نمایش مبدأ برای ح ر س / الحراسة

[[رده:ح]]
<span id="الحراسة"></span>
= <span dir="rtl">الحِراسَة</span> =

<span dir="rtl">نگهبانی</span>

<span id="درآمد1"></span>
= <span dir="rtl">درآمد</span><ref><span dir="rtl">به قلم پژوهشگر ارجمند، حجّة الإسلام و المسلمین عبد الهادی مسعودی.</span></ref> =

<span id="واژهشناسی-حراست"></span>
== <span dir="rtl">واژه‌شناسی «حِراست»</span> ==

<span dir="rtl">حرس، مادّه</span>‌<span dir="rtl">ای با دو معنای متفاوت است که از میان آنها معنای «حفاظت و نگهبانی» در این مَدخل، مورد نظر است.</span><ref><span dir="rtl">«الحاء و الراء و السين أصلان: أحدهما الحِفظ، و الآخر زمانٌ. فالأوّل حَرَسَهُ يَحرُسُه حَرساً. و الحَرَسُ: الحُرّاس (معجم مقاییس اللغة: ج</span>‌<span dir="rtl">۲ ص۳۸ مادّۀ «حرس»)، «الحَرَسُ: هم الحُرّاس و الأحراس، و الفعل: حَرَسَ يَحرُسُ. و يَحتَرِس أي: يحترز، فعل لازم» (کتاب العین: ج۳ ص۱۳۷ مادّۀ «حرس»)، «حَرَسَهُ يَحرُسُهُ حِراسَةً: أي حَفِظه. و تَحَرَّستُ من فُلان و احتَرَستُ منه بمعنىً، أي: تحَفَّظت منه» (الصحاح: ج۳ ص۹۱۶ مادّۀ «حرس»).</span></ref> <span dir="rtl">حفاظت از مرزها، اشخاص و نیز جاهایی که بیم نفوذ دشمن و خرابکاران می‌رود، از مقدّس</span>‌<span dir="rtl">ترین عبادات شمرده می‌شود. روایات متعدّدی در این باب بر لزوم حراست و ضرورت وجود حارس اتّفاق نظر دارند. از نگاه تاریخی نیز پیامبر خدا صلی الله علیه و آله حارسان متعدّدی داشته</span>‌<span dir="rtl">اند که نام آنها در این مَدخل آمده و در رأس آنان، علی بن ابی طالب علیه السلام قرار دارد.</span>

<span dir="rtl">گفتنی است بر پایۀ برخی روایات، پس از نزول آیۀ (وَاللهُ يَعْصِمُکَ مِنَ النَّاسِ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله محافظان خود را مرخّص نمود و در واقع به حفظ و حراست مستقیم الهی توکّل نمود. شاید همین محافظت مستقیم الهی در بارۀ امام علی علیه السلام نیز جریان داشته و مانع اتّخاذ محافظ از سوی ایشان شده است. بدیهی است تا هنگامی که تضمین الهی در کار نباشد، حفاظت از خود و افراد و اشیای باارزش، لازم و دارای پاداش است.</span>

<span id="نگاه-اجمالی"></span>
== <span dir="rtl">نگاه اجمالی</span> ==

<span dir="rtl">مَدخل «حراست»، روایات فراوانی ندارد. دلیل این امر، آن است که اوّلاً بخش مهمّی از آیات و روایات مربوط، در مدخلهای «ثَغر (مرز)» و «الجهاد (جهاد)» و «الحرب (جنگ)» آمده‌اند و یا در مدخل «المُرابطة (مرزبانی)» خواهند آمد و در این جا باید از تکرار آنها پرهیز می‌شد، و ثانیاً محافظت از خود و کشور و بویژه رهبران جامعه، امری عقلایی و رایج بوده و هست. با این همه، روایات فصل نخست با ذکر فضیلت</span>‌<span dir="rtl">های متعدّد برای کسانی که به حراست می</span>‌<span dir="rtl">پردازند، مسلمانان را به حراست و محافظت از افراد و اشیای باارزش ترغیب می</span>‌<span dir="rtl">کنند. فصل دوم نیز نگاهی تاریخی به حراست از پیامبر خدا صلی الله علیه و آله دارد و جایگاه محافظت شدن و نیز برخی از محافظان جان بر کف ایشان را معرّفی می</span>‌<span dir="rtl">نماید.</span>

<span id="الفصل-الأول-فضل-الحراسة"></span>
= <span dir="rtl">الفَصلُ الأَوَّل: فَضلُ الحِراسَةِ</span> =

<span dir="rtl">فصل یکم</span><span dir="rtl">: فضیلت نگهبانی</span>

# <span dir="rtl">رسول اللّٰه</span>‌ <span dir="rtl">صلی الله علیه و آله: حَرَسُ لَيلَةٍ في سَبيلِ اللهِ تَعالیٰ أفضَلُ مِن ألفِ لَيلَةٍ يُقامُ لَيلُها و يُصامُ نَهارُها.</span><ref><span dir="rtl">مسند ابن حنبل: ج۱ ص۱۳۵ ح۴۳۳ عن عثمان بن عفّان، المستدرك على الصحيحين: ج۲ ص۹۱ ح۲۴۲۶، المعجم الكبير: ج۱ ص۹۱ ح۱۴۵.</span></ref>

 

# <span dir="rtl">پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: يک شب نگهبانى دادن در راه خدا، برتر است از هزار شبانه</span>‌<span dir="rtl">روز که شب</span>‌<span dir="rtl">هايش به عبادت و روزهايش به روزه</span>‌<span dir="rtl">دارى سپرى شود.</span>

 

<ol start="2" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّٰه</span>‌ <span dir="rtl">صلی الله علیه و آله: حُرِّمَتِ النّارُ عَلیٰ عَينٍ سَهِرَت في سَبيلِ اللهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">مسند ابن حنبل: ج۶ ص۹۹ ح۱۷۲۱۳ عن أبي ريحانة، سنن النسائي: ج۶ ص۱۵ نحوه؛ الأمان: ص۱۳۴ عن أبي ريحانة، بحار الأنوار: ج۲۲ ص۱۱۷ ذيل ح۸۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="2" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: آتش بر چشمى که در جهاد در راه خدا، شب</span>‌<span dir="rtl">بیداری کشیده باشد،حرام شده است.</span></li></ol>

 

<ol start="3" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلی الله علیه و آله: لَأَن أحرُسَ ثَلاثَ لَيالٍ مُرابِطاً مِن وَراءِ بَيضَةِ المُسلِمينَ</span><ref><p><span dir="rtl">بَيضَةُ المسلمين: جماعتهم (مجمع</span>‌ <span dir="rtl">البحرين: ج۱ ص۲۰۸ «بيض»).</span></p></ref><span dir="rtl">، أحَبُّ إلَيَّ مِن أن تُصيبَني لَيلَةُ القَدرِ في أحَدِ المَسجِدَينِ: المَدينَةِ أو بَيتِ المَقدِسِ.</span><ref><p><span dir="rtl">شعب الإيمان: ج۴ ص۴۳ ح۴۲۹۲ عن أبي اُمامة، كنز العمّال: ج۴ ص۳۲۸ ح۱۰۷۴۴ نقلاً عن أبي الشيخ.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="3" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: سه شب مرزبانى در مرزهاى مسلمانان، نزد من محبوب</span>‌<span dir="rtl">تر از آن است که شب قدر را در يکى از دو مسجد مدينه يا بيت المقدّس درک کنم.</span></li></ol>

 

<ol start="4" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلی الله علیه و آله: أ لا اُنَبِّئُكُم بِلَيلَةٍ أفضَلَ مِن لَيلَةِ القَدرِ؟ حارِسٌ حَرَسَ في أرضِ خَوفٍ لَعَلَّهُ لا يَرجِعُ إلیٰ أهلِهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">السنن الكبرىٰ للنسائي: ج۵ ص۲۷۳ ح۸۸۶۸ عن ابن عمر، المستدرك على الصحيحين: ج۲ ص۹۰ ح۲۴۲۴، السنن الكبرىٰ: ج۹ ص۲۵۱ ح۱۸۴۴۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="4" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: آیا می</span>‌<span dir="rtl">خواهید شبی را به شما معرّفی کنم که از شب قدر بافضیلت</span>‌<span dir="rtl">تر است؟ [شبی است که] یک سرباز در سرزمینی [ناامن و] ترسناک پاسداری می</span>‌<span dir="rtl">کند و ممکن است دیگر نزد خانواده</span>‌<span dir="rtl">اش باز نگردد.</span></li></ol>

 

<ol start="5" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلی الله علیه و آله: مَن حَرَسَ لَيلَةً مِن ساحِلِ البَحرِ، كانَ أفضَلَ مِن عِبادَةِ رَجُلٍ في أهلِهِ ألفَ سَنَةٍ، السَّنَةُ ثَلاثُمِئَةٍ و سِتّونَ يَوماً، كُلُّ يَومٍ ألفُ</span><ref><p><span dir="rtl">في المصادر الاُخرى: «كألف» بدل «ألف»، و هو الأنسب.</span></p></ref> <span dir="rtl">سَنَةٍ.</span><ref><p><span dir="rtl">مسند أبي يعلىٰ: ج۴ ص۲۱۵ ح۴۲۶۷ عن أنس، تاريخ دمشق: ج۸ ص۳۵۷ ح۲۲۳۲، الفردوس: ج۳ ص۴۷۸ ح۵۴۷۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="5" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: کسی که یک شب را در ساحل دریا پاسداری کند، بافضیلت</span>‌<span dir="rtl">تر از کسی است که نزد خانواده</span>‌<span dir="rtl">اش هزار سال عبادت کند؛ هزار سالی که هر سالش سیصد و شصت روز باشد و هر روزش هزار سال!</span></li></ol>

 

<ol start="6" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلی الله علیه و آله: عَينانِ لا تَمَسُّهُما النّارُ: عَينٌ بَكَت مِن خَشيَةِ اللهِ، و عَينٌ باتَتَ تَحرُسُ في سَبيلِ اللهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">سنن الترمذي: ج۴ ص۱۷۵ ح۱۶۳۹ عن ابن عبّاس، مسند الشاميّين: ج۳ ص۳۳۷ ح۲۴۲۷، مسند الشهاب: ج۱ ص۲۱۲ ح۳۲۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="6" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: دو چشم اند که آتش به آنها نمى</span>‌<span dir="rtl">رسد: چشمى که از ترس خدا بگريد و چشمى که شب</span>‌<span dir="rtl">ها در راه خدا نگهبانى دهد.</span></li></ol>

 

<ol start="7" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلی الله علیه و آله: حُرِّمَ عَلیٰ عَينَينِ أن تَنالَهُمَا النّارُ: عَينٌ بَكَت مِن خَشيَةِ اللهِ، و عَينٌ باتَت تَحرُسُ الإسلامَ و أهلَهُ مِن أهلِ الكُفرِ.</span><ref><p><span dir="rtl">المستدرك على الصحيحين: ج۲ ص۹۲ ح۲۴۳۱ عن أبي هريرة، التاريخ الكبير (كتاب الكنیٰ): ج۸ ص۵۰ الرقم ۴۳۶، شعب الإيمان: ج۴ ص۱۷ ح۴۲۳۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="7" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: رسيدنِ آتش به دو چشم، ممنوع شده است: چشمى که از ترس خدا گريسته باشد و چشمى که شب</span>‌<span dir="rtl">ها از اسلام و مسلمانان در برابر اهل کفر، نگهبانى کرده باشد.</span></li></ol>

 

<ol start="8" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلی الله علیه و آله: كُلُّ عَينٍ باكِيَةٌ يَومَ القِيامَةِ إلّا ثَلاثَ أعيُنٍ: عَينٌ بَكَت مِن خَشيَةِ اللهِ تَعالیٰ، و عَينٌ غَضَّت عَن مَحارِمِ اللهِ تَعالیٰ، و عَينٌ حَرَسَت في سَبيلِ اللهِ تَعالیٰ.</span><ref><p><span dir="rtl">تنبیه الغافلین للسمرقندي: ص۴۹۵ ح۷۷۸، المستدرك على الصحيحين: ج۲ ص۹۲ ح۲۴۳۰، المعجم الكبير: ج۱۹ ص۴۱۶ ح۱۰۰۳ كلاهما نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="8" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر چشمی روز قیامت گریان است، مگر سه چشم: چشمی که از پروای خداوند گریسته باشد و چشمی که به حرام خداوند نگاه نکرده باشد و چشمی که در راه خدا [بیداری کشیده و] پاسداری کرده باشد.</span></li></ol>

 

<ol start="9" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلی الله علیه و آله: سَبعَةٌ يُظِلُّهُمُ اللهُ تَحتَ ظِلِّ عَرشِهِ يَومَ لا ظِلَّ إلّا ظِلُّهُ:... و عَينٌ حَرَسَت في سَبيلِ اللهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">كنز العمّال: ج۱۵ ص۹۰۶ ح۴۳۵۶۳ نقلاً عن البيهقي في الأسماء عن أبي هريرة.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="9" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: در آن روزی که هیچ سایه [و پناهی] جز [پناه و] سایۀ خداوند نیست، هفت گروه</span> ‌<span dir="rtl">اند که خداوند آنان را در سایۀ عرش خویش قرار می</span>‌<span dir="rtl">دهد:... و [صاحب] چشمی که در راه خدا پاسداری کرده است.</span></li></ol>

 

<ol start="10" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلی الله علیه و آله: مَن حَرَسَ مِن وَراءِ المُسلِمينَ في سَبيلِ اللهِ تَبارَكَ و تَعالیٰ مُتَطَوِّعاً لا يَأْخُذُهُ سُلطانٌ، لَم يَرَ النّارَ بِعَينَيهِ إلّا تَحِلَّةَ القَسَمِ</span><ref><p><span dir="rtl">أي لا تمسّه النار إلّا مَسَّةً یسیرة مثل تحِلّة قسم الحالف؛ کما یحلف الإنسان علی الشيء أن یفعله فیفعل منه الیسیر یحلّل به یمینه. تقول العرب: ضَرَبه تحلیلاً؛ إذا لم یبالغ في ضربه، و هٰذا مثل في القلیل المُفرِط في القِلَّة (اُنظر: النهایة: ج۱ ص۴۲۹ _ ۴۳۰ «حلل»).</span></p></ref><span dir="rtl">؛ فَإنَّ اللهَ تَبارَكَ و تَعالیٰ يَقولُ: (وَإنْ مِنْكُمْ إلَّا وَارِدُهَا)</span><ref><p><span dir="rtl">مريم: ۷۱.</span></p></ref><span dir="rtl">.</span><ref><p><span dir="rtl">مسند ابن حنبل: ج۵ ص۳۰۸ ح۱۵۶۱۲ عن سهل بن معاذ عن أبيه، المعجم الكبير: ج۲۰ ص۱۸۵ ح۴۰۲، مسند أبي يعلى: ج۲ ص۱۷۹ ح۱۴۸۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="10" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر کس مسلمانان را در راه خداوندِ بلندمرتبه و والا و اطاعت او پاسداری کند، اسیر هیچ سلطانی نخواهد شد و آتش [دوزخ] را از نزدیک نخواهد دید، مگر به مقداری که خداوندِ بلندمرتبه و والا، سوگند یاد کرده و فرموده است: (هیچ کس از شما نیست، مگر آن که وارد آتش خواهد شد).</span></li></ol>

 

<ol start="11" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلی الله علیه و آله: رَحِمَ اللهُ حارِسَ الحَرَسِ.</span><ref><p><span dir="rtl">سنن ابن</span>‌ <span dir="rtl">ماجة: ج۲ ص۹۲۵ ح۲۷۶۹ عن عقبة بن عامر، المستدرك على الصحيحين: ج۲ ص۹۵ ح۲۴۳۸، السنن الكبرىٰ: ج۹ ص۲۵۲ ح۱۸۴۴۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="11" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوند، نگهبان نگهبانان را رحمت کند!</span></li></ol>

<span dir="rtl">راجع: هٰذه الموسوعة: عنوان «المرابطة» و «الثغر» و «الحرب».</span>

<span dir="rtl">ر.ک: همین دانش‌نامه: مدخل‌های «مرزبانی» و «مرز» و «جنگ».</span>

<span id="الفصل-الثاني-حراسة-النبي-صلی-الله-علیه-و-آله"></span>
= <span dir="rtl">الفَصلُ الثاني: حِراسَةُ النَّبِيِّ صلی الله علیه و آله</span> =

<span dir="rtl">فصل دوم</span><span dir="rtl">: نگهبانی از پیامبر صلی الله علیه و آله</span>

<span id="محرس-النبي-صلی-الله-علیه-و-آله"></span>
== <span dir="rtl">۲ / ۱: مَحرَسُ النَّبِيِّ صلی الله علیه و آله</span> ==

<span dir="rtl">۲ / ۱</span><span dir="rtl">: محلّ نگهبانی از پيامبر صلی الله علیه و آله</span>

<ol start="12" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">وفاء الوفاء عن موسى بن سَلَمَة: سَأَلتُ جَعفَرَ بنَ عَبدِ اللهِ بنِ الحُسَينِ عَن اُسطوانِ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ علیه السلام، فَقالَ: إنَّ هٰذِهِ المَحرَسَ كانَ عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ علیه السلام يَجلِسُ في صَفحَتِها الَّتي تَلِي القَبرَ مِمّا يَلي بابَ رَسولِ اللهِ صلی الله علیه و آله، يَحرُسُ النَّبِيَّ صلی الله علیه و آله.</span><ref><p><span dir="rtl">وفاء الوفاء: ج۲ ص۴۵، شرح إحقاق الحقّ: ج۸ ص۳۴۸ نقلاً عن تاريخ المدينة المنوّرة للسمهودي.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="12" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">وفاء الوفاء - به نقل از موسى بن سلمه -: از جعفر بن عبد اللّٰه</span>‌ <span dir="rtl">بن حسين در بارۀ ستون على بن ابى طالب [در مسجد پيامبر صلی الله علیه و آله] پرسيدم. گفت: اين، جايگاه پاسدارىِ على بن ابى طالب بود که در سَمتى از آن - که کنار درِ خانۀ پيامبر خدا صلی الله علیه و آله بود و اکنون کنار قبر است -، مى</span>‌<span dir="rtl">نشست و از پيامبر صلی الله علیه و آله محافظت مى</span>‌<span dir="rtl">کرد.</span></li></ol>

<span id="حراس-النبي-صلی-الله-علیه-و-آله"></span>
== <span dir="rtl">۲ / ۲: حُرّاسُ النَّبِيِّ صلی الله علیه و آله</span> ==

<span dir="rtl">۲ / ۲</span><span dir="rtl">: محافظان پيامبر صلی الله علیه و آله</span>

<span id="ابن-مسعود"></span>
=== <span dir="rtl">۲ / ۲ - ۱: اِبنُ مَسعودٍ</span> ===

<span dir="rtl">۲ / ۲ - ۱</span><span dir="rtl">: ابن مسعود</span>

<ol start="13" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">مسند ابن حنبل عن عبد اللّه</span>‌ <span dir="rtl">بن مسعود: لَمَّا انصَرَفنا مِن غَزوَةِ الحُدَيبِيَةِ، قالَ رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله: مَن يَحرُسُنَا اللَّيلَةَ؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ عَبدُ اللهِ: فَقُلتُ: أنا</span><ref><span dir="rtl">في المعجم الكبير و مسند أبي يعلىٰ هنا: «فقالَ رسولُ اللّهِ</span>‌ <span dir="rtl">صلی الله علیه و آله: إنّكَ تَنامُ»، و الظاهر أنّه سقط من المصدر بقرينة ذيل الرواية.</span></ref><span dir="rtl">. حَتّیٰ عادَ مِراراً، قُلتُ: أنا يا رَسولَ اللهِ.</span>

<span dir="rtl">قالَ: فَأَنتَ إذاً.</span>

<span dir="rtl">قالَ: فَحَرَستُهُم، حَتّیٰ إذا كانَ وَجهُ الصُّبحِ أدرَكَني قَولُ رَسولِ اللهِ صلی الله علیه و آله: «إنَّكَ تَنامُ»، فَنِمتُ، فَما أيقَظَنا إلّا حَرُّ الشَّمسِ في ظُهورِنا.</span><ref><span dir="rtl">مسند ابن حنبل: ج۲ ص۴۱ ح۳۷۱۰، المعجم الكبير: ج۱۰ ص۲۲۵ ح۱۰۵۴۸، مسند أبي يعلىٰ: ج۵ ص۱۳۰ ح۵۲۶۳ كلاهما نحوه.</span></ref>

<ol start="13" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">مسند ابن حنبل - به نقل از عبد اللّٰه</span>‌ <span dir="rtl">بن مسعود -: هنگامى که از رويارويى حُدَيبيه باز گشتيم، پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «چه کسى امشب از ما پاسدارى مى</span>‌<span dir="rtl">کند؟».</span></li></ol>

<span dir="rtl">گفتم: من. [پيامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «تو خوابت مى</span>‌<span dir="rtl">برد»].</span><ref><span dir="rtl">اين افزوده از مسند أبى يعلى و المعجم الکبير طبرانى است که ذيل روايت نيز بر آن دلالت دارد.</span></ref> <span dir="rtl">چند بار اين گفتگو تکرار شد که گفتم: من ای پيامبر خدا!</span>

<span dir="rtl">فرمود: «باشد، تو [نگهبانی کن]».</span>

<span dir="rtl">من به نگهبانی از آنان پرداختم که نزديک روشنايى صبح، سخن پيامبر صلی الله علیه و آله که «خوابت مى</span>‌<span dir="rtl">برد»، اتّفاق افتاد و من خوابم برد و تا آن گاه که گرماى خورشيد به پشتمان نخورد، بيدار نشديم.</span>

<ol start="14" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">مسند ابن حنبل عن القاسم بن عبد الرحمن عن أبيه عن عبد اللّٰه</span>‌<span dir="rtl">: سَرَينا</span><ref><p><span dir="rtl">السُّریٰ: السَّیر باللیل. یقال: سَریٰ یَسري سُریً، و أسریٰ یُسري إسراءً، لُغتان (النهایة: ج۲ ص۳۶۴ «سری»).</span></p></ref> <span dir="rtl">لَيلَةً مَعَ النَّبِيِّ صلی الله علیه و آله، قالَ: قُلنا: يا رَسولَ اللهِ، لَوِ امتَسَسنَا الأَرضَ فَنِمنا و رَعَت رِكابُنا. قالَ: فَفَعَلَ، قالَ: فَقالَ: لِيَحرُسنا بَعضُكُم. قالَ عَبدُ اللهِ: فَقُلتُ: أنَا أحرُسُكُم، قالَ: فَأَدرَكَنِي النَّومُ فَنِمتُ، لَم أستَيقِظ إلّا وَ الشَّمسُ طالِعَةٌ.</span><ref><p><span dir="rtl">مسند ابن حنبل: ج۲ ص۱۶۵ ح۴۳۰۷، صحيح ابن حبّان: ج۴ ص۴۴۹ ح۱۵۸۰، المصنّف لابن أبي شيبة: ج۱ ص۵۳۱ ح۵ کلاهما نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="14" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">مسند ابن حنبل - به نقل از قاسم بن عبد الرحمان، از پدرش، از عبد اللّٰه</span>‌ <span dir="rtl">[بن مسعود] -: شبى با پيامبر صلی الله علیه و آله حرکت کرديم. گفتيم: ای پیامبر خدا! کاش پیاده می</span>‌<span dir="rtl">شدیم و شب را مى</span>‌<span dir="rtl">خوابيديم و مرکب</span>‌<span dir="rtl">هايمان هم مى</span>‌<span dir="rtl">چريدند! پیامبر صلی الله علیه و آله چنین کرد و فرمود: «يکى از شما نگهبانی دهد». گفتم: من از شما نگهبانی می</span>‌<span dir="rtl">کنم. [نزديک صبح] خواب، مرا ربود و با طلوع خورشيد بود که بيدار شدم.</span></li></ol>

<span id="أبو-أيوب"></span>
=== <span dir="rtl">۲ / ۲ - ۲: أبو أيّوبَ</span> ===

<span dir="rtl">۲ / ۲ - ۲:</span> <span dir="rtl">ابو ایّوب</span>

<ol start="15" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">السيرة النبويّة لإبن هشام _ في قَضِيَّةِ فَتحِ خَيبَرَ _: و باتَ أبو أيّوبَ خالِدُ بنُ زَيدٍ _ أخو بَنِي النَّجّارِ _ مُتَوَشِّحاً سَيفَهُ، يَحرُسُ رَسولَ اللهِ صلی الله علیه و آله، و يُطيفُ بِالقُبَّةِ، حَتّیٰ أصبَحَ رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله، فَلَمّا رَأیٰ مَكانَهُ قالَ: ما لَكَ يا أبا أيّوبَ؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ: يا رَسولَ اللهِ، خِفتُ عَلَيكَ مِن هٰذِهِ المَرأَةِ [أي صَفِيَّةَ]، و كانَتِ امرَأَةً قَد قَتَلتَ أباها و زَوجَها و قَومَها، و كانَت حَديثَةَ عَهدٍ بِكُفرٍ، فَخِفتُها عَلَيكَ.</span>

<span dir="rtl">فَزَعَموا أنَّ رَسولَ اللهِ صلی الله علیه و آله قالَ: اللّٰهُمَّ احفَظ أبا أيّوبَ كَما باتَ يَحفَظُني.</span><ref><span dir="rtl">السيرة النبويّة لابن هشام: ج۳ ص۳۵۴، السيرة النبويّة لابن كثير: ج۳ ص۴۰۲، البداية و النهاية: ج۴ ص۲۱۲.</span></ref>

<ol start="15" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">السيرة النبويّة، ابن هشام - در ماجراى فتح خيبر -: ابو ايّوب خالد بن يزيد، از قبيلۀ بنى نجّار، شب را در حالى سپرى کرد که شمشيرش را به گردنش افکنده بود و از پيامبر صلی الله علیه و آله نگهبانی مى</span>‌<span dir="rtl">کرد و گِرد چادر مى</span>‌<span dir="rtl">چرخيد. پيامبر خدا صلی الله علیه و آله صبح که بيدار شد، او را در آن جا ديد و فرمود: «چه مى</span>‌<span dir="rtl">کنى، اى ابو ايّوب؟».</span></li></ol>

<span dir="rtl">گفت: اى پيامبر خدا! از اين زن [يعنى صفيّه] بر شما ترس داشتم. او زنى بود که پدرش [حُییّ بن اخطب] و همسر و خاندانش را کشته</span>‌<span dir="rtl">ای و تازه مسلمان شده است. پس ترسيدم آسيبى به شما بزند.</span>

<span dir="rtl">[مسلمانان] بر اين باورند که پيامبر خدا صلی الله علیه و آله گفته است: «خدايا! از ابو ايّوب محافظت بفرما، همان گونه که امشب از من محافظت کرد».</span>

<span id="أبو-ذر-الغفاري"></span>
=== <span dir="rtl">۲ / ۲ - ۳: أبو ذَرٍّ الغِفارِيُّ</span> ===

<span dir="rtl">۲ / ۲ - ۳</span><span dir="rtl">: ابو ذر غِفاری</span>

<ol start="16" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">دلائل النبوّة لأبي نعيم عن أبي ذرٍّ الغفاري: كانَ النَّبِيُّ صلی الله علیه و آله لا يَنامُ إلّا و نَحنُ حَولَهُ؛ مِن مَخافَةِ الغَوائِلِ</span><ref><p><span dir="rtl">غالَهُ الشيءُ غَولاً و اغتالَه: أهلکه، و أخَذَه من حیث لم یَدرِ. و اغتالَهُ: قَتَلَه غیلَةً (لسان العرب: ج۱۱ ص۵۰۷ «غول»).</span></p></ref><span dir="rtl">.</span><ref><p><span dir="rtl">دلائل النبوّة لأبي نعيم: ج۱ ص۱۹۹ ح۱۵۱، الدرّ المنثور: ج۳ ص۱۱۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="16" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">دلائل النبوّة، ابو نعيم - به نقل از ابو ذر غِفارى -: پيامبر صلی الله علیه و آله نمى</span>‌<span dir="rtl">خوابيد، جز آن که ما گرداگردش بوديم، مبادا او را مورد سوء قصد قرار دهند.</span></li></ol>

<span id="أبو-ريحانة"></span>
=== <span dir="rtl">۲ / ۲ - ۴: أبو رَيحانَةَ</span> ===

<span dir="rtl">۲ / ۲ - ۴</span><span dir="rtl">: ابو ریحانه</span>

<ol start="17" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">مسند ابن حنبل عن أبي ريحانة: كُنّا مَعَ رَسولِ اللهِ صلی الله علیه و آله في غَزوَةٍ، فَأَتَينا ذاتَ لَيلَةٍ إلیٰ شَرَفٍ</span><ref><p><span dir="rtl">الشَّرَف: أعلی الشيء. و الشَّرَف: کلّ نَشْزٍ من الأرض قد أشرف علی ما حَوله سواء کان رملاً أو جبلاً (اُنظر: لسان العرب: ج۹ ص۱۷۰ «شرف»).</span></p></ref> <span dir="rtl">فَبِتنا عَلَيهِ، فَأَصابَنا بَرَدٌ شَديدٌ، حَتّیٰ رَأَيتُ مَن يَحفِرُ فِي الأَرضِ حُفرَةً يَدخُلُ فيها و يُلقي عَلَيهِ الحَجَفَةَ _ يَعني: التُّرسَ -، فَلَمّا رَأیٰ ذٰلِكَ رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله مِنَ النّاسِ نادیٰ: مَن يَحرُسُنا في هٰذِهِ و أدعو لَهُ بِدُعاءٍ يَكونُ فيهِ فَضلٌ؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ رَجُلٌ مِنَ الأَنصارِ: أنا يا رَسولَ اللهِ.</span>

<span dir="rtl">فَقالَ: اُدنُه، فَدَنا، فَقالَ: مَن أنتَ؟</span>

<span dir="rtl">فَتَسَمّیٰ لَهُ الأَنصارِيُّ، فَفَتَحَ رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله بِالدُّعاءِ فَأَكثَرَ مِنهُ.</span>

<span dir="rtl">قالَ أبو رَيحانَةَ: فَلَمّا سَمِعتُ ما دَعا بِهِ رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله، فَقُلتُ: أنَا رَجُلٌ آخَرُ.</span>

<span dir="rtl">فَقالَ: اُدنُه، فَدَنَوتُ، فَقالَ: مَن أنتَ؟</span>

<span dir="rtl">قالَ: فَقُلتُ: أنَا أبو رَيحانَةَ.</span>

<span dir="rtl">فَدَعا بِدُعاءٍ هو دونَ ما دَعا لِلأَنصارِيِّ. ثُمَّ قالَ: حُرِّمَتِ النّارُ عَلیٰ عَينٍ دَمَعَت أو بَكَت مِن خَشيَةِ اللهِ، و حُرِّمَتِ النّارُ عَلیٰ عَينٍ سَهِرَت في سَبيلِ اللهِ.</span><ref><span dir="rtl">مسند ابن حنبل: ج۶ ص۹۹ ح۱۷۲۱۳، المستدرك على الصحيحين، ج۲ ص۹۲ ح۲۴۳۲ نحوه؛ الأمان: ص۱۳۴ نحوه، بحار الأنوار: ج۲۲ ص۱۱۶ ذيل ح۸۸.</span></ref>

<ol start="17" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">مسند ابن حنبل - به نقل از ابو ريحانه -: در جنگى همراه پيامبر خدا صلی الله علیه و آله بوديم. شبى به بالاى بلندى</span>‌<span dir="rtl">اى رسيديم و همان جا خوابيديم. هوا خیلی سرد شد، چندان که برخى را ديدم که زمين را مى</span>‌<span dir="rtl">کَنند و داخل آن مى</span>‌<span dir="rtl">شوند و سپر را به روى خود مى</span>‌<span dir="rtl">کشند. پيامبر صلی الله علیه و آله چون اين حالت مردم را ديد، ندا داد: «چه کسى امشب، از ما محافظت مى</span>‌<span dir="rtl">کند تا برايش دعايى بابرکت و بافضيلت بکنم؟».</span></li></ol>

<span dir="rtl">مردى از انصار گفت: من، اى پيامبر خدا!</span>

<span dir="rtl">پيامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «نزديک بيا».</span>

<span dir="rtl">آن مرد نزدیک شد و پیامبر پرسيد: «تو کيستى؟».</span>

<span dir="rtl">انصارى، نام خود را گفت و پيامبر خدا صلی الله علیه و آله شروع به دعا کردن براى او کرد و فراوان دعايش نمود.</span>

<span dir="rtl">چون دعاى پيامبر خدا صلی الله علیه و آله را در حقّ او شنيدم، گفتم: من هم آمادۀ پاسدارى هستم.</span>

<span dir="rtl">پيامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «نزديک بيا». نزديک شدم. پيامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «تو کيستى؟».</span>

<span dir="rtl">گفتم: من ابو ريحانه هستم.</span>

<span dir="rtl">پيامبر صلی الله علیه و آله برايم دعا کرد؛ امّا کمتر از دعا براى مرد انصارى. سپس فرمود: «آتش بر چشمى که از بيم خدا اشک بريزد يا بگريد، حرام شده است. آتش بر چشمى که در راه خدا بيدارى کشيده باشد، حرام شده است».</span>

<span id="أبو-قتادة"></span>
=== <span dir="rtl">۲ / ۲ - ۵: أبو قَتادَةَ</span> ===

<span dir="rtl">۲ / ۲ - ۵</span><span dir="rtl">: ابو قَتاده</span>

<ol start="18" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المعجم الصغير عن عبد اللّه</span>‌ <span dir="rtl">بن أبي قتادة عن أبيه أبي قتادة بن الحارث بن ربعي: أنَّهُ حَرَسَ النَّبِيَّ صلی الله علیه و آله لَيلَةَ بَدرٍ</span><ref><p><span dir="rtl">قال ابن حجر في ذيل هٰذا الحديث: ليلة بدر غلط؛ فإنّه لم يشهد بدراً (الإصابة: ج۷ ص۲۷۳).</span></p></ref><span dir="rtl">، فَقالَ رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله: اللّٰهُمَّ احفَظ أبا قَتادَةَ كَما حَفِظَ نَبِيَّكَ هٰذِهِ اللَّيلَةَ.</span><ref><p><span dir="rtl">المعجم الصغير: ج۲ ص۱۵۲، تاريخ بغداد: ج۱۴ ص۴۴۰ الرقم ۷۸۱۳، الإصابة: ج۷ ص۲۷۳ الرقم ۱۰۴۱۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="18" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المعجم الصغير - به نقل از عبد اللّٰه</span>‌ <span dir="rtl">بن ابى قتاده، در بارۀ پدرش ابو قتادة بن حارث بن ربعى -: او در شب جنگ بدر</span><ref><p><span dir="rtl">ابن حجر در ذیل این حدیث مى</span>‌<span dir="rtl">گويد: «ابو قتاده در جنگ بدر حضور نداشته و از اين رو احتمال دارد که شب ديگرى بوده است».</span></p></ref> <span dir="rtl">از پيامبر صلی الله علیه و آله پاسدارى کرد و پيامبر خدا صلی الله علیه و آله گفت: «خدايا! از ابو قتاده محافظت کن، همان گونه که او امشب از پيامبرت محافظت کرد».</span></li></ol>

<span id="ابن-الأدرع"></span>
=== <span dir="rtl">۲ / ۲ - ۶: اِبنُ الأَدرَعِ</span> ===

<span dir="rtl">۲ / ۲ - ۶</span><span dir="rtl">: ابن اَدرَع</span>

<ol start="19" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">مسند ابن حنبل عن ابن الأدرع: كَنتُ أحرُسُ النَّبِيَّ صلی الله علیه و آله ذاتَ لَيلَةٍ، فَخَرَجَ لِبَعضِ حاجَتِهِ، قالَ: فَرَآني فَأَخَذَ بِيَدي فَانطَلَقنا، فَمَرَرنا عَلیٰ رَجُلٍ يُصَلّي يَجهَرُ بِالقُرآنِ، فَقالَ النَّبِيُّ صلی الله علیه و آله: عَسیٰ أن يَكونَ مُرائِياً.</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ: قُلتُ: يا رَسولَ اللهِ، يُصَلّي، يَجهَرُ بِالقُرآنِ؟!</span>

<span dir="rtl">قالَ: فَرَفَضَ</span><ref><span dir="rtl">رَفَضتُ الشيءَ: ترکتُه (لسان العرب: ج۷ ص۱۵۶ «رفض»).</span></ref> <span dir="rtl">يَدي ثُمَّ قالَ: إنَّكُم لن</span>‌<span dir="rtl">تَنالوا هٰذَا الأَمرَ بِالمُغالَبَةِ.</span>

<span dir="rtl">قالَ: ثُمَّ خَرَجَ ذاتَ لَيلَةٍ و أنَا أحرُسُهُ لِبَعضِ حاجَتِهِ، فَأَخَذَ بِيَدي، فَمَرَرنا عَلیٰ رَجُلٍ يُصَلّي بِالقُرآنِ، قالَ: فَقُلتُ: عَسیٰ أن يَكونَ مُرائِياً!</span>

<span dir="rtl">فَقالَ النَّبِيُّ صلی الله علیه و آله: كَلّا إنَّهُ أوّابٌ</span><ref><span dir="rtl">الأوّابُ: كالتّوابُ، و هو الراجع إلى اللّٰه</span>‌ <span dir="rtl">تعالى بترك المعاصي و فعل الطاعات (مفردات ألفاظ القرآن: ص۹۷ «أوب»). و في تاريخ دمشق: «أوّاه» بدل «أوّاب»: و هو المتأوّهُ المُتضرِّعُ، و قيل: الكثير البكاء (النهاية: ج۱ ص۸۲ «أوه»).</span></ref><span dir="rtl">.</span>

<span dir="rtl">قالَ: فَنَظَرتُ، فَإذا هُوَ عَبدُ اللهِ ذُو النِّجادَينِ (ذُو البِّجادَینِ).</span><ref><span dir="rtl">مسند ابن حنبل، ج۷ ص۱۳ ح۱۸۹۹۳، اُسد الغابة: ج۲ ص۵۱۵ الرقم ۲۱۵۱، تاريخ دمشق: ج۲۲ ص۱۰۲ نحوه.</span></ref>

<ol start="19" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">مسند ابن حنبل - به نقل از ابن اَدرَع -: شبى از پيامبر صلی الله علیه و آله پاسدارى مى</span>‌<span dir="rtl">کردم. ايشان براى کارى بيرون آمد و مرا ديد. دستم را گرفت و با هم رفتيم. بر مردى گذشتيم که در نمازش قرآن را بلند مى</span>‌<span dir="rtl">خواند. پيامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «شايد رياکار باشد!».</span></li></ol>

<span dir="rtl">گفتم: اى پيامبر خدا! او نماز مى</span>‌<span dir="rtl">خواند و قرآن را در نماز، بلند مى</span>‌<span dir="rtl">خواند؟!</span>

<span dir="rtl">پس، دستم را رها کرد و سپس فرمود: «شما با سختگيرى بر خود به اين امر (حقيقت دين) نمى</span>‌<span dir="rtl">رسيد».</span><ref><span dir="rtl">مقصود، آن است که قرب الهى با سختگيرى بر خود و جنگیدن با غرايز طبيعى حاصل نمى</span>‌<span dir="rtl">آيد؛ بلکه بايد عبادت را با رفق و نرمى انجام داد.</span></ref>

<span dir="rtl">شبى ديگر نيز من از پيامبر صلی الله علیه و آله محافظت مى</span>‌<span dir="rtl">کردم که باز براى کارى بيرون آمد و دست مرا گرفت و بر مردى گذشتيم که در نماز، قرآن مى</span>‌<span dir="rtl">خواند. گفتم: شايد او رياکار باشد!</span>

<span dir="rtl">پيامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «هرگز! او اهل بازگشت و توبه است».</span>

<span dir="rtl">نگاه کردم، ديدم عبد اللّٰه</span>‌ <span dir="rtl">ذو نَجادَين است.</span>

<span id="أنس-بن-أبي-مرثد-الغنوي"></span>
=== <span dir="rtl">۲ / ۲ - ۷: أنَسُ بنُ أبي مَرثَدٍ الغَنَوِيُّ</span> ===

<span dir="rtl">۲ / ۲ - ۷</span><span dir="rtl">: اَنَس بن ابی مَرثَد غَنَوی</span>

<ol start="20" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">سنن أبي داوود عن سهل بن الحنظلية: أنَّهُم ساروا مَعَ رَسولِ اللهِ صلی الله علیه و آله يَومَ حُنَينٍ فَأَطنَبُوا</span><ref><p><span dir="rtl">أطنَبَ في الشيء: إذا بالغ فیه و اجتهد (اُنظر: لسان العرب: ج۱ ص۵۶۲ «طنب»).</span></p></ref> <span dir="rtl">السَّيرَ، حَتّیٰ كانَت عَشِيَّةً... ثُمَّ قالَ: مَن يَحرُسُنَا اللَّيلَةَ؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ أنَسُ بنُ أبي مَرثَدٍ الغَنَوِيُّ: أنَا يا رَسولَ اللهِ.</span>

<span dir="rtl">قالَ: فَاركَب.</span>

<span dir="rtl">فَرَكِبَ فَرَساً لَهُ، فَجاءَ إلیٰ رَسولِ اللهِ صلی الله علیه و آله فَقالَ لَهُ رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله: اِستَقبِل هٰذَا الشِّعبَ</span><ref><span dir="rtl">الشِّعب: ما انفرَجَ بین جَبَلَین. و الشِّعب: مسیل الماء في بطن من الأرض (لسان العرب: ج۱ ص۴۹۹ «شعب»).</span></ref> <span dir="rtl">حَتّیٰ تَكونَ في أعلاهُ، و لا نُغَرَّنَّ مِن قِبَلِكَ اللَّيلَةَ.</span><ref><span dir="rtl">سنن أبي داوود: ج۳ ص۹ ح۲۵۰۱، السنن الكبریٰ للنسائي: ج۵ ص۲۷۳ ح۸۸۷۰، المستدرك علیٰ الصحيحين: ج۲ ص۹۳ ح۲۴۳۳ کلاهما نحوه.</span></ref>

<ol start="20" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">سنن أبى داوود - به نقل از سهل بن حنظليّه -: در نبرد حُنَين، همراه پيامبر خدا صلی الله علیه و آله مسير زيادى را طى کردند تا شب فرا رسيد.… پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «چه کسى امشب از ما محافظت مى</span>‌<span dir="rtl">کند؟».</span></li></ol>

<span dir="rtl">اَنَس بن ابى مَرثَد غَنَوى گفت: من، اى پيامبر خدا!</span>

<span dir="rtl">پيامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «سوار شو».</span>

<span dir="rtl">او سوار اسبش شد و نزد پيامبر خدا صلی الله علیه و آله آمد. پيامبر خدا صلی الله علیه و آله به او فرمود: «اين گردنه را بگير و برو تا به بالايش برسى. مبادا امشب از جاى تو، شبيخون بخوريم!».</span>

<span id="أنس-بن-مالك"></span>
=== <span dir="rtl">۲ / ۲ - ۸: أنَسُ بنُ مالِكٍ</span> ===

<span dir="rtl">۲ / ۲ - ۸</span><span dir="rtl">: اَنَس بن مالک</span>

<ol start="21" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">تفسير الآلوسي عن أنس: كُنتُ مَعَ النَّبِيِّ صلی الله علیه و آله في سَفَرٍ، فَقالَ: مَن يَكلَؤ</span>‌<span dir="rtl">نَا</span><ref><p><span dir="rtl">كَلَأهُ يَكلَؤُه</span>‌<span dir="rtl">: حرسه و حفظه (لسان العرب: ج۱ ص۱۴۶ «كلأ»).</span></p></ref> <span dir="rtl">اللَّيلَةَ؟ فَقُلتُ: أنا.</span><ref><p><span dir="rtl">تفسير الآلوسي: ج۲۴ ص۸، تاريخ بغداد: ج۲ ص۱۹۳ الرقم ۶۱۷ و ليس فيه ذيله، نصب الراية: ج۲ ص۱۵۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="21" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">تفسیر الآلوسی - به نقل از اَنَس -: همراه پيامبر صلی الله علیه و آله در سفر بوديم که فرمود: «چه کسى امشب از ما محافظت مى</span>‌<span dir="rtl">کند؟». گفتم: من.</span></li></ol>

<span id="بلال"></span>
=== <span dir="rtl">۲ / ۲ - ۹: بِلالٌ</span> ===

<span dir="rtl">۲ / ۲ - ۹</span><span dir="rtl">: بِلال</span>

<ol start="22" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الوافي بالوفيات _ في ذِكرِ حُرّاسِ النَّبِيِّ صلی الله علیه و آله _: حَرَسَهُ سَعدُ بنُ مُعاذٍ يَومَ بَدرٍ، و ذَكوانُ بنُ عَبدِ قَيسٍ و مُحَمَّدُ بنُ مَسلَمَةَ بِاُحُدٍ، وَ الزُّبَيرُ يَومَ الخَندَقِ، و عَبّادُ بنُ بِشرٍ و سَعدُ بنُ أبي وَقّاصٍ و أبو أيّوبَ بِخَيبَرَ، و بِلالٌ بِوادِي القُریٰ</span><ref><p><span dir="rtl">وادي القرى: وادٍ بين الشام و المدينة، و هو بين تيماء و خيبر، فيه قرى كثيرة و بها سُمّي وادي القرىٰ، وادي القریٰ (معجم البلدان: ج۴ ص۳۳۸).</span></p></ref><span dir="rtl">.</span><ref><p><span dir="rtl">الوافي بالوفيات: ج۱ ص۸۸؛ المناقب لابن شهرآشوب: ج۱ ص۱۶۳ نحوه، بحار الأنوار: ج۲۲ ص۲۴۸ ح۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="22" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الوافى بالوفيات - در يادکرد از محافظان پيامبر صلی الله علیه و آله -: سعد بن مُعاذ در جنگ بدر از پيامبر صلی الله علیه و آله پاسدارى مى</span>‌<span dir="rtl">کرد و در جنگ اُحُد، ذکوان بن عبد قيس و محمّد بن مَسلمه، و در جنگ خندق، زبير و در جنگ خيبر، سعد بن ابى وقّاص و ابو ايّوب، و در وادی القری</span><ref><p><span dir="rtl">وادی القریٰ: درّه</span>‌<span dir="rtl">ای در مسیر مدینه به شام و میان تیما و خیبر است. از آن رو که روستاهای بسیاری در این درّه واقع شده</span>‌<span dir="rtl">اند، وادی القُری (درّۀ روستاها) نامیده شده است.</span></p>
<p><span dir="rtl"></span></p></ref><span dir="rtl">، بِلال.</span></li></ol>

 

<ol start="23" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عيون الأثر _ في ذِكرِ حُرّاسِهِ صلی الله علیه و آله _: حَرَسَهُ يَومَ بَدرٍ حينَ نامَ فِي العَريشِ: سَعدُ بنُ مُعاذٍ، و يَومَ اُحُدٍ مُحَمَّدُ بنُ مَسلَمَةَ، و يَومَ الخَندَقِ الزُّبَيرُ بنُ العَوّامِ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">و حَرَسَهُ لَيلَةَ بَنیٰ بِصَفِيَّةَ أبو أيّوبَ الأَنصارِيُّ بِخَيبَرَ أو بِبَعضِ طَريقِها، فَذَكَرَ أنَّ رَسولَ اللهِ صلی الله علیه و آله قالَ: اللّٰهُمَّ احفَظ أبا أيّوبَ كَما باتَ يَحفَظُني.</span>

<span dir="rtl">و حَرَسَهُ بِوادِي القُریٰ: بِلالٌ و سَعدُ بنُ أبي وَقّاصٍ و ذَكوانُ بنُ عَبدِ قَيسٍ.</span>

<ol start="23" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عيون الأثر - در يادکرد از محافظان پيامبر صلی الله علیه و آله -: در جنگ بدر، هنگامى که پيامبر صلی الله علیه و آله در خیمۀ فرماندهى خوابيده بود،</span><ref><p><span dir="rtl">مقصود، شبی است که فردايش جنگ بدر روى داد.</span></p></ref> <span dir="rtl">سعد بن مُعاذ از او محافظت مى</span>‌<span dir="rtl">کرد و در جنگ اُحُد، محمّد بن مَسلمه و در نبرد خندق، زبير بن عوّام.</span></li></ol>

<span dir="rtl">محافظ پيامبر صلی الله علیه و آله در جنگ خيبر يا بخشى از مسير آن در نخستين شبى که نزد صفّيه [دختر حُیّی بن اَخطب] به سر برد، ابو ايّوب انصارى بود. گفته</span>‌<span dir="rtl">اند که پيامبر خدا برايش چنين دعا کرد: «خدايا! ابو ايّوب را حفظ کن، همان گونه که امشب مرا حفظ کرد».</span>

<span dir="rtl">محافظان پيامبر صلی الله علیه و آله در وادی القُریٰ، بِلال، سعد بن ابى وقّاص و ذَکوان بن عبد قيس بودند</span>.

<span id="حذيفة"></span>
=== <span dir="rtl">۲ / ۲ - ۱۰: حُذَيفَةُ</span> ===

<span dir="rtl">۲ / ۲ - ۱۰</span><span dir="rtl">: حُذَیفَه</span>

<ol start="24" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">مجمع البيان: إنَّ النَّبِيَّ صلی الله علیه و آله لَمّا نَزَلَت هٰذِهِ الآيَةُ: (وَاللهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ)</span><ref><p><span dir="rtl">المائدة: ۶۷.</span></p></ref><span dir="rtl">، قالَ لِحُرّاسٍ مِن أصحابِهِ كانوا يَحرُسونَهُ _ مِنهُم سَعدٌ و حُذَيفَةُ _: اِلحَقوا بِمَلاحِقِكُم؛ فَإنَّ اللهَ تَعالیٰ عَصَمَني مِنَ النّاسِ.</span><ref><p><span dir="rtl">مجمع البيان: ج۳ ص۳۴۵، التبيان في تفسير القرآن: ج۳ ص۵۷۴ نحوه، بحار الأنوار: ج۱۷ ص۱۷۶؛ تفسير الطبري: ج۴ الجزء ۶ ص۳۰۸ عن عبد اللّه</span>‌ <span dir="rtl">بن شقيق نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="24" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">مجمع البيان: روايت شده: هنگامى که آيۀ: (و خداوند، تو را از [گزند] مردم حفظ مى</span>‌<span dir="rtl">کند) نازل شد، پيامبر صلی الله علیه و آله به يارانش که از او محافظت مى</span>‌<span dir="rtl">کردند - و سعد و حُذَيفه از آنان بودند -، فرمود: «در پى کار خود برويد که خداوند متعال، مرا از مردم حفظ مى</span>‌<span dir="rtl">کند».</span></li></ol>

 

<ol start="25" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">أسباب النزول عن عائشة: سَهِرَ رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله ذاتَ لَيلَةٍ، فَقُلتُ: يا رَسولَ اللهِ، ما شَأنُكَ؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ: ألا رَجُلٌ صالِحٌ يَحرُسُنَا اللَّيلَةَ!</span>

<span dir="rtl">فَقالَت: بَينَما نَحنُ في ذٰلِكَ سَمِعتُ صَوتَ السِّلاحِ، فَقالَ: مَن هٰذا؟</span>

<span dir="rtl">قالَ: سَعدٌ و حُذَيفَةُ، جِئنا نَحرُسُكَ.</span>

<span dir="rtl">فَنامَ رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله حَتّیٰ سَمِعتُ غَطيطَهُ</span><ref><span dir="rtl">الغطيط: الصوتُ الذي يَخرجُ مَعَ نَفَسِ النائمِ (النهاية: ج۳ ص۳۷۲ «غطط»).</span></ref><span dir="rtl">.</span><ref><span dir="rtl">أسباب النزول: ص۲۰۴ ح۴۰۴، تفسير القرطبي: ج۶ ص۲۴۴، تفسير الثعلبي: ج۴ ص۹۱ ح۹۷ و فيهما «يحرسني» بدل «يحرسنا».</span></ref>

<ol start="25" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">أسباب النزول - به نقل از عايشه -: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله شبى بيدار ماند. گفتم: اى پيامبر خدا! چه شده است؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">فرمود: «آيا مرد شايسته</span>‌<span dir="rtl">اى نيست که امشب از ما محافظت کند؟».</span>

<span dir="rtl">در اين گفتگو بوديم که صداى [به هم خوردن] سلاح را شنيدم. پيامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «کيست؟».</span>

<span dir="rtl">سعد و حذيفه گفتند: آمده</span>‌<span dir="rtl">ايم تا از شما محافظت کنيم.</span>

<span dir="rtl">پس پيامبر خدا صلی الله علیه و آله خوابيد تا آن جا که خُر و پفش را شنيدم.</span>

<span id="ذكوان"></span>
=== <span dir="rtl">۲ / ۲ - ۱۱: ذَكوانُ</span> ===

<span dir="rtl">۲ / ۲ - ۱۱</span><span dir="rtl">: ذَکوان</span>

<ol start="26" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد عن الواقدي _ في ذِكرِ غَزوَةِ اُحُدٍ _: فَلَبِسَ ذَكوانُ دِرعَهُ، و أخَذَ دَرَقَتَهُ، فَكانَ يَطوفُ عَلَى العَسكَرِ تِلكَ اللَّيلَةَ، و يُقالُ: كانَ يَحرُسُ رَسولَ اللهِ صلی الله علیه و آله لَم يُفارِقهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج۱۴ ص۲۲۹، إمتاع الأسماع: ج۱ ص۱۳۶، سبل الهدیٰ و الرشاد: ج۴ ص۱۸۷ كلاهما نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="26" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">شرح نهج البلاغة، ابن ابى الحديد - به نقل از واقدى، در يادکرد از جنگ اُحُد -: ذَکوان، زرهش را به تن کرد و سپرش را بر گرفت و آن شب، گِرد لشکر مى</span>‌<span dir="rtl">چرخيد. گفته مى</span>‌<span dir="rtl">شود: از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله محافظت مى</span>‌<span dir="rtl">کرد و از او جدا نمى</span>‌<span dir="rtl">شد.</span></li></ol>

<span id="زياد-بن-أسيد"></span>
=== <span dir="rtl">۲ / ۲ - ۱۲: زِيادُ بنُ أسيدٍ</span> ===

<span dir="rtl">۲ / ۲ - ۱۲</span><span dir="rtl">: زیاد بن اَسید</span>

<ol start="27" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الباقر علیه السلام _ في ذِکرِ فَتحِ مَكَّةَ _: كانَ العَبّاسُ بنُ عَبدِ المُطَّلِبِ خَرَجَ يَتَلَقّیٰ رَسولَ اللهِ صلی الله علیه و آله، و مَعَهُ أبو سُفيانَ بنُ الحارِثِ و عَبدُ اللهِ بنُ أبي اُمَيَّةَ، و قَد تَلَقّاهُ بِنيقِ العُقابِ</span><ref><p><span dir="rtl">نيق العُقاب: موضع بين مكّة و المدينة، قرب الجحفة (معجم البلدان: ج۵ ص۳۳۳).</span></p></ref><span dir="rtl">، و رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله في قُبَّتِهِ، و عَلیٰ حَرَسِهِ يَومَئِذٍ زِيادُ بنُ أسيدٍ.</span><ref><p><span dir="rtl">إعلام الوریٰ: ج۱ ص۲۱۹، بحار الأنوار: ج۲۱ ص۱۲۷ ح۲۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="27" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام باقر علیه السلام - در یادکرد از فتح مکّه -: عبّاس بن عبد المطّلب براى ديدار پيامبر خدا صلی الله علیه و آله از مکّه بيرون آمد و ابو سفيان بن حارث و عبد اللّٰه</span>‌ <span dir="rtl">بن ابى اميّه هم با او بودند. او پيامبر صلی الله علیه و آله را در نيق العُقاب</span><ref><p><span dir="rtl">نيق العقاب، جايى در بين مکّه و مدينه و در نزديکى جُحفه است.</span></p></ref> <span dir="rtl">ديدار کرد. پيامبر خدا صلی الله علیه و آله در خيمه</span>‌<span dir="rtl">اش بود و آن روز، زياد بن اَسيد، فرماندهى محافظان پيامبر صلی الله علیه و آله را به عهده داشت.</span></li></ol>

<span id="سارية"></span>
=== <span dir="rtl">۲ / ۲ - ۱۳: سارِيَةُ</span> ===

<span dir="rtl">۲ / ۲ - ۱۳</span><span dir="rtl">: ساریه</span>

<ol start="28" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">تاريخ دمشق: أتیٰ [اُسَيدُ بنُ أبي إياسٍ] رَسولَ اللهِ صلی الله علیه و آله و سارِيَةُ قائِمٌ بِالسَّيفِ عِندَ رَأسِهِ يَحرُسُهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">تاريخ دمشق: ج۲۰ ص۲۱ ح۴۵۸۸ عن أبي هريرة، سبل الهدیٰ و الرشاد: ج۶ ص۲۷۱ و ۳۶۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="28" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">تاريخ دمشق: اُسَيد بن ابى اِياس نزد پيامبر خدا صلی الله علیه و آله آمد، در حالى که ساريه با شمشير نزد سر پيامبر صلی الله علیه و آله ايستاده بود و از ايشان محافظت مى</span>‌<span dir="rtl">کرد.</span></li></ol>

<span id="سعد-بن-أبي-وقاص"></span>
=== <span dir="rtl">۲ / ۲ - ۱۴: سَعدُ بنُ أبي وَقّاصٍ</span> ===

<span dir="rtl">۲ / ۲ - ۱۴</span><span dir="rtl">: سعد بن ابی وقّاص</span>

<ol start="29" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">صحيح البخاري عن عائشة: أرِقَ النَّبِيُّ صلی الله علیه و آله ذاتَ لَيلَةٍ، فَقالَ: لَيتَ رَجلاً صالِحاً مِن أصحابي يَحرُسُنِي اللَّيلَةَ! إذ سَمِعنا صَوتَ السِّلاحِ، قالَ: مَن هٰذا؟ قيلَ: سَعدٌ يا رَسولَ اللهِ، جِئتُ أحرُسُكَ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَنامَ النَّبِيُّ صلی الله علیه و آله حَتّیٰ سَمِعنا غَطيطَهُ.</span><ref><span dir="rtl">صحيح البخاري: ج۶ ص۲۶۴۲ ح۶۸۰۴، صحيح مسلم: ج۴ ص۱۸۷۵ ح۳۹، الأدب المفرد: ص۲۵۹ ح۸۷۸.</span></ref>

<ol start="29" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">صحيح البخارى - به نقل از عايشه -: پيامبر صلی الله علیه و آله شبى نتوانست بخوابد و فرمود: «کاش مردى شايسته از يارانم، امشب از من پاسدارى مى</span>‌<span dir="rtl">کرد!» که صداى [به هم خوردن] سلاح شنيدیم. فرمود: «کيستى؟». گفته شد: سعد، اى پيامبر خدا! آمده</span>‌<span dir="rtl">ام تا از شما محافظت کنم.</span></li></ol>

<span dir="rtl">پس پيامبر صلی الله علیه و آله خوابيد، تا آن جا که خر و پفش را شنيديم.</span>

<ol start="30" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الاستيعاب: كانَ [سَعدُ بنُ أبي وَقّاصٍ] أحَدَ الفُرسانِ الشُّجعانِ مِن قُرَيشٍ الَّذينَ كانوا يَحرُسونَ رَسولَ اللهِ صلی الله علیه و آله في مَغازيهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الاستيعاب: ج۲ ص۱۷۲ الرقم ۹۶۸، تهذيب الكمال: ج۱۰ ص۳۱۲ الرقم ۲۲۲۹، تهذيب التهذيب: ج۲ ص۲۸۸ الرقم ۲۶۵۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="30" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الاستيعاب: سعد بن ابى وقّاص، يکى از سوارکاران شجاع قريش بود که از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله در جنگ</span>‌<span dir="rtl">هايش محافظت مى</span>‌<span dir="rtl">کردند.</span></li></ol>

<span id="سعد-بن-معاذ"></span>
=== <span dir="rtl">۲ / ۲ - ۱۵: سَعدُ بنُ مُعاذٍ</span> ===

<span dir="rtl">۲ / ۲ - ۱۵</span><span dir="rtl">: سعد بن مُعاذ</span>

<ol start="31" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">السيرة النبويّة لابن هشام عن ابن إسحاق _ في ذِكرِ غَزوَةِ بَدرٍ الكُبریٰ _: لَمّا وَضَعَ القَومُ أيدِيَهُم يَأْسِرونَ، و رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله فِي العَريشِ</span><ref><p><span dir="rtl">العَريشُ: ما يُستَظَلُّ به، يبنىٰ من سعف النخل مثل الكوخ (مجمع</span>‌ <span dir="rtl">البحرين: ج۲ ص۱۱۹۲ «عرش»).</span></p></ref><span dir="rtl">، و سَعدُ بنُ مُعاذٍ قائِمٌ عَلیٰ بابِ العَريشِ الَّذي فيهِ رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله، مُتَوَشِّحُ السَّيفِ، في نَفَرٍ مِنَ الأَنصارِ يَحرُسونَ رَسولَ اللهِ صلی الله علیه و آله؛ يَخافونَ عَلَيهِ كَرَّةَ العَدُوِّ.</span><ref><p><span dir="rtl">السيرة النبوية لابن هشام: ج۲ ص۲۸۰، تاريخ الطبري: ج۲ ص۴۴۹، الكامل في التاريخ: ج۱ ص۵۳۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="31" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">السيرة النبويّة، ابن هشام - به نقل از ابن اسحاق، در يادکرد از نبرد بزرگ بدر -: هنگامى که مسلمانان شروع به اسير گرفتن کردند، پيامبر خدا صلی الله علیه و آله در سراپردۀ فرماندهى بود و سعد بن مُعاذ بر درگاه آن ايستاده و با شمشيرى آويخته از گردن و به همراه تنى چند از انصار، از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله محافظت مى</span>‌<span dir="rtl">کرد؛ چون از هجوم دو بارۀ دشمن بيم داشتند.</span></li></ol>

<span id="عباد-بن-بشر"></span>
=== <span dir="rtl">۲ / ۲ - ۱۶: عَبّادُ بنُ بِشرٍ</span> ===

<span dir="rtl">۲ / ۲ - ۱۶</span><span dir="rtl">: عَبّاد بن بِشر</span>

<ol start="32" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الطبقات الكبرىٰ _ في ذِكرِ غَزوَةِ الخَندَقِ _: كانَ عَبّادُ بنُ بِشرٍ عَلیٰ حَرَسِ قُبَّةِ رَسولِ اللهِ صلی الله علیه و آله مَعَ غَيرِهِ مِنَ الأَنصارِ يَحرُسونَهُ كُلَّ لَيلَةٍ.</span><ref><p><span dir="rtl">الطبقات الكبرىٰ: ج۲ ص۶۷، عيون الأثر: ج۲ ص۳۷ و فيه «عماد» بدل «عبّاد» و ليس فيه «قبّة».</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="32" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الطبقات الکبرى - در يادکرد از نبرد خندق -: عَبّاد بن بِشر، فرمانده پاسداران خيمۀ پيامبر خدا صلی الله علیه و آله بود و با ديگر انصاريان، هر شب از ایشان محافظت مى</span>‌<span dir="rtl">کردند.</span></li></ol>

 

<ol start="33" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">إمتاع الأسماع _ في ذِكرِ غَزوَةِ الخَندَقِ _: كانَ عَبّادُ بنُ بِشرٍ ألزَمَ النّاسِ لِقُبَّةِ رَسولِ اللهِ صلی الله علیه و آله يَحرُسُها.</span><ref><p><span dir="rtl">إمتاع الأسماع: ج۱ ص۲۳۴، سبل الهدیٰ و الرشاد: ج۴ ص۳۷۶ نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="33" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">إمتاع الأسماع - در يادکرد از نبرد خندق -: عبّاد بن بِشر، بيشتر از ديگر مردمان، گرد خيمۀ پيامبر خدا صلی الله علیه و آله مى</span>‌<span dir="rtl">چرخيد و نگهبانی مى</span>‌<span dir="rtl">کرد.</span></li></ol>

<span id="عباس-بن-عبد-المطلب"></span>
=== <span dir="rtl">۲ / ۲ - ۱۷: عَبّاسُ بنُ عَبدِ المُطَّلِبِ</span> ===

<span dir="rtl">۲ / ۲ - ۱۷</span><span dir="rtl">: عبّاس بن عبد المطّلب</span>

<ol start="34" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المعجم الصغير عن أبي سعيد الخدري: كانَ العَبّاسُ _ عَمُّ رَسولِ اللهِ صلی الله علیه و آله _ فيمَن يَحرُسُهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">المعجم الصغير: ج۱ ص۱۴۹، المعجم الأوسط: ج۴ ص۲۱ ح۳۵۱۰، تفسير ابن كثير: ج۳ ص۱۴۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="34" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المعجم الصغير - به نقل از ابو سعيد خُدرى -: عبّاس، عموى پيامبر خدا صلی الله علیه و آله، جزو کسانى بود که از ايشان محافظت مى</span>‌<span dir="rtl">کردند.</span></li></ol>

<span id="عصمة-بن-مالك"></span>
=== <span dir="rtl">۲ / ۲ - ۱۸: عِصمَةُ بنُ مالِكٍ</span> ===

<span dir="rtl">۲ / ۲ - ۱۸</span><span dir="rtl">: عصمة بن مالک</span>

<ol start="35" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">تفسير ابن كثير عن عصمة بن مالك: كُنّا نَحرُسُ رَسولَ اللهِ صلی الله علیه و آله بِاللَّيلِ، حَتّیٰ نَزَلَت: (وَاللهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ)</span><ref><p><span dir="rtl">المائدة: ۶۷.</span></p></ref> <span dir="rtl">فَتَرَكَ الحَرَسَ.</span><ref><p><span dir="rtl">تفسير ابن كثير: ج۳ ص۱۴۴، الدرّ المنثور: ج۳ ص۱۱۸ نقلاً عن الطبراني و ابن مردويه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="35" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">تفسير ابن کثير - به نقل از عصمة بن مالک -: ما در شب از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله پاسدارى مى</span>‌<span dir="rtl">کرديم، تا آن که آيۀ (و خداوند، تو را از [گزند] مردم حفظ مى</span>‌<span dir="rtl">کند) نازل شد. پس محافظان را مرخّص کرد.</span></li></ol>

<span id="على-بن-أبي-طالب-علیه-السلام"></span>
=== <span dir="rtl">۲ / ۲ - ۱۹: عَلِىُّ بنُ أبي طالِبٍ علیه السلام</span> ===

<span dir="rtl">۲ / ۲ - ۱۹</span><span dir="rtl">: علی بن ابی طالب علیه السلام</span>

<ol start="36" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">تفسير السمرقندي _ في ذِكرِ غَزوَة بَدرٍ ‌_: كانَ عَلِيٌّ علیه السلام وَ الزُّبَيرُ يَحرُسانِ رَسولَ اللهِ صلی الله علیه و آله.</span><ref><p><span dir="rtl">تفسير السمرقندي: ج۲ ص۷.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="36" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">تفسير السمرقندى - در يادکرد از نبرد بدر -: على علیه السلام و زبير، از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله پاسدارى مى</span>‌<span dir="rtl">کردند.</span></li></ol>

<span dir="rtl">راجع: ۲ / ۱. مَحرَس النبيّ صلی الله علیه و آله.</span>

<span dir="rtl">ر.ک: ۲ / ۱. محلّ نگهبانی از پیامبر صلی الله علیه و آله.</span>

<span id="الفاكه-بن-سكن-الأنصاري"></span>
=== <span dir="rtl">۲ / ۲ - ۲۰: الفاكِهُ بنُ سَكَنٍ الأنصارِيُّ</span> ===

<span dir="rtl">۲ / ۲ - ۲۰</span><span dir="rtl">: فاکه بن سَکَن انصاری</span>

<ol start="37" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">اُسد الغابة: الفاكِهُ بنُ سَكَنِ بنِ زَيدِ بنِ خَنساءَ بنِ كَعبِ بنِ عُبَيدِ بنِ عَدِيِّ بنِ غَنمِ بنِ كَعبِ بنِ سَلَمَةَ الأَنصارِيُّ السُّلَمِيُّ، شَهِدَ المَشاهِدَ كُلَّها بَعدَ بَدرٍ، و كانَ حارِسَ رَسولِ اللهِ صلی الله علیه و آله.</span><ref><p><span dir="rtl">اُسد الغابة: ج۴ ص۳۳۳ الرقم ۴۱۹۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="37" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">اُسد الغابة: فاکه بن سَکَن بن زيد بن خَنساء بن کعب بن عُبَيد بن عدىّ بن غنم بن کعب بن سَلَمۀ انصارى سُلَمى، در همۀ نبردهاى پس از بدر، حضور داشت و محافظ پيامبر خدا صلی الله علیه و آله بود.</span></li></ol>

<span id="محمد-بن-مسلمة"></span>
=== <span dir="rtl">۲ / ۲ - ۲۱: مُحَمَّدُ بنُ مَسلَمَةَ</span> ===

<span dir="rtl">۲ / ۲ - ۲۱</span><span dir="rtl">: محمّد بن مَسلمه</span>

<ol start="38" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">تاريخ الإسلام عن إسحاق بن أبي فروة: كانَ مُحَمَّدُ [بنُ مَسلَمَةَ] يُقالُ لَهُ: حارِسُ نَبِيِّ اللهِ صلی الله علیه و آله.</span><ref><p><span dir="rtl">تاريخ الإسلام: ج۴ ص۱۱۵، تاريخ دمشق: ج۵۵ ص۲۸۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="38" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">تاريخ الإسلام - به نقل از اسحاق بن ابى فروه -: به محمّد بن مَسلمه گفته مى</span>‌<span dir="rtl">شد: پاسدار پيامبر خدا.</span></li></ol>

 

<ol start="39" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">شرح كتاب السير: ذُكِرَ فِي المَغازي أنَّ مُحَمَّدَ بنَ مَسلَمَةَ كانَ عَلیٰ حَرَسِ رَسولِ اللهِ صلی الله علیه و آله في بَعضِ اللَّيالي.</span><ref><p><span dir="rtl">شرح كتاب السير: ج۱ ص۲۹۳ الرقم ۳۹۳ و راجع الوافي بالوفيّات: ج۱ ص۸۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="39" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">شرح کتاب السير: در مغازى</span><ref><p><span dir="rtl">مقصود از «مغازى»، کتاب</span>‌<span dir="rtl">هايى هستند که در بارۀ غزوه</span>‌<span dir="rtl">ها و نبردهاى پيامبر خدا صلی الله علیه و آله نگاشته شده</span>‌<span dir="rtl">اند.</span></p></ref> <span dir="rtl">ذکر شده است که محمّد بن مَسلمه برخى شب</span>‌<span dir="rtl">ها مسئول محافظان پيامبر خدا صلی الله علیه و آله بود.</span></li></ol>

<span id="المغيرة-بن-شعبة-الثقفي"></span>
=== <span dir="rtl">۲ / ۲ - ۲۲: المُغيرَةُ بنُ شُعبَةَ الثَّقَفِيُّ</span> ===

<span dir="rtl">۲ / ۲ - ۲۲</span><span dir="rtl">: مُغیرة بن شُعبۀ ثَقَفی</span>

<ol start="40" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الوافي بالوفيّات: وَقَفَ المُغيرَةُ بنُ شُعبَةَ الثَّقَفِيُّ عَلیٰ رَأسِهِ</span><ref><p><span dir="rtl">أي علی رأس رسول اللّٰه صلی الله علیه و آله.</span></p></ref> <span dir="rtl">بِالسَّيفِ يَومَ الحُدَيبِيَةِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الوافي بالوفيّات: ج۱ ص۸۸، سبل الهدیٰ و الرشاد: ج۱۱ ص۳۹۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="40" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الوافى بالوفيّات: در ماجراى حديبيه، مغيرة بن شعبۀ ثقفى با شمشير، بالاى سر پيامبر صلی الله علیه و آله به نگهبانی ايستاد.</span></li></ol>

<span id="المقداد-بن-الأسود"></span>
=== <span dir="rtl">۲ / ۲ - ۲۳: المِقدادُ بنُ الأَسوَدِ</span> ===

<span dir="rtl">۲ / ۲ - ۲۳</span><span dir="rtl">: مِقداد بن اَسوَد</span>

<ol start="41" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المستدرك على الصحيحين عن أبي راشد الحرّاني: رَأَيتُ المِقدادَ بنَ الأَسوَدِ _ حارِسَ رَسولِ اللهِ صلی الله علیه و آله _ جالِساً عَلیٰ تابوتٍ</span><ref><p><span dir="rtl">التابوت: الصُّندوق (تاج العروس: ج۱ ص۳۲۹ «توب»).</span></p></ref> <span dir="rtl">مِن تَوابيتِ الصَّيارِفَةِ بِحِمصٍ.</span><ref><p><span dir="rtl">المستدرك على الصحيحين: ج۳ ص۳۹۳ ح۵۴۸۷.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="41" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المستدرک علی الصحیحین - به نقل از ابو راشد حرّانی -: مقداد بن اسود، محافظ پیامبر خدا صلی الله علیه و آله را دیدم که در حِمص، روی یکی از صندوق</span>‌<span dir="rtl">های چوبی صرّافان نشسته بود.</span></li></ol>

<span id="آخرون"></span>
=== <span dir="rtl">۲ / ۲ - ۲۴: آخَرونَ</span> ===

<span dir="rtl">۲ / ۲ - ۲۴</span><span dir="rtl">: دیگران</span>

<ol start="42" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">تفسير السمعاني: رُوِيَ أنَّ أصحابَ النَّبِيِّ صلی الله علیه و آله افتَرَقوا يَومَ بَدرٍ فِرقَتَينِ: فِرقَةً كانَت تُقاتِلُ و تَأْسِرُ، و فِرقَةً تَحرُسُ رَسولَ اللهِ صلی الله علیه و آله، ثُمَّ تَنازَعوا، فَقالَتِ الفِرقَةُ المُقاتِلَةُ: الغَنائِمُ لَنا؛ قاتَلنا و أسَرنا، و قالَ الآخَرونَ: كُنّا رِدءاً</span><ref><p><span dir="rtl">الرِّدءُ: المعين. و فلان رِدءٌ لفلان، أي ينصره و يشدّ ظهره (لسان العرب: ج۱ ص۸۴ «ردأ»).</span></p></ref> <span dir="rtl">لَكُم، و نَحرُسُ رَسولَ اللهِ؛ فَالغَنيمَةُ بَينَنا!</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَنَزَلَ قَولُهُ تَعالیٰ: (يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْأَنْفَالِ)</span><ref><span dir="rtl">الأنفال: ۱.</span></ref><span dir="rtl">.</span><ref><span dir="rtl">تفسير السمعاني: ج۱ ص۲۴۶ _ ۲۴۷.</span></ref>

<ol start="42" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">تفسير السمعانى: روايت شده که ياران پيامبر صلی الله علیه و آله در جنگ بدر، دو دسته شدند. دسته</span>‌<span dir="rtl">اى مى</span>‌<span dir="rtl">جنگيدند و اسير مى</span>‌<span dir="rtl">گرفتند و دسته</span>‌<span dir="rtl">اى، از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله محافظت مى</span>‌<span dir="rtl">کردند. سپس [بر سر تقسيم غنائم] با يکديگر درگير شدند. دستۀ جنگجو مى</span>‌<span dir="rtl">گفتند: غنيمت، حقّ ماست. ما جنگيده</span>‌<span dir="rtl">ايم و اسير گرفته</span>‌<span dir="rtl">ايم! و دستۀ ديگر مى</span>‌<span dir="rtl">گفتند: ما ياور و پشتيبان شما بوديم و از پيامبر خدا حفاظت مى</span>‌<span dir="rtl">کرديم. پس غنيمت بايد ميان ما [نیز] تقسيم شود. در اين حال، آيۀ (از تو در بارۀ انفال مى</span>‌<span dir="rtl">پرسند) نازل شد.</span></li></ol>

 

<ol start="43" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">السنن الكبرىٰ عن أبي أمامة الباهلي: سَأَلتُ عُبادَةَ بنَ الصّامِتِ عَنِ الأَنفالِ، قالَ: فينا _ أصحابِ بَدرٍ _ نَزَلَت، و ذٰلِكَ أنَّ رَسولَ اللهِ صلی الله علیه و آله حَينَ التَقَى النّاسُ بِبَدرٍ نَفَلَ كُلَّ امرِئٍ ما أصابَ، و كُنّا أثلاثاً: ثُلُثٌ يُقاتِلونَ العَدُوَّ و يَأسِرونَ، و ثُلُثٌ يَجمَعونَ النَّفلَ، و ثُلُثٌ قِيامٌ دونَ رَسولِ اللهِ صلی الله علیه و آله يَخشَونَ عَلَيهِ كَرَّةَ العَدُوِّ حَرَساً لَهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">السنن الكبرىٰ: ج۶ ص۴۷۸ ح۱۲۷۱۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="43" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">السنن الکبرى - به نقل از ابو اُمامۀ باهلى -: از عبادة بن صامت در بارۀ [آيۀ] انفال پرسيدم. گفت: در بارۀ ما بدريان نازل شد؛ زيرا پيامبر خدا صلی الله علیه و آله به هنگام رويارويى مسلمانان با قريش در جنگ بدر، به هر کس همان را داد که به آن، دست يافته بود. ما سه دسته بوديم: دسته</span>‌<span dir="rtl">اى با دشمن مى</span>‌<span dir="rtl">جنگيدند و اسير مى</span>‌<span dir="rtl">گرفتند، دسته</span>‌<span dir="rtl">اى غنيمت</span>‌<span dir="rtl">ها را گرد مى</span>‌<span dir="rtl">آوردند و دستۀ سوم به گِرد پيامبر خدا صلی الله علیه و آله نگهبانی می</span>‌<span dir="rtl">کردند تا مبادا دشمن به او هجوم بياورد.</span></li></ol>

 

<ol start="44" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المغازي _ في ذِكرِ أحداثِ ما قَبلَ الخُروجِ إلیٰ اُحُدٍ _: باتَت وُجوهُ الأَوسِ وَ الخَزرَجِ _ سَعدُ بنُ مُعاذٍ، و اُسيدُ بنُ حُضَيرٍ، و سَعدُ بنُ عُبادَةَ، في عِدَّةٍ _ لَيلَةَ الجُمُعَةِ عَلَيهِمُ السِّلاحُ، فِي المَسجِدِ بِبابِ النَّبِيِّ صلی الله علیه و آله؛؛ خَوفاً مِن بَياتِ المُشرِكينَ، و حَرَسَتِ المَدينَةَ تِلكَ اللَّيلَةَ حَتّیٰ أصبَحوا.</span><ref><p><span dir="rtl">المغازي: ج۱ ص۲۰۸، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج۱۴ ص۲۲۱، سبل الهدیٰ و الرشاد: ج۴ ص۱۸۳ نحوه؛ بحار الأنوار: ج۲۰ ص۱۲۵ ذيل ح۵۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="44" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المغازى - در يادکرد از وقايع پيش از بيرون رفتن به سوى اُحُد -: سعد بن مُعاذ، اُسَيد بن حُضَير و سعد بن عُباده، سرشناسان دو قبيلۀ اوس و خزرج، همراه چند تن، از بيم شبيخون زدن مشرکان، شب جمعه را با سلاح و در مسجد، جلوى درگاه خانۀ پيامبر صلی الله علیه و آله به سر بردند و در آن شب، از مدينه محافظت کردند تا صبح شد.</span></li></ol>

 

<ol start="45" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الطبقات الكبرى _ في ذِكرِ أحداثِ غَزوَةِ اُحُدٍ _: أقبَلَ [رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله] يَصُفُّ أصحابَهُ، و يُسَوِّي الصُّفوفَ عَلیٰ رِجلَيهِ، و جَعَلَ مَيمَنَةً و مَيسَرَةً، و عَلَيهِ دِرعانِ و مِغفَرٌ و بَيضَةٌ، و جَعَلَ اُحُداً خَلفَ ظَهرِهِ وَ استَقبَلَ المَدينَةَ، و جَعَلَ عَينَينِ _ جَبَلاً بِقَناةَ _ عَن يَسارِهِ، و جَعَلَ عَلَيهِ خَمسينَ مِنَ الرُّماةِ، وَ استَعمَلَ عَلَيهِم عَبدَ اللهِ بنَ جُبَيرٍ، و أوعَزَ إلَيهِم فَقالَ: قوموا عَلیٰ مَصافِّكُم هٰذِهِ، فَاحموا ظُهورَنا، فَإن رَأَيتُمونا قَد غَنِمنا فَلا تَشرَكونا، و إن رَأَيتُمونا نُقتَلُ فَلا تَنصُرونا.</span></li></ol>

<span dir="rtl">و أقبَلَ المُشرِكونَ قَد صَفّوا صُفوفَهُم، وَ استَعمَلوا عَلَى المَيمَنَةِ خالِدَ بنَ الوَليدِ، و عَلَى المَيسَرَةِ عِكرِمَةَ بنَ أبي جَهلٍ... فَصاحَ طَلحَةُ بنُ أبي طَلحَةَ صاحِبُ اللِّواءِ: مَن يُبارِزُ؟ فَبَرَزَ لَهُ عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ علیه السلام، فَالتَقَيا بَينَ الصَّفَّينِ، فَبَدَرَهُ عَلِيٌّ فَضَرَبَهُ عَلیٰ رَأسِهِ حَتّیٰ فَلَقَ هامَتَهُ، فَوَقَعَ، و هُوَ كَبشُ الكَتيبَةِ، فَسُرَّ رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله بِذٰلِكَ، و أظهَرَ التَّكبيرَ، و كَبَّرَ المُسلِمونَ، و شَدّوا عَلیٰ كَتائِبِ المُشرِكينَ يَضرِبونَهُم حَتّیٰ نَغَضَت</span><ref><span dir="rtl">نَغَضَت: أي تحرّكت و وَهَت (النهاية: ج۵ ص۸۷ «نغض»).</span></ref> <span dir="rtl">صُفوفُهُم.…</span>

<span dir="rtl">فَلَمّا قُتِلُ أصحابُ اللِّواءِ انكَشَفَ المُشرِكونَ مُنهَزِمينَ لا يَلوونَ عَلیٰ شَيءٍ، و نِساؤ</span>‌<span dir="rtl">هُم يَدعونَ بِالوَيلِ، و تَبِعَهُمُ المُسلِمونَ يَضَعونَ السِّلاحَ فيهِم حَيثُ شاؤ</span>‌<span dir="rtl">وا، حَتّیٰ أجهَضوهُم</span><ref><span dir="rtl">أجهَضوهُم: أي بالغوا في النكاية فيهم (لسان العرب: ج۶ ص۵۹ «جهض»).</span></ref> <span dir="rtl">عَنِ العَسكَرِ، وَ وَقَعوا يَنتَهِبونَ العَسكَرَ و يَأْخُذونَ ما فيهِ مِنَ الغَنائِمِ، و تَكَلَّمَ الرُّماةُ الَّذينَ عَلیٰ عَينَينِ وَ اختَلَفوا بَينَهُم، و ثَبَتَ أميرُهُم عَبدُ اللهِ بنُ جُبَيرٍ في نَفَرٍ يَسيرٍ دونَ العَشَرَةِ مَكانَهُم، و قالَ: لا اُجاوِزُ أمرَ رَسولِ اللهِ صلی الله علیه و آله، و وَعَظَ أصحابَهُ و ذَكَّرَهُم أمرَ رَسولِ اللهِ صلی الله علیه و آله، فَقالوا: لَم يُرِد رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله هٰذا، قَدِ انهَزَمَ المُشرِكونَ فَما مُقامُنا هاهُنا؟! فَانطَلَقوا يَتبَعونَ العَسكَرَ يَنتَهِبونَ مَعَهم و خَلُّوا الجَبَلَ.</span>

<span dir="rtl">و نَظَرَ خالِدُ بنُ الوَليدِ إلیٰ خَلاءِ الجَبَلِ و قِلَّةِ أهلِهِ، فَكَرَّ بِالخَيلِ، و تَبِعَهُ عِكرِمَةُ بنُ أبي جَهلٍ، فَحَمَلوا عَلیٰ مَن بَقِيَ مِنَ الرُّماةِ فَقَتَلوهُم، و قُتِلَ أميرُهُم عَبدُ اللهِ بنُ جُبَيرٍ رحمه الله، وَ انتَقَضَت صُفوفُ المُسلِمينَ، وَ استَدارَت رَحاهُم، و حالَتِ الرّيحُ فَصارَت دَبوراً، و كانَت قَبلَ ذٰلِكَ صَباً</span><ref><span dir="rtl">الدَّبور: ریح تأتي من دُبُر الکعبة ممّا یذهب نحو المشرق. و هي التي تقابل الصبا و القَبول، و تهبّ من نحو المغرب، و الصبا تقابلها من ناحیة المشرق. و دَبَرَت الریح: أي تحوّلت دَبوراً (اُنظر: لسان العرب: ج۴ ص۲۷۲ «دبر»). و سَمّیت [الصبا] بذٰلك لأنّها تستقبل البیت؛ و کأنّها تحِنّ إلیه (تاج العروس: ج۱۹ ص۵۹۱ «صبو»).</span></ref><span dir="rtl">، و نادیٰ إبليسُ لَعَنَهُ اللهُ: أنَّ مُحَمَّداً قَد قُتِلَ! وَ اختَلَطَ المُسلِمونَ فَصاروا يَقتَتِلونَ عَلیٰ غَيرِ شِعارٍ، و يَضرِبُ بَعضُهُم بَعضاً، ما يَشعُرونَ بِهِ مِنَ العَجَلَةِ وَ الدَّهشِ...</span><ref><span dir="rtl">الطبقات الكبرىٰ: ج۲ ص۳۹ و ۴۱، مسند ابن حنبل: ج۱ ص۶۱۶ ح۲۶۰۹، السيرة النبويّة لابن كثير: ج۳ ص۴۶ کلاهما نحوه.</span></ref><span dir="rtl">.</span>

<ol start="45" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الطبقات الکبری - در یادکرد از وقایع نبرد اُحُد -: [پیامبر خدا صلی الله علیه و آله] یارانش را به صف کرد و پیاده [و نه بر روی اسب] صف</span>‌<span dir="rtl">هایشان را منظّم ساخت و گروهی را در جناح راست و گروهی را در جناح چپ سامان داد، در حالی که دو زره به تن و یک کلاه</span>‌<span dir="rtl">خود پارچه</span>‌<span dir="rtl">ای و یک کلاه</span>‌<span dir="rtl">خود آهنی به سر داشت. او اُحُد را پشت سر، مدینه را رو به رو، و «عَینَین» را - که کوهی در وادی «قنات» بود - سمت چپ قرار داد و پنجاه تیرانداز را به فرماندهی عبد اللّٰه بن جُبَیر بالای آن گماشت و به آنان سفارش کرد و فرمود: «در جای خود باقی بمانید و مراقب پشت سر ما باشید. اگر دیدید ما [پیروز شدیم و] غنیمت گرفتیم، [در غنیمت گرفتن] با ما شریک نشوید و اگر دیدید ما کشته می</span>‌<span dir="rtl">شویم، ما را یاری نکنید [بلکه همچنان در موضع خود بمانید]».</span></li></ol>

<span dir="rtl">مشرکان با صف‌های منظّم پیش آمدند و فرمانده جناح راست را خالد بن ولید، و فرمانده جناح چپ را عِکرمة بن ابی جهل قرار دادند. طلحة بن ابی طلحه، پرچمدار مشرکان، فریاد زد: چه کسی مبارزه می</span>‌<span dir="rtl">کند؟ علی بن ابی طالب علیه السلام برای مبارزه با او آمد و میان دو لشکر، با یکدیگر رو در رو شدند. آن گاه علی در یک غافلگیری سریع، چنان ضربه</span>‌<span dir="rtl">ای زد که سرش را شکافت و او که پهلوان لشکر بود، بر زمین افتاد. پیامبر خدا صلی الله علیه و آله شادمان شد و تکبیری آشکار گفت و مسلمانان نیز تکبیر گفتند و بر دسته</span>‌<span dir="rtl">های مشرکان یورش بردند و آن قدر زدند که صف</span>‌<span dir="rtl">هاشان از هم پاشید.…</span>

<span dir="rtl">وقتی پرچمداران، [یکی پس از دیگری] کشته شدند، مشرکان شکست خوردند و بی آن که پشت سرشان را نگاه کنند، فرار کردند، حال آن که زنانشان شیون می</span>‌<span dir="rtl">کردند. مسلمانان، آنان را تعقیب کردند و هر گونه که می</span>‌<span dir="rtl">خواستند، هدف قرارشان می</span>‌<span dir="rtl">دادند تا آن که از لشکر دورشان کردند و به گردآوری غنائم شروع کردند. تیراندازانی که بر «عینین» بودند، بحث و اختلاف کردند [که بروند سراغ غنائم یا بمانند]. فرمانده آنان، عبد اللّٰه بن جُبَیر همراه با تعدادی کمتر از ده نفر در آن جا ماند و گفت: من از فرمان پیامبر خدا صلی الله علیه و آله سرپیچی نمی</span>‌<span dir="rtl">کنم. او یارانش را موعظه کرد و فرمان پیامبر صلی الله علیه و آله را به یادشان آورد. یارانش پاسخ دادند که: مقصود پیامبر، این نبوده است. مشرکان شکست خورده</span>‌<span dir="rtl">اند. ما برای چه بمانیم؟ آن گاه کوه را رها کردند و به سرعت در پی لشکر رفته، مشغول جمع کردن غنائم شدند.</span>

<span dir="rtl">خالد بن ولید نگریست که کوه خلوت است و تعداد کمی از آن محافظت می</span>‌<span dir="rtl">کنند. پس با گروهی از سواران برای یورش دوباره، باز گشت و عکرمة بن ابی جهل نیز در پی او رفت. آن گاه بر تیراندازانی که باقی مانده بودند، حمله کردند و همه را از جمله فرماندهشان عبد اللّٰه بن جبیر را کشتند. صف‌های مسلمانان در هم شکست و جنگ به سود مشرکان گردید. باد که پیش از آن به صورت «صبا» بود، به «دَبور» تبدیل شد. ابلیس - که لعنت خدا بر او باد - بانگ زد که: محمّد کشته شد! مسلمانان در هم ریختند، به گونه</span>‌<span dir="rtl">ای که بی‌هدف می</span>‌<span dir="rtl">جنگیدند و از شتاب</span>‌<span dir="rtl">زدگی و ترس، یکدیگر را به اشتباه می</span>‌<span dir="rtl">زدند.…</span>

<ol start="46" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">صحیح البخاری عن البراء: لَقِينَا المُشرِكينَ يَومَئِذٍ، و أجلَسَ النَّبِيُّ صلی الله علیه و آله جَيشاً مِن الرُّماةِ و أمَّرَ عَلَيهِم عَبدَ اللَّه،</span>‌ <span dir="rtl">و قالَ: لا تَبرَحوا، إن رَأَيتُمونا ظَهَرنا عَلَيهِم فَلا تَبرَحوا، و إن رَأَيتُموهُم ظَهَروا عَلَينا فَلا تُعينونا.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَلَمّا لَقيناهُم هَرَبوا، حَتّىٰ رَأَيتُ النِّساءَ يَشتَدِدنَ</span><ref><span dir="rtl">یشتَدِدْنَ: أي یَعْدونَ. اشتَدَّ: أسرَعَ وعَدا (لسان العرب: ج۳ ص۲۳۴ «شدد»).</span></ref> <span dir="rtl">فِي الجَبَلِ، رَفَعنَ عَن سوقِهِنَّ، قَد بَدَت خَلاخِلُهُنَّ.</span>

<span dir="rtl">فَأَخَذوا يَقولونَ: الغَنيمَةَ الغَنيمَةَ! فَقالَ عَبدُ اللهِ: عَهِدَ إلَيَّ النَّبِيُّ صلی الله علیه و آله أن لا تَبرَحوا، فَأَبَوا، فَلَمّا أبَوا صُرِفَت وُجوهُهُم، فَاُصيبَ سَبعونَ قَتيلاً.</span><ref><span dir="rtl">صحيح البخاري: ج۴ ص۱۴۸۶ ح۳۸۱۷، سنن أبي داوود: ج۳ ص۵۱ ح۲۶۶۲، تاريخ الطبري: ج۲ ص۵۰۷ کلاهما نحوه.</span></ref>

<ol start="46" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">صحیح البخاری - به نقل از بَراء -: در آن روز (نبرد اُحُد) با مشرکان رو به رو شدیم. پیامبر صلی الله علیه و آله گُردانی از تیراندازان را گماشت و عبد اللّٰه بن جُبَیر را فرمانده آنان کرد و فرمود: «این جا را ترک نکنید! اگر دیدید بر دشمن پیروز شدیم، جایتان را رها نکنید و اگر دیدید دشمن بر ما پیروز شد، به یاری ما نیایید».</span></li></ol>

<span dir="rtl">هنگامی که با آنان (دشمن) رو به رو شدیم، [شکست خوردند و] فرار کردند، تا آن جا که دیدم زنان [مشرکان]، با شتاب به کوه می</span>‌<span dir="rtl">روند، [به گونه‌ای که] پوشش ساق</span>‌<span dir="rtl">هاشان را بالا زدند و خلخال</span>‌<span dir="rtl">هاشان آشکار شد.</span>

<span dir="rtl">آن گاه تیراندازان گفتند: «غنیمت! غنیمت!». عبد اللّٰه گفت: «پیامبر با من عهد کرد که این جا را ترک نکنید»؛ امّا آنان فرمان نبردند و چون سرپیچی کردند [و دشمن سوء استفاده کرد و به آنان یورش آورد]، سرگشته به این سو و آن سو روی چرخاندند و در نتیجه، هفتاد نفر [از مسلمانان] کشته شدند.</span>

<ol start="47" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المغازي _ في ذِكرِ غَزوَةِ حَمراءِ الأَسَدِ _: لَمّا صَلّیٰ رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله الصُّبحَ يَومَ الأَحَدِ و مَعَهُ وُجوهُ الأَوسِ وَ الخَزرَجِ، و كانوا باتوا فِي المَسجِدِ عَلیٰ بابِهِ؛ سَعدُ بنُ عُبادَةَ، و حُبابُ بنُ المُنذِرِ، و سَعدُ بنُ مُعاذٍ، و أوسُ بنُ خَولِيٍّ، و قَتادَةُ بنُ النُّعمانِ، و عُبَيدُ بنُ أوسٍ، في عِدَّةٍ مِنهُم.</span><ref><p><span dir="rtl">المغازي: ج۱ ص۳۳۴، إمتاع الأسماع: ج۱ ص۱۷۸ نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="47" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المغازى، واقدى - در يادکرد از نبرد حمراء الأسد -: هنگامى که پيامبر خدا صلی الله علیه و آله نماز صبح روز يکشنبه را خواند، سرشناسان دو قبيلۀ اوس و خزرج با او بودند. آنها شب را در مسجد و جلوى درِ خانۀ پيامبر صلی الله علیه و آله به صبح رسانده بودند: سعد بن عُباده، حُباب بن مُنذِر، سعد بن مُعاذ، اوس بن خَولى، قَتادة بن نُعمان، عُبَيد بن اوس و چند تن ديگر از انصار.</span></li></ol>

 

<ol start="48" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">السيرة النبويّة لابن هشام عن جابر بن عبداللّه</span>‌ <span dir="rtl">الأنصاري: خَرَجنا مَعَ رَسولِ اللهِ صلی الله علیه و آله في غَزوَةِ ذاتِ الرِّقاعِ مِن نَخلٍ</span><ref><p><span dir="rtl">نَخلٌ: موضع بنجد من أرض غطفان (معجم البلدان: ج۵ ص۲۷۶).</span></p></ref><span dir="rtl">، فَأَصابَ رَجُلٌ امرَأَةَ رَجُلٍ مِنَ المُشرِكينَ، فَلَمَّا انصَرَفَ رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله قافِلاً</span><ref><p><span dir="rtl">قَفَلَ: رجع من السفر. و قیل: القُفول: رجوع الجُند بعد الغزو (تاج العروس: ج۱۵ ص۶۲۳ «قفل»).</span></p></ref><span dir="rtl">، أتیٰ زَوجُها، و كانَ غائِباً، فَلَمّا اُخبِرَ الخَبَرَ حَلَفَ: لا يَنتَهي حَتّیٰ يُهَريقَ في أصحابِ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله دَماً! فَخَرَجَ يَتبَعُ أثَرَ رَسولِ اللهِ صلی الله علیه و آله.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَنَزَلَ رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله مَنزِلاً، فَقالَ: مَن رَجُلٌ يَكلَؤ</span>‌<span dir="rtl">نا</span><ref><span dir="rtl">كَلَأكَ: أي حَفظَكَ و حَرسَكَ (لسان العرب: ج۱ ص۱۴۵ «كلأ»).</span></ref> <span dir="rtl">لَيلَتَنا هٰذِهِ؟ قالَ: فَانتَدَبَ رَجُلٌ مِنَ المُهاجِرينَ، و رَجُلٌ آخَرُ مِنَ الأَنصارِ، فَقالا: نَحنُ يا رَسولَ اللهِ، قالَ: فَكونا بِفَمِ الشِّعبِ.</span>

<span dir="rtl">قالَ: و كانَ رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله و أصحابُهُ قَد نَزَلوا إلیٰ شِعبٍ مِنَ الوادي، و هُما عَمّارُ بنُ ياسِرٍ و عَبّادُ بنُ بِشرٍ، فيما قالَ ابنُ هِشامٍ.</span>

<span dir="rtl">قالَ ابنُ إسحاقَ: فَلَمّا خَرَجَ الرَّجُلانِ إلیٰ فَمِ الشِّعبِ، قالَ الأَنصارِيُّ لِلمُهاجِرِيِّ: أيَّ اللَّيلِ تُحِبُّ أن أكفِيَكَهُ، أوَّلَهُ أم آخِرَهُ؟ قالَ: بَلِ اكفِني أوَّلَهُ. قالَ: فَاضطَجَعَ المُهاجِرِيُّ فَنامَ، و قامَ الأَنصارِيُّ يُصَلّي.</span>

<span dir="rtl">قالَ: و أتَى الرَّجُلُ، فَلَمّا رَأیٰ شَخصَ الرَّجُلِ عَرَفَ أنَّهُ رَبيئَةُ</span><ref><span dir="rtl">رَبَأ القومَ: اطّلَعَ لهم على شرفٍ. و الربيئة: الطليعةُ (لسان العرب: ج۱ ص۸۲ «ربأ»).</span></ref> <span dir="rtl">القَومِ. قالَ: فَرَمیٰ بِسَهمٍ، فَوَضَعَهُ فيهِ. قالَ: فَنَزَعَهُ و وَضَعَهُ، فَثَبَتَ قائِماً. قالَ: ثُمَّ رَماهُ بِسَهمٍ آخَرَ فَوَضَعَهُ فيهِ. قالَ: فَنَزَعَهُ فَوَضَعَهُ، و ثَبَتَ قائِماً، ثُمَّ عادَ لَهُ بِالثّالِثِ، فَوَضَعَهُ فيهِ. قالَ: فَنَزَعَهُ فَوَضَعَهُ، ثُمَّ رَكَعَ و سَجَدَ، ثُمَّ أهَبَّ</span><ref><span dir="rtl">هَبَّ من نَومِه: انتَبَه. و أهبَّهُ: نَبَّهَه (لسان العرب: ج۱ ص۷۷۸ «هبب»).</span></ref> <span dir="rtl">صاحِبَهُ فَقالَ: اِجلِس، فَقَد اُثبِتُّ. قالَ: فَوَثَبَ، فَلَمّا رَآهُما الرَّجُلُ عَرَفَ أن قَد نَذَرا بِهِ، فَهَرَبَ.</span>

<span dir="rtl">قالَ: و لَمّا رَأىٰ المُهاجِرِيُّ ما بِالأَنصارِيِّ مِنَ الدِّماءِ، قالَ: سُبحانَ اللهِ! أ فَلا أهبَبتَني أوَّلَ ما رَماكَ؟!</span>

<span dir="rtl">قالَ: كُنتُ في سورَةٍ أقرَؤ</span>‌<span dir="rtl">ها فَلَم اُحِبَّ أن أقطَعَها حَتّیٰ اُنفِدَها، فَلَمّا تابَعَ عَلَيَّ الرَّميُ رَكَعتُ فَآذَنتُكَ. وَ ٱيمُ اللهِ، لَولا أن اُضَيِّعَ ثَغراً أمَرَني رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله بِحِفظِهِ، لَقُطِعَ نَفَسي قَبلَ أن أقطَعَها أو اُنفِدَها.</span><ref><span dir="rtl">السيرة النبوية لابن هشام: ج۳ ص۲۱۸، سنن أبي داوود: ج۱ ص۵۰ ح۱۹۸، مسند ابن حنبل: ج۵ ص۱۱۰ ح۱۴۷۱۰ کلاهما نحوه؛ بحار الأنوار: ج۲۰ ص۱۷۷ ح۲.</span></ref>

<ol start="48" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">السيرة النبويّة، ابن هشام - به نقل از جابر بن عبد اللّٰه</span>‌ <span dir="rtl">انصارى -: در نبرد «ذات الرقاع»</span><ref><p><span dir="rtl">واقعۀ ذات الرقاع، دو ماه پس از جنگ با يهوديان بنى نضير و قبيلۀ غطفان روى داد. در اين رويارويى، جنگى رخ نداد (ر.ک: موسوعة التاريخ الإسلامي: ج۲ ص۴۲۱).</span></p></ref> <span dir="rtl">همراه پيامبر خدا صلی الله علیه و آله از نخل</span><ref><p><span dir="rtl">نخل: جايى در صحراى شمال عربستان در منطقۀ نجد است.</span></p></ref> <span dir="rtl">راه افتاديم و مردى [از مسلمانان] به همسر مردى از مشرکان دست يافت. هنگامى که پيامبر خدا صلی الله علیه و آله باز مى</span>‌<span dir="rtl">گشت، همسر آن زن که غايب بود، در رسيد و چون از ماجرا باخبر شد، سوگند ياد کرد که تا خون يکى از ياران پيامبر صلی الله علیه و آله را نريزد، [از تعقيب آنان] دست نکشد و در پى پيامبر خدا صلی الله علیه و آله آمد.</span></li></ol>

<span dir="rtl">پيامبر خدا صلی الله علیه و آله در محلّى فرود آمد و فرمود: «مردى هست که امشب از ما محافظت کند؟». مردى از مهاجران و مردى از انصار داوطلب شدند و گفتند: ما، اى پيامبر خدا! فرمود: «پس در دهانۀ درّه مستقر باشيد».</span>

<span dir="rtl">پيامبر خدا صلی الله علیه و آله و يارانش در يکى از درّه</span>‌<span dir="rtl">ها فرود آمده بودند و آن دو تن، عمّار بن ياسر و عبّاد بن بِشر بودند.</span>

<span dir="rtl">ابن اسحاق گفت: هنگامى که آن دو تن به دهانۀ درّه رفتند، مرد انصارى به مهاجر گفت: کدام بخش از شب را دوست دارى که من نگهبانی بدهم: ابتدا يا انتهايش را؟ او گفت: تو بخش نخست را به عهده بگير. مهاجر، دراز کشيد و خوابيد و مرد انصارى به نماز ايستاد.</span>

<span dir="rtl">آن مرد مشرک آمد و چون هيکل مرد انصارى را ديد، فهميد که او ديده</span>‌<span dir="rtl">بان لشکر است. تيرى انداخت و بر بدن آن مرد انصارى نشست. مرد انصارى آن را کند و فرو انداخت و همچنان ايستاد. تيرى ديگر انداخت و در بدنش نشست. مرد انصارى آن را کند و فرو انداخت و همچنان در [حال نماز] ايستاد. تير سومى نيز همانند دو تير ديگر انداخت که بر بدنش نشست. آن را هم کند و فرو انداخت و به رکوع و سجده رفت. آن گاه همراهش، [مرد مهاجر] را بيدار کرد و گفت: [برخيز و] بنشين که تير به بدنم کارگر افتاده است. مرد مهاجر از جا پريد و چون آن مرد مشرک فهميد که آن دو متوجّهش شده</span>‌<span dir="rtl">اند، گريخت.</span>

<span dir="rtl">مرد مهاجر چون حال و خون مرد انصارى را ديد، گفت: سبحان اللّٰه</span>‌<span dir="rtl">! چرا در همان تير اوّل، مرا بيدار نکردى؟</span>

<span dir="rtl">انصارى گفت: در حال خواندن سوره</span>‌<span dir="rtl">اى بودم که دوست نداشتم آن را قطع کنم تا به پايانش ببرم. چون تيرهاى ديگرى به من انداخت، رکوع کردم و تو را آگاه کردم. سوگند به خدا، اگر کارم به تباه</span>‌ <span dir="rtl">شدن مرزى که پيامبر خدا صلی الله علیه و آله به نگهدارى</span>‌<span dir="rtl">اش فرمان داده بود، نمى</span>‌<span dir="rtl">انجاميد، يا سوره را به پايان مى</span>‌<span dir="rtl">بردم يا قبل از آن جان مى</span>‌<span dir="rtl">دادم.</span>

<ol start="49" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">تفسير القمّي _ في بَيانِ غَزوَةِ الأَحزابِ _: كانَ رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله أمَرَ أصحابَهُ أن يَحرُسُوا المَدينَةَ بِاللَّيلِ، و كانَ أميرُ المُؤ</span>‌<span dir="rtl">مِنينَ علیه السلام عَلَى العَسكَرِ كُلِّهِ بِاللَّيلِ يَحرُسُهُم، فَإن تَحَرَّكَ أحَدٌ مِن قُرَيشٍ نابَذَهُم</span><ref><p><span dir="rtl">المُنابَذَة: تحیّز کلّ واحد من الفریقین في الحرب. و قد نابَذَهم الحرب و نبَذَ إلیهم علی سَواء. و نابَذَه الحربَ: کاشَفَه (لسان العرب: ج۳ ص۳۱۲ «نبذ»).</span></p></ref><span dir="rtl">.</span><ref><p><span dir="rtl">تفسير القمّي: ج۲ ص۱۸۶، بحار الأنوار: ج۲۰ ص۲۳۰ ح۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="49" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">تفسیر القمّی - در یادکرد از نبرد احزاب -: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله به یارانش فرمان می</span>‌<span dir="rtl">داد که در شب از مدینه نگهبانی کنند و امیر مؤمنان علیه السلام نیز در شب از همۀ لشکر نگهبانی می</span>‌<span dir="rtl">کرد و اگر کسی از قریش حرکتی می</span>‌<span dir="rtl">کرد، به جنگ او می</span>‌<span dir="rtl">رفت.</span></li></ol>

 

<ol start="50" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">إعلام الوریٰ _ في ذِكرِ خُروجِ النَّبِيِّ صلی الله علیه و آله إلیٰ مَكَّةَ _: كانَ النَّبِيُّ صلی الله علیه و آله وَضَعَ حَرَساً عَلَى المَدينَةِ، و كانَ عَلَى الحَرَسِ حارِثَةُ بنُ النُّعمانِ.</span><ref><p><span dir="rtl">إعلام الورى: ج۱ ص۲۱۶، بحار الأنوار: ج۲۱ ص۱۲۵ ح۲۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="50" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">إعلام الوریٰ - در یادکرد حرکت پیامبر صلی الله علیه و آله به سوی مکّه -: پیامبر صلی الله علیه و آله نگهبانانی را بر مدینه گمارد و فرمانده آنان را حارثة بن نعمان قرار داد.</span></li></ol>

 

<ol start="51" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">سنن أبي داوود عن سهل بن الحنظليّة: إنَّهُم ساروا مَعَ رَسولِ اللهِ صلی الله علیه و آله يَومَ حُنَينٍ فَأَطنَبُوا</span><ref><p><span dir="rtl">أطنَبَ: بالغ فيه (لسان العرب: ج۱ ص۵۶۲ «طنب»).</span></p></ref> <span dir="rtl">السَّيرَ، حَتّیٰ كانَت عَشِيَّةً، فَحَضَرتُ الصَّلاةَ عِندَ رَسولِ اللهِ صلی الله علیه و آله، فَجاءَ رَجُلٌ فارِسٌ فَقالَ: يا رَسولَ اللهِ، إنِّي انطَلَقتُ بَينَ أيديكُم حَتّیٰ طَلَعتُ جَبَلَ كَذا و كَذا، فَإذا أنَا بِهَوازِنَ عَلیٰ بَكرَةِ آبائِهِم</span><ref><p><span dir="rtl">علی بَکرَة آبائهم: هٰذه کلمة للعرب یریدون بها الکثرة و تَوَفُّر العدد، و أنَّهم جاؤوا جمیعاً لم یتخلّف منهم أحد، و لیس هناك بکرة في الحقیقة؛ و هي التي یُستقی علیها الماء، فاستُعیرت في هٰذا الموضع (النهایة: ج۱ ص۱۴۹ «بکر»).</span></p></ref><span dir="rtl">؛ بِظُعُنِهِم</span><ref><p><span dir="rtl">الظُّعُنُ: النساء، واحدتها: ظعينة (النهاية: ج۳ ص۱۵۷ «ظعن»).</span></p></ref> <span dir="rtl">و نَعَمِهِم و شائِهِم، اِجتَمَعوا إلیٰ حُنَينٍ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَتَبَسَّمَ رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله و قالَ: تِلكَ غَنيمَةُ المُسلِمينَ غَداً إن شاءَ اللهُ. ثُمَّ قالَ: مَن يَحرُسُنَا اللَّيلَةَ؟ قالَ أنَسُ بنُ أبي مَرثَدٍ الغَنَوِيُّ: أنَا يا رَسولَ اللهِ. قالَ صلی الله علیه و آله: فَاركَب. فَرَكِبَ فَرَساً لَهُ، فَجاءَ إلیٰ رَسولِ اللهِ صلی الله علیه و آله، فَقالَ لَهُ رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله: اِستَقبِل هٰذَا الشِّعبَ</span><ref><span dir="rtl">الشِّعبُ: ما انفرج بين جبلين، و الشُعبُ: مسيل الماء في بطن من الأرض (لسان العرب: ج۱ ص۴۹۹ «شعب»).</span></ref> <span dir="rtl">حَتّیٰ تَكونَ في أعلاهُ، و لا نُغَرَّنَّ مِن قِبَلِكَ اللَّيلَةَ.</span>

<span dir="rtl">فَلَمّا أصبَحنا خَرَجَ رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله إلیٰ مُصَلّاهُ، فَرَكَعَ رَكعَتَينِ، ثُمَّ قالَ: هَل أحسَستُم فارِسَكُم؟ قالوا: يا رَسولَ اللهِ، ما أحسَسناهُ! فَثَوَّبَ بِالصَّلاةِ</span><ref><span dir="rtl">التثویب _ هاهنا _: إقامة الصلاة (النهایة: ج۱ ص۲۲۶ «ثوب»).</span></ref><span dir="rtl">، فَجَعَلَ رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله يُصَلّي و هُوَ يَلتَفِتُ إلَى الشِّعبِ، حَتّیٰ إذا قَضیٰ صَلاتَهُ و سَلَّمَ، قالَ: أبشِروا فَقَد جاءَكُم فارِسُكُم.</span>

<span dir="rtl">فَجَعَلنا نَنظُرُ إلیٰ خِلالِ الشَّجَرِ فِي الشِّعبِ، فَإذا هو قَد جاءَ حَتّیٰ وَقَفَ عَلیٰ رَسولِ اللهِ صلی الله علیه و آله، فَسَلَّمَ فَقالَ: إنِّي انطَلَقتُ حَتّیٰ كُنتُ في أعلیٰ هٰذَا الشِّعبِ حَيثُ أمَرَني رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله، فَلَمّا أصبَحتُ أطلَعتُ الشِّعبَينِ كِلَيهِما، فَنَظَرتُ فَلَم أرَ أحَداً.</span>

<span dir="rtl">فَقالَ لَهُ رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله: هَل نَزَلتَ اللَّيلَةَ؟ قالَ: لا، إلّا مُصَلِّياً أو قاضِياً حاجَةً.</span>

<span dir="rtl">فَقالَ لَهُ رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله: قَد أوجَبتَ، فَلا عَلَيكَ ألّا تَعمَلَ بَعدَها.</span><ref><span dir="rtl">سنن أبي داوود: ج۳ ص۹ ح۲۵۰۱، المستدرك على الصحيحين: ج۲ ص۹۳ ح۲۴۳۳، السنن الكبرىٰ: ج۹ ص۲۵۱ ح۱۸۴۴۳.</span></ref>

<ol start="51" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">سنن أبی داوود - به نقل از سهل بن حنظلیّه -: مسلمانان در روز [جنگ] حنین، با پیامبر خدا صلی الله علیه و آله همراه شدند و مسافت بسیاری را طی کردند تا آن که شب شد. من در نماز پیامبر خدا صلی الله علیه و آله حاضر شدم. مردی اسب</span>‌<span dir="rtl">سوار به سوی او آمد و گفت: ای پیامبر خدا! من جلوتر از شما می</span>‌<span dir="rtl">رفتم تا آن که به بالای فلان کوه رسیدم. ناگهان از آن جا دیدم که قبیلۀ هوازِن، همگی در حنین جمع شده</span>‌<span dir="rtl">اند همراه با زنان و شتران و گوسفندانشان.</span></li></ol>

<span dir="rtl">پیامبر صلی الله علیه و آله لبخندی زد و فرمود: «اینها إن شاء اللّٰه فردا غنائم مسلمانان خواهند بود». سپس فرمود: «چه کسی امشب از ما پاسداری می</span>‌<span dir="rtl">کند؟». انس بن ابی مَرثَد غَنَوی گفت: من، ای پیامبر خدا! فرمود: «پس [بر مرکبی] سوار شو». او بر اسبش سوار شد و نزد پیامبر خدا صلی الله علیه و آله آمد. به او فرمود: «این گردنه را طی کن تا به بالایش برسی. مبادا از جای تو امشب شبیخون بخوریم!».</span>

<span dir="rtl">هنگام صبح، پیامبر صلی الله علیه و آله به جایگاه نماز آمد و دو رکعت [نافله] به جای آورد و فرمود: «آیا خبری از سوارتان [اَنَس] دارید؟». پاسخ دادند: ای پیامبر خدا! خبری نداریم. ندا آمد که وقت نماز است. پیامبر مشغول نماز شد و در همین حال، به گردنه هم توجّه داشت تا آن که نماز را تمام کرد و سلام داد و فرمود: «بشارت بر شما! سوارتان آمد».</span>

<span dir="rtl">وقتی به لابه لای درختان گردنه نگاه کردیم، او را دیدیم که می</span>‌<span dir="rtl">آید. نزد پیامبر خدا رسید و سلام کرد و گفت: من آن قدر رفتم تا به بالاترین نقطۀ گردنه رسیدم، همان جا که پیامبر صلی الله علیه و آله امر کرده بود. هنگام صبح [وقتی هوا روشن شد] بر هر دو گردنه مشرف بودم. خوب نگاه کردم؛ امّا کسی را ندیدم.</span>

<span dir="rtl">پیامبر صلی الله علیه و آله به او فرمود: «دیشب پایین نیامدی؟». پاسخ داد: نه، مگر برای نماز یا</span> <span dir="rtl">قضای حاجت.</span>

<span dir="rtl">پیامبر صلی الله علیه و آله به او فرمود: «خوب کردی! پس از این، وظیفۀ دیگری نداری».</span>

<ol start="52" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">سبل الهدىٰ و الرشاد _ في ذِكرِ غَزوَةِ حُنَينٍ _: رَجَعَ رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله إلیٰ مَنزِلِهِ و قُبَّتِهِ و قَد ضُرِبَت لَهُ، وَ الأَسریٰ مُكَتَّفونَ حَولَهُ، و إذا نَفَرٌ حَولَ قُبَّتِهِ، و في قُبَّتِهِ زَوجاتُهُ اُمُّ سَلَمَةَ و مَيمونَةُ، حَولَهَا النَّفَرُ الَّذينَ يَحرُسونَ رَسولَ اللهِ صلی الله علیه و آله؛ و هُم عَبّادُ بنُ بِشرٍ، و أبو نائِلَةَ، و مُحَمَّدُ بنُ مَسلَمَةَ.</span><ref><p><span dir="rtl">سبل الهدىٰ و الرشاد: ج۵ ص۳۱۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="52" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">سبل الهدى و الرشاد - در يادکرد از نبرد حنين -: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله به منزلگاه و خيمه</span>‌<span dir="rtl">اى که برايش زده بودند، باز گشت. اسيرانِ در بند شده، بر گِرد او بودند و تنى چند نيز گرداگرد خيمه بودند و در خيمه، اُمّ سلمه و ميمونه، همسران پيامبر، حضور داشتند. گرد خيمه نيز چند تن از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله پاسدارى مى</span>‌<span dir="rtl">کردند و آنها عَبّاد بن بِشر، ابو نائله و محمّد بن مَسلمه بودند.</span></li></ol>

 

<ol start="53" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عيون الأثر _ في ذِكرِ حُرّاسِهِ صلی الله علیه و آله _: حَرَسَهُ يَومَ بَدرٍ حينَ نامَ فِي العَريشِ: سَعدُ بنُ مُعاذٍ، و يَومَ اُحُدٍ: مُحَمَّدُ بنُ مَسلَمَةَ، و يَومَ الخَندَقِ: الزُّبَيرُ بنُ العَوّامِ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">و حَرَسَهُ لَيلَةَ بَنیٰ بِصَفِيَّةَ: أبو أيّوبَ الأَنصارِيُّ بِخَيبَرَ أو بِبَعضِ طَريقِها، فَذَكَرَ أنَّ رَسولَ اللهِ صلی الله علیه و آله قالَ: اللّٰهُمَّ احفَظ أبا أيّوبَ كَما باتَ يَحفَظُني.</span>

<span dir="rtl">و حَرَسَهُ بِوادِي القُریٰ</span><ref><span dir="rtl">وادي القرى: وادٍ بين الشام و المدينة، و هو بين تيماء و خيبر، فيه قرى كثيرة و بها سُمّي وادي القرى (معجم البلدان: ج۴ ص۳۳۸).</span></ref><span dir="rtl">: بِلالٌ، و سَعدُ بنُ أبي وَقّاصٍ، و ذَكوانُ بنُ عَبدِ قَيسٍ. و كانَ عَلیٰ حَرَسِهِ: عَبّادُ بنُ بِشرٍ.</span>

<span dir="rtl">فَلَمّا نَزَلَت: (وَاللهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ) تَرَكَ الحَرَسَ.</span><ref><span dir="rtl">عيون الأثر: ج۲ ص۴۰۲.</span></ref>

<ol start="53" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عيون الأثر - در يادکرد از محافظان پيامبر صلی الله علیه و آله -: در [نبرد] بدر، هنگامى که پيامبر صلی الله علیه و آله در سراپردۀ فرماندهى خوابيده بود،</span><ref><p><span dir="rtl">مقصود، شبى است که فردايش جنگ بدر روى داد.</span></p></ref> <span dir="rtl">سعد بن مُعاذ از او پاسدارى مى</span>‌<span dir="rtl">کرد و در [نبرد] اُحُد، محمّد بن مَسلمه و در روز [نبرد] خندق، زبير بن عوّام.</span></li></ol>

<span dir="rtl">محافظ پيامبر صلی الله علیه و آله در جنگ خيبر يا بخشى از مسير آن در نخستين شبى که نزد صفّيه [دختر حُیّی بن اخطب] به سر برد، ابو ايّوب انصارى بود. گفته</span>‌<span dir="rtl">اند که پيامبر خدا صلی الله علیه و آله برايش چنين دعا کرد: «خدايا! ابو ايّوب را حفظ کن، همان گونه که امشب مرا حفظ کرد».</span>

<span dir="rtl">و محافظان پيامبر صلی الله علیه و آله در وادی القری،</span><ref><span dir="rtl">وادی القریٰ، درّه</span>‌<span dir="rtl">ای در مسیر مدینه به شام و میان تیما و خیبر است. از آن رو که روستاهای بسیاری در این درّه واقع شده</span>‌<span dir="rtl">اند، وادی القریٰ (درّۀ روستاها) نامیده شده است (معجم البلدان: ج۴ ص۳۳۸).</span></ref> <span dir="rtl">بلال، سعد بن ابى وقّاص و ذَکوان بن عبد قيس بودند و مسئوليت محافظان بر عهدۀ عبّاد بن بِشر بود. چون آيۀ (و خداوند، تو را از [گزند] مردم حفظ مى</span>‌<span dir="rtl">کند) نازل شد، پيامبر صلی الله علیه و آله محافظان را مرخّص کرد.</span>

<ol start="54" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ علیه السلام _ في كِتابِهِ إلیٰ زِيادِ بنِ النَّضرِ و شُرَيحِ بنِ هانِئٍ قَبلَ وَقعَةِ صِفّينَ _: إذا غَشِيَكُم لَيلٌ فَنَزَلتُم فَحُفّوا عَسكَرَكُم بِالرِّماحِ وَ الأَترِسَةِ، و رُماتُكُم يَلونَ تِرَسَتَكُم و رِماحَكُم، و ما أقَمتُم فَكَذٰلِكَ فَافعَلوا؛ كَي لا تُصابَ لَكُم غَفلَةٌ، و لا تُلفیٰ مِنكُم غِرَّةٌ، فَما قَومٌ حَفّوا عَسكَرَهُم بِرِماحِهِم و تِرَسَتِهِم مِن لَيلٍ أو نَهارٍ إلّا كانوا كَأَنَّهُم في حُصونٍ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">وَ احرُسا عَسكَرَكُما بِأَنفُسِكُما، و إيّاكُما أن تَذوقا نَوماً حَتّیٰ تُصبِحا، إلّا غِراراً</span><ref><span dir="rtl">غِرارُ النوم: قِلَّتُه (النهاية: ج۳ ص۳۵۶ «غرر»).</span></ref> <span dir="rtl">أو مَضمَضَةً</span><ref><span dir="rtl">قال الجزري: لمّا جعل للنوم ذوقاً أمرهم ألّا ينالوا منه إلّا بألسنتهم و لا يُسيغوه، فشبّهَهُ بالمضمضة بالماء، و إلقائه من الفم من غیر ابتلاع (النهاية: ج۴ ص۳۳۸ «مضمض»).</span></ref><span dir="rtl">.</span><ref><span dir="rtl">وقعة صفّين: ص۱۲۴، بحار الأنوار: ج۳۲ ص۴۱۱ ح۳۷۳؛ شرح نهج</span> ‌<span dir="rtl">البلاغة لابن أبي الحديد: ج۳ ص۱۹۳.</span></ref>

<ol start="54" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام علی علیه السلام - در نامۀ خود به زیاد بن نضر و شُرَیح بن هانی، پیش از جنگ صفّین -: اگر شب شما را فرا گرفت و فرود آمدید، گرداگرد لشکر، نیزه</span>‌<span dir="rtl">ها و سپرها را حصار قرار دهید و تیراندازان را پشت این نیزه</span>‌<span dir="rtl">ها و سپرها بگمارید و چون برخاستید، [در روز نیز] همین کار را بکنید تا غافلگیر نشوید و [از جانب دشمن] نیرنگی به شما نرسد. هر گروهی که اطراف لشکرش را در شب یا روز، با نیزه و سپر انباشته کند، مانند آن است که در دژی مستحکم قرار گرفته است.</span></li></ol>

<span dir="rtl">خودتان از لشکرتان پاسداری کنید و مبادا تا صبح خواب را بچشید، مگر اندکی یا چرت زدنی.</span>

<ol start="55" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الوافي بالوفيّات _ في ذِكرِ حُرّاسِ النَّبِيِّ صلی الله علیه و آله _: حَرَسَهُ سَعدُ بنُ مُعاذٍ يَومَ بَدرٍ، و ذَكوانُ بنُ عَبدِ قَيسٍ و مُحَمَّدُ بنُ مَسلَمَةَ بِاُحُدٍ، وَ الزُّبَيرُ يَومَ الخَندَقِ، و عَبّادُ بنُ بِشرٍ و سَعدُ بنُ أبي وَقّاصٍ و أبو أيّوبَ بِخَيبَرَ، و بِلالٌ بِوادِي القُریٰ. فَلَمّا نَزَلَت: (وَاللهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ)</span><ref><p><span dir="rtl">المائدة: ۶۷.</span></p></ref> <span dir="rtl">تَرَكَ الحَرَسَ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">و وَقَفَ المُغيرَةُ بنُ شُعبَةَ الثَّقَفِيٌّ عَلیٰ رَأسِهِ بِالسَّيفِ يَومَ الحُدَيبِيَةِ، و كانَ الضَّحّاكُ بنُ سُفيانَ الكِلابِيُّ سَيّافَهُ.</span><ref><span dir="rtl">الوافي بالوفيّات: ج۱ ص۸۸؛ المناقب لابن شهرآشوب: ج۱ ص۱۶۳ نحوه، بحار الأنوار: ج۲۲ ص۲۴۸ ح۱.</span></ref>

<ol start="55" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الوافى بالوفيّات - در يادکرد از محافظان پيامبر صلی الله علیه و آله -: سعد بن مُعاذ در روز بدر از پيامبر صلی الله علیه و آله محافظت مى</span>‌<span dir="rtl">کرد و در اُحُد، ذکوان بن عبد قيس و محمّد بن مَسلمه، و در روز خندق، زبير و در خيبر، عبّاد بن بِشر، سعد بن ابى وقّاص و ابو ايّوب و در وادی القری، بلال. پس هنگامى که آيۀ (و خداوند، تو را از [گزند] مردم حفظ مى</span>‌<span dir="rtl">کند) نازل شد، پيامبر صلی الله علیه و آله محافظان را مرخّص کرد.</span></li></ol>

<span dir="rtl">در ماجراى حديبيه هم مغيرة بن شعبۀ ثقفى با شمشير، بالاى سر پيامبر صلی الله علیه و آله ايستاده بود و ضحّاک بن سفیان کلابی، شمشیردار او بود.</span>

<ol start="56" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">تاريخ خليفة بن خيّاط _ في ذِكرِ حُرّاسِ النَّبِيِّ صلی الله علیه و آله _: حَرَسَهُ بِبَدرٍ: سَعيدُ بنُ زَيدٍ الأَنصارِيُّ، و حينَ رَجَعَ مِن بَدرٍ: ذَكوانُ بنُ عَبدِ قَيسٍ، و بِاُحُدٍ: مُحَمَّدُ بنُ مَسلَمَةَ، و فِي الخَنَدقِ: الزُّبَيرُ ابنُ العَوّامِ و غَيرُهُ، و بِخَيبَرَ لَيلَةَ بَنیٰ بِصَفِيَّةَ: أبو أيّوبَ، و بِتَبوكَ: أبو قَتادَةَ، و قَد حَرَسَهُ: سَعدُ بنُ مالِكٍ و عائِذُ بنُ عَمرٍو المُزَنِيُّ</span><ref><p><span dir="rtl">في المصدر: «المري»، و التصويب من تاريخ دمشق.</span></p></ref><span dir="rtl">.</span><ref><p><span dir="rtl">تاريخ خليفة بن خيّاط: ص۶۳، تاريخ دمشق: ج۴ ص۳۳۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="56" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">تاريخ خليفة بن خيّاط - در يادکرد از محافظان پيامبر صلی الله علیه و آله -: سعيد بن زيد انصارى در [جنگ] بدر از پيامبر صلی الله علیه و آله محافظت کرد و هنگام بازگشت از بدر، ذکوان بن عبد قيس، و محمّد بن مَسلمه در [جنگ] اُحُد، و زبير بن عوّام و ديگران در [جنگ] خندق، و ابو ايّوب در خيبر، شبى که پيامبر صلی الله علیه و آله با صفيّه به سر برد، و در تبوک، ابو قَتاده و سعد بن مالک و عائذ بن عمرو مُزَنى [از پيامبر صلی الله علیه و آله حفاظت کردند].</span></li></ol>

 

<ol start="57" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">فتح البارى: تَتَبَّعَ بَعضُهُم أسماءَ مَن حَرَسَ النَّبِيَّ صلی الله علیه و آله فَجُمِعَ مِنهُم: سَعدُ بنُ مُعاذٍ، و مُحَمَّدُ بنُ مَسلَمَةَ، وَ الزُّبَيرُ، و أبو أيّوبَ، و ذَكوانُ بنُ عَبدِ القَيسِ، وَ الأَدرَعُ السُّلَمِيُّ، و ابنُ الأَدرَعِ _ وَ اسمُهُ مِحجَنٌ، و يُقالُ: سَلَمَةُ -، و عَبّادُ بنُ بِشرٍ، وَ العَبّاسُ، و أبو رَيحانَةَ.</span><ref><p><span dir="rtl">فتح الباري: ج۱۳ ص۲۱۹ ذيل ح۷۲۳۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="57" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">فتح البارى: برخى سيره</span>‌<span dir="rtl">نگاران، نام</span>‌<span dir="rtl">هاى محافظان پيامبر صلی الله علیه و آله را جستجو کرده و اينها را گرد آورده</span>‌<span dir="rtl">اند: سعد بن مُعاذ، محمّد بن مَسلمه، زبير، ابو ايّوب، ذکوان بن عبد القيس، ادرع سُلَمى و فرزند ادرع به نام مِحجَن - که سلَمه هم گفته شده است -، عبّاد بن بِشر، عبّاس و ابو ريحانه.</span></li></ol>

 

<ol start="58" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">السيرة الحلبيّة: سَعدُ بنُ مُعاذٍ حَرَسَهُ صلی الله علیه و آله لَيلَةَ يَومِ بَدرٍ، أيِ اللَّيلَةَ الَّتي صَبيحَتُها ذٰلِكَ اليَومُ، و في ذٰلِكَ اليَومِ لَم يَحرُسُه صلی الله علیه و آله إلّا أبو بَكرٍ الصِّدّيقُ شاهِراً سَيفَهُ حينَ نامَ بِالعَريشِ. و في كَلامِ بَعضِهِم أنَّ سَعدَ بنَ مُعاذٍ كانَ مَعَ أبي بَكرٍ فِي العَريشِ يَحرُسانِهِ صلی الله علیه و آله في بَدرٍ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">و مُحَمَّدُ بنُ مَسلَمَةَ حَرَسَهُ صلی الله علیه و آله يَومَ اُحُدٍ، وَ الزُّبَيرُ بنُ العَوّامِ حَرَسَهُ صلی الله علیه و آله يَومَ الخَندَقِ، وَ المُغيرَةُ بنُ شُعبَةُ حَرَسَهُ يَومَ الحُدَيبِيَةِ، و أبو أيّوبَ الأَنصارِيُّ حَرَسَهُ صلی الله علیه و آله لَيلَةَ بَنیٰ بِصَفِيَّةَ بِبَعضِ طُرُقِ خَيبَرَ، و بِلالٌ و سَعدُ بنُ أبي وَقّاصٍ و ذَكوانُ بنُ عَبدِ قَيسٍ حَرَسوهُ صلی الله علیه و آله بِوادِي القُریٰ.</span>

<span dir="rtl">و حَرَسَهُ صلی الله علیه و آله ابنُ أبي مَرثَدٍ الغَنَوِيُّ فِي اللَّيلَةِ الَّتي كانَت في صَبيحَتِها وَقعَةَ حُنَينٍ، حَيثُ قالَ صلی الله علیه و آله: «أ لا رَجُلٌ يَحرُسُنَا اللَّيلَةَ؟»، فَقالَ: أنَا يا رَسولَ اللهِ، فَدَعا لَهُ صلی الله علیه و آله.</span>

<span dir="rtl">و بَعدَ نُزولِ الآيَةِ _ و هِيَ: (وَاللهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ) _ تَرَكَ الحَرَسَ.</span><ref><span dir="rtl">السيرة الحلبيّة: ج۳ ص۳۲۷ و راجع سبل الهدیٰ و الرشاد: ج۱۱ ص۳۹۷ و ۳۹۸ و۳۹۹.</span></ref>

<ol start="58" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">السيرة الحلبيّة: سعد بن معاذ در شبی که صبحش جنگ بدر رخ داد، از پيامبر صلی الله علیه و آله که در سراپردۀ فرماندهی خوابیده بود، محافظت کرد؛ ولی روز پيکار، کسى جز ابو بکر با شمشير آخته</span>‌<span dir="rtl">اش، نگهبان پيامبر صلی الله علیه و آله نبود. البتّه برخى گفته</span>‌<span dir="rtl">اند: سعد بن معاذ و ابوبکر، هر دو با هم در سراپردۀ فرماندهى، از پيامبر صلی الله علیه و آله محافظت مى</span>‌<span dir="rtl">کردند.</span></li></ol>

<span dir="rtl">محمّد بن مَسلمه در روز اُحُد، از پيامبر صلی الله علیه و آله محافظت کرد و زبير بن عوّام در جنگ خندق، و مغيرة بن شعبه در ماجراى حديبيه، و ابو ايّوب انصارى در بخشى از مسير خيبر در شبى که پيامبر صلی الله علیه و آله نزد صفيّه به سر برد، و بلال و سعد بن ابى وقّاص و ذکوان بن عبد قيس، در وادی القری از پيامبر صلی الله علیه و آله محافظت کردند.</span>

<span dir="rtl">ابن ابى مَرثَد غَنَوى هم در شبى که فردايش جنگ حنين رخ داد، از پيامبر صلی الله علیه و آله محافظت کرد، هنگامى که فرمود: «آيا مردى نيست که امشب از ما محافظت کند؟» و او گفت: من هستم، اى پيامبر خدا! پيامبر صلی الله علیه و آله هم برايش دعا کرد. [پيامبر صلی الله علیه و آله] پس از نازل شدن آيۀ (و خداوند، تو را از [گزند] مردم حفظ مى</span>‌<span dir="rtl">کند)، محافظان را مرخّص کرد.</span>

<span id="حراسة-الله-للنبي-صلی-الله-علیه-و-آله"></span>
== <span dir="rtl">۲ / ۳: حِراسَةُ اللهِ لِلنَّبِيِّ صلی الله علیه و آله</span> ==

<span dir="rtl">۲ / ۳</span><span dir="rtl">: حفاظت خداوند از پیامبر صلی الله علیه و آله</span>

<ol start="59" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">مجمع البيان: رُوِيَ أنَّ النَّبِيَّ صلی الله علیه و آله لَمّا نَزَلَت هٰذِهِ الآيَةُ [أي قَولَهُ تَعالیٰ: (وَاللهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ)]، قالَ لِحُرّاسٍ مِن أصحابِهِ كانوا يَحرُسونَهُ _ مِنهُم سَعدٌ و حُذَيفَةُ _: اِلحَقوا بِمَلاحِقِكُم؛ فَإنَّ اللهَ تَعالیٰ عَصَمَني مِنَ النّاسِ.</span><ref><p><span dir="rtl">مجمع البيان: ج۳ ص۳۴۵، بحار الأنوار: ج۱۷ ص۱۷۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="59" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">مجمع البيان: روايت شده است: هنگامى که اين آيه: (و خداوند، تو را از [گزند] مردم حفظ مى</span>‌<span dir="rtl">کند) نازل شد، پيامبر صلی الله علیه و آله به يارانش که از او محافظت مى</span>‌<span dir="rtl">کردند - و سعد و حذيفه از آنان بودند -، فرمود: «در پى کار خود برويد که خداوند متعال، مرا از مردم حفظ مى</span>‌<span dir="rtl">کند».</span></li></ol>

 

<ol start="60" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المعجم الكبير عن ابن عبّاس: كانَ رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله يُحرَسُ، فَكانَ يُرسِلُ مَعَهُ عَمُّهُ أبو طالِبٍ كُلَّ يَومٍ رَجلاً مِن بَني هاشِمٍ يَحرُسونَهُ، حَتّیٰ نَزَلَت هٰذِهِ الآيَةُ (يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ) إلیٰ قَولِهِ: (وَاللهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ)، فَأَرادَ عَمُّهُ أن يُرسِلَ مَعَهُ مَن يَحرُسُهُ، فَقالَ: يا عَمِّ، إنَّ اللهَ عزّ و جلّ قَد عَصَمَنى مِنَ الجِنِّ وَ الإنسِ.</span><ref><p><span dir="rtl">المعجم الكبير: ج۱۱ ص۲۰۵ ح۱۱۶۶۳، أسباب النزول: ص۲۰۵ ح۴۰۵، تفسير ابن كثير: ج۳ ص۱۴۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="60" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المعجم الکبیر - به نقل از ابن عبّاس -: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله محافظت می</span>‌<span dir="rtl">شد. عموی ایشان، ابوطالب، هر روز مردی از بنی هاشم را می</span>‌<span dir="rtl">فرستاد تا از ایشان محافظت کند تا آن که این آیه نازل شد: (ای فرستاده [ی ما]! آنچه را از سوی خدایت به تو نازل شده، ابلاغ کن) تا این سخن: (خداوند، تو را از [گزند] مردم حفظ می</span>‌<span dir="rtl">کند). عموی پیامبر خواست کسی را برای حفاظت بفرستد؛ امّا پیامبر فرمود: «ای عمو! خداوند عزّ و جلّ مرا از جن و انس حفظ کرده است».</span></li></ol>

 

<ol start="61" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المعجم الأوسط عن أبي سعيد الخدري: كانَ العَبّاسُ عَمُّ رَسولِ اللهِ صلی الله علیه و آله فيمَن يَحرُسُهُ، فَلَمّا نَزَلَت هٰذِهِ الآيَةُ: (يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ وَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ وَاللهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ)، تَرَكَ رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله الحَرَسَ.</span><ref><p><span dir="rtl">المعجم الأوسط: ج۴ ص۲۱ ح۳۵۱۰، المعجم الصغير: ج۱ ص۱۴۹، تفسير ابن كثير: ج۳ ص۱۴۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="61" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المعجم الأوسط - به نقل از ابو سعيد خُدرى -: عبّاس، عموى پيامبر خدا صلی الله علیه و آله، از محافظان ايشان بود. هنگامى که اين آيه: (اى فرستاده [ی ما]! آنچه را از سوى خدايت به تو نازل شده، ابلاغ کن که اگر نکنى، رسالت او را ادا نکرده</span>‌<span dir="rtl">اى و خداوند، تو را از [گزند] مردم حفظ مى</span>‌<span dir="rtl">کند) نازل شد، پيامبر صلی الله علیه و آله محافظان را مرخّص کرد.</span></li></ol>

 

<ol start="62" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">دلائل النبوّة عن أبي ذرّ الغفاري: كانَ النَّبِيُّ صلی الله علیه و آله لا يَنامُ إلّا و نَحنُ حَولَهُ مِن مَخافَةِ الغَوائِلِ، حَتّیٰ نَزَلَت آيَةُ العِصمَةِ: (وَاللهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ).</span><ref><p><span dir="rtl">دلائل النبوّة لأبي نعيم: ج۱ ص۱۹۹ ح۱۵۱، الدرّ المنثور: ج۳ ص۱۱۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="62" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">دلائل النبوّة، ابو نعيم - به نقل از ابو ذر غِفارى -: پيامبر صلی الله علیه و آله نمى</span>‌<span dir="rtl">خوابيد، جز آن که ما گرداگردش بوديم که مبادا او را مورد سوء قصد قرار دهند، تا اين که آيۀ حفاظت [خداوند از پيامبر صلی الله علیه و آله] نازل شد: (و خداوند، تو را از [گزند] مردم حفظ مى</span>‌<span dir="rtl">کند).</span></li></ol>

 

<ol start="63" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">سنن الترمذي عن عائشة: كانَ النَّبِيُّ صلی الله علیه و آله يُحرَسُ، حَتّیٰ نَزَلَت هٰذِهِ الآيَةُ: (وَاللهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ)، فَأَخرَجَ رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله رَأسَهُ مِنَ القُبَّةِ فَقالَ لَهُم: يا أيُّهَا النّاسُ انصَرِفوا، فَقَد عَصَمَنِيَ اللهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">سنن الترمذي: ج۵ ص۲۵۱ ح۳۰۴۶، المستدرك على الصحيحين: ج۲ ص۳۴۳ ح۳۲۲۱، السنن الكبرىٰ: ج۹ ص۱۴ ح۱۷۷۳۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="63" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">سنن الترمذى - به نقل از عايشه -: از پيامبر صلی الله علیه و آله حفاظت مى</span>‌<span dir="rtl">شد تا اين که اين آيه نازل شد: (و خداوند، تو را از [گزند] مردم حفظ مى</span>‌<span dir="rtl">کند). پس پيامبر خدا صلی الله علیه و آله سر از خيمه بيرون آورد و به آنان (محافظانش) فرمود: «اى مردم! برويد، که خداوند، مرا حفظ مى</span>‌<span dir="rtl">کند».</span></li></ol>

 

<ol start="64" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">تفسير ابن كثير عن عصمة بن مالك الخطمي</span><ref><p><span dir="rtl">في الطبعة المعتمدة: «الخظمي»، و الصواب ما أثبتناه کما مرّ بیانه في (حرّاس النبيّ صلی الله علیه و آله / عصمة بن مالك الحظمی).</span></p></ref><span dir="rtl">: كُنّا نَحرُسُ رَسولَ اللهِ صلی الله علیه و آله بِاللَّيلِ، حَتّیٰ نَزَلَت: (وَاللهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ)، فَتَرَكَ الحَرَسَ.</span><ref><p><span dir="rtl">تفسير ابن كثير: ج۳ ص۱۴۴، الدرّ المنثور: ج۳ ص۱۱۸ نقلاً عن الطبراني و ابن مردويه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="64" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">تفسير ابن کثير - به نقل از عصمة بن مالک خَطمى -: ما در شب از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله محافظت مى</span>‌<span dir="rtl">کرديم، تا آن که اين آيه نازل شد: (و خداوند، تو را از [گزند] مردم حفظ مى</span>‌<span dir="rtl">کند). پس محافظان را مرخّص کرد.</span></li></ol>

 

<ol start="65" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">تفسير فرات عن محمّد بن كعب القُرَظيّ: كانَ النَّبِيُّ صلی الله علیه و آله يَتَحارَسُهُ أصحابُهُ، فَأَنزَلَ اللهُ: (يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ وَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ وَاللهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ)، فَتَرَكَ الحَرَسَ حينَ أخبَرَهُ اللهُ تَعالیٰ أنَّهُ يَعصِمُهُ مِنَ النّاسِ.</span><ref><p><span dir="rtl">تفسير فرات: ص۱۳۱ ح۱۵۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="65" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">تفسير فرات - به نقل از محمّد بن کعب قُرَظى -: ياران پيامبر صلی الله علیه و آله از او حفاظت مى</span>‌<span dir="rtl">کردند. آن گاه خداوند، [آيۀ] (اى فرستاده! آنچه را خدايت به سوى تو نازل کرده است، ابلاغ کن که اگر نکنى، رسالت او را ادا نکرده</span>‌<span dir="rtl">اى و خداوند، تو را از [گزند] مردم حفظ مى</span>‌<span dir="rtl">کند) نازل کرد. پس پيامبر صلی الله علیه و آله پس از اين خبرِ خداى متعال که او را از [گزندِ] مردم نگهدارى مى</span>‌<span dir="rtl">کند، محافظان را مرخّص کرد.</span></li></ol>

 

<ol start="66" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">التوحيد عن يحيى بن أبي كثير: قيلَ لِأَميرِ المُؤ</span>‌<span dir="rtl">مِنينَ علیه السلام: أ لا نَحرُسُكَ؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ: حَرَسَ كُلَّ امرِئٍ أجَلُهُ.</span><ref><span dir="rtl">التوحيد: ص۳۷۹ ح۲۵؛ حلية الأولياء: ج۱ ص۷۵ الرقم ۴ عن يحيیٰ بن أبي كثير.</span></ref>

<ol start="66" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">التوحید - به نقل از یحیی بن ابی کثیر -: به امیر مؤمنان علیه السلام گفته شد: آیا نمی</span>‌‌<span dir="rtl">خواهید از شما محافظت کنیم؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">فرمود: «محافظ هر انسانی، اَجَل اوست».</span>

<ol start="67" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الحسن عن أمير المؤمنين علیهما السلام: كانَ في</span>‌ <span dir="rtl">مَسجِدِ الكوفَةِ يَوماً، فَلَمّا جَنَّهُ اللَّيلُ أقبَلَ رَجُلٌ مِن بابِ الفيلِ عَلَيهِ ثِيابٌ بيضٌ، فَجاءَ الحَرَسُ و شُرطَةُ الخَميسِ، فَقالَ لَهُم أميرُ المُؤمِنينَ: ما تُريدونَ؟!</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالوا: رَأَينا هٰذَا الرَّجُلَ أقبَلَ إلَينا فَخَشِينا أن يَغتالَكَ.</span>

<span dir="rtl">فَقالَ: كَلّا، اِنصَرِفوا رَحِمَكُمُ اللهُ، أ تَحفَظُونّي مِن أهلِ الأَرضِ؟ فَمَن يَحفَظُني مِن أهلِ السَّماءِ؟!</span>

<span dir="rtl">وَ مَكَثَ الرَّجُلُ عِندَهُ مَلِيّاً يَسأَلُهُ، فَقالَ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، لَقَد ألبَستَ الخِلافَةَ بَهاءً و زِينَةً و كَمالاً.…</span><ref><span dir="rtl">المناقب لابن شهرآشوب: ج۲ ص۲۴۷ عن عبداللّٰه بن الحسن بن الحسن علیه السلام عن أبیه، بحار الأنوار: ج۳۹ ص۱۳۲ ذيل ح۴.</span></ref>

<ol start="67" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام حسن علیه السلام: امیر مؤمنان روزی در مسجد کوفه بود. وقتی شب همه جا را فرا گرفت، مردی از باب الفیل [وارد شد و] جلو آمد که لباس سفیدی به تن داشت. محافظان و مأموران ویژه [برای جلوگیری از آن مرد] آمدند. امیر مؤمنان به آنان فرمود: «چه می</span>‌<span dir="rtl">خواهید؟».</span></li></ol>

<span dir="rtl">پاسخ دادند: دیدیم این مرد به سمت ما می</span>‌<span dir="rtl">آید. ترسیدیم که به شما سوء قصد کند.</span>

<span dir="rtl">فرمود: «هرگز [نمی</span>‌<span dir="rtl">تواند آسیبی بزند]! به دنبال کار خود بروید، خدا شما را رحمت کند! آیا می</span>‌<span dir="rtl">خواهید مرا از اهل زمین محافظت کنید؟ پس چه کسی مرا از اهل آسمان محافظت می</span>‌<span dir="rtl">کند؟».</span>

<span dir="rtl">آن مرد، مدّتی طولانی نزد ایشان بود و خواسته</span>‌<span dir="rtl">هایش را مطرح کرد و سپس گفت: ای امیر مؤمنان! حقیقتاً شما به خلافت، لباس زینت و بها و کمال پوشانده</span>‌<span dir="rtl">ای.…</span>

<ol start="68" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق علیه السلام: كانَ لِعَلِيٍّ علیه السلام غُلامٌ اسمُهُ قَنَبرٌ، و كانَ يُحِبُّ عَلِيّاً علیه السلام حُبّاً شديداً، فَإذا خَرَجَ عَلِيٌّ علیه السلام خَرَجَ عَلیٰ أثَرِهِ بِالسَّيفِ، فَرَآهُ ذاتَ لَيلَةٍ فَقالَ: يا قَنبَرُ، ما لَكَ؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ: جِئتُ لِأَمشِيَ خَلفَكَ؛ فَإنَّ النّاسَ كَما تَراهُم يا أميرَ المُؤ</span>‌<span dir="rtl">مِنينَ، فَخِفتُ عَلَيكَ.</span>

<span dir="rtl">قالَ: وَيحَكَ، أ مِن أهلِ السَّماءِ تَحرُسُني أم مِن أهلِ الأَرضِ؟!</span>

<span dir="rtl">قالَ: لا، بَل مِن أهلِ الأَرضِ.</span>

<span dir="rtl">قالَ: إنَّ أهلَ الأَرضِ لا يَستَطيعونَ لي شَيئاً إلّا بِإذنِ اللهِ عزّ و جلّ مِنَ السَّماءِ، فَارجِع. فَرَجَعَ.</span><ref><span dir="rtl">التوحيد: ص۳۳۸ ح۷ عن العرزمي، الكافي: ج۲ ص۵۹ ح۱۰، مشكاة الأنوار: ص۴۵ ح۲۵ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۵ ص۱۰۴ ح۲۹ و راجع المصنّف لعبد الرزّاق: ج۱۱ ص۱۲۴ ح۲۰۰۹۶.</span></ref>

<ol start="68" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: على علیه السلام غلامى به نام قنبر داشت که ايشان را بسيار دوست مى</span>‌<span dir="rtl">داشت. هر گاه على علیه السلام بيرون مى</span>‌<span dir="rtl">رفت، قنبر با شمشير خود در پى ایشان روانه مى</span>‌<span dir="rtl">شد. شبى قنبر را ديد. فرمود: «چه مى</span>‌<span dir="rtl">خواهى، قنبر؟».</span></li></ol>

<span dir="rtl">گفت: آمده</span>‌<span dir="rtl">ام که پشت سر شما حرکت کنم. اى امير مؤمنان! مردم را که مى</span>‌<span dir="rtl">شناسى؛ من بر جان شما بيمناکم!</span>

<span dir="rtl">فرمود: «واى بر تو! آيا از اهل آسمان مرا محافظت مى</span>‌<span dir="rtl">کنى يا از اهل زمين؟!».</span>

<span dir="rtl">گفت: نه، از اهل زمين.</span>

<span dir="rtl">فرمود: «مردم روى زمين نمى</span>‌<span dir="rtl">توانند به من آسيبى برسانند، مگر آن که اذن خداوند عزّ و جلّ از آسمان در رسد. پس، تو بر گرد» و قنبر باز گشت.</span>

<ol start="69" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام زين العابدين علیه السلام: دَخَلَ الحُسَينُ بنُ عَلِيٍّ علیه السلام عَلیٰ مُعاوِيَةَ، فَقالَ لَهُ: ما حَمَلَ أباكَ عَلیٰ أن قَتَلَ أهلَ البَصرَةِ، ثُمَّ دارَ عَشِيّاً في طُرُقِهِم في ثَوبَينِ؟!</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ علیه السلام: حَمَلَهُ عَلیٰ ذٰلِكَ عِلمُهُ أنَّ ما أصابَهُ لَم يَكُن لِيُخطِئَهُ، و أنَّ ما أخطَأَهُ لَم يَكُن لِيُصيبَهُ.</span>

<span dir="rtl">قالَ: صَدَقتَ.</span>

<span dir="rtl">قالَ: و قيلَ لِأَميرِ المُؤ</span>‌<span dir="rtl">مِنينَ علیه السلام لَمّا أرادَ قِتالَ الخَوارِجِ: لَوِ احتَرَزتَ يا أميرَ المُؤ</span>‌<span dir="rtl">مِنينَ!</span>

<span dir="rtl">فَقالَ علیه السلام:</span>

<span dir="rtl">أيَّ يَومَيَّ مِنَ المَوتِ أفِرّ يَومَ لَم يُقدَر أم يَومَ قُدِر</span>

<span dir="rtl">يَومَ ما قُدِّرَ لا أخشَى الرَّدیٰ و إذا قُدِّرَ لَم يُغنِ الحَذَر</span><ref><span dir="rtl">فضائل أمیر المؤمنین علیه السلام لابن عقدة: ص۸۹، ح۸۹؛ التوحيد: ص۳۷۵ ح۱۹ عن عمرو بن جميع عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام.</span></ref>

<ol start="69" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام زين العابدين علیه السلام: حسين بن علی علیه السلام بر معاويه وارد شد. معاويه به او گفت: چه چيز، پدرت را وا داشت که بصريان را بکُشد و شبِ همان روز، با دو جامۀ معمولى، در خيابان</span>‌<span dir="rtl">ها و کوچه</span>‌<span dir="rtl">هايشان بچرخد؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">فرمود: «علمش به اين که در آنچه به او بايد برسد، خطا نمى</span>‌<span dir="rtl">رود و آنچه خطا رفته، نبايد مى</span>‌<span dir="rtl">رسيده است، او را به اين کار [شجاعانه] وا داشت».</span>

<span dir="rtl">معاويه گفت: راست گفتى.</span>

<span dir="rtl">هنگامى که امير مؤمنان علیه السلام تصميم به جنگ با خوارج گرفت، به ایشان گفته شد: اگر از اين کار پرهيز مى</span>‌<span dir="rtl">کردى، بهتر بود!</span>

<span dir="rtl">فرمود:</span>

<span dir="rtl">«کدام روز از مرگ بگريزم /</span>

<span dir="rtl">روزى که مقدّر شده، يا روزى که مقدّر نشده؟</span>

<span dir="rtl">روزى که مقدّر نشده، از مرگ نمى</span>‌<span dir="rtl">هراسم /</span>

<span dir="rtl">و روزى که مقدّر شده، پرهيز، سودى ندارد».</span>

<ol start="70" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">التوحيد عن أبي حيّان التيمي عن أبيه _ و كانَ مَعَ عَلِيٍّ علیه السلام يَومَ صِفّينَ و فيما بَعدَ ذٰلِكَ _: بَينا عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ علیه السلام يُعَبِّي الكَتائِبَ يَومَ صِفّينَ، و مُعاوِيَةُ مُستَقبِلُهُ عَلیٰ فَرَسٍ لَهُ يَتَأَكَّلُ</span><ref><p><span dir="rtl">تأكّل: غضبَ و هاجَ و اشتدّ، و هو من المجاز (تاج العروس: ج۱۴ ص۲۴ «أكل»).</span></p></ref> <span dir="rtl">تَحتَهُ تَأَكُّلاً، و عَلِيٌّ علیه السلام عَلیٰ فَرَسِ رَسولِ اللهِ صلی الله علیه و آله المُرتَجِزِ</span><ref><p><span dir="rtl">سُمّي به لحُسنِ صَهِيله (النهاية: ج۲ ص۲۰۰ «رجز»).</span></p></ref> <span dir="rtl">و بِيَدِهِ حَربَةُ رَسولِ اللهِ صلی الله علیه و آله، و هُوَ مُتَقَلِّدٌ سَيفَهُ «ذُو الفَقارِ».</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ رَجُلٌ مِن أصحابِهِ: اِحتَرِس يا أميرَ المُؤ</span>‌<span dir="rtl">مِنينَ؛ فَإنّا نَخشیٰ أن يَغتالَكَ هٰذَا المَلعونُ!</span>

<span dir="rtl">فَقالَ علیه السلام: لَئِن قُلتَ ذاكَ؛ إنَّهُ غَيرُ مَأمونٍ عَلیٰ دينِهِ، و إنَّهُ لَأَشقَى القاسِطينَ</span><ref><span dir="rtl">القاسِطون: الذين قسطوا؛ أي جاروا حين حاربوا إمام الحقّ، كمعاوية و أتباعه (مجمع البحرين: ج۳ ص۱۴۷۸ «قسط»).</span></ref><span dir="rtl">، و ألعَنُ الخارِجينَ عَلَى الأَئِمَّةِ المُهتَدينَ، و لٰكِن كَفیٰ بِالأَجَلِ حارِساً، لَيسَ أحَدٌ مِنَ النّاسِ إلّا و مَعَهُ مَلائِكَةٌ حَفَظَةٌ يَحفَظونَهُ مِن أن يَتَرَدّیٰ في بِئرٍ أو يَقَعَ عَلَيهِ حائِطٌ أو يُصيبَهُ سوءٌ، فَإذا حانَ أجَلُهُ خَلَّوا بَينَهُ و بَينَ ما يُصيبُهُ. و كَذٰلِكَ أنا، إذا حانَ أجَلِي انبَعَثَ أشقاها فَخَضَبَ هٰذِهِ مِن هٰذا _ و أشارَ إلیٰ لِحيَتِهِ و رَأسِهِ _، عَهداً مَعهوداً، و وَعداً غَيرَ مَكذوبٍ.</span><ref><span dir="rtl">التوحيد: ص۳۶۸ ح۵، بحار الأنوار: ج۵ ص۱۱۳ ح۴۰.</span></ref>

<ol start="70" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">التوحيد - به نقل از ابو حيّان تَيمى، از پدرش که در روز صفّين و پس از آن، با على علیه السلام بود -: در روز صفّين، على بن ابى طالب علیه السلام سپاهيان (گُردان‌ها) را آرايش مى</span>‌<span dir="rtl">داد و معاويه رو به روى او بر اسبش نشسته بود و اسب در زير او بى</span>‌<span dir="rtl">قرارى مى</span>‌<span dir="rtl">کرد. على علیه السلام نيز بر اسب پيامبر خدا، مُرتَجِز،</span><ref><p><span dir="rtl">به اين سبب، آن اسب را «مُرتَجِز» گفته</span>‌<span dir="rtl">اند که شيهه</span>‌<span dir="rtl">هاى زيبايى مى</span>‌<span dir="rtl">کشيده است.</span></p></ref> <span dir="rtl">نشسته بود و نيزۀ پيامبر خدا در دستش بود و شمشيرش ذو الفقار را حمايل کرده بود.</span></li></ol>

<span dir="rtl">مردى از يارانش گفت: مواظب باش - اى امير مؤمنان -؛ چرا که مى</span>‌<span dir="rtl">ترسيم اين ملعون، تو را غافلگيرانه بکُشد!</span>

<span dir="rtl">امام علیه السلام فرمود: «درست است. او به دينش پايبند نيست و شقاوت</span>‌<span dir="rtl">پيشه</span>‌<span dir="rtl">ترينِ ستمگران و ملعون</span>‌<span dir="rtl">ترينِ کسانى است که بر پيشوايان هدايت، خروج کرده</span>‌<span dir="rtl">اند؛ امّا [بدان که] اَجَل، بهترين نگهبان است. هيچ يک از مردم نيست، مگر آن که با او فرشتگان نگهبانى هستند که وى را از اين که در چاهى بيفتد يا ديوارى بر او آوار شود يا گزندى به او برسد، حفظ مى</span>‌<span dir="rtl">کنند. پس چون اَجَلش فرا رسد، او را با آنچه قرار است بر سرش آيد، تنها مى</span>‌<span dir="rtl">گذارند. من نيز هر گاه اَجَلم فرا رسد، شقى</span>‌<span dir="rtl">ترينِ اشقيا برانگيخته مى</span>‌<span dir="rtl">شود و اين [محاسن] را به [خونِ] اين [سَر] آغشته مى</span>‌<span dir="rtl">سازد» و به محاسن و سرش اشاره نمود و افزود: «اين، قولى قطعى و وعده</span>‌<span dir="rtl">اى راست است [که پيامبر خدا به من گفته است]».</span>

<ol start="71" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">وقعة صفّين عن أبي إسحاق: خَرَجَ عَلِيٌّ علیه السلام يَومَ صِفّينَ و في يَدِهِ عَنَزَةٌ</span><ref><p><span dir="rtl">العَنَزَة: عَصاً في قَدرِ نصف الرمح أو أکثر شیئاً، فیها سنان مثل سنان الرمح. و قیل: في طرفها الأسفل زُجّ کزُجّ الرمح. یتوکّأ علیها الشیخ الکبیر (لسان العرب: ج۵ ص۳۸۴ «عنز»).</span></p></ref><span dir="rtl">، فَمَرَّ عَلیٰ سَعيدِ بنِ قَيسٍ الهَمدانِيِّ، فَقالَ لَهُ سَعيدٌ: أ ما تَخشیٰ يا أميرَ المُؤ</span>‌<span dir="rtl">مِنينَ أن يَغتالَكَ أحَدٌ و أنتَ قُربَ عَدُوِّكَ؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ لَهُ عَلِيٌّ علیه السلام: إنَّهُ لَيسَ مِن أحَدٍ إلّا عَلَيهِ مِنَ اللهِ حَفَظَةٌ يَحفَظونَهُ مِن أن يَتَرَدّیٰ في قَليبٍ</span><ref><span dir="rtl">القَليب: البئر التي لم تُطوَ [و في المنجد: طَویٰ البئرَ: بَناه بالأحجار] (النهاية: ج۴ ص۹۸ «قلب»).</span></ref><span dir="rtl">، أو يَخِرَّ عَلَيهِ حائِطٌ، أو تُصيبَهُ آفَةٌ، فَإذا جاءَ القَدَرُ خَلَّوا بَينَهُ و بَينَهُ.</span><ref><span dir="rtl">وقعة صفّين: ص۲۵۰، شرح الأخبار: ج۲ ص۵ ح۳۸۴ نحوه، بحار الأنوار: ج۳۲ ص۴۷۰ ح۴۰۸؛ تهذيب الكمال: ج۲۱ ص۵۶۷ الرقم ۴۳۳۸ نحوه.</span></ref>

<ol start="71" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">وقعة صِفّين - به نقل از ابو اسحاق -: در روز[ى از جنگ] صفّين، على علیه السلام با نيزه</span>‌<span dir="rtl">اى کوتاه در دست، بیرون آمد و بر سعيد بن قيس هَمْدانى گذشت. سعيد به ایشان گفت: اى امير مؤمنان! آيا بيم ندارى در حالى که نزديک دشمن حرکت مى</span>‌<span dir="rtl">کنى، کسى قصد جانِ تو کند؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">على علیه السلام به وى فرمود: «خداوند براى هر کس نگاهبانانى گماشته که او را نگاه مى</span>‌<span dir="rtl">دارند از اين که در چاهى افتد يا ديوارى بر وى فرو ريزد يا گزندى به او رسد، و آن گاه که قَدَر در رسد، او را به تقدير، وا می‌نهند».</span>

<ol start="72" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">العدد القويّة عن أبي مجلز: جاءَ رَجُلٌ مِن مُرادٍ إلیٰ أميرِ المُؤ</span>‌<span dir="rtl">مِنينَ علیه السلام و هو يُصَلّي فِي المَسجِدِ، فَقالَ لَهُ: اِحتَرِس؛ فَإنَّ اُناساً مِن مُرادٍ يُريدونَ قَتلَكَ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ: إنَّ مَعَ كُلِّ رَجُلٍ مَلَكَينِ يَحفَظانِهِ مِمّا لَم يُقَدَّر، فَإذا جاءَ القَدَرُ خَلَّيا بَينَهُ و بَينَهُ، و إنَّ الأَجَلَ جُنَّةٌ</span><ref><span dir="rtl">الجُنَّة: الوقایة (النهایة: ج۱ ص۳۰۸ «جنن»).</span></ref> <span dir="rtl">حَصينَةٌ.</span><ref><span dir="rtl">العدد القويّة: ص۲۳۸ ح۱۵، خصائص الأئمّة علیهم السلام: ص۱۱۴ نحوه، بحار الأنوار: ج۴۲ ص۲۲۲ ح۳۱؛ الطبقات الكبرىٰ: ج۳ ص۳۴.</span></ref>

<ol start="72" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">العُدد القويّة - به نقل از ابو مجلز -: مردى از قبيلۀ مراد به نزد امير مؤمنان علیه السلام آمد، در حالى که ایشان در مسجد نماز مى</span>‌<span dir="rtl">خواند. گفت: مواظب خود باش. کسانى از [قبيلۀ] مراد، قصد کشتن تو را دارند.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فرمود: «با هر کسی دو فرشته است که او را از آنچه مقدّر نيست، حفظ مى</span>‌<span dir="rtl">کنند. وقتى که تقدير فرا برسد، او را با تقدير وا مى</span>‌<span dir="rtl">گذارند. اَجَل، سپر مستحکمى است».</span>

<ol start="73" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">تاريخ دمشق عن يعلى بن مرّة: اِئتَمَرنا أن نَحرُسَ عَلِيّاً علیه السلام كُلَّ لَيلَةٍ مِنّا عَشَرَةٌ، قالَ: فَخَرَجنا و مَعَنَا السِّلاحُ، و صَلّیٰ كَما كانَ يُصَلّي، ثُمَّ أتانا فَقالَ: ما شَأْنُ السِّلاحِ؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ: قُلنا: اِئتَمَرنا بِأَن نَحرُسَكَ كُلَّ لَيلَةٍ مِنّا عَشَرَةٌ.</span>

<span dir="rtl">قالَ: مِن أهلِ السَّماءِ أو مِن أهلِ الأَرضِ؟</span>

<span dir="rtl">قُلنا: نَحنُ أهوَنُ _ أو أضعَفُ أو أصغَرُ، أو كَلِمَةً نَحوَ ذٰلِكَ _ أن نَحرُسَكَ مِن أهلِ السَّماءِ!</span>

<span dir="rtl">قالَ: إنَّ أهلَ الأَرضِ لا يَعمَلونَ بِعَمَلٍ حَتّیٰ يُقضیٰ فِي السَّماءِ، فَإنَّ عَلَيَّ جُنَّةً حَصينَةً إلیٰ يَومي.</span>

<span dir="rtl">و ذَكَرَ أنَّهُ لا يَذوقُ عَبدٌ حَلاوَةَ الإيمانِ حَتّیٰ يَستَيقِنَ يَقيناً غَيرَ ظانٍّ أنَّ ما أصابَهُ لَم يَكُن لِيُخطِئَهُ، و أنَّ ما أخطَأَهُ لَم يَكُن لِيُصيبَهُ.</span><ref><span dir="rtl">تاريخ دمشق: ج۴۲ ص۵۵۳.</span></ref>

<ol start="73" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">تاریخ دمشق - به نقل از یعلی بن مرّه -: قرار گذاشتیم که ده نفر از ما هر شب از علی علیه السلام محافظت کند. از این رو، با سلاح بیرون آمدیم. [علی علیه السلام آمد و] مثل همیشه نماز خواند. آن گاه نزد ما آمد و گفت: «سلاح برای چیست؟».</span></li></ol>

<span dir="rtl">گفتیم: قرار گذاشتیم ده نفر از ما هر شب از شما محافظت کند.</span>

<span dir="rtl">فرمود: «[محافظت] از اهل آسمان یا اهل زمین؟».</span>

<span dir="rtl">گفتیم: ما پایین</span>‌<span dir="rtl">تر - یا سست</span>‌<span dir="rtl">تر یا کوچک</span>‌<span dir="rtl">تر یا تعبیری مانند آن - از آنیم که در برابر اهل آسمان از شما محافظت کنیم.</span>

<span dir="rtl">فرمود: «اهل زمین هیچ عملی انجام نمی</span>‌<span dir="rtl">دهند، مگر این که در آسمان، مقدّر شده است. من سپری مستحکم دارم تا روز [اَجَل معهود]م، فرا رسد».</span>

<span dir="rtl">همچنین فرمود: «هیچ عبدی شیرینی ایمان را نمی</span>‌<span dir="rtl">چشد تا زمانی که صد در صد یقین کند که آنچه به او رسیده، نمی</span>‌<span dir="rtl">توانسته به خطا رود و آنچه خطا رفته، نمی</span>‌<span dir="rtl">توانسته به او برسد».</span>

<references />