فرمود: «در حرم با ذلّت بر او حد جارى مى</span>‌<span dir="rtl">شود؛ چرا که او حرمتى براى حرم قائل نشده است، با آن که خداوند فرموده: (هر کس به شما تعدّى کرد، به او همان گونه تعدّى کنيد که او به شما تعدّى کرده است)». آن گاه فرمود: «اين، آن جاست که در حرم باشد. [خداوند] فرموده است: (هيچ ستمی روا نيست، مگر بر ستمکاران)».</span>

<span id="بیان"></span>
=== <span dir="rtl">بیانٌ</span> ===

<span dir="rtl">توضیح</span>

<span dir="rtl">في هذا الفصل تناولنا بعض الموانع العامّة في إثبات الحدود الشرعیة و تنفیذها. و بناءً علیٰ هذه الروایات، و کذلك الروایات المماثلة الواردة في الجوامع الحدیثیة، یتّضح أنّ إثبات الحدود الشرعیة‌و تنفیذها یتطلبان توفّر شروط و مقدّمات کثیرة. و تُبیّن هذه الروایات، و ما ورد أیضاً في علم الفقه، أنّ الشارع في باب الحدود قد شدّد - ما أمکن - في إثبات الحکم و تنفیذ الحدّ الشرعي، کما حال دون تنفیذ الحدود بتسرّع أو بتساهل، و رعی جانب المتَّهم إلی أقصیٰ حدّ ممکن.</span>

<span dir="rtl">و من الجدیر بالذکر أنّ الکُتب الفقهیة قد تناولت هذه الشروط، و ذکرتها ضمن قسمین:</span>

<span dir="rtl">شروط عامّة لجمیع الحدود، مثل البلوغ و الرشد و لااختیار، و شروط خاصّة ببعض الحدود، کحدّ السرقة و الزنا و اللواط و غیرها.</span>

<span dir="rtl">در این فصل، به برخی موانع عمومی در اثبات و اجرای حدود پرداختیم. بر پایۀ این روایات و نیز روایات مشابهِ آورده شده در جوامع روایی، اثبات و اجرای حدود شرعی، نیازمند تحقّق زمینه</span>‌<span dir="rtl">ها و شروط فراوانی است. این روایات و نیز آنچه در دانش فقه آمده است، نشان می</span>‌<span dir="rtl">دهند که شارع در امر حدود، تا حدّ امکان در اثبات حکم و اجرای حدّ شرعی سخت گرفته و نیز مانع اجرای سریع یا سهل‌انگارانۀ حدود شده و تا آن جا که میسّر بوده، جانب متّهم را پاس داشته است. گفتنی است که کتاب</span>‌<span dir="rtl">های فقهی به این شروط پرداخته</span>‌<span dir="rtl">اند و آنها را در دو دسته آورده</span>‌<span dir="rtl">اند: شروط عمومی همۀ حدود، مانند بلوغ و رشد و اختیار، و شروط خاصّ برخی حدود، مانند حدّ سرقت و زنا و لواط و.…</span>

<span id="الفصل-الرابع-نماذج-من-إقامة-الحد"></span>
= <span dir="rtl">الفَصلُ الرّابِع: نَماذِجُ مِن إقامَةِ الحَدِّ</span> =

<span dir="rtl">فصل چهارم</span><span dir="rtl">: نمونه</span>‌<span dir="rtl">هایی از اجرای حد</span>

<span id="إقامة-الحد-في-عصر-عیسی-علیه-السلام"></span>
== <span dir="rtl">۴ / ۱: إقامَةُ الحَدَّ في عَصرِ عیسیٰ علیه السلام</span> ==

<span dir="rtl">۴ / ۱</span><span dir="rtl">: اجرای حد در زمان عیسی علیه السلام</span>

<ol start="157" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق علیه السلام:</span>‌ <span dir="rtl">إنَّ رَجلاً جاءَ إلىٰ عيسَى ابنِ مَريَمَ علیه السلام فَقالَ لَهُ: يا روحَ اللهِ، إنّي زَنَيتُ فَطَهِّرني.</span>‌ <span dir="rtl">فَأَمَرَ عيسىٰ</span>‌ <span dir="rtl">علیه السلام أن يُنادىٰ فِي النّاسِ: لا يَبقىٰ أحَدٌ إلّا خَرَجَ لِتَطهيرِ فُلانٍ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَلَمَّا اجتَمَعَ وَ اجتَمَعوا و صارَ الرَّجُلُ فِي الحُفرَةِ، نادَى الرَّجُلُ: لا يَحُدَّني مَن لِلهِ في جَنبِهِ حَدٌّ. فَانصَرَفَ النّاسُ كُلُّهُم إلّا يَحيىٰ و عيسىٰ علیهما السلام.</span><ref><span dir="rtl">کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۴ ص۳۳ ح۵۰۱۹، تنبيه الخواطر: ج۲ ص۱۰، بحار الأنوار: ج۱۴ ص۱۸۸ ح۳۹.</span></ref>

<ol start="157" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: مردى نزد عيسى بن مريم علیه السلام آمد و گفت: اى روح اللّٰه! من زنا کرده</span>‌<span dir="rtl">ام، مرا پاک گردان. عیسی دستور داد در میان مردم جار زنند که همگی برای پاکسازی فلان کس بیرون آیند.</span></li></ol>

<span dir="rtl">وقتى مردم جمع شدند و آن مرد را در گودال قرار دادند، مرد صدا زد: «کسى که خودش مستحقّ حدّ الهى است، نبايد بر من حد جارى کند». پس، همۀ مردم متفرّق شدند، مگر يحيى علیه السلام و عيسى علیه السلام.</span>

<span id="إقامة-الحد-في-عصر-النبي-صلی-الله-علیه-و-آله"></span>
== <span dir="rtl">۴ / ۲: إقامَةُ الحَدِّ في عَصرِ النَّبِيَّ صلی الله علیه و آله</span> ==

<span dir="rtl">۴ / ۲</span><span dir="rtl">: اجرای حد در زمان پیامبر صلی الله علیه و آله</span>

<ol start="158" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">مسند ابن</span>‌<span dir="rtl">حنبل عن عبد اللّه</span> ‌<span dir="rtl">بن عَمرٍو: إنَّ امرَأَةً سَرَقَت عَلىٰ عَهدِ رَسولِ اللّهِ</span>‌ <span dir="rtl">صلی الله علیه و آله، فَجاءَ بِهَا الَّذينَ سَرَقَتهُم فَقالوا: يا رَسولَ اللّهِ،</span>‌ <span dir="rtl">إنَّ هٰذِهِ المَرأَةَ سَرَقَتنا.</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ قَومُها: فَنَحنُ نَفديها _ يَعني أهلَها _.</span>

<span dir="rtl">فَقالَ رَسولُ اللّهِ</span>‌ <span dir="rtl">صلی الله علیه و آله: اِقطَعوا يَدَها.</span>

<span dir="rtl">فَقالوا: نَحنُ نَفديها بِخَمسِمِئَةِ دينارٍ.</span>

<span dir="rtl">قالَ: اِقطَعوا يَدَها.</span>

<span dir="rtl">قالَ: فَقُطِعَت يَدُهَا اليُمنىٰ. فَقالَتِ المَرأَةُ: هَل لي مِن تَوبَةٍ يا رَسولَ اللّهِ؟</span>

<span dir="rtl">قالَ: نَعَم، أنتِ اليَومَ مِن خَطيئَتِكِ كَيَومَ وَلَدَتكِ اُمُّكِ. فَأَنزَلَ اللّهُ</span>‌ <span dir="rtl">عزّ و جلّ في سورَةِ المائِدَةِ: (فَمَنْ تَابَ مِنْ بَعْدِ ظُلْمِهِ وَأَصْلَحَ) إلىٰ آخِرِ الآيَةِ.</span><ref><span dir="rtl">مسند ابن</span>‌<span dir="rtl">حنبل: ج۲ ج۵۹۲ ح۶۶۶۹، تفسير ابن كثير: ج۲ ص۱۰۳، تفسير الثعلبي: ج۴ ص۶۲ کلاهما نحوه.</span></ref>

<ol start="158" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">مسند ابن حنبل - به نقل از عبد اللّٰه بن عمرو -: در زمان پیامبر خدا صلی الله علیه و آله زنی دزدی کرد. مال</span>‌<span dir="rtl">باخته</span>‌<span dir="rtl">ها او را آوردند و گفتند: ای پیامبر خدا! این زن از ما دزدی کرده است.</span></li></ol>

<span dir="rtl">طایفۀ زن گفتند: ما از طرف او فدیه می</span>‌<span dir="rtl">دهیم.</span>

<span dir="rtl">پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «دستش را قطع کنید».</span>

<span dir="rtl">طایفه</span>‌<span dir="rtl">اش گفتند: ما پانصد دینار فدیه می</span>‌<span dir="rtl">دهیم.</span>

<span dir="rtl">پیامبر خدا فرمود: «دستش را قطع کنید».</span>

<span dir="rtl">دست راست او را قطع کردند. زن گفت: ای پیامبر خدا! آیا راه توبه برایم باز است؟</span>

<span dir="rtl">فرمود: «بله؛ تو امروز، مثل روزی هستی که از مادرت متولّد شدی». پس خداوند عزّ و جلّ آیۀ سورۀ مائده را فرو فرستاد: (هر کس پس از ستمش توبه کرد و خودش را اصلاح نمود...).</span>

<ol start="159" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المعجم الكبير عن خزيمة بن معمر الأَنصاري: رُجِمَتِ امرَأَةٌ في عَهدِ النَّبِيِّ</span>‌ <span dir="rtl">صلی الله علیه و آله، فَقالَ النّاسُ: حَبِطَ عَمَلُها! فَبَلَغَ ذٰلِكَ النَّبِيَّ صلی الله علیه و آله فَقالَ: هُوَ كَفّارَةُ ذُنوبِها، و تُحشَرُ عَلىٰ ما سِوىٰ ذٰلِكَ.</span><ref><p><span dir="rtl">المعجم الكبير: ج۴ ص۱۰۱ ح۳۷۹۴، معرفة الصحابة لأبي نعيم: ج۲ ص۹۲۱ ح۲۳۷۷، اُسد الغابة: ج۲ ص۱۷۵ الرقم۱۴۵۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="159" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المعجم الکبیر - به نقل از خزیمة بن معمر انصاری -: در زمان پیامبر صلی الله علیه و آله زنی را سنگسار کردند. مردم گفتند: اعمالش بر باد رفت! خبر که به پیامبر صلی الله علیه و آله رسید، فرمود: «این مجازات، کفّارۀ گناهان او بود و او بدون گناه محشور می</span>‌<span dir="rtl">شود».</span></li></ol>

<span id="إقامة-الحد-في-حکومة-أمیر-المؤمنین-علیه-السلام"></span>
== <span dir="rtl">۴ / ۳: إقامَةُ الحَدَّ في حُکومَةِ أمیرِ المُؤمِنینَ علیه السلام</span> ==

<span dir="rtl">۴ / ۳</span><span dir="rtl">: اجرای حد در زمان حکومت امام علی علیه السلام</span>

<ol start="160" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق علیه السلام: اُتِيَ أميرُ المُؤمِنينَ علیه السلام بِقَومٍ سُرّاقٍ قَد قامَت عَلَيهِمُ البَيِّنَةُ و أقَرّوا، قالَ:</span> <span dir="rtl">فَقَطَعَ أيدِيَهُم ثُمَّ قالَ: يا قَنبَرُ، ضُمَّهُم إلَيكَ فَداوِ كُلومَهُم</span><ref><p><span dir="rtl">۳ الکَلْم: الجُرح. و جمعه کُلوم. یَقال: کَلَمه یَکلمه کَلْماً: جَرَحَهُ (اُنظر: لسان العرب: ج۱۲ ص۵۲۴ _ ۵۲۵).</span></p></ref> <span dir="rtl">و أحسِنِ القِيامَ عَلَيهِم، فَإذا بَرَؤوا فَأَعلِمني.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَلَمّا بَرَؤوا أتاهُ فَقالَ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، القَومُ الَّذينَ أقَمتَ</span>‌ <span dir="rtl">عَلَيهِمُ</span>‌ <span dir="rtl">الحُدودَ قَد بَرَأَت جِراحاتُهُم.</span>

<span dir="rtl">قالَ: اِذهَب فَاكسُ كُلَّ رَجُلٍ مِنهُم ثَوبَينِ وَ أْتِني بِهِم.</span>

<span dir="rtl">قالَ: فَكَساهُم ثَوبَينِ. فَأَتىٰ بِهِم في أحسَنِ هَيئَةٍ مُتَرَدّينَ</span>‌ <span dir="rtl">مُشتَمِلينَ كَأَنَّهُم قَومٌ مُحرِمونَ، فَمَثُلوا بَينَ يَدَيهِ قِياماً.</span>

<span dir="rtl">فَأَقبَلَ عَلَى الأَرضِ يَنكُتُها بِإصبَعِهِ مَلِيّاً، ثُمَّ رَفَعَ رَأسَهُ إلَيهِم فَقالَ: اِكشِفوا أيدِيَكُم. ثُمَّ قالَ: اِرفَعوا إلَى السَّماءِ فَقولوا: اللّٰهُمَّ إنَّ عَلِيّاً قَطَعَنا. فَفَعَلوا. فَقالَ: اللّٰهُمَّ عَلىٰ كِتابِكَ و سُنَّةِ نَبِيِّكَ. ثُمَّ قالَ لَهُم: يا هٰؤُلاءِ، إن تُبتُمُ استَلَمتُم أيدِيَكُم، و إن لا تَتوبوا اُلحِقتُم بِها.</span>

<span dir="rtl">ثُمَّ قالَ: يا قَنبَرُ، خَلِّ سَبيلَهُم، و أعطِ كُلَّ واحِدٍ مِنهُم ما يَكفيهِ إلىٰ بَلَدِهِ.</span><ref><span dir="rtl">تهذیب الأحکام: ج۱۰ ص۱۲۷ ح۵۰۹ عن حذیفة بن منصور، دعائم الإسلام: ج۲ ص۴۷۰ ح۱۶۷۸ من دون إسناد إلی الإمام الصادق علیه السلام نحوه.</span></ref>

<ol start="160" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: طايفه</span>‌<span dir="rtl">اى از دزدان را که دليل بر ضدّشان اقامه شده بود و اقرار کرده بودند، نزد اميرمؤمنان علیه السلام آوردند. پس دستان آنان را بُريد و سپس فرمود: «اى قنبر! آنان را نزد خود ببر، زخم</span>‌<span dir="rtl">هايشان را درمان ساز و از آنان خوب پرستارى کن و بهبود که یافتند، به من خبر بده».</span></li></ol>

<span dir="rtl">چون بهبود یافتند، قنبر نزد امام آمد و گفت: ای امیر مؤمنان! آن عدّه</span>‌<span dir="rtl">ای که بر آنان حد جاری ساختی، زخم</span>‌<span dir="rtl">هایشان بهبود یافته است.</span>

<span dir="rtl">فرمود: «برو بر هر یک از آنان دو جامه بپوشان و آنان را نزد من بیاور».</span>

<span dir="rtl">قنبر رفت و به هر یک از آنان، دو جامه پوشاند و آنان را با هیئتی آراسته، در حالی که پیراهن و ردا بر تن داشتند، چنان که گویی جمعی احرام</span>‌<span dir="rtl">پوشیده هستند، نزد ایشان آورد و در برابر امام ایستادند.</span>

<span dir="rtl">امیر مؤمنان علیه السلام شروع کرد با نوک انگشت خود آهسته اما طولانی به زمین زدن. سپس سرش را به طرف آن عدّه بلند کرد و فرمود: «دست</span>‌<span dir="rtl">هایتان را برهنه کنید» و سپس فرمود: «آنها را به سوی آسمان بردارید و بگویید: خدایا! علی دست ما را قطع کرد». آنان چنین کردند. آن گاه فرمود: «بار خدایا! بر اساس کتاب تو و سنّت پیامبرت بود». سپس به آن عدّه فرمود:</span> ‌<span dir="rtl">«ای شمایان! اگر توبه کرده‌اید، که [در بهشت] دستانتان را دریافت خواهید کرد و اگر توبه نکنید، به دستانتان ملحق خواهید شد».</span>

<span dir="rtl">سپس به قنبر فرمود:</span>‌ <span dir="rtl">«ای قنبر! آزادشان کن و به هر کدامشان خرج بازگشت تا شهرش را بده».</span>

<ol start="161" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الکافي عن الحارث بن حصیرة: مَرَرتُ بِحَبَشِيٍّ و هو یَستَسقي بِالمَدينَةِ، و إذا هو أقطَعُ، فَقُلتُ لَهُ: مَن قَطَعَكَ؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ: قَطَعَني خَيرُ النّاسِ؛ إنّا اُخِذنا في سَرِقَةٍ و نَحنُ ثَمانِيَةُ نَفَرٍ، فَذُهِبَ بِنا إلىٰ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ علیه السلام، فَأَقرَرنا بِالسَّرِقَةِ، فَقالَ لَنا: تَعرِفونَ أنَّها حَرامٌ؟ قُلنا: نَعَم. فَأَمَرَ بِنا فَقُطِعَت أصابِعُنا مِنَ الرّاحَةِ و خُلِّيَتِ الإبهامُ، ثُمَّ أمَرَ بِنا فَحُبِسنا في بَيتٍ يُطعِمُنا فيهِ السَّمنَ وَ العَسَلَ حَتّىٰ بَرَأَت أيدينا، ثُمَّ أمَرَ بِنا فَاُخرِجنا، و كَسانا فَأَحسَنَ كِسوَتَنا.</span>

<span dir="rtl">ثُمَّ قالَ لَنا: إن تَتوبوا و تُصلِحوا فَهو خَيرٌ لَكُم، يُلحِقكُمُ اللّهُ بِأَيديكُم فِي الجَنَّةِ، و إن لا تَفعَلوا يُلحِقكُمُ اللّهُ بِأَيديكُم فِي النّارِ.</span><ref><span dir="rtl">الکافي: ج۷ ص۲۶۴ ح۲۲، بحار الأنوار: ج۴۰ ص۳۱۴ ح۷۱.</span></ref>

<ol start="161" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الکافی - به نقل از حارث بن حصيره -: بر مردى حبشى گذشتم که در مدينه آب حمل مى</span>‌<span dir="rtl">کرد و دستش قطع بود. به او گفتم: چه کسى دستت را قطع کرده است؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">گفت: بهترينِ مردم قطعش کرده است. ما هشت نفر بوديم که در ماجراى يک دزدى دستگير شديم و ما را نزد على بن ابى طالب علیه السلام بردند. به دزدى اقرار کرديم. به ما فرمود: «آيا مى</span>‌<span dir="rtl">دانيد که آن حرام است؟». گفتيم: آرى. پس فرمان داد که انگشتان ما را از قسمت متّصل به کف دست ببرند و انگشت شست را باقى نهاد. سپس فرمود که ما را در خانه</span>‌<span dir="rtl">اى نگاه دارند و در آن به ما روغن و عسل خورانيد تا دست</span>‌<span dir="rtl">هايمان خوب شد. سپس فرمان داد ما را بيرون آوردند و به ما لباسى نيکو پوشاند.</span>

<span dir="rtl">آن گاه به ما فرمود: «اگر توبه کنيد و صالح شويد، برايتان بهتر است [و] خداوند، شما را به دست</span>‌<span dir="rtl">هايتان در بهشت ملحق مى</span>‌<span dir="rtl">کند و اگر چنين نکنيد، خداوند شما را به دست</span>‌<span dir="rtl">هايتان در آتش دوزخ ملحق مى</span>‌<span dir="rtl">کند».</span>

<ol start="162" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الخرائج و الجرائح: رُوِيَ أنَّ أسوَداً دَخَلَ عَلىٰ عَلِيٍّ علیه السلام فَقالَ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، إنّي سَرَقتُ فَطَهِّرني.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ: لَعَلَّكَ سَرَقتَ مِن غَيرِ حِرزٍ. و نَحّىٰ رَأسَهُ عَنهُ.</span>

<span dir="rtl">فَقالَ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، سَرَقتُ مِنَ الحِرزِ، فَطَهِّرني.</span>

<span dir="rtl">فَقالَ علیه السلام: لَعَلَّكَ سَرَقتَ غَيرَ نِصابٍ. و نَحّىٰ رَأسَهُ عَنهُ.</span>

<span dir="rtl">فَقالَ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، سَرَقتُ نِصاباً.</span>

<span dir="rtl">فَلَمّا أقَرَّ ثَلاثَ مَرّاتٍ قَطَعَهُ أميرُ المُؤمِنينَ علیه السلام. فَذَهَبَ، و جَعَلَ يَقولُ فِي الطَّريقِ: قَطَعَني أميرُ المُؤمِنينَ، و إمامُ المُتَّقينَ، و قائِدُ الغُرِّ المُحَجَّلينَ، و يَعسوبُ الدّينِ، و سَيِّدُ الوَصِيّينَ، و جَعَلَ يَمدَحُهُ.</span>

<span dir="rtl">فَسَمِعَ ذٰلِكَ مِنهُ الحَسَنُ وَ الحُسَينُ علیهما السلام و قَدِ استَقبَلاهُ، فَدَخَلا عَلىٰ أمیرِ المُؤمِنینَ علیه السلام و قالا: رَأَينا أسوَداً يَمدَحُكَ فِي الطَّريقِ!</span>

<span dir="rtl">فَبَعَثَ أميرُ المُؤمِنينَ علیه السلام مَن أعادَهُ إلىٰ عِندِهِ، فَقالَ علیه السلام لَهُ: قَطَعتُكَ و أنتَ تَمدَحُني؟!</span>

<span dir="rtl">فَقالَ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، إنَّكَ طَهَّرتَني، و إنَّ حُبَّكَ مِن قَلبي قَد خالَطَ لَحمي و عَظمي، فَلَو قَطَّعتَني إرباً إرباً لَما ذَهَبَ حُبُّكَ مِن قَلبي.</span>

<span dir="rtl">فَدَعا لَهُ أمیرُ المُؤمِنینَ علیه السلام.</span><ref><span dir="rtl">الخرائج و الجرائح: ج۲ ص۵۶۱ ح۱۹، التحصين لابن طاووس: ص۶۱۰ ح۱۱، بحار الأنوار: ج۷۹ ص۱۸۸ ح۲۴؛ تفسير الفخر الرازي: ج۲۱ ص۸۹ نحوه.</span></ref>

<ol start="162" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الخرائج و الجرائح: روایت شده است که سياه</span>‌<span dir="rtl">پوستى نزد على بن ابى طالب علیه السلام آمد و گفت: اى امير مؤمنان! من دزدى کرده</span>‌<span dir="rtl">ام. مرا پاک گردان.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فرمود: «شايد از جاى بدون حِفاظ دزديده‌اى» و رويش را از او بر گرداند.</span>

<span dir="rtl">گفت: اى امير مؤمنان! من از جاى با حفاظ دزديدم. مرا پاک کن.</span>

<span dir="rtl">على علیه السلام باز رويش را بر گرداند و فرمود: «شايد به مقدار حدّ نصاب، دزدى نکرده</span>‌<span dir="rtl">اى».</span>

<span dir="rtl">گفت: اى امير مؤمنان! به حدّ نصاب دزديده</span>‌<span dir="rtl">ام.</span>

<span dir="rtl">وقتى [مرد سياه</span>‌<span dir="rtl">پوست] سه بار اقرار کرد، امير مؤمنان علیه السلام دستش را بُريد و وى قسمت بريده را برداشت و رفت و در راه مى</span>‌<span dir="rtl">گفت: امير مؤمنان، پيشواى پرهيزگاران، رهبر سپيدرويان، نگه دارندۀ دين و سَرور اوصيا، دستم را بُريد و همچنان، او را مدح مى</span>‌<span dir="rtl">گفت.</span>

<span dir="rtl">حسن و حسين علیهما السلام وى را در راه ديدند و سخنش را شنيدند. نزد پدرشان آمدند و گفتند: سياه</span>‌<span dir="rtl">پوستى را ديديم که در راه، مدح تو را مى</span>‌<span dir="rtl">گفت.</span>

<span dir="rtl">امير مؤمنان، کسى را در پى</span>‌ <span dir="rtl">او فرستاد تا او را برگردانند و آن گاه به او فرمود: «من دستت را بريده</span>‌<span dir="rtl">ام و تو مدحم مى</span>‌<span dir="rtl">کنى؟!».</span>

<span dir="rtl">گفت: اى امير مؤمنان! تو مرا پاک ساختى و مِهر تو، با گوشت و خون و استخوانم درآميخته است. اگر مرا قطعه قطعه کنى، مِهرت از دلم بيرون نمى</span>‌<span dir="rtl">رود.</span>

<span dir="rtl">پس [على علیه السلام] براى او دعا کرد.</span>

<ol start="163" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الباقر أو الإمام الصادق علیهما السلام: اُتِيَ أميرُ المُؤمِنينَ علیه السلام بِرَجُلٍ قَد أقَرَّ عَلىٰ نَفسِهِ بِالفُجورِ، فَقالَ أميرُ المُؤمِنينَ علیه السلام لِأَصحابِهِ: اُغدوا غَداً عَلَيَّ مُتَلَثِّمينَ. فَغَدَوا عَلَيهِ مُتَلَثِّمينَ، فَقالَ لَهُم: مَن فَعَلَ مِثلَ فِعلِهِ فَلا يَرجُمهُ، فَليَنصَرِف.</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ: فانصَرَفَ بَعضُهُم و بَقِيَ بَعضٌ، فَرَجَمَهُ مَن بَقِيَ مِنهُم.</span><ref><span dir="rtl">الكافي: ج۷ ص۱۸۸ ح۲، تهذيب الأحكام: ج۱۰ ص۱۱ ح۲۵.</span></ref>

<ol start="163" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام باقر علیه السلام يا امام صادق علیه السلام: مردى را نزد امير مؤمنان علیه السلام آوردند که به زناى خود اقرار کرده بود. امير مؤمنان علیه السلام به يارانش فرمود: «فردا صبح، نقاب</span>‌<span dir="rtl">زده نزد من بياييد». آنها فردا صبح، نقاب</span>‌<span dir="rtl">زده نزد او رفتند. به آنان فرمود: «هر کس کارى مانند او کرده، او را سنگسار نکند و باز گردد». برخى باز گشتند و برخى ماندند و آنها که مانده بودند، او را سنگسار کردند.</span></li></ol>

 

<ol start="164" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الکافي عن ميثم التمّار: أتَتِ امرَأَةٌ مُجِحٌّ</span><ref><p><span dir="rtl">المجحّ: الحامل المقرب التي دنا وِلادها (النهاية: ج۱ ص۲۴۰ «جحح»).</span></p></ref>‌ <span dir="rtl">أميرَ المُؤمِنينَ علیه السلام فَقالَت: يا أميرَ المُؤمِنينَ، إنّي زَنَيتُ</span>‌ <span dir="rtl">فَطَهِّرني</span>‌ <span dir="rtl">طَهَّرَكَ اللّهُ؛ فَإنَّ عَذابَ الدُّنيا أيسَرُ مِن عَذابِ الآخِرَةِ الَّذي لا يَنقَطِعُ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ لَها: مِمّا اُطَهِّرُكِ؟</span>

<span dir="rtl">فَقالَت: إنّي زَنَيتُ.</span>

<span dir="rtl">فَقالَ لَها: أ وَ ذاتُ بَعلٍ أنتِ أم غَيرُ ذٰلِكَ؟</span>

<span dir="rtl">فَقالَت: بَل ذاتُ بَعلٍ.</span>

<span dir="rtl">فَقالَ لَها: أ فحاضِراً كانَ بَعلُكِ إذ فَعَلتِ ما فَعَلتِ أم غائِباً كانَ عَنكِ؟</span>

<span dir="rtl">فَقالَت: بَل حاضِراً.</span>

<span dir="rtl">فَقالَ لَها: اِنطَلِقي، فَضَعي ما في بَطنِكِ، ثُمَّ ائتِني اُطَهِّركِ.</span>

<span dir="rtl">فَلَمّا وَلَّت عَنهُ المَرأَةُ فَصارَت حَيثُ لا تَسمَعُ كَلامَهُ، قالَ: اللّٰهُمَّ إنَّها شَهادَةٌ.</span>

<span dir="rtl">فَلَم يَلبَث أن أتَتهُ، فَقالَت: قَد وَضَعتُ فَطَهِّرني.</span>

<span dir="rtl">فَتَجاهَلَ عَلَيها، فَقالَ: اُطَهِّرُكِ يا أمَةَ اللّهِ مِمّاذا؟</span>

<span dir="rtl">فَقالَت: إنّي زَنَيتُ فَطَهِّرني.</span>

<span dir="rtl">فَقالَ: و ذاتُ بَعلٍ إذ فَعَلتِ ما فَعَلتِ؟</span>

<span dir="rtl">قالَت: نَعَم.</span>

<span dir="rtl">قالَ: و كانَ زَوجُكِ حاضِراً أم غائِباً؟</span>

<span dir="rtl">قالَت: بَل حاضِراً.</span>

<span dir="rtl">قالَ: فَانطَلِقي و أرضِعيهِ حَولَينِ كامِلَينِ كَما أمَرَكِ اللّهُ.</span>

<span dir="rtl">فَانصَرَفَتِ المَرأَةُ، فَلَمّا صارَت مِن حَيثُ لا تَسمَعُ كَلامَهُ قالَ: اللّٰهُمَّ إنَّهُما شَهادَتانِ.</span>

<span dir="rtl">فَلَمّا مَضىٰ حَولانِ أتَتِ المَرأَةُ فَقالَت: قَد أرضَعتُهُ حَولَينِ، فَطَهِّرني يا أميرَ المُؤمِنينَ.</span>

<span dir="rtl">فَتَجاهَلَ عَلَيها و قالَ: اُطَهِّرُكِ مِمّاذا؟</span>

<span dir="rtl">فَقالَت: إنّي زَنَيتُ فَطَهِّرني.</span>

<span dir="rtl">قالَ: و ذاتُ بَعلٍ أنتِ إذ فَعَلتِ ما فَعَلتِ؟</span>

<span dir="rtl">فقالَت: نَعَم.</span>

<span dir="rtl">قالَ: و بَعلُكِ غائِبٌ عَنكِ إذ فَعَلتِ ما فَعَلتِ أو حاضِرٌ؟</span>

<span dir="rtl">قالَت: بَل حاضِرٌ.</span>

<span dir="rtl">قالَ: فانطَلِقي فَاكفُليهِ حَتّىٰ يَعقِلَ أن يَأكُلَ و يَشرَبَ و لا يَتَرَدّىٰ مِن سَطحٍ و لا يَتَهَوّرَ في بِئرٍ.</span>

<span dir="rtl">فَانَصَرفَت و هِيَ تَبكي، فَلَمّا وَلَّت فَصارَت حَيثُ لا تَسمَعُ كَلامَهُ قالَ: اللّٰهُمَّ إنَّها ثَلاثُ شَهاداتٍ.</span>

<span dir="rtl">فَاستَقبَلَها عَمرُو بنُ حُرَيثٍ المَخزومِيُّ فَقالَ لَها: ما يُبكيكِ يا أمَةَ اللّهِ، و قَد رَأَيتُكِ تَختَلِفينَ إلىٰ عَلِيٍّ تَسأَلينَهُ أن يُطَهِّرَكِ؟</span>

<span dir="rtl">فَقالَت: إنّي أتَيتُ أميرَ المُؤمِنينَ علیه السلام فَسَأَلتُهُ أن يُطَهِّرَني، فَقالَ: اُكفُلي وَلَدَكِ حَتّىٰ يَعقِلَ أن يَأكُلَ و يَشرَبَ و لا يَتَرَدّىٰ مِن سَطحٍ و لا يَتَهَوَّرَ في بِئرٍ، و قَد خِفتُ أن يَأتِيَ عَلَيَّ المَوتُ و لَم يُطَهِّرني.</span>

<span dir="rtl">فَقالَ لَها عَمرُو بنُ حُرَيثٍ: اِرجِعي إلَيهِ فَأَنا أكفُلُهُ.</span>

<span dir="rtl">فَرَجَعَت فَأَخبَرَت أميرَ المُؤمِنينَ علیه السلام بِقَولِ عَمروٍ، فَقالَ لَها أميرُ المؤمِنينَ علیه السلام و هُوَ مُتَجاهِلٌ عَلَيها: و لِمَ يَكفُلُ عَمرٌو وَلَدَكِ؟</span>

<span dir="rtl">فَقالَت: يا أميرَ المُؤمِنينَ إنّي زَنَيتُ فَطَهِّرني.</span>

<span dir="rtl">فَقالَ: و ذاتُ بَعلٍ أنتِ إذ فَعلَتِ ما فَعَلتِ؟</span>

<span dir="rtl">قالَت: نَعمَ.</span>

<span dir="rtl">قالَ: أ فَغائِباً كانَ بَعلُكِ إذ فَعَلتِ ما فَعَلتِ أم حاضِراً؟</span>

<span dir="rtl">فَقالَت: بَل حاضِراً.</span>

<span dir="rtl">قالَ: فَرَفَعَ رَأسَهُ إلَى السَّماءِ و قالَ: اللّٰهُمَّ إنَّهُ قَد ثَبَتَ لَكَ عَلَيها أربَعُ شَهاداتٍ، و إنَّكَ قَد قُلتَ لِنَبِيِّكَ صلی الله علیه و آله فيما أخبَرتَهُ بِهِ مِن دينِكَ: «يا مُحَمَّدُ، مَن عَطَّلَ حَدّاً مِن حُدودي فَقَد عانَدَني و طَلَبَ بِذٰلِكَ مُضادَّتي»، اللّٰهُمَّ فَإنّي غَيرُ مُعَطِّلٍ حُدودَكَ، و لا طالِبٍ مُضادَّتَكَ، و لا مُضَيِّعٍ لِأَحكامِكَ، بَل مُطيعٍ لَكَ، و مُتَّبِعٍ سُنَّةَ نَبِيِّكَ صلی الله علیه و آله.</span>

<span dir="rtl">فَنَظَرَ إلَيهِ عَمرُو بنُ حُرَيثٍ و كَأَنَّمَا الرُّمّانُ يُفقَأُ في وَجهِهِ</span>‌<span dir="rtl">، فَلَمّا رَأىٰ ذٰلِكَ عَمرٌو قالَ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، إنَّني إنَّما أرَدتُ أكفُلُهُ إذ ظَنَنتُ أنَّكَ تُحِبُّ ذٰلِكَ، فَأَمّا إذا كَرِهتَهُ فَإنّي لَستُ أفعَلُ!</span>

<span dir="rtl">فَقالَ أميرُ المُؤمِنينَ علیه السلام: أ بَعدَ أربَعِ شَهاداتٍ بِاللّهِ؟! لَتَكفُلَنَّهُ و أنتَ صاغِرٌ.</span>

<span dir="rtl">فَصَعِدَ أميرُ المُؤمِنينَ علیه السلام المِنبَرَ فَقالَ: يا قَنبَرُ، نادِ فِي النّاسِ الصَّلاةَ جامِعَةً.</span>

<span dir="rtl">فَنادىٰ قَنبَرٌ فِي النّاسِ، فَاجتَمَعوا حَتّىٰ غَصَّ المَسجِدُ بِأَهلِهِ، و قامَ أميرُ المُؤمِنينَ صَلَواتُ اللّهِ عَلَيهِ، فَحَمِدَ اللّهَ و أثنىٰ عَلَيهِ، ثُمَّ قالَ: أيُّهَا النّاسُ! إنَّ إمامَكُم خارِجٌ بِهٰذِهِ المَرأَةِ إلىٰ هٰذَا الظَّهرِ لِيُقيمَ عَلَيهَا الحَدَّ إن شاءَ اللّهُ، فَعَزَمَ عَلَيكُم أميرُ المُؤمِنينَ لَمّا خَرَجتُم و أنتمُ مُتَنَكِّرونَ و مَعَكُم أحجارُكُم، لا يَتَعَرَّفُ أحَدٌ مِنكُم إلىٰ أحَدٍ حَتّىٰ تَنصَرِفوا إلىٰ مَنازِلِكُم إن شاءَ اللّهُ. ثُمَّ نَزَلَ.</span>

<span dir="rtl">فَلَمّا أصبَحَ النّاسُ بُكرَةً خَرَجَ بِالمَرأَةِ، و خَرَجَ النّاسُ مُتَنَكِّرينَ مُتَلَثِّمينَ بِعَمائِمِهِم و بِأَردِيَتِهِم، وَ الحِجارَةُ في أردِيَتِهِم و في أكمامِهِم، حَتَّى انتَهىٰ بِها وَ النّاسُ مَعَهُ إلَى الظَّهرِ بِالكوفَةِ، فَأَمَرَ أن يُحفَرَ لَها حَفيرَةٌ ثُمَّ دَفَنَها فيها، ثُمَّ رَكِبَ بَغلَتَهُ و أثبَتَ رِجلَيهِ في غَرزِ الرِّكابِ، ثُمَّ وَضَعَ إصبَعَيهِ السَّبّابَتَينِ في اُذُنَيهِ، ثُمَّ نادىٰ بِأَعلىٰ صَوتِهِ: يا أيُّهَا النّاسُ! إنَّ اللّهَ تَبارَكَ و تَعالىٰ عَهِدَ إلىٰ نَبِيِّهِ صلی الله علیه و آله عَهداً عَهِدَهُ مَحَمَّدٌ صلی الله علیه و آله إلَيَّ بِأَنَّهُ لا يُقيمُ الحَدَّ مَن لِلهِ عَلَيهِ حَدٌّ؛ فَمَن كانَ عَلَيهِ حَدٌّ مِثلُ ما عَلَيها فَلا يُقيمُ عَلَيهَا الحَدَّ.</span>

<span dir="rtl">فَانصَرَفَ النّاسُ يَومَئِذٍ كُلُّهُم ما خَلا أميرَ المُؤمِنينَ علیه السلام وَ الحَسَنَ وَ الحُسَينَ علیهما السلام، فَأَقامَ هٰؤُلاءِ الثَّلاثَةُ عَلَيهَا الحَدَّ يَومَئِذٍ و ما مَعَهُم غَيرُهُم.</span><ref><span dir="rtl">الكافي: ج۷ ص۱۸۶ ح۱، تهذيب الأحكام: ج۱۰ ص۹ ح۲۳، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۳۲ ح۵۰۱۸ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۹ ص۴۵ ح۳۲.</span></ref>

<ol start="164" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الکافی ـ به نقل از میثم تَمّار ـ: زنى پا به ماه، نزد امير مؤمنان علیه السلام آمد و گفت: اى امير مؤمنان! من زنا کرده</span>‌<span dir="rtl">ام. مرا پاک کن - خدا تو را پاک گردانَد - که عذاب دنيا آسان</span>‌<span dir="rtl">تر از عذاب بی</span>‌<span dir="rtl">پایان آخرت است.</span></li></ol>

<span dir="rtl">به او فرمود: «تو را از چه چيزى پاک کنم؟».</span>

<span dir="rtl">زن گفت: من زنا کرده</span>‌<span dir="rtl">ام.</span>

<span dir="rtl">به وى فرمود: «شوهر دارى يا مجرّدی؟».</span>

<span dir="rtl">گفت: شوهر دارم.</span>

<span dir="rtl">از او پرسيد: «آيا در زمانى که آن کار را انجام دادى، شوهرت در وطن [نزد تو] بود، يا در سفر بود؟».</span>

<span dir="rtl">گفت: در وطن بود.</span>

<span dir="rtl">به او فرمود: «برو و بچّه</span>‌<span dir="rtl">ات را به دنيا بياور. پس از آن بيا تا تو را پاک کنم».</span>

<span dir="rtl">وقتى زن بر مى</span>‌<span dir="rtl">گشت، على علیه السلام به طورى که وى نمى</span>‌<span dir="rtl">شنيد، گفت: «خدايا! اين، يک شهادت».</span>

<span dir="rtl">ديرى نگذشت که زن بر گشت و گفت: من بچّه</span>‌<span dir="rtl">ام را به دنيا آوردم. مرا پاک کن.</span>

<span dir="rtl">[على علیه السلام] خود را به بى</span>‌<span dir="rtl">اطّلاعى زد و فرمود: «تو را از چه پاک کنم، اى کنيز خدا؟».</span>

<span dir="rtl">پاسخ داد: من زنا کرده</span>‌<span dir="rtl">ام. مرا پاک ساز.</span>

<span dir="rtl">فرمود: «وقتى آن کار را مرتکب شدى، شوهردار بودى؟».</span>

<span dir="rtl">گفت: آرى.</span>

<span dir="rtl">فرمود: «شوهرت در وطن [نزد تو] بود يا در سفر بود؟».</span>

<span dir="rtl">پاسخ داد: در وطن بود.</span>

<span dir="rtl">فرمود: «برو و طبق فرمان خداوند، دو سال کامل، بچّه را شير بده».</span>

<span dir="rtl">زن بر گشت و وقتى به جايى رسيد که سخن على علیه السلام را نمى</span>‌<span dir="rtl">شنيد، على علیه السلام گفت: «خداوندا! اين، دو شهادت».</span>

<span dir="rtl">هنگامى که دو سال گذشت، زن آمد و گفت: بچّه را دو سال شير دادم. مرا پاک کن، اى امير مؤمنان!</span>

<span dir="rtl">[على علیه السلام] خود را به بى</span>‌<span dir="rtl">اطّلاعى زد و فرمود: «تو را از چه پاک کنم؟».</span>

<span dir="rtl">زن گفت: من زنا کرده</span>‌<span dir="rtl">ام. مرا پاک کن.</span>

<span dir="rtl">فرمود: «وقتى آن کار را مرتکب شدى، شوهردار بودى؟».</span>

<span dir="rtl">گفت: آرى.</span>

<span dir="rtl">فرمود: «شوهرت در وطن [نزد تو] بود یا در سفر بود؟».</span>

<span dir="rtl">پاسخ داد: در وطن بود.</span>

<span dir="rtl">فرمود: «برو و بچّه</span>‌<span dir="rtl">ات را سرپرستى کن تا [وقتى که] بتواند بخورد و بياشامد و از بلندى پرت نشود و خود را در چاه نيندازد».</span>

<span dir="rtl">زن، گريه</span>‌<span dir="rtl">کنان بر گشت. وقتى به مقدارى دور شد که صداى على علیه السلام را نمى</span>‌<span dir="rtl">شنيد، على علیه السلام گفت: «خداوندا! اين، سه شهادت».</span>

<span dir="rtl">عمرو بن حُرَيث مخزومى زن را ديد و گفت: چرا گريه مى</span>‌<span dir="rtl">کنى، اى کنيز خدا؟ ديدم که پيش على علیه السلام مى</span>‌<span dir="rtl">رفتى و از او مى</span>‌<span dir="rtl">خواستى که تو را پاک کند.</span>

<span dir="rtl">زن گفت: نزد امير مؤمنان رفتم و از او خواستم که مرا پاک کند و او فرمود:«بچّه</span>‌<span dir="rtl">ات را سرپرستى کن تا وقتى که بتواند بخورد، بياشامد، از بلندى پرت نشود و در چاه نيفتد» و من مى</span>‌<span dir="rtl">ترسم که مرگ به سراغم بيايد و على علیه السلام مرا پاک نکرده باشد.</span>

<span dir="rtl">عمرو بن حُرَيث گفت: برگرد. من بچّه</span>‌<span dir="rtl">ات را سرپرستى مى</span>‌<span dir="rtl">کنم.</span>

<span dir="rtl">زن بر گشت و تعهّد عمرو را به على علیه السلام خبر داد. امير مؤمنان، خود را به بى</span>‌<span dir="rtl">اطّلاعى زد و فرمود: «براى چه عمرو مى</span>‌<span dir="rtl">خواهد بچّۀ تو را سرپرستى کند؟».</span>

<span dir="rtl">زن گفت: اى امير مؤمنان! من زنا کرده</span>‌<span dir="rtl">ام. مرا پاک کن.</span>

<span dir="rtl">فرمود: «وقتى آن کار را انجام دادى، شوهردار بودى؟».</span>

<span dir="rtl">گفت: آرى.</span>

<span dir="rtl">فرمود: «آيا هنگامى که مرتکب آن کار شدى، شوهرت در وطن [نزد تو] بود یا در سفر بود؟».</span>

<span dir="rtl">پاسخ داد: در وطن بود.</span>

<span dir="rtl">[على علیه السلام] سرش را به سوى آسمان بلند کرد و گفت: «خداوندا! براى تو عليه اين زن، چهار شهادت ثابت شد و تو به پيامبرت، در آنچه مربوط به دينت است، خبر دادى که: &quot;اى محمّد! هر کس يکى از حدود مرا تعطيل کند، با من دشمنى کرده و با اين کار، دشمنى با من را خواسته است&quot;. خداوندا! من [اجراى] حدود تو را تعطيل نمى</span>‌<span dir="rtl">کنم و خواهان دشمنى با تو نيستم و احکام تو را تباه نمى</span>‌<span dir="rtl">سازم، بلکه مطيع تو و پيرو سنّت پيامبر تواَم».</span>

<span dir="rtl">عمرو بن حُرَيث به چهرۀ على علیه السلام نگاه کرد و ديد [که چهرۀ وى] چنان سرخ شده که گويى به آن، آب انار پاشيده</span>‌<span dir="rtl">اند. عمرو وقتى چنين حالتى را ديد، گفت: اى امير مؤمنان! من از اين رو سرپرستىِ کودک را به عهده گرفتم که مى</span>‌<span dir="rtl">پنداشتم تو اين کار را دوست دارى؛ امّا اگر تو از اين کار ناخشنودى، من هرگز انجام نخواهم داد.</span>

<span dir="rtl">امير مؤمنان فرمود: «حالا پس از چهار بار به شهادت گرفتنِ خدا؟! تو مجبوری کودک او را سرپرستى کنى».</span>

<span dir="rtl">امير مؤمنان بر منبر رفت و گفت: «اى قنبر! مردم را به اجتماع فرا بخوان».</span>

<span dir="rtl">قنبر، مردم را صدا زد و همه جمع شدند و مسجد پُر شد. امير مؤمنان برخاست و خدا را سپاس و ثنا گفت و فرمود: «اى مردم! به خواست خدا، امامِ شما به همراه اين زن، براى اجراى حد بر وى، به پشتِ کوفه مى</span>‌<span dir="rtl">رود. امير مؤمنان به شما دستور مى</span>‌<span dir="rtl">دهد که وقتى آمديد، به گونه</span>‌<span dir="rtl">اى بياييد که ناشناس باشيد، و با خود، سنگ برداريد و هيچ کدام، خود را به ديگرى معرّفى نکند تا هنگامى که به خانه</span>‌<span dir="rtl">هايتان برگرديد، إن شاء اللّٰه». آن گاه از منبر فرود آمد.</span>

<span dir="rtl">صبح روز بعد، على علیه السلام به همراه زن به بيرون کوفه رفت و مردم [به صورت] ناشناس، در حالى که صورت</span>‌<span dir="rtl">هايشان را با دستارها و عباهايشان پوشانده بودند و سنگ</span>‌<span dir="rtl">ها در [دامن] عباها و آستين</span>‌<span dir="rtl">هايشان بود، نزد على علیه السلام آمدند و همگى به پشت کوفه رفتند. [على علیه السلام] فرمان داد گودالى کَندند و زن را [تا نيمه] در آن دفن کردند. على علیه السلام بر مَرکبش سوار شد و پاهايش را در رکاب کرد و آن گاه دو انگشت سبّابۀ خود را در گوش</span>‌<span dir="rtl">هايش گذاشت و با صداى بلند، فرياد زد: «اى مردم! خداوندِ بلندمرتبه و والا با پيامبرش پيمان بست و محمّد صلی الله علیه و آله [نيز] با من چنين پيمان بست که هر کس بر وى حدّ الهى واجب است، بر ديگرى حد جارى نکند. پس هر کس که بر وى حدّى چون حدّ اين زن هست، بر اين زن، حد اقامه نکند».</span>

<span dir="rtl">در آن روز، جز امير مؤمنان و حسن و حسين:، همۀ مردم باز گشتند و آن سه به تنهایی حدّ آن زن را اجرا کردند.</span>

<ol start="165" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الكافي عن أحمد بن محمّد بن خالد رفعه إلی أمیر المؤمنین علیه السلام _ في خَبَرِ رَجُلٍ أقَرَّ عِندَهُ علیه السلام بِالزَّنا أربَعَ مَرّاتٍ، إلیٰ أن قالَ _: ثُمَّ أخرَجَهُ [أمیرُالمُؤمِنینَ علیه السلام] و نادىٰ فِي النّاسِ: يا مَعشَرَ المُسلِمينَ! اُخرُجوا لِيُقامَ عَلىٰ هٰذَا الرَّجُلِ الحَدُّ، و لا يَعرِفَنَّ أحَدُكُم صاحِبَهُ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَأَخرَجَهُ إلَى الجَبّانِ</span><ref><span dir="rtl">الجَبّان: في الأصل الصحراء، و أهل الكوفة يُسمّون المقابر جَبّانة (معجم البلدان: ج۲ ص۹۹).</span></ref><span dir="rtl">، فَقالَ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، أنظِرني اُصَلّي رَكعَتَينِ.</span>

<span dir="rtl">ثُمَّ وَضَعَهُ في حُفرَتِهِ وَ استَقبَلَ النّاسَ بِوَجهِهِ، فَقالَ: يا مَعاشِرَ المُسلِمينَ! إنَّ هٰذا حَقٌّ مِن حُقوقِ اللّهِ عزّ و جلّ؛ فَمَن كانَ لِلهِ في عُنُقِهِ حَقٌّ فَليَنصَرِف، و لا يُقيمُ حُدودَ اللّهِ مَن في عُنُقِهِ لِلهِ حَدٌّ.</span>

<span dir="rtl">فَانصَرَفَ النّاسُ، و بَقِيَ هُوَ وَ الحَسَنُ وَ الحُسَينُ علیهم السلام، فَأَخَذَ حَجَراً فَكَبَّرَ ثَلاثَ تَكبيراتٍ، ثُمَّ رَماهُ بِثَلاثَةِ أحجارٍ في كُلِّ حَجَرٍ ثَلاثَ تَكبيراتٍ، ثُمَّ رَماهُ الحَسَنُ علیه السلام مِثلَ ما رَماهُ أميرُ المُؤمِنينَ علیه السلام، ثُمَّ رَماهُ الحُسَينُ علیه السلام، فَماتَ الرَّجُلُ، فَأَخرَجَهُ أميرُ المُؤمِنينَ علیه السلام، فَأَمَرَ فَحُفِرَ لَهُ، و صَلّىٰ عَلَيهِ و دَفَنَهُ.</span>

<span dir="rtl">فَقيلَ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، أ لا تُغَسِّلُهُ؟</span>

<span dir="rtl">فَقالَ: قَدِ اغتَسَلَ بِما هو طاهِرٌ إلىٰ يَومِ القِيامَةِ، لَقَد صَبَرَ عَلىٰ أمرٍ عَظيمٍ.</span><ref><span dir="rtl">الكافي: ج۷ ص۱۸۸ ح۳، تفسير القمّي: ج۲ ص۹۶ عن الإمام الصادق علیه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۴۰ ص۲۹۳ ح۴۸.</span></ref>

<ol start="165" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الکافى - به نقل از احمد بن محمّد بن خالد که حدیث را به امیر مؤمنان علیه السلام رسانده است، در بارۀ مردی که نزد ایشان چهار بار به زنا اقرار کرد -: آن گاه [على علیه السلام] وى را بيرون آورد و در بين مردم، فرياد زد: «اى گروه مسلمانان! بيرون بياييد تا بر اين مرد، حد اجرا شود و [به گونه</span>‌<span dir="rtl">اى بيرون آييد که] هيچ کس، ديگرى را نشناسد».</span></li></ol>

<span dir="rtl">[علی] آن مرد را به جَبّانه</span><ref><span dir="rtl">جَبّان، در اصل به معنای بیابان است؛ امّا اهل کوفه به قبرستان خود، جَبّانه می‌گفتند.</span></ref> <span dir="rtl">برد.</span>

<span dir="rtl">مرد گفت: اى امير مؤمنان! به من فرصت بده تا دو رکعت نماز بگزارم [و گزارد].</span>

<span dir="rtl">آن گاه [على علیه السلام] وى را در گودال نهاد و رو به مردم کرد و فرمود: «اى مسلمانان! اين، حقّى از حقوق خداوند عزّ و جلّ است. هر کس که حقّ خداوندى بر گردنش است، برگردد؛ زيرا آن که حد بر گردنش است، نبايد حدود خداوند را اجرا کند».</span>

<span dir="rtl">مردم، همه بر گشتند و تنها او و حسن و حسين: ماندند. [على علیه السلام] سنگى برداشت و سه تکبير گفت. آن گاه، سه سنگ پرتاب کرد و در هر سنگى، سه تکبير گفت. سپس حسن علیه السلام همان گونه که امير مؤمنان سنگ پرتاب نموده بود، سنگ پرتاب کرد و آن گاه حسين علیه السلام سنگ پرتاب کرد و آن مرد، مُرد. امير مؤمنان علیه السلام او را [از گودال] بيرون آورد و دستور داد قبرى کندند و بر او نماز خواند و دفنش کرد.</span>

<span dir="rtl">گفتند: اى امير مؤمنان! آيا غسلش نمى</span>‌<span dir="rtl">دهى؟</span>

<span dir="rtl">فرمود: «او با چيزى غسل کرد که تا روز قيامت، پاک است. او بر کیفرى سخت شکیبایى کرد».</span>

<ol start="166" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">كتاب من لا يحضره الفقيه عن الأصبَغ بن نُباتَة عن الإمام عليّ علیه السلام _ بَعدَ إقرارِ رَجُلٍ بِالزَّنا _: يا مَعشَرَ النّاسِ! إنَّهُ يُجزي مَن حَضَرَ مِنكُم رَجمَهُ عَمَّن غابَ، فَنَشَدتُ اللهَ رَجلاً مِنكُم يَحضُرُ غَداً لَمّا تَلَثَّمَ بِعِمامَتِهِ؛</span>‌ <span dir="rtl">حَتّىٰ لا يَعرِفَ بَعضُكُم بَعضاً، وَ أْتوني بِغَلَسٍ</span><ref><p><span dir="rtl">الغَلَس: ظُلمَة آخِر اللیل إذا اختَلَطت بضوء الصباح (النهایة: ج۳ ص۳۷۷ «غلس»).</span></p></ref> <span dir="rtl">حَتّىٰ لا يَنظُرَ بَعضُكُم بَعضاً، فَإنّا لا نَنظُرُ في وَجهِ رَجُلٍ و نَحنُ نَرجُمُهُ بِالحِجارَةِ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ: فَغَدَا النّاسُ كَما أمَرَهُم قَبلَ إسفارِ الصُّبحِ، فَأَقبَلَ عَلِيٌّ علیه السلام عَلَيهِم ثُمَّ قالَ: نَشَدتُ اللهَ رَجلاً مِنكُم لِلهِ عَلَيهِ مِثلُ هٰذَا الحَقِ</span>‌ <span dir="rtl">أن يَأخُذَ لِلهِ بِهِ؛ فَإنَّهُ لا يَأخُذُ لِلهِ عزّ و جلّ بِحَقٍّ مَن يَطلُبُهُ اللهُ بِمِثلِهِ.</span>

<span dir="rtl">قالَ: فَانصَرَفَ _ وَ اللهِ _ قَومٌ ما نَدري مَن هُم حَتَّى السّاعَةِ. ثُمَّ رَماهُ بِأَربَعَةِ أحجارٍ، و رَماهُ النّاسُ.</span><ref><span dir="rtl">كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۳۱ ح۵۰۱۷.</span></ref>

<ol start="166" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">کتاب من لا یحضره الفقیه - به نقل از اصبغ بن نُباته -: امام علی علیه السلام پس از اقرار مردی به زنا فرمود: «اى مردم! براى سنگسار اين مرد، حاضران شما از کسانى که غایب</span>‌ <span dir="rtl">اند، کفايت می</span>‌<span dir="rtl">کنند. شما را به خدا سوگند، هر یک از شما خواست فردا حاضر شود، حتماً با دستارش صورت خود را بپوشاند تا اين که ديگران او را نشناسند و صبح تاريک بيایيد تا يکديگر را درست نبينيد؛ زيرا ما در چهرۀ مردی که سنگسارش می</span>‌<span dir="rtl">کنیم، نمی</span>‌<span dir="rtl">نگریم.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فردا بامدادان، همان گونه که امام فرموده بود، پيش از اين که هوا روشن شود، گرد آمدند و امير مؤمنان علیه السلام به آنان رو کرد و فرمود: «شما را به خدا سوگند، هر کدام از شما که خدا چنین حقّی بر او دارد، در گرفتن این حق برای خدا شرکت نکند؛ زيرا حقّ خدا را نمی‌گيرد آن کس که خداوند از او حقّى مانند آن طلبکار است».</span>

<span dir="rtl">به خدا سوگند، یک عدّه رفتند که تا کنون هم نمی</span>‌<span dir="rtl">دانیم چه کسانى بودند. سپس [امام علیه السلام] با چهار سنگ، او را سنگسار کرد و حاضران هم سنگ زدند.</span>

<ol start="167" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">تهذیب الأحکام عن الیعقوبي عن أبیه: اُتِيَ أميرُ المُؤمِنينَ علیه السلام و هُوَ بِالبَصرَةِ بِرَجُلٍ يُقامُ علَيهِ الحَدُّ، قالَ: فلَمّا قَرُبوا و نَظَرَ في وجوهِهِم، قالَ: فَأَقبَلَ جَماعَةٌ مِن النّاسِ فَقالَ أميرُ المُؤمِنينَ علیه السلام: يا قَنبَرُ، اُنظُر ما هٰذِهِ الجَماعَةُ؟ قالَ: رجُلٌ يُقامُ علَيهِ الحَدُّ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ: فلَمّا قَرُبوا و نَظَرَ في وُجوهِهِم</span><ref><span dir="rtl">قال الفیض الکاشاني رحمه الله: يقام عليه الحدّ: أي ليقام، و في عبارة الراوي تكرار غير محمود، و لعلّ قوله: «قال: فلما قربوا و نظر في وجوههم» _ أوّلاً _ من زيادة النساخ (الوافي: ج۱۵ ص۵۵۴).</span></ref><span dir="rtl">، قالَ: لا مَرحَباً بوُجوهٍ لا تُرىٰ إلّا في كُلِّ سوءٍ، هٰؤُلاءِ فُضولُ الرِّجالِ، أمِطهُم</span><ref><span dir="rtl">مِطتُ عنه و أمَطتُ: إذا تنَحَّیت عنه. و کذٰلك مِطتُ غیري و أمطتُه: أي نَحَّیتُه (لسان العرب: ج۷ ص۴۰۹ «میط»).</span></ref> <span dir="rtl">عَنّي يا قَنبَرُ.</span><ref><span dir="rtl">تهذيب الأحكام: ج۱۰ ص۱۵۰ ح۶۰۳.</span></ref>

<ol start="167" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">تهذيب الأحکام - به نقل از یعقوبی، از پدرش -: در بصره مردى را براى جارى کردن حد نزد امير مؤمنان علیه السلام آوردند.</span><ref><p><span dir="rtl">عبارت «فَلَمّا قَرُبوا و نَظَرَ في وجوهِهِم» دو بار در متن عربی حدیث آمده که در این جا به آن نیازی نیست و به احتمال فراوان، به خطا از سوی کاتبان درج شده است. از این رو در این جا ترجمه نشد (ر. ک: الوافی: ج۱۵ ص۵۵۴، روضة المتّقین: ج۱۰ ص۲۳۷).</span></p></ref> <span dir="rtl">در اين هنگام، جماعتى از مردم به طرف امام به راه افتادند. امیر مؤمنان علیه السلام فرمود: «اى قنبر! ببين اين جمعيت چيست؟». قنبر گفت: مردى این جاست که حد بر او جارى مى</span>‌<span dir="rtl">شود [و طبعاً اینها برای تماشا جمع شده‌اند].</span></li></ol>

<span dir="rtl">چون آن عدّه نزديک آمدند و امام به صورت آنان نگاه کرد، فرمود: «اُف بر چهره</span>‌<span dir="rtl">هايى که جز در صحنه</span>‌<span dir="rtl">هاى ناخوشايند ديده نمى</span>‌<span dir="rtl">شوند! اينان، پس‌مانده‌های جامعه اند. اى قنبر! اینها را از من دور کن».</span>

<references />