نمایش مبدأ برای ح ب ب / المحبّة

[[رده:ح]]
<span id="المحبة-نسخه-آزمایشی"></span>
= <span dir="rtl">المحبة (نسخه آزمایشی)</span> =

<span dir="rtl">محبّت</span>

= <span dir="rtl">درآمد</span> =

<span id="واژهشناسی-محبت"></span>
== <span dir="rtl">واژه</span>‌<span dir="rtl">شناسی «محبّت»</span> ==

<span dir="rtl">محبّت به معنای دوست داشتن و مِهر ورزیدن،</span><ref><span dir="rtl">لغت</span>‌<span dir="rtl">نامۀ دهخدا: ج۱۲ ص۱۷۹۷۲ واژۀ «محبّت».</span></ref> <span dir="rtl">برگرفته از مادّۀ «ح ب ب» است. به گفتۀ ابن فارس، این مادّه سه معنا دارد که یک معنای آن، ملازمت و همراهی است</span><ref><span dir="rtl">«الحاء و الباء اُصول ثلاثة، أحدها اللزوم و الثَّبات، و الآخر الحَبّة من الشى</span>‌<span dir="rtl">ء ذى الحَبّ، و الثالث وصف القِصَر.… و أمّا اللزوم فالحبّ و المحَبّة، اشتقاقه من أحَبَّه إذا لزمه؛ حاء و باء، سه ریشه معنایی دارد: یکی ملازمه و ثبات است. دیگری دانۀ چیزهای دانه</span>‌<span dir="rtl">دار است و سوم توصیف کوتاهی است... حُب و محبّت به معنای ملازمت به کار می</span>‌<span dir="rtl">رود و از “أحَبَّهُ” به معنای ملازم او شد، گرفته شده است» (معجم مقاییس اللغة: مادّۀ «ح ب ب»).</span></ref> <span dir="rtl">و در این مدخل نیز مقصود، همین معناست.</span>

<span dir="rtl">راغب اصفهانی در نظر به کاربردهای قرآنی محبّت، آن را خواستن چیزی دانسته که انسان، آن را خوب می</span>‌<span dir="rtl">بیند یا خوب می</span>‌<span dir="rtl">پندارد و آن را به سه گونه تقسیم نموده است.</span><ref><span dir="rtl">«المَحَبَّةُ: إرادة ما تراه أو تظنّه خيراً، و هی علىٰ ثلاثة أوجه: محبّة للّذّة، کمحبّة الرجل المرأة، و منه: (و يُطْعِمُونَ الطَّعامَ عَلى</span>‌ <span dir="rtl">حُبِّهِ</span>‌ <span dir="rtl">مِسْکِيناً) (انسان: آیۀ ۸) و محبّة للنفع، کمحبّة شی</span>‌<span dir="rtl">ء ينتفع به، و منه: (و أُخْرى</span>‌ <span dir="rtl">تُحِبُّونَها نَصْرٌ مِنَ اللهِ و فَتْحٌ قَرِيبٌ</span>‌<span dir="rtl">) (صف: آیۀ ۱۳) و محبّة للفضل، کمحبّة أهل العلم بعضهم لبعض لأجل العلم؛ “مَحَبَّة” يعنى</span>: <span dir="rtl">خواستن چيزى که مى</span>‌<span dir="rtl">دانى یا می</span>‌<span dir="rtl">پنداری که خوب است. محبّت بر سه وجه است: یک. محبّت و دوستى براى لذّت بردن مثل محبّت مرد نسبت به زن یا خوراک؛ در همین معناست آيۀ (غذاى دوست داشتنی خود را به مسکين مى</span>‌<span dir="rtl">خورانند)، دو. محبّتى که بر پايۀ بهره</span>‌<span dir="rtl">مندى معنوى است، مثل چيزهاى سودمند، و در همین معناست آيۀ (و أُخْرى</span>‌ <span dir="rtl">تُحِبُّونَها نَصْرٌ مِنَ اللهِ و فَتْحٌ قَرِيبٌ)، سه. محبّت براى فضيلت و بزرگى، مثل محبّت دانشمندان و دانش</span>‌<span dir="rtl">پژوهان براى علم نسبت به يکديگر» (مفردات ألفاظ القرآن: مادّۀ «ح ب ب»).</span></ref>

<span dir="rtl">برخی لغت</span>‌<span dir="rtl">دانان «حُبّ» و «وُدّ» را مترادف دانسته</span>‌<span dir="rtl">اند؛ ولی گاه «ودّ» به معنای میل طبیعی شدید در حدّ یک آرزوی دور و دراز به کار رفته است،</span><ref><span dir="rtl">«الوُدُّ: محبّة الشی</span>‌<span dir="rtl">ء، و تمنّي کونه، و يستعمل في کلّ واحد من المعنيين</span>‌<span dir="rtl">؛ ودّ به معنای دوست داشتن چیزی و آرزوی وجود داشتن چیزی است و در هر دو معنا استعمال می</span>‌<span dir="rtl">شود» (مفردات ألفاظ القرآن: ص۸۶۰).</span></ref> <span dir="rtl">مانند آیات ناظر به آرزوی کفّار و اهل کتاب.</span><ref><span dir="rtl">مانند: (وَدَّتْ طائِفَةٌ مِنْ أَهْلِ الْکِتابِ لَوْ يُضِلُّونَکُمْ)</span>‌ <span dir="rtl">(آل عمران: آیۀ ۶۹)، (وَدُّوا لَوْ تَکْفُرُونَ کَما کَفَرُوا فَتَکُونُونَ سَواءً) (نساء: آیۀ ۸۹) و (وَدُّوا لَوْ تُدْهِنُ فَيُدْهِنُونَ) (قلم: آیۀ ۹).</span></ref> <span dir="rtl">گر چه تفاوت</span>‌<span dir="rtl">های دیگری میان «مودّت» و «محبّت» ارائه شده است؛</span><ref><span dir="rtl">الفروق فی اللغة: ص۱۱۵ - ۱۱۶، المیزان فی تفسیر القرآن: ج۱۶ ص۱۶۶، التحقيق فى کلمات القرآن الکريم: ج</span>‌<span dir="rtl">۱۳ ص۶۹ - ۷۰.</span></ref> <span dir="rtl">ولی در روایاتِ در دسترس، محبّت و مودّت، به همان معنای لغوی خود و مشابه یکدیگر به کار رفته</span>‌<span dir="rtl">اند.</span>

<span id="نگاه-اجمالی"></span>
== <span dir="rtl">نگاه اجمالی</span> ==

<span dir="rtl">در یک نگرش کلّی، محبّت را می</span>‌<span dir="rtl">توان به محبّت خدا و محبّت انسان تقسیم کرد. بر همین اساس، این مَدخل نیز به دو «مبحثِ» محبّت خدا و محبّت مردم تقسیم شده است. از نظر اسلام، محبّت، بيشترين نقش را در ساماندهى جامعۀ آرمانى انسانى دارد. اسلام، جامعه</span>‌<span dir="rtl">ای مى</span>‌<span dir="rtl">خواهد که همۀ مردم، دوستدار آفریدگار خود باشند و یکدیگر را برادر خود بدانند و تا سرحدّ ايثار، به یکدیگر عشق بورزند. محبّت، مؤثّرترين عنصر پرورش انسان</span>‌<span dir="rtl">هاى شايسته و کارآمدترين ابزار پيشبرد اهداف فرهنگى، اجتماعى، اقتصادى و سياسى است. به گفتۀ سليمان علیه السلام، هيچ چيزی مانند محبّت، شيرين نيست و به تعبير لطيف پيامبر اسلام صلی الله علیه وآله: «ما ضاقَ مَجلِسٌ بِمُتَحابَّينِ؛ هيچ جايى براى نشستن دو دوست، تنگ نيست».</span>

<span dir="rtl">خدايى که قرآن به مردم معرفّى مى</span>‌<span dir="rtl">کند، خدايى است مهربان و دوستدار مردم. او آيين اسلام را که دين همۀ انبياى الهى است، بر پايه</span>‌<span dir="rtl">هاى محبّت خود، استوار کرده است</span>‌ <span dir="rtl">و پايگاه اصلى حکومت اسلامى را عشق و مودّت مردم به پيشوايان دينى و رهبران سياسى امّت اسلام قرار داده است. عنصر محبّت، تا آن جا در تحقّق برنامه</span>‌<span dir="rtl">هايى که اسلام براى پيشرفت جامعۀ انسانى پيش</span>‌<span dir="rtl">بينى کرده، مؤثّر است که امام باقر علیه السلام دين اسلام را چيزى جز محبّت نمى</span>‌<span dir="rtl">داند و مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد:</span>

<span dir="rtl">هَلِ الدّينُ إلَّا الحُبُّ؟</span>

<span dir="rtl">آيا دين، جز محبّت است؟</span>

<span dir="rtl">پيشوايان بزرگ اسلام، همچنین براى اين که مردم، با محبّت به یکدیگر، زندگى را شيرين کنند و از برکات اين نعمت بزرگ الهى بهره</span>‌<span dir="rtl">مند شوند، محبّت را «رأس العقل»، «أوّل العقل» و «نصف العقل» دانسته</span>‌<span dir="rtl">اند و مردم را به دوستى و محبّت به يکديگر و افزايش «خويشاوندان محبّتى» تشويق کرده</span>‌<span dir="rtl">اند که از اقوام نَسَبى و سببى، کارسازترند.</span>

<span id="موضوع-مبحث-نخست-محبت-میان-خدا-و-مردم"></span>
=== <span dir="rtl">موضوع مبحث نخست: محبّت میان خدا و مردم</span> ===

<span dir="rtl">همۀ دوستی</span>‌<span dir="rtl">ها از محبّت خدا به خلق ریشه می</span>‌<span dir="rtl">گیرد که سرچشمۀ خلقت است و بر همین اساس، دین بر محبّت استوار شده است. امام على علیه السلام در اين باره مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد:</span>

<span dir="rtl">إنَّ هٰذَا الإسلامَ دينُ اللّهِ الَّذِی اصطَفاهُ لِنَفسِهِ... وَ أقامَ دَعائِمَهُ عَلىٰ مَحَبَّتِهِ.</span><ref><span dir="rtl">نهج البلاغة: خطبۀ ۱۹۸.</span></ref>

<span dir="rtl">اين اسلام، دين خداوند است که آن را براى خود برگزيده... و ستون</span>‌<span dir="rtl">هايش را بر محبّتش [به آفریدگان خويش] استوار ساخته</span>‌ <span dir="rtl">است.</span>

<span dir="rtl">از سوی دیگر، محبّت (عشق) به خدا، اصلى</span>‌<span dir="rtl">ترين پايۀ سازندگى فردى و اجتماعى و تکامل مادّى و معنوى انسان است و همۀ آنچه انبياى الهى براى هدايت جامعۀ بشر آورده</span>‌<span dir="rtl">اند، در صورتى به نتيجۀ مطلوب مى</span>‌<span dir="rtl">رسد که بر اين پايه استوار باشد. پس می‌توان گفت که: انسان تا به کيمياى محبّتِ خدا دست نيابد، به فلسفۀ خلقت خود، دست نخواهد يافت.</span>

<span dir="rtl">امام زین العابدین علیه السلام در دعاى «مکارم الأخلاق» از صحيفۀ سجّاديه، به کيمياگرى محبّت (عشق) به خدا اشاره نموده، مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد:</span>

<span dir="rtl">وَ انْهَج لی إلىٰ مَحَبَّتِکَ سَبِيلاً سَهلَةً أکمِل لی بِها خَيرَ الدُّنيا وَ الآخِرَةِ.</span><ref><span dir="rtl">ر.ک: ص۶۰ ح۸۸.</span></ref>

<span dir="rtl">به سوى محبّتت، راهى آسان برايم بگشا که [دوستت بدارم و] از طريق آن، خير دنيا و آخرت را برايم کامل کنى.</span>

<span dir="rtl">بر اين اساس، هر چه محبّت انسان به آفريدگار جهان بيشتر و قوى</span>‌<span dir="rtl">تر باشد، توفيق بيشترى براى رسيدن به راز آفرينش خود و کسب کمالات انسانى دارد. از این رو در زيارت</span>‌<span dir="rtl">نامه</span>‌<span dir="rtl">هاى رسيده از پيشوايان دين، اهل بيت پيامبر خدا که در اوج قلّۀ انسانيت و شايستگى قرار دارند، با صفت «التامّينَ فی مَحَبَّةِ اللّٰهِ (کاملان در دوستى خدا)» مورد خطاب قرار مى</span>‌<span dir="rtl">گيرند.</span>

<span dir="rtl">از نظر اسلام، محبّت و عشق به زيبايى</span>‌<span dir="rtl">هاى راستين، انسان را به قلّۀ تکامل، سير مى</span>‌<span dir="rtl">دهد و عشق به زيبايى</span>‌<span dir="rtl">هاى دروغين، او را کور و کر مى</span>‌<span dir="rtl">کند، تا آن جا که حقّ انتخاب را از انسان سلب مى</span>‌<span dir="rtl">نمايد و او را تا اسفل السافلين پايين مى</span>‌<span dir="rtl">برد. در بخش محبّت انسان، از محبّت انسان به خدا و اولیای الهی و پیامبران و سایر خلایق، سخن گفته شده است.</span>

<span dir="rtl">در فرهنگ شيعى، ستون</span>‌ <span dir="rtl">دين، بر محبّت خدا استوار است</span>‌<ref><span dir="rtl">«وَ أقامَ دَعائِمَهُ عَلىٰ مَحَبَّتِهِ؛[خداوند] ستون</span>‌<span dir="rtl">هاى اسلام را بر دوستى خود، استوار کرده است» (نهج البلاغة: خطبۀ ۱۹۸).</span></ref> <span dir="rtl">و پيامبر صلی الله علیه وآله مردم را به خدادوستى، تشويق مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد:</span>

<span dir="rtl">أحِبُّوا اللَّهَ مِن کُلِّ قُلوبِکُم.</span><ref><span dir="rtl">الدرّ المنثور: ج۳ ص۴۰۹.</span></ref>

<span dir="rtl">با همۀ دِلتان، خدا را دوست بداريد.</span>

<span dir="rtl">متون دينى فراوانى با بيان</span>‌<span dir="rtl">هاى گوناگون و ذکر اهمّيت، ارزش و آثارِ دوستى خدا، اهل ايمان را به یافتن کيمياى محبّت خدا دعوت مى</span>‌<span dir="rtl">کنند. برخی از این روایات در فصل نخست این مبحث (بخش) آمده است. فصل دوم به عوامل محبّت خدا و ره</span>‌<span dir="rtl">نمودهاى پیامبر صلی الله علیه وآله و اهل بيت علیهم السلام در بارۀ چگونگی دستیابی به آن می</span>‌<span dir="rtl">پردازد و اصلى</span>‌<span dir="rtl">ترين سرچشمۀ محبّت خدا را پس از فضل و رحمت و عنایت خود او، شناخت خدای سبحان می</span>‌<span dir="rtl">داند. خداوند، جامعِ همۀ کمالات</span>‌ <span dir="rtl">و زيبايى</span>‌<span dir="rtl">هاست و کسى که او را درست بشناسد، دوستدار او می</span>‌<span dir="rtl">شود. امام حسن مجتبى علیه السلام مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد:</span>

<span dir="rtl">مَن عَرَفَ اللّهَ أحَبَّهُ.</span><ref><span dir="rtl">ر. ک: ص۵۶ ح۷۸.</span></ref>

<span dir="rtl">هر که خدا را بشناسد، دوستش خواهد داشت.</span>

<span dir="rtl">ذکر خدا، تقوا، اخلاص، عزم و عمل و طلب محبّت خدا نیز از عوامل محبّت خدا هستند.</span>

<span dir="rtl">فصل سوم به اعمال و اخلاقی می</span>‌<span dir="rtl">پردازد که ما را محبوب خدا می</span>‌<span dir="rtl">کنند. از توبه و بازگشت به خدای یگانه و طاعت او و حجّت</span>‌<span dir="rtl">هایش و محبّت آنان، تا طهارت و نظافت و صدقه دادن و نیکوکاری. در عرصۀ اخلاق نیز همۀ مکارم و رفتارهای اخلاقی همچون: تواضع و فرو خوردن خشم و مدارا و بی</span>‌<span dir="rtl">رغبتی به دنیا، زمینۀ محبوب شدن نزد خداوند را فراهم می</span>‌<span dir="rtl">آورد. در بخش محبّت خدا کارهای محبوب خدا، افراد محبوب خدا و نیز محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترین افراد نزد خدا نیز معرّفی شده</span>‌<span dir="rtl">اند.</span>

<span dir="rtl">در فصل چهارم، موانع محبّت خدا تبیین شده که در رأس آنها، حبّ دنیاست که مبدأ هر خطا و گناهی است. همچنین کسانی و کارهایی که خداوند، آنها را دوست ندارد، معرّفی شده</span>‌<span dir="rtl">اند.</span>

<span dir="rtl">دو فصل بعدی به ویژگی</span>‌<span dir="rtl">های محبّان خداوند، مانند شب</span>‌<span dir="rtl">زنده</span>‌<span dir="rtl">داری و نشانه</span>‌<span dir="rtl">های محبوبیت نزد خدا مانند پرهیز از دنیا و فرو رفتن در امواج بلا اختصاص دارند.</span>

<span dir="rtl">فصل هفتم به برکات محبّت خدا اشاره دارد. دوستان خدا به دیدار قلبی او نائل می</span>‌<span dir="rtl">شوند و خواسته</span>‌<span dir="rtl">هایشان از سوی خداوند اجابت می</span>‌<span dir="rtl">شود و خیر دنیا و آخرت نصیبشان می</span>‌<span dir="rtl">گردد.</span>

<span id="موضوع-مبحث-دوم-محبت-مردم-به-یکدیگر"></span>
=== <span dir="rtl">موضوع مبحث دوم: محبّت مردم به یکدیگر</span> ===

<span dir="rtl">اسلام، براى آن که جامعه از شيرينى و برکات نعمت «دوستی» بهره</span>‌<span dir="rtl">بردارى کند و از خطرها و آفاتِ دشمنی مصون بماند، افزون بر موعظه و توصيه</span>‌<span dir="rtl">هاى اخلاقى، براى ايجاد الفت و محبّت و پيشگيرى از کينه و دشمنی، برنامه و قانون دارد. به علاوه، خداوند متعال، خود، موضوع ایجاد الفت و دوستی میان مؤمنان را بر عهده گرفته است و خیر جامعۀ اسلامی را در دوستی و خیرخواهی نسبت به یکدیگر می</span>‌<span dir="rtl">داند و برای ازدیاد محبّت میان آنها مسابقه گذاشته است. اسلام در تأکید بر دوستی میان مردم، تا جایی پیش می</span>‌<span dir="rtl">رود که آن را نیمی از عقل و نیمی از دین معرّفی می</span>‌<span dir="rtl">کند. اینها همراه موضوعات دیگر، فصل اوّل این مبحث (بخش) را تشکیل می</span>‌<span dir="rtl">دهند.</span>

<span dir="rtl">فصل دوم به تحذیر از دشمنی، جدایی و حتّی قهر مؤمنان با یکدیگر و اسباب تشدید دشمنی و بیان زشتی و آثار زیانبار آن می</span>‌<span dir="rtl">پردازد. در اسلام، آنچه موجب دوستىِ مردم با يکديگر مى</span>‌<span dir="rtl">شود، به عنوان تکليف و وظيفۀ وجوبى يا استحبابى شناخته شده، و آنچه به بغض و عداوت مردم نسبت به يکديگر مى</span>‌<span dir="rtl">انجامد، به صورت حکم تحريمى يا تنزيهى، ممنوع گرديده است.</span>

<span dir="rtl">فصل سوم در بارۀ اسباب محبّت و آداب و حقوق آن است. روایات این فصل، برنامه</span>‌<span dir="rtl">هاى اسلام براى ايجاد پيوند دوستى ميان مردم و تحکيم و تقويت آن است.</span>

<span dir="rtl">فصل چهارم، بیانگر موانع محبّت و برنامه</span>‌<span dir="rtl">هاى عملى اسلام برای پيشگيرى از خطرهاى نفرت و دشمنی است. اسلام به موانعی مانند: بدذاتی، بدخویی، عیبجویی و سرزنشگری، خرده</span>‌<span dir="rtl">گیری، تنگ</span>‌<span dir="rtl">نظری، ستیزه</span>‌<span dir="rtl">گری، خودبرتربینی، نیرنگبازی، حسادت، کینه</span>‌<span dir="rtl">توزی، بی</span>‌<span dir="rtl">خیری و... بر سر راه دوستی اشاره دارد، چنان که عواملی مانند: الهام، سازگاری جان</span>‌<span dir="rtl">ها، باخدا بودن، حق</span>‌<span dir="rtl">گرایی، خوش</span>‌<span dir="rtl">نیّتی، خوش</span>‌<span dir="rtl">گمانی، خوش</span>‌<span dir="rtl">خویی، گشاده</span>‌<span dir="rtl">رویی، اخلاص، تواضع، وفاداری، انصاف، راستگویی، نرمی، بخشندگی و بخشایشگری، دید و بازدید، دهش، مدارا، کم</span>‌<span dir="rtl">سخنی، تقوا و... را در جهت ایجاد، تقویت و بسط دوستی مؤثّر می</span>‌<span dir="rtl">داند.</span>

<span dir="rtl">در فصل پنجم، از آداب دوستی سخن گفته</span>‌<span dir="rtl">ایم. نخستین ادب، آن است که دوستی و دشمنی با دیگران به خاطر خدا باشد. دوستی به خاطر خدا یا همان برادری دینی، ارزش و جایگاهی بس والا دارد و مایۀ ایمنی از عذاب الهی</span><ref><span dir="rtl">«پیامبر خدا</span>‌ <span dir="rtl">صلی الله علیه وآله - فی حِسابِ</span> ‌<span dir="rtl">اللهِ يومَ القِيامَةِ-: يُؤتیٰ بِعَبدٍ مُحسِنٍ فی نَفسِهِ لا يَریٰ أنَّ لَهُ ذَنباً، فَيَقولُ لَه: هَل کُنتَ تُوالی أولِيائی؟ قالَ: کُنتُ مِنَ النّاسِ سِلماً. قالَ: فَهَل کُنتَ تُعادی أعدائی؟ قالَ: يا رَبِّ! لَم يَکُن بَينی وَ بَينَ أحَدٍ شَیءٌ. فَيَقولُ اللهُ عز وجل: لا يَنالُ رَحمَتی مَن لا يُوالی أولِيائی وَ يُعادی أعدائی» (المعجم الکبير: ج۲۲ ص۵۹ ح۱۴۰)، «امام باقر علیه السلام: «لَو صُمتُ النَّهارَ لا اُفطِرُ، وَ صَلَّيتُ اللَّيلَ لا أفتُرُ، وَ أنفَقتُ مالی فی سَبيلِ اللهِ عِلقاً عِلقاً، ثُمَّ لَم تَکُن فی قَلبی مَحَبَّةٌ لِأَولِيائِهِ وَ لا بِغضَةٌ لِأَعدائِهِ، ما نَفَعَنی ذٰلِکَ شَيئاً» (تاريخ اليعقوبی: ج۲ ص۳۲۱).</span></ref> <span dir="rtl">و غفران ذنوبِ</span><ref><span dir="rtl">«امام صادق علیه السلام: «مَن أحَبَّ اللّٰهَ وَ أبغَضَ عَدُوَّهُ، لَم يُبغِضهُ لِوِترٍ وَتَرَهُ فِی الدُّنيا، ثُمَّ جاءَ يَومَ القِيامَةِ بِمِثلِ زَبَدِ البَحرِ ذُنوباً؛ کَفَّرَهَا اللّٰهُ لَهُ»(المحاسن: ج۱ ص۴۱۳ ح۹۴۵) و همو علیه السلام: «مَن أحَبَّنا لِلّٰهِ وَ أحَبَّ مُحِبَّنا لا لِغَرَضِ دُنيا يُصيبُها مِنهُ، وَ عادیٰ عَدُوَّنا لا لإحنَةٍ کانَت بَينَهُ وَ بَينَهُ، ثُمَّ جاءَ يَومَ القِيامَةِ وَ عَلَيهِ مِنَ الذُّنوبِ مِثلُ رَملِ عالِجٍ وَ زَبَدِ البَحرِ، غَفَرَ اللّٰهُ تَعالیٰ لَهُ» (الأمالی، طوسی: ص۱۵۶ ح۲۵۹).</span></ref> <span dir="rtl">هر دو سوی دوستی می</span>‌<span dir="rtl">شود. این گونه دوستی، حقوق دشواری را نیز بر دوش دو سوی رابطه می</span>‌<span dir="rtl">نهد، مانند: بر خود مقدّم داشتن، جویا شدن حال دوست، باز داشتن از بدی، دفاع و دعا در غیاب و.…</span><ref><span dir="rtl">همۀ این موارد، پیش</span>‌<span dir="rtl">تر در عنوان (مَدخل) مستقلّ «الإخاء (برادری)» آمده و در این جا تکرار نشده است.</span></ref> <span dir="rtl"></span>

<span dir="rtl">پس از یافتن دوست خوب باید در نگاهداری او بکوشیم و آدابی را رعایت کنیم. نگاهداری دوستان، آسان نیست و نیازمند شناخت خوب آنان است. همچنین لازم است با آنها گشاده</span>‌<span dir="rtl">رو باشیم و دوستی</span>‌<span dir="rtl">مان را بی هیچ ظاهرسازی و فریبکاری، به آنها ابراز کنیم. پرهیز از بخل، بدگمانی، تحقیر، افراط یا تفریط، مخالفت، جدال، خیانت، رهاسازی در سختی</span>‌<span dir="rtl">ها، تندی، باطل</span>‌<span dir="rtl">گویی و ستم، ستیزه</span>‌<span dir="rtl">جویی و... نیز در این راه ضرورت دارد.</span>

<span dir="rtl">دوستی میان انسان</span>‌<span dir="rtl">ها، واجب و حرام نیز دارد که در فصل ششم آمده است. دوستی خدا و پیامبر صلی الله علیه وآله و اهل بیت علیهم السلام واجب است و ایمانِ انسان بدون آنها تمام نخواهد بود. اوّلین پرسش مهمّ آخرت، از دوستی اولیای خداست؛ امّا دوستی</span>‌<span dir="rtl">های مستحب، بسیار است و شامل دوستی مردم، اهل علم، خردمندان، نیکان، پدر و مادر و فرزندان و همسر و اقوام، همسایه</span>‌<span dir="rtl">ها و نیازمندان، اهل فضل و کمال، حاملان قرآن و... می</span>‌<span dir="rtl">شود. دوستی</span>‌<span dir="rtl">های مکروه نیز کم نیست و شامل دوستی اهل شر و بدی، عوام الناس، دروغگویان و خیانتکاران، اهل فسق و فجور، قاطعان رحم، پیمان</span>‌<span dir="rtl">شکنان، جاهلان و احمقان، حسودان و کینه</span>‌<span dir="rtl">توزان، آنان که از انسان دوری می</span>‌<span dir="rtl">گزینند، اهل دنیا، کسانی که دل انسان از آنان نفرت دارد و... می</span>‌<span dir="rtl">گردد. دوستی حرام، شامل دوستی ستمگران و دشمنان خدا و خلق خداست. غیر از اشخاص، دوستی برخی چیزها (مانند: دنیا، مال، جاه و مقام، حشمت، ستایش و...</span> <span dir="rtl">نیز مذموم شمرده شده است.</span>

<span dir="rtl">فصل هفتم به آثار و نشانه</span>‌<span dir="rtl">های محبّت می</span>‌<span dir="rtl">پردازد. برای یافتن نشانۀ دوستی، بهترین راه، رجوع به دل است که فریب نمی</span>‌<span dir="rtl">دهد. چاپلوسی، نشانه</span>‌<span dir="rtl">ای بر ناراستی محبّت است، همان طور که ستایش در پشت سر، نشانۀ راستی آن است. یادکرد دوست و همدردی در خوشی و ناخوشی نیز از دیگر نشانه</span>‌<span dir="rtl">های دوستی است. اعمال عبادی، حتّی اگر هزاران سال نماز و روزه و جهاد و... باشد، در سرنوشت نهایی انسان نقشی اندک دارند و نقش اصلی را حب و بغض</span>‌<span dir="rtl">ها ایفا می</span>‌<span dir="rtl">کند. مردم با دوستانشان گرد می</span>‌<span dir="rtl">آیند و هم</span>‌<span dir="rtl">سرنوشت با آنها می</span>‌<span dir="rtl">گردند. اگر آنان خوب و بهشتی باشند، دوستانشان نیز چنان</span>‌ <span dir="rtl">اند. به همین ترتیب، دوستان پیامبر صلی الله علیه وآله و اهل بیت علیهم السلام در بهشت جای دارند. البتّه گاه برخی دوستی</span>‌<span dir="rtl">ها مایۀ دردسر است. نمونه</span>‌<span dir="rtl">اش یوسف علیه السلام است که هر کس او را دوست داشت، برایش مایۀ زحمت شد. دوستی عمّه</span>‌<span dir="rtl">اش موجب شد یوسف را بدزدد. دوستی پدرش، حسادت برادران را بر انگیخت و دوستی همسر عزیز مصر، موجب زندانی شدنش گردید.</span><ref><span dir="rtl">ر.ک: ص419 ح937 و 938.</span></ref>

<span dir="rtl">در انتها فصلی به احوال عشق و عاشقان می</span>‌<span dir="rtl">پردازد که به کوتاهی از پریشان</span>‌<span dir="rtl">حالی شیفتگان و بیمارگونگی آنها گفت و گو شده و پاک</span>‌<span dir="rtl">دامنی در عشق را زمینۀ ورود به بهشت و کفّارۀ گناهان شمرده است. البتّه برخی عشق</span>‌<span dir="rtl">ها نیز مورد ستایش است و آن، عشق حقیقی به حضرت حق است. در روایات اسلامی، گاهی از عشق به عبادت، عشق به شهادت و مانند آن نیز سخن رفته است. عشق دیگر موجودات مانند پرندگان و کوه</span>‌<span dir="rtl">ها و... به پیامبر صلی الله علیه وآله و اهل بیت علیهم السلام نیز شایستۀ یادکرد است.</span>

<span id="القسم-الأول-محبة-الله"></span>
= <span dir="rtl">القِسمُ الأَوَّل: مَحَبَةُ اللّهِ</span> =

<span dir="rtl">مبحث یکم:</span> <span dir="rtl">دوست داشتن خدا</span>

<span id="الفصل-الأول-الترغيب-في-محبة-الله"></span>
== <span dir="rtl">الفَصلُ الأَوَّل: التَّرغيبُ في مَحَبَّةِ اللّهِ</span> ==

<span dir="rtl">فصل یکم</span><span dir="rtl">: تشويق به خدادوستى</span>

<span id="فضل-محبة-الله"></span>
=== <span dir="rtl">۱ / ۱: فَضلُ مَحَبَّةِ اللّهِ</span> ===

<span dir="rtl">۱ / ۱</span><span dir="rtl">: فضيلت خدادوستى</span>

<span dir="rtl">الكتاب</span>

<span dir="rtl">قرآن</span>

<span dir="rtl">(وَ مِنَ ٱلنَّاسِ مَن يَتَّخِذُ مِن دُونِ ٱللهِ أَندَادًا يُحِبُّونَهُمْ كَحُبِّ ٱللهِ وَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ أَشَدُّ حُبًّا لِلهِ).</span><ref><span dir="rtl">البقرة: ۱۶۵.</span></ref>

<span dir="rtl">(و برخى از مردم، در برابر خدا، همانندهايى [براى او] بر مى</span>‌<span dir="rtl">گزينند و آنها را چون دوستى خدا، دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارند؛ ولى کسانى که ايمان آورده</span>‌<span dir="rtl">اند، دوستی بيشترى به خدا دارند).</span>

<span dir="rtl">(قُلْ إِن كَانَ ءَابَآؤُكُمْ وَ أَبْنَآؤُكُمْ وَ إِخْوَ ٰنُكُمْ وَ أَزْوَ ٰجُكُمْ وَ عَشِيرَتُكُمْ وَ أَمْوَ ٰلٌ ٱقْتَرَفْتُمُوهَا وَ تِجَـٰرَةٌ تَخْشَوْنَ كَسَادَهَا وَ مَسَـٰكِنُ تَرْضَوْنَهَآ أَحَبَّ إِلَيْكُم مِّنَ ٱللهِ وَ رَسُولِهِ وَ جِهَادٍ فِى سَبِيلِهِ فَتَرَبَّصُواْ حَـتَّیٰ يَأْتِىَ ٱللهُ بِأَمْرِهِ وَ ٱللهُ لاَ يَهْدِى ٱلْقَوْمَ ٱلْفَـٰسِقِينَ).</span><ref><span dir="rtl">16 التوبة: ۲۴.</span></ref>

<span dir="rtl">(بگو: «اگر پدران و پسران و برادران و زنان و خاندان شما و اموالى که گرد آورده</span>‌<span dir="rtl">ايد و تجارتى که از کسادش بيمناکيد و سراهايى را که خوش مى</span>‌<span dir="rtl">داريد، نزد شما از خدا و پيامبرش و جهاد در راه وى، دوست</span>‌<span dir="rtl">داشتنى</span>‌<span dir="rtl">ترند، پس منتظر باشيد تا خدا فرمانش را [به اجرا در] آورد» و خداوند، گروهِ فاسقان را راه</span>‌<span dir="rtl">نمايى نمى</span>‌<span dir="rtl">کند).</span>

<span dir="rtl">الحديث</span>

<span dir="rtl">حدیث</span>

# <span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: أَحِبُّوا اللهَ مِن كُلِّ قُلوبِكُم.</span><ref><span dir="rtl">كنز العمّال: ج۱۶ ص۱۲۴ ح۴۴۱۴۷ نقلاً عن هنّاد عن أبي سلمة بن عبد الرحمان.</span></ref>

 

# <span dir="rtl">پیامبر خدا صلی الله علیه وآله: خدا را با همۀ قلبتان، دوست بداريد.</span>

 

<ol start="2" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: مَن آثَرَ مَحَبَّةَ اللهِ عَلیٰ مَحَبَّةِ النّاسِ، كَفاهُ اللهُ مُؤنَةَ النّاسِ.</span><ref><p><span dir="rtl">مسند الشهاب: ج۱ ص۲۷۵ ح۴۴۶ و ۴۴۷، كنز العمّال: ج۱۵ ص۷۹۰ ح۴۳۱۲۷ نقلاً عن أبي عبد الرحمان السلمي عن عائشة و ح۴۳۱۲۸ نقلاً عن الديلمي و فيها «نفسه» بدل «الناس».</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="2" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی الله علیه وآله: هر که دوستی خدا را بر دوستی مردم مقدّم دارد، خداوند، او را از گرفتاری</span>‌<span dir="rtl">هایی که مردم برای او ایجاد می</span>‌<span dir="rtl">کنند، کفایت می</span>‌<span dir="rtl">کند.</span></li></ol>

 

<ol start="3" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: ناجیٰ داوودُ عليه السلام رَبَّهُ فَقالَ: إِلٰهي! لِكُلِّ مَلِكٍ خِزانَةٌ، فَأَينَ خِزانَتُكَ؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ جَلَّ جَلالُهُ: لي خِزانَةٌ أَعظَمُ مِنَ العَرشِ، وَ أَوسَعُ مِنَ الكُرسِيِّ، وَ أَطيَبُ</span> <span dir="rtl">مِنَ الجَنَّةِ، وَ أَزيَنُ مِنَ المَلَكوتِ، أَرضُهَا المَعرِفَةُ، وَ سَماؤُهَا الإِيمانُ، وَ شَمسُهَا الشَّوقُ، وَ قَمَرُهَا المَحَبَّةُ، وَ نُجومُهَا الخَواطِرُ، وَ سَحابُهَا العَقلُ، وَ مَطَرُهَا الرَّحمَةُ، وَ أشجارُهَا الطّاعَةُ، وَ ثَمَرُهَا الحِكمَةُ، وَ لَها أربَعَةُ أبوابٍ: العِلمُ، وَ الحِلمُ، وَ الصَّبرُ، وَ الرِّضا؛ أَلا وَ هِيَ القَلبُ.</span><ref><span dir="rtl">عوالي اللآلي: ج۱ ص۲۴۹ ح۶، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۵۹.</span></ref>

<ol start="3" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی الله علیه وآله: داوود علیه السلام با پروردگارش مناجات کرد و گفت: بار الها! هر پادشاهى، خزانه</span>‌<span dir="rtl">اى دارد. خزانۀ تو کجاست؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">خداوند عز وجل فرمود: «من خزانه</span>‌<span dir="rtl">اى دارم بزرگ</span>‌<span dir="rtl">تر از عرش، گسترده</span>‌<span dir="rtl">تر از کرسى، خوش</span>‌<span dir="rtl">بوتر از بهشت و آراسته</span>‌<span dir="rtl">تر از ملکوت. زمينِ آن، معرفت است و آسمانش ايمان، و خورشيدش شوق، و ماهتابش دوستى، و ستارگانش خطورات [ربّانی در دل</span>‌<span dir="rtl">ها]، و ابرش خِرد، و بارانش رحمت، و درختانش طاعت و ميوه</span>‌<span dir="rtl">اش حکمت. آن را چهار در است: دانش، بردبارى، شکيبايى، و خشنودى. باخبر باش که اين خزانه، همان دل است».</span>

<ol start="4" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله - لِمَن سَأَلَهُ: أَيُّ النّاسِ أَفضَلُِ إيماناً؟ -: أَصدَقُهُم حُبّاً.</span><ref><p><span dir="rtl">جامع الأحاديث للقمّي (الغایات): ص۲۰۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="4" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - در پاسخ کسى که پرسيد: بهترينِ مردم از لحاظ ايمان کدام</span>‌ <span dir="rtl">اند؟ -: راستگوترينِ آنها در دوستى.</span></li></ol>

 

<ol start="5" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: الإِيمانُ في قَلبِ الرَّجُلِ أَن يُحِبَّ اللهَ عزّ وجلّ.</span><ref><p><span dir="rtl">الفردوس: ج۱ ص۱۱۴ ح۳۸۶ عن أبي هريرة.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="5" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: ايمان در دل انسان، آن است که خدا را دوست بدارد.</span></li></ol>

 

<ol start="6" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">إحیاء العلوم: قالَ أبُو الدَّرداءِ لِكَعبٍ: أَخبِرني عَن أَخَصِّ آيَةٍ - يَعني فِي التَّوراةِ -.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ: يَقولُ اللّهُ تَعالىٰ: «طالَ شَوقُ الأَبرارِ إِلىٰ لِقائي، وَ إِنّى إِلىٰ لِقائِهِم لَأَشَدُّ شَوقاً».</span>

<span dir="rtl">قالَ: وَ مَكتوبٌ إِلىٰ جانِبِها: «مَن طَلَبَني وَجَدَني، وَ مَن طَلَبَ غَيري لَم يَجِدني».</span>

<span dir="rtl">فَقالَ أَبُو الدَّرداءِ: أَشهَدُ أَنّي لَسَمِعتُ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله يَقولُ هٰذا.</span><ref><span dir="rtl">إحیاء العلوم: ج۴ ص۴۶۹؛ المحجّة البیضاء: ج۸ ص۵۸.</span></ref>

<ol start="6" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">إحیاء العلوم: ابو دردا به کعب گفت: مرا از خاص</span>‌<span dir="rtl">ترين آيۀ تورات، باخبر کن.</span></li></ol>

<span dir="rtl">گفت: خداوند متعال مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد: «شوق نيکان براى ديدارم، طولانى گشت، حال آن که من به ديدارشان بسيار مشتاق</span>‌<span dir="rtl">ترم».</span>

<span dir="rtl">و نیز گفت: در کنار اين آيه، نوشته شده است: «هر که مرا بجويد، مرا مى</span>‌<span dir="rtl">يابد، و هر که جز مرا بجويد، مرا نمى</span>‌<span dir="rtl">يابد».</span>

<span dir="rtl">ابو دردا گفت: شهادت می</span>‌<span dir="rtl">دهم من نيز شنيده</span>‌<span dir="rtl">ام که پيامبر خدا - که خدا بر او و خاندانش درود فرستد - چنين مى</span>‌<span dir="rtl">فرمود.</span>

<ol start="7" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: اِختَرتُ مِنَ التَّوراةِ اثنَي عَشَرَ آیَةً فَنَقَلتُها إلَی العَرَبِیَّةِ... السّادِسَةُ: يَا بنَ آدَمَ! خَلَقتُ الأَشياءَ کُلَّها لِأَجلِكَ، وَ خَلَقتُكَ لِأَجلي، وأَنتَ تَفِرُّ مِنيّ.</span><ref><p><span dir="rtl">الموعظ العددّیة للعاملي: ص۴۱۹ـ۴۲۰، مشارق أنوار الیقین: ص۱۷۹ و فیه «في الأحادیث القدسیة» من دون إسنادٍ إلی النبيّ أو أحدٍ من أهل البیت عليهم السلام نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="7" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام علی علیه السلام: از تورات، دوازده آیه برگزیدم و آنها را به عربی ترجمه کردم...: ششم: اى آدميزاد! همه چيز را براى تو آفريدم و تو را براى خودم آفريدم.</span></li></ol>

 

<ol start="8" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">أُسد الغابة عن عبد اللّه</span>‌ <span dir="rtl">بن عمروٍ: إِنَّ أبا رَزينٍ قالَ: مَا الإِيمانُ يا رَسولَ اللهِ؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ: لا يَكونُ شَيءٌ أَحَبَّ إِلَيكَ مِنَ اللهِ وَ مِن رَسولِهِ، وَ لَأَن تُؤخَذَ فَتُحرَقَ بِالنّارِ أَحَبُّ إِلَيكَ مِن أَن تُشرِكَ بِاللهِ عزّ وجلّ، وَ تُحِبُّ غَيرَ ذي نَسَبٍ لا تُحِبُّهُ إلّا لِلهِ.</span><ref><span dir="rtl">أسد الغابة: ج۶ ص۱۰۶ ح۵۸۸۵، مسند ابن حنبل: ج۵ ص۴۷۰ ح۱۶۱۹۴، كنز العمّال: ج۱ ص۲۸۹ ح۱۴۰۲ نقلاً عن تاريخ دمشق و كلاهما نحوه.</span></ref>

<ol start="8" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">اُسد الغابة - به نقل از عبد اللّٰه</span>‌ <span dir="rtl">بن عمرو -: ابو رَزين پرسيد:</span>‌<span dir="rtl">اى پيامبر خدا! ايمان چيست؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">فرمود: «ايمان، آن است که هيچ چيز نزد تو محبوب</span>‌<span dir="rtl">تر از خدا و پيامبرش نباشد و این که اگر تو را بگيرند و به آتش بسوزانند، نزد تو محبوب</span>‌<span dir="rtl">تر از آن باشد که براى خداى عز وجل شريکى قرار دهى و [این که] بيگانه</span>‌<span dir="rtl">اى را [که هيچ پيوند خويشى با تو ندارد،] تنها براى خدا دوست بدارى».</span>

<ol start="9" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">إرشاد القلوب: رُوِيَ أَنَّهُ صلّی اللّه عليه وآله سَلَّمَ عَلَيهِ غُلامٌ دونَ البُلوغِ وَ بَشَّ لَهُ وَ تَبَسَّمَ فَرَحاً بِالنَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ لَهُ: أ تُحِبُّني يا فَتیٰ؟ فَقالَ: إي وَ اللهِ يا رَسولَ اللهِ!</span>

<span dir="rtl">فَقالَ لَهُ: مِثلَ عَينَيكَ؟ فَقالَ: أكثَرَ.</span>

<span dir="rtl">فَقالَ: مِثلَ أبيكَ؟ فَقالَ: أكثَرَ.</span>

<span dir="rtl">فَقالَ: مِثلَ أُمِّكَ؟ فَقالَ: أكثَرَ.</span>

<span dir="rtl">فَقالَ: مِثلَ نَفسِكَ؟ فَقالَ: أَكثَرَ- وَ اللهِ-يا رَسولَ اللهِ!</span>

<span dir="rtl">فَقالَ: أَ مِثلَ رَبِّكَ؟ فَقالَ: اللّٰهَ اللّٰهَ اللّٰهَ يا رَسولَ اللهِ، لَيسَ هٰذا لكَ وَ لا لِأَحَدٍ! فَإِنَّما أحبَبتُكَ لِحُبِّ اللهِ.</span>

<span dir="rtl">فَالتَفَتَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله إِلیٰ مَن کانَ مَعَهُ وَ قالَ: هٰكَذا كونوا؛ أحِبُّوا اللهَ لِإِحسانِهِ إلَيكُم وَ إِنعامِهِ عَلَيكُم، وَ أحِبّوني لِحُبِّ اللهِ.</span><ref><span dir="rtl">إرشاد القلوب: ص۱۶۱.</span></ref>

<ol start="9" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">إرشاد القلوب: حکايت شده است که نوجوانى که هنوز به سنّ بلوغ نرسيده بود، به پيامبر صلی اللّه علیه وآله سلام کرد و از خوش</span>‌<span dir="rtl">حالىِ ديدن ايشان، چهره</span>‌<span dir="rtl">اش گشاده گشت و لبخند زد.</span></li></ol>

<span dir="rtl">پيامبر صلی اللّه علیه وآله به او فرمود: «اى جوان! مرا دوست دارى؟».</span>

<span dir="rtl">گفت: به خدا سوگند، آرى،</span> ‌<span dir="rtl">اى پيامبر خدا!</span>

<span dir="rtl">فرمود: «همچون چشمانت؟». گفت: بيشتر.</span>

<span dir="rtl">فرمود: «همچون پدرت؟». گفت: بيشتر.</span>

<span dir="rtl">فرمود: «همچون مادرت؟». گفت: بيشتر.</span>

<span dir="rtl">فرمود: «همچون خودت؟». گفت:</span>‌ <span dir="rtl">به خدا سوگند، بيشتر، اى پيامبر خدا!</span>

<span dir="rtl">فرمود: «همچون پروردگارت؟». گفت: خدا را، خدا را، خدا را،</span>‌ <span dir="rtl">اى پيامبر خدا! اين مقام، نه براى توست و نه ديگرى. در حقيقت، تو را براى دوستىِ خدا، دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارم.</span>

<span dir="rtl">در اين هنگام، پيامبر صلی اللّه علیه وآله به همراهان خود رو کرد و فرمود: «اين گونه باشيد. خدا را به سبب احسان و نيکى</span>‌<span dir="rtl">اش به شما، دوست بداريد و مرا براى دوستى خدا، دوست بداريد».</span>

<ol start="10" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام زين العابدين عليه السلام - في مُناجاتِهِ -: سَيِّدي! أَنتَ أَنقَذتَ أَولِياءَكَ مِن حَيرَةِ الشُّكوكِ، وَ أَوصَلتَ إِلیٰ نُفوسِهِم حَبرَةَ المُلوكِ... وَ عَقَدتَ عَزائِمَهُم بِحَبلِ مَحَبَّتِكَ.</span><ref><p><span dir="rtl">بحار الأنوار: ج۹۴ ص۱۷۲ ح۲۲ نقلاً عن كتاب أنيس العابدين.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="10" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام زین العابدین علیه السلام - در مناجاتش-: سَرورم! تو دوستانت را از حيرت شک</span>‌<span dir="rtl">ها رهايى بخشيدى و به جان</span>‌<span dir="rtl">هايشان شادمانىِ پادشاهان را رساندى... و اراده</span>‌<span dir="rtl">شان را با رشتۀ دوستى خودت استوار کردى.</span></li></ol>

 

<ol start="11" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام - في الدُّعاءِ -: إِنَّهُ لا يَنبَغي لِمَن حَمَّلتَهُ مِن نِعَمِكَ ما حَمَّلتَنا أَن يَغفُلَ عَن شُكرِكَ، وَ أَن يَتَشاغَلَ بِشَيءٍ غَيرِكَ، يا مَن هُوَ عِوَضٌ عَن كُلِّ شَيءٍ وَ لَيسَ مِنهُ عِوَضٌ.</span><ref><p><span dir="rtl">بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۲۵ ح۱۹ نقلاً عن الکتاب العتيق الغروي.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="11" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام زین العابدین علیه السلام - در دعا -: به راستى براى آن کس که از نعمت</span>‌<span dir="rtl">هايى که به ما دادى به وى [نيز] عنايت کرده</span>‌<span dir="rtl">اى، سزاوار نيست که از سپاس</span>‌<span dir="rtl">گزارى</span>‌<span dir="rtl">ات غفلت ورزد و به کسى جز تو مشغول گردد،</span> ‌<span dir="rtl">اى کسى که جای</span>‌<span dir="rtl">گزين همه چيز هستى و چيزى جای</span>‌<span dir="rtl">گزين تو نيست!</span></li></ol>

 

<ol start="12" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: إِنَّ اللهَ أوحیٰ إِلیٰ موسیٰ عليه السلام:... يا موسیٰ، ذِكري لِلذّاكِرينَ، وَ زِيارَتي لِلمُشتاقينَ، وَ جَنَّتي لِلمُطيعينَ، وَ أَنَا خاصَّةٌ لِلمُحِبّينَ.</span><ref><p><span dir="rtl">إرشاد القلوب: ص۱۰۰ و ص۶۰ و فیه «إنَّ اللّٰهَ تعالیٰ أوحیٰ إلیٰ داوود عليه السلام...»، أعلام الدين: ص۲۷۹من دون إسناد إليهِ عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۱۴ ص۴۰ ح۲۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="12" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: خداوند به موسى علیه السلام وحى کرد:</span>‌ <span dir="rtl">«... اى موسى! یاد کردن من برای یاد کنندگان من است و بهشتم براى فرمانبران؛ امّا من ويژۀ دوستداران هستم».</span></li></ol>

 

<ol start="13" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: ما أَنعَمَ اللهُ عزّ وجلّ عَلیٰ عَبدٍ أَجَلَّ مِن أَن لا يَكونَ في قَلبِهِ مَعَ اللهِ عزّ وجلّ غَيرُهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">عُدّة الداعي: ص۲۱۹، تنبیه الخواطر: ج</span>‌<span dir="rtl">۲ ص۱۰۸، التفسير المنسوب إلى الإمام العسكري عليه السلام: ص۳۲۸ ح۱۸۲، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۱۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="13" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: خداوند عز وجل نعمتى بالاتر از اين به بنده</span>‌<span dir="rtl">اش نداده است که در قلبش جز خدا نباشد.</span></li></ol>

 

<ol start="14" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: الحُبُّ أَفضَلُ مِنَ الخَوفِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۸ ص۱۲۹ ح۹۸ عن حفص بن غياث، تحف العقول: ص۳۵۷، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۲۲۶ ح۹۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="14" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: دوستی [خدا]، برتر از ترس [از خدا] است.</span></li></ol>

 

<ol start="15" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: أَوحَى اللهُ عزّ وجلّ إِلیٰ داوودَ عليه السلام: يا داوودُ، بي فَافرَح، وَ بِذِكري فَتَلَذَّذ، وَ بِمُناجاتي فَتَنَعَّم؛ فَعَن قَريبٍ أُخلِي الدّارَ مِنَ الفاسِقينَ، وَ أَجعَلُ لَعنَتي عَلَى الظّالِمينَ.</span><ref><p><span dir="rtl">الأمالي للصدوق: ص۲۶۳ ح۲۸۰ عن يونس بن ظبيان، قصص الأنبياء للراوندي: ص۱۹۹ ح۲۵۴ نحوه، روضة الواعظين: ج۲ ص۴۴۳ ح۱۵۴۲، بحار الأنوار: ج۱۴ ص۳۴ ح۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="15" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: خداوند عز وجل به داوود علیه السلام وحى فرمود که: «اى داوود! به من شاد باش و از ياد من لذّت ببر و به راز و نياز با من خوش باش؛ چرا که به زودى، خانه را از نابه</span>‌<span dir="rtl">کاران، خالى مى</span>‌<span dir="rtl">کنم و لعنتم را بر ستمکاران قرار مى</span>‌<span dir="rtl">دهم».</span></li></ol>

 

<ol start="16" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: کانَ فيما وَعَظَ اللهُ تَبارَكَ وَ تَعالیٰ بِهِ عيسَى بنَ مَريَمَ عليه السلام:... يا عيسیٰ، أحيِ ذِكري بِلِسانِكَ، وَ ليَكُن وُدّي في قَلبِكَ.… يا عيسىٰ، اِبكِ عَلیٰ نَفسِكَ فِي الصَّلاةِ، وَ انقُل قَدَمَيكَ إِلیٰ مَواضِعِ الصَّلَواتِ، وَ أَسمِعني لَذاذَةَ نُطقِكَ بِذِكري؛ فَإِنَّ صَنيعي إِلَيكَ حَسَنٌ.</span><ref><p><span dir="rtl">الأمالي للصدوق: ص۶۰۶ ـ ۶۰۸ ح۸۴۱ عن أبي بصير، الكافي: ج۸ ص۱۳۲ ح۱۰۳ عنهم عليهم السلام، تحف العقول: ص۴۹۷ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۱۴ ص۲۹۰ ح۱۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="16" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: از جمله اندرزهاى خداوند - تبارک و تعالى - به عيسى بن مريم علیه السلام اين بود که: «...</span>‌ <span dir="rtl">اى عيسى! ياد مرا با زبانت، زنده بدار و محبّتم را در دلت بدار.…</span> ‌<span dir="rtl">اى عيسى! در نماز، بر حال خويشتن، گريه کن و به سوى جايگاه</span>‌<span dir="rtl">هاى نماز، گام بردار و لذّت زبان گشودنت به ياد مرا به من بشنوان؛ چرا که من به تو نيکى کرده</span>‌<span dir="rtl">ام».</span></li></ol>

 

<ol start="17" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: القَلبُ حَرَمُ اللهِ، فَلا تُسكِن حَرَمَ اللهِ غَيرَ اللهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">جامع الأخبار: ص۵۱۸ ح۱۴۶۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="17" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: دل، حرم خداست. پس در حرم خدا، غير خدا را جاى مده.</span></li></ol>

 

<ol start="18" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">مسكّن الفؤاد: أَوحَى اللهُ تَعالیٰ إِلیٰ بَعضِ الصِّدّيقينَ: إِنَّ لي عِباداً مِن عِبادي يُحِبّونّي وَ أُحِبُّهُم، وَ يَشتاقونَ إِلَيَّ وَ أَشتاقُ إِلَيهِم، وَ يَذكُرونّي وَ أَذكُرُهُم، فَإِن أَخَذتَ طَريقَتَهُم أَحبَبتُكَ، وَ إن عَدَلتَ عَنهُم مَقَتُّكَ.</span><ref><p><span dir="rtl">مسكّن الفؤاد: ص۲۸، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۶ ح۲۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="18" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">مسکّن الفؤاد: خداى متعال به يکى از صدّيقان وحى فرمود که: «مرا در ميان بندگانم، بندگانى است که دوستم مى</span>‌<span dir="rtl">دارند و دوستشان مى</span>‌<span dir="rtl">دارم، و مشتاق من</span> ‌<span dir="rtl">اند و من، مشتاق آنانم، و مرا ياد مى</span>‌<span dir="rtl">کنند و من، يادشان مى</span>‌<span dir="rtl">کنم. پس اگر راه آنان را در پيش گيرى، تو را نيز دوست دارم و اگر از راه آنان منحرف شوى، دشمنت مى</span>‌<span dir="rtl">دارم».</span></li></ol>

 

<ol start="19" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام - في دُعائِهِ -: إِلٰهي! فَتَدارَكني بِرَحمَتِكَ الَّتي بِها تَجمَعُ الخَيراتِ لِأَولِيائِكَ، وَ بِها تَصرِفُ السَّيِّئاتِ عَن أَحِبّائِكَ.</span><ref><p><span dir="rtl">مهج الدعوات: ص۲۶۳، بحار الأنوار: ج۹۴ ص۳۸۱ ح۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="19" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام - در دعایش -: معبود من! با رحمت خود که با آن، همۀ نيکى</span>‌<span dir="rtl">ها را براى اوليايت گِرد آورده</span>‌<span dir="rtl">اى و با آن، بدى</span>‌<span dir="rtl">ها را از دوستانت دور ساخته</span>‌<span dir="rtl">اى، مرا در ياب.</span></li></ol>

 

<ol start="20" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: لا يَمحَضُ</span><ref><p><span dir="rtl">المَحض من كلّ شيء: الخالص الذي لا یشوبه و لا یخالطه شيء (اُنظر: لسان العرب: ج۷ ص۲۲۷ «محض»).</span></p></ref> <span dir="rtl">رَجُلٌ الإِيمانَ بِاللهِ، حَتّیٰ يَكونَ اللهُ أَحَبَّ إِلَيهِ</span><ref><p><span dir="rtl">في الطبعة التي بأیدینا: «أحبّ اللّٰه</span>‌<span dir="rtl">»، و التصویب من بحار الأنوار نقلاً عن المصدر.</span></p></ref> <span dir="rtl">مِن نَفسِهِ وَ أَبيهِ وَ أُمِّهِ وَ وُلدِهِ وَ أَهلِهِ وَ مالِهِ وَ</span> <ref><p><span dir="rtl">سقطت الواو من المصدر و أضفناها من بحار الأنوار.</span></p></ref><span dir="rtl">مِنَ النّاسِ كُلِّهِم.</span><ref><p><span dir="rtl">فلاح السائل: ص۲۰۱ ح۱۱۳ عن الحسين بن سيف، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۴ ح۲۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="20" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: هيچ کس ايمانش به خدا خالص نمى</span>‌<span dir="rtl">گردد، مگر آن که خداوند در نزد او از خودش و پدرش و مادرش و زن و فرزندش و اموالش و از همۀ مردم، محبوب</span>‌<span dir="rtl">تر باشد.</span></li></ol>

 

<ol start="21" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">فلاح السائل: لَمّا سُئِلَ الصّادِقُ عليه السلام عَنِ الصِّدقِ، فَقالَ ما مَعناهُ: هُوَ أَن لا تَختارَ عَلَى اللهِ غَيرَهُ؛ فَإِنَّهُ تَعالیٰ قالَ: (هُوَ اجتَباكُم)</span><ref><p><span dir="rtl">الحجّ: ۷۸.</span></p></ref><span dir="rtl">، فإِذا کانَ اجتبَاكَ فَاجتَبِهِ أَنتَ؛ لا تَختَر عَلَيهِ هَواكَ وَ لا دُنياكَ.</span><ref><p><span dir="rtl">فلاح السائل: ص۲۲۳ ح۱۲۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="21" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">فلاح السائل: هنگامی که از امام صادق علیه السلام در بارۀ معناى صدق پرسیدند، مطالبی به این مضمون فرمود: صدق، يعنى غیر خدا را به جاى او بر نگزينى؛ چرا که خداى متعال فرموده است: {او شما را برگزيده است). پس چون او تو را برگزيده است، تو هم او را برگزين و هوس خودت و دنياى خودت را به جاى او مگزين.</span></li></ol>

<span id="التامون-في-محبة-الله"></span>
=== <span dir="rtl">۱ / ۲: التّامّونَ في مَحَبَّةِ اللّٰهِ</span> ===

<span dir="rtl">۱ / ۲</span><span dir="rtl">: کاملان در خدادوستى</span>

<ol start="22" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: اللّٰهُمَّ اجعَل حُبَّكَ أَحَبَّ الأَشياءِ إِلَيَّ، وَ اجعَل خَشيَتَكَ أخوَفَ</span>‌ <span dir="rtl">الأَشياءِ عِندي، وَ اقطَع عَنّي حاجاتِ</span> ‌<span dir="rtl">الدُّنيا بِالشَّوقِ إِلیٰ لِقائِكَ.</span><ref><p><span dir="rtl">كنز العمّال: ج۲ ص۱۸۲ ح۳۶۴۸ و ص۲۱۲ ح۳۸۱۳ كلاهما نقلاً عن حلية الأولياء عن الهيثم بن مالك الطائي.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="22" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خدایا! دوستى</span>‌<span dir="rtl">ات را محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترينِ چيزها برايم قرار ده، و ترس از خودت را ترس</span>‌<span dir="rtl">آورترينِ چيزها نزدم قرار ده و با شوق ديدارت، نيازهاى دنيايى را از من بِبُر.</span></li></ol>

 

<ol start="23" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: اللّٰهُمَّ إِنّي أَسأَلُكَ حُبَّكَ، وَ حُبَّ مَن يُحِبُّكَ، وَ العَمَلَ الَّذي يُبَلِّغُني حُبَّكَ. اللّٰهُمَّ اجعَل حُبَّكَ أَحَبَّ إِلَيَّ مِن نَفسي وَ أَهلي وَ مِنَ</span>‌ <span dir="rtl">الماءِ البارِدِ.</span><ref><p><span dir="rtl">كنز العمّال: ج۲ ص۱۹۵ ح۳۷۱۸ نقلاً عن أبي داوود و الحاكم و الترمذي عن أبي الدرداء و ص۲۰۹ ح۳۷۹۴ نقلاً عن حلية الأولياء.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="23" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خدایا! دوستىِ تو و دوستىِ آن که دوستت دارد و کردارى را که مرا به دوستى</span>‌<span dir="rtl">ات مى</span>‌<span dir="rtl">رساند، از تو درخواست مى</span>‌<span dir="rtl">کنم. خدایا! دوستىِ خودت را نزد من، محبوب</span>‌<span dir="rtl">تر از خودم و خانواده</span>‌<span dir="rtl">ام و آب خُنَک، قرار ده.</span></li></ol>

 

<ol start="24" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله - مِن خُطبَةٍ لَهُ قَبلَ وَفاتِهِ -: يا أَيُّهَا النّاسُ! إِنَّهُ قَد كَبُرَ سِنّي، وَ دَقَّ عَظمي، وَ انهَدَمَ جِسمي، وَ نُعِيَت إِلَيَّ نَفسي، وَ اقتَرَبَ أجَلي، وَ اشتَدَّ مِنِّي الشَّوقُ إِلیٰ لِقاءِ رَبّي.</span><ref><p><span dir="rtl">ثواب الأعمال: ص۳۴۷ ح۱ عن أبي هريرة و ابن عبّاس، بحار الأنوار: ج۷۶ ص۳۷۳ ح۳۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="24" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - در سخنرانی خود قبل از وفاتش -: اى مردم! کهن</span>‌<span dir="rtl">سال گشته</span>‌<span dir="rtl">ام و استخوانم سست شده و پيکرم فرو ريخته است و به من خبر مردنم را داده</span>‌<span dir="rtl">اند و مرگم نزديک شده و شوق ديدار پروردگارم در من، شديد شده است.</span></li></ol>

 

<ol start="25" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ تَعالیٰ جَعَلَ قُرَّةَ عَيني فِي الصَّلاةِ، وَ حَبَّبَها إِلَيَّ كَما حَبَّبَ إِلَى الجائِعِ الطَّعامَ وَ إِلَى الظَّمآنِ الماءَ؛ فَإِنَّ الجائِعَ إِذا أكَلَ الطَّعامَ شَبِعَ، وَ إِذا شَرِبَ الماءَ رَوِيَ، وَ أَنَا لا أَشبَعُ مِنَ الصَّلاةِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الأمالي للطوسي: ص۵۲۸ح۱۱۶۲ عن أبي ذرّ، مكارم الأخلاق: ج۲ ص۳۶۶ ح۲۶۶۱، تنبيه الخواطر: ج۲ ص۵۴، بحار الأنوار: ج۸۲ ص۲۳۳ ح۵۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="25" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند متعال، روشنىِ چشم مرا در نماز قرار داده و آن را محبوب من کرده، چنان که غذا را براى گرسنه و آب را براى تشنه محبوب گردانیده است. گرسنه هنگامى که غذا بخورد، سير مى</span>‌<span dir="rtl">شود و تشنه هنگامى که آب بنوشد، سيراب مى</span>‌<span dir="rtl">شود؛ ولى من از نماز، سير نمى</span>‌<span dir="rtl">شوم.</span></li></ol>

 

<ol start="26" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: الشَّريعَةُ أَقوالي، وَ الطَّريقَةُ أَفعالي</span><ref><p><span dir="rtl">في الطبعة التي بأیدینا: «الطريقة أقوالي»، و الصواب ما أثبتناه كما في عوالي اللآلي.</span></p></ref><span dir="rtl">، وَ الحَقيقَةُ أَحوالي، وَ المَعرِفَةُ رَأسُ مالي، وَ العَقلُ أَصلُ ديني، وَ الحُبُّ أَساسي، وَ الشَّوقُ مَركَبي.</span><ref><p><span dir="rtl">مستدرك الوسائل: ج۱۱ ص۱۷۳ ح۱۲۶۷۲ نقلا عن عوالي اللآلي: ج۴ ص۱۲۴ ح۲۱۲ و ليس فيه ذيله من «و المعرفة رأس...».</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="26" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: شريعت، گفته</span>‌<span dir="rtl">هاى من است و طريقت، کرده</span>‌<span dir="rtl">هايم و حقيقت، احوالم و معرفت، سرمايه</span>‌<span dir="rtl">ام و عقل، اساس دينم و دوستى، بنيادم و شوق، مَرکبم.</span></li></ol>

 

<ol start="27" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: إِلٰهي! وَ عِزَّتِكَ وَ جَلالِكَ! لَقَد أحبَبتُكَ مَحَبَّةً استَقَرَّت حَلاوَتُها في قَلبي، وَ ما تَنعَقِدُ ضَمائِرُ مُوَحِّديكَ عَلیٰ أنَّكَ تُبغِضُ مُحِبّيكَ.</span><ref><p><span dir="rtl">البلد الأمين: ص۳۱۸ عن الإمام العسكريّ عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج۹۴ ص۱۰۸ ح۱۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="27" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: معبود من! به عزّت و جلالت سوگند، چنان تو را دوست دارم که شيرينى آن، در دلم استوار گشته است. هرگز جان</span>‌ <span dir="rtl">کسانى که تو را به يگانگى مى</span>‌<span dir="rtl">پرستند، به اين باور نمى</span>‌<span dir="rtl">رسد که تو دوستانت را دشمن مى</span>‌<span dir="rtl">دارى.</span></li></ol>

 

<ol start="28" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام - مِن دُعائِهِ المَعروفِ بِدُعاءِ کُمَیلٍ -: يا إِلٰهي وَ رَبّي وَ سَيِّدي وَ مَولايَ! لِأَيِّ الأُمورِ إِلَيكَ أشَكو؟! وَ لِما مِنها أَضِجُّ وَ أَبكي؟! لِأَليمِ العَذابِ وَ شِدَّتِهِ؟! أَم لِطولِ البَلاءِ وَ مُدَّتِهِ؟! فَلَئِن صَيَّرتَني لِلعُقوباتِ مَعَ أَعدائِكَ، وَ جَمَعتَ بَيني وَ بَينَ أَهلِ بَلائِكَ، وَ فَرَّقتَ بَيني وَ بَينَ أَحِبّائِكَ وَ أَولِيائِكَ، فَهَبني - يا إِلٰهي وَ سَيِّدي وَ مَولايَ وَ رَبّي - صَبَرتُ عَلیٰ عَذابِكَ، فَكَيفَ أصبِرُ عَلیٰ فِراقِكَ؟!</span> <ref><p><span dir="rtl">مصباح المتهجّد: ص۸۴۷ ح۹۱۰ عن كميل، الإقبال: ج۳ص۳۳۵، البلد الأمين: ص۱۹۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="28" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام - در دعای خود که به «دعای کمیل» مشهور است -:</span> ‌<span dir="rtl">اى معبود و پروردگار من و</span> ‌<span dir="rtl">اى آقا و سَرور من! از کدامين کار به تو شِکوه کنم و براى کدام يک از آنها بنالم و بگريم: براى دردناکى و سختىِ عذاب، يا براى درازناکى گرفتارى و بلا؟ که اگر مرا با دشمنانت هم</span>‌<span dir="rtl">کيفر گردانى و مرا با سزامندانِ گرفتارى و بلايت در يک جا گرد آورى و بين من و دوستان و اوليايت جدايى افکنى، گيرم که -</span> ‌<span dir="rtl">اى معبود و پروردگار من و</span> ‌<span dir="rtl">اى آقا و سَرورم - بر عذابت شکيب ورزيدم، امّا چگونه بر جدايى از تو شکيبايى کنم؟!</span></li></ol>

 

<ol start="29" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الحسين عليه السلام - في دُعائِهِ -: أَنتَ الَّذي أَزَلتَ الأَغيارَ عَن قُلوبِ أَحِبّائِكَ حَتّیٰ لَم يُحِبّوا سِواكَ وَ لَم يَلجَؤوا إِلیٰ غَيرِكَ، أَنتَ المُونِسُ لَهُم حَيثُ أَوحَشَتهُمُ العَوالِمُ... ماذا وَجَدَ مَن فَقَدَكَ؟! وَ مَا الَّذي فَقَدَ مَن وَجَدَكَ؟! لَقَد خابَ مَن رَضِيَ دونَكَ بَدَلاً.</span><ref><p><span dir="rtl">الإقبال (دار الكتب الإسلاميّة): ص۳۴۹، بحار الأنوار: ج۹۸ ص۲۲۶ ح۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="29" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام حسين علیه السلام - در دعایش -: تو آنى که غیر خود را از دل عاشقانت برون بردى تا جز تو را دوست نداشته باشند و به غير تو پناه نياورند. آن گاه که در همۀ دنيا احساس تنهايى کنند، تو مونس آنانى.… آن که تو را از دست داد، چه به دست آورد؟ و آن که تو را يافت، چه از دست داد؟ هر که جز تو را به جاى تو پذيرفت، زيان کرد.</span></li></ol>

 

<ol start="30" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام - في دُعائِهِ -: عَمِيَت عَينٌ لا تَراكَ عَلَيها رَقيباً، وَ خَسِرَت صَفقَةُ عَبدٍ لَم تَجعَل لَهُ مِن حُبِّكَ نَصيباً.</span><ref><p><span dir="rtl">الإقبال (دار الكتب الإسلاميّة): ص۳۴۹، بحار الأنوار: ج۹۸ ص۲۲۶ ح۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="30" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام حسين علیه السلام - در دعایش -: کور باد چشمى که تو را بر خود ناظر و نگهبان نبيند و زيانبار باد داد و ستد بنده</span>‌<span dir="rtl">اى که از محبّت تو سهمى نداشته باشد!</span></li></ol>

 

<ol start="31" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام زين العابدين عليه السلام: إِلٰهي وَ سَيِّدي! هَدَأَتِ العُيونُ، وَ غارَتِ النُّجومُ، وَ سَكَنَتِ الحَرَكاتُ مِنَ الطَّيرِ فِي الوُكورِ، وَ الحيتانِ فِي البُحورِ، وَ أَنتَ العَدلُ الَّذي لا يَجورُ، وَ القِسطُ الَّذي لا تَميلُ، وَ الدّائِمُ الَّذي لا يَزولُ، أَغلَقَتِ المُلوكُ أَبوابَها، وَ دارَت عَلَيها حُرّاسُها، وَ بابُكَ مَفتوحٌ لِمَن دَعاكَ يا سَيِّدي، وَ خَلا كُلُّ حَبيبٍ بِحَبيبِهِ، وَ أَنتَ المَحبوبُ إِلَيَّ.</span><ref><p><span dir="rtl">بحار الأنوار: ج۸۷ ص۳۰۸ ح۸۶ نقلاً عن صحيفة قديمة مصحّحة عن عمير بن المتوكّل عن أبيه عن الإمام الصادق عن أبيه عليهما السلام.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="31" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام زین العابدین علیه السلام: معبود من و سَرورم! چشم</span>‌<span dir="rtl">ها آرام گرفتند و ستاره</span>‌<span dir="rtl">ها فرو رفتند و جنبش پرندگان در آشيانه</span>‌<span dir="rtl">ها و ماهى</span>‌<span dir="rtl">ها در درياها آرام گرفتند، و تو دادگرى هستى که ستم نمى</span>‌<span dir="rtl">کند و عادلى هستى که [از حق] منحرف نمى</span>‌<span dir="rtl">شود و پايدارى هستى که زائل نمى</span>‌<span dir="rtl">شود. پادشاهان، درهاى خود را بسته</span>‌<span dir="rtl">اند و نگهبانان، بر گِرد آنها در گردش</span>‌ <span dir="rtl">اند؛ امّا درِ [رحمت] تو - اى سَرورم - براى آن که بخوانَدَت، گشوده است. هر دوستى، با محبوبش خلوت کرده است و تو محبوب منى!</span></li></ol>

 

<ol start="32" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: إِلٰهي! لَو قَرَنتَني بِالأَصفادِ، وَ مَنَعتَني سَيبَكَ مِن بَينِ الأَشهادِ... ما قَطَعتُ رَجائي مِنكَ، وَ لا صَرَفتُ وَجهَ تَأميلي لِلعَفوِ عَنكَ، وَ لا خَرَجَ حُبُّكَ مِن قَلبي.</span><ref><p><span dir="rtl">الإقبال: ج۱ ص۱۶۷ عن أبي حمزة الثمالي.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="32" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام زین العابدین علیه السلام: خدایا! اگر مرا به بند کشى و بخشش خود را ميان همه از من دريغ دارى...، اميدم را از تو بر نمی</span>‌<span dir="rtl">کَنم و روى آرزويم را از گذشت تو بر نمی</span>‌<span dir="rtl">گردانم و حبّ تو از دلم بيرون نمی</span>‌<span dir="rtl">رود.</span></li></ol>

 

<ol start="33" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام - في زِيارَةِ أَمينِ اللهِ -: اللّٰهُمَّ إِنَّ قُلوبَ المُخبِتينَ إِلَيكَ والِهَةٌ، وَ سُبُلَ الرّاغِبينَ إِلَيكَ شارِعَةٌ.</span><ref><p><span dir="rtl">كامل الزيارات: ص۹۳ ح۹۳ عن مهدي بن</span>‌<span dir="rtl">صدقة الرقّي عن</span>‌<span dir="rtl">الإمام الرضا عن أبیه عن جدّه عليهم السلام.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="33" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام زین العابدین علیه السلام - در «زيارت امين</span> ‌<span dir="rtl">اللّٰه»</span>‌ <span dir="rtl">-: خدایا! دل</span>‌<span dir="rtl">هاى خاشعان، شيفتۀ توست و راه</span>‌<span dir="rtl">ها براى راغبان به تو، هموار است.</span></li></ol>

 

<ol start="34" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام - في مُناجاتِهِ -: سَيِّدي، أَنتَ دَليلُ مَنِ انقَطَعَ دَليلُهُ، وَ أمَلُ مَنِ امتَنَعَ تَأميلُهُ، فَإِن کانَت ذُنوبي حالَت بَينَ دُعائي وَ إجابَتِكَ فَلَم يَحُل كَرَمُكَ بَيني وَ بَينَ مَغفِرَتِكَ، وَ إِنَّكَ لا تُضِلُّ مَن هَدَيتَ، وَ لا تُذِلُّ مَن والَيتَ، وَ لا يَفتَقِرُ مَن أغنَيتَ، وَ لا يَسعَدُ مَن أشقَيتَ. وَ عِزَّتِكَ! لَقَد أحبَبتُكَ مَحَبَّةً استَقَرَّت في قَلبي حَلاوَتُها، وَ أنِسَت نَفسي بِبِشارَتِها، وَ مُحالٌ في عَدلِ أقضِيَتِكَ أَن تَسُدَّ أسبابَ رَحمَتِكَ عَن مُعتَقِدي مَحَبَّتِكَ.</span><ref><p><span dir="rtl">بحار الأنوار: ج۹۴ ص۱۶۹ ح۲۲ نقلاً عن كتاب أنيس العابدين.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="34" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام زین العابدین علیه السلام - در مناجاتش -: سَرورم! تو راه</span>‌<span dir="rtl">نماى کسى هستى که بى راه</span>‌<span dir="rtl">نما شده و اميد کسى هستى که اميدش نااميد گشته است. پس اگر گناهانم ميان دعايم و اجابت تو حايل شده، کَرَم تو ميان من و بخششت حايل نشده است. تو آن را که هدايت کرده</span>‌<span dir="rtl">اى، گم</span>‌<span dir="rtl">راه نمى</span>‌<span dir="rtl">سازى و آن را که با او دوستى کرده</span>‌<span dir="rtl">اى، خوار نمى</span>‌<span dir="rtl">کنى و آن که بى</span>‌<span dir="rtl">نيازش ساخته</span>‌<span dir="rtl">اى، درويش نمى</span>‌<span dir="rtl">شود و آن که شوربختش کرده</span>‌<span dir="rtl">اى، نيک</span>‌<span dir="rtl">بخت نمى</span>‌<span dir="rtl">شود. سوگند به عزتّت، چنان دوستت مى</span>‌<span dir="rtl">دارم که شيرينى آن، در قلبم جاگير شده و جانم به مژدۀ آن، اُنس گرفته است. از داورى</span>‌<span dir="rtl">هاى عادلانۀ تو محال است که اسباب رحمت خويش را بر گره</span>‌<span dir="rtl">زنندگان رشتۀ محبّتت ببندى.</span></li></ol>

 

<ol start="35" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: إِلٰهي وَ سَيِّدي! وَ عِزَّتِكَ وَ جَلالِكَ! لَئِن طالَبتَني بِذُنوبي لَأُطالِبَنَّكَ بِعَفوِكَ، وَ لَئِن طالَبتَني بِلُؤمي لَأُطالِبَنَّكَ بِكَرَمِكَ، وَ لَئِن أدخَلتَنِي النّارَ لَأُخبِرَنَّ أهلَ النّارِ بِحُبّي لَكَ.</span><ref><p><span dir="rtl">مصباح المتهجّد: ص۵۹۶ ح۶۹۱ عن أبي حمزة الثمالي، الإقبال: ج۱ ص۱۷۲، المصباح للكفعمي: ص۷۹۵، بحار الأنوار: ج۹۸ ص۹۲ ح۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="35" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام زین العابدین علیه السلام: بار الها و سَرورا! به عزّت و جلالت سوگند، اگر مرا به سبب گناهانم بازخواست کنی، تو را به عفو و گذشتت بازخواست می</span>‌<span dir="rtl">کنم و اگر مرا به فرومایگی</span>‌<span dir="rtl">ام بازخواست کنی، تو را به کَرَمت بازخواست می</span>‌<span dir="rtl">کنم و اگر مرا به آتش افکنی، به دوزخیان خواهم گفت که دوستت دارم.</span></li></ol>

 

<ol start="36" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الكافي عن محمّد بن أبي حمزة عن أبيه: رَأَيتُ عَلِيَّ بنَ الحُسَينِ عليه السلام في فِناءِ الكَعبَةِ فِي اللَّيلِ وَ هُوَ يُصَلّي، فَأَطالَ القِيامَ؛ حَتّیٰ جَعَلَ مَرَّةً يَتَوَكَّأُ عَلیٰ رِجلِهِ اليُمنیٰ، وَ مَرَّةً عَلیٰ رِجلِهِ اليُسریٰ، ثُمَّ سَمِعتُهُ يَقولُ بِصَوتٍ كَأَنَّهُ باكٍ: يا سَيِّدي، تُعَذِّبُني وَ حُبُّكَ في قَلبي؟! أما وَ عِزَّتِكَ! لَئِن فَعَلتَ لَتَجمَعَنَّ بَيني وَ بَينَ قَومٍ طالَما عادَيتُهُم فيكَ!</span> <ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۵۷۹ ح۱۰، بحار الأنوار: ج۴۶ ص۱۰۷ ح۱۰۰ و راجع مصباح المتهجّد: ص۲۷۱ ح۳۸۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="36" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الکافى - به نقل از محمّد بن ابى حمزه، از پدرش -: امام زين العابدين علیه السلام را شب</span>‌<span dir="rtl">هنگام، در آستان کعبه ديدم که به نماز، ايستاده است و چندان قيام خود را به درازا کشانْد که گاه بر پاى راست خود، تکيه مى</span>‌<span dir="rtl">داد و گاه بر پاى چپش. سپس شنيدم که با صدايى اندوهناک مى</span>‌<span dir="rtl">گويد: «اى سَرورم! آيا مرا عذاب خواهى کرد، در حالى که مِهر تو در دلم جاى دارد؟! به عزّتت سوگند، اگر چنين کنى، بين من و کسانى جمع مى</span>‌<span dir="rtl">کنى که زمانى طولانى، من به خاطر تو با آنان دشمنى کرده</span>‌<span dir="rtl">ام!».</span></li></ol>

 

<ol start="37" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: اللّٰهُمَّ هَدَأَتِ الأَصواتُ، وَ سَكَنَتِ الحَرَكاتُ، وَ خَلا كُلُّ حَبيبٍ بِحَبيبِهِ، وَ خَلَوتُ بِكَ، أَنتَ المَحبوبُ إِلَيَّ، فَاجعَل خَلوَتي مِنكَ اللَّيلَةَ العِتقَ مِنَ النّارِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۵۹۴ ح۳۳ عن أبي بصير، مصباح المتهجّد: ص۲۷۸ ح۳۸۳، جمال الأُسبوع: ص۱۴۴ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۸۹ ص۳۰۳ ح۱۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="37" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: خدایا! صداها فرو نشست و جنبش</span>‌<span dir="rtl">ها آرام گرفت و هر دوستى، با محبوب خود خلوت کرد. من نيز با تو خلوت کرده</span>‌<span dir="rtl">ام. تو محبوب منى. پس [تحفۀ] خلوت امشب مرا با خودت، رهايى از دوزخ قرار ده.</span></li></ol>

 

<ol start="38" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: اللّٰهُمَّ املَأْ قَلبي حُبّاً لَكَ، وَ خَشيَةً مِنكَ، وَ تَصديقاً وَ إيماناً بِكَ، وَ فَرَقاً مِنكَ، وَ شَوقاً إِلَيكَ، يا ذَا الجَلالِ وَ الإِكرامِ. اللّٰهُمَّ حَبِّب إِلَيَّ لِقاءَكَ، وَ اجعَل لي في لِقائِكَ خَيرَ الرَّحمَةِ وَ البَرَكَةِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۵۸۶ ح۲۴ عن ابن أبي يعفور، مصباح المتهجّد: ص۱۴۳ ح۲۳۲، الإقبال: ج۱ ص۱۷۳ عن الإمام زين العابدين عليه السلام و فيه «حَبِّب إلَيَّ لِقاءَكَ وَ أحبِب لِقائي، وَ اجعَل لي في لِقائِكَ الرّاحَةَ وَ الفَرَجَ وَ الكَرامَةَ»، بحار الأنوار: ج۹۸ص۹۲ ح۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="38" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: خدایا!</span> ‌<span dir="rtl">اى صاحب کرامت و جلال! قلبم را از دوستى تو، ترس از تو، تصديق تو و ايمان به تو، و هراس از تو و اشتياق به خودت سرشار کن. خدایا! ديدارت را محبوبم ساز و برايم در ديدارت، بهترين رحمت و برکت را قرار ده.</span></li></ol>

 

<ol start="39" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام - في دُعائِهِ -: سَيِّدي، أَنَا مِن حُبِّكَ جائِعٌ لا أَشبَعُ، أَنَا مِن حُبِّكَ ظَمآنُ لا أرویٰ، وا شَوقاه إِلیٰ مَن يَراني وَ لا أراهُ! يا حَبيبَ مَن تَحَبَّبَ إِلَيهِ، يا قُرَّةَ عَينِ مَن لاذَ بِهِ وَ انقَطَعَ إِلَيهِ، قَد تَریٰ وَحدَتي مِنَ الآدَمِيّينَ وَ وَحشَتي، فَصَلِّ عَلیٰ مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ اغفِر لي، وَ آنِس وَحشَتي، وَ ارحَم وَحدَتي وَ غُربَتي.</span><ref><p><span dir="rtl">الإقبال: ج۱ ص۱۳۵، بحار الأنوار: ج۹۷ ص۳۳۸ ح۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="39" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام - در دعایش -: سَرورم! من گرسنۀ دوستى تواَم و سير نمى</span>‌<span dir="rtl">شوم. من تشنۀ دوستى تواَم و سيراب نمى</span>‌<span dir="rtl">شوم. آه، چه اشتياقى دارم به آن که مرا مى</span>‌<span dir="rtl">بيند و من او را نمى</span>‌<span dir="rtl">بينم!</span> ‌<span dir="rtl">اى دوستدار کسی که به او اظهار دوستی کند!</span> ‌<span dir="rtl">اى روشنىِ چشم آن که به او پناه ببرد و يکسره به او بپيوندد! تو تنهايىِ مرا در ميان آدمی</span>‌<span dir="rtl">زادگان و وحشتم را مى</span>‌<span dir="rtl">بينى. پس بر محمّد و خاندان محمّد، درود فرست و مرا بيامرز و وحشتم را به اُنس بدل کن و به تنهايى و غربتم، رحم نما.</span></li></ol>

 

<ol start="40" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الهادي عليه السلام - فِي الزِّيارَةِ الجامِعَةِ -: السَّلامُ عَلَى الدُّعاةِ إِلَى اللهِ، وَ الأَدِلّاءِ عَلیٰ مَرضاةِ اللهِ، وَ المُستَقِرّينَ في أمرِ اللهِ، وَ التّامّينَ في مَحَبَّةِ اللهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۲ ص۶۱۰ ح۳۲۱۳، تهذيب الأحكام: ج۶ ص۹۶ ح۱۷۷ كلاهما عن موسی بن عبد اللّٰه النخعی، عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج۲ ص۲۷۳ ح۱، بحار الأنوار: ج۱۰۲ ص۱۲۸ ح۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="40" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام هادى علیه السلام - در «زيارت جامعه» -: سلام بر دعوتگران به سوى خدا و راه</span>‌<span dir="rtl">نمايان به سوى خشنودى خدا و استقرار یافتگان در فرمان خدا و به کمال رسیدگان در دوستى خدا!</span></li></ol>

<span id="عبادة-المحبين"></span>
=== <span dir="rtl">۱ / ۳: عِبادَةُ المُحِبّينَ</span> ===

<span dir="rtl">۱ / ۳</span><span dir="rtl">: پرستش دوستداران</span>

<ol start="41" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: إِنَّ العُبّادَ ثَلاثَةٌ: قَومٌ عَبَدُوا اللهَ عزّ وجلّ خَوفاً؛ فَتِلكَ عِبادَةُ العَبيدِ، وَ قَومٌ عَبَدُوا اللهَ- تَبارَكَ وَ تَعالیٰ- طَلَبَ الثَّوابِ؛ فَتِلكَ عِبادَةُ الأُجَراءِ، وَ قَومٌ عَبَدُوا اللهَ عزّ وجلّ حُبّاً لَهُ؛ فَتِلكَ عِبادَةُ الأَحرارِ، وَ هِيَ أفضَلُ العِبادَةِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۸۴ ح۵ عن هارون بن خارجة، نهج البلاغة: الحكمة ۲۳۷نحوه، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۵۵ ح۱۲؛ البداية والنهاية: ج۹ ص۱۰۵ عن الإمام زين العابدين عليه السلام نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="41" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: بندگان، سه گروه اند: گروهى خدا را از سرِ هراس مى</span>‌<span dir="rtl">پرستند، که اين، پرستش بردگان است و گروهى در جستجوى پاداش اند، که اين، پرستش مزدوران است و گروهى خداوند را به سبب دوستیِ او مى</span>‌<span dir="rtl">پرستند، که اين، پرستش آزادگان و برترين پرستش است.</span></li></ol>

 

<ol start="42" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: إِنَّ النّاسَ يَعبُدونَ اللهَ عزّ وجلّ عَلیٰ ثَلاثَةِ أوجُهٍ: فَطَبَقَةٌ يَعبُدونَهُ رَغبَةً في ثَوابِهِ؛ فَتِلكَ عِبادَةُ الحُرَصاءِ وَ هُوَ الطَّمَعُ، وَ آخَرونَ يَعبُدونَهُ فَرَقاً</span><ref><p><span dir="rtl">الفَرَق: الخوف و الفزع (اُنظر: لسان العرب: ج۱۰ ص۳۰۴ «فرق»).</span></p></ref> <span dir="rtl">مِنَ النّارِ؛ فَتِلكَ عِبادَةُ العَبيدِ وَ هِيَ الرَّهبَةُ، وَ لٰكِنّي أعبُدُهُ حُبّاً لَهُ عزّ وجلّ؛ فَتِلكَ عِبادَةُ الكِرامِ وَ هُوَ الأَمنُ؛ لِقَولِهِ عزّ وجلّ: (وَ هُم مِّن فَزَعٍ يَوْمَئِذٍ آمِنُون</span>‌<span dir="rtl">)</span><ref><p><span dir="rtl">النمل: ۸۹.</span></p></ref><span dir="rtl">، وَ لِقَولِهِ عزّ وجلّ: (قُلْ إِن كُنتُمْ تُحِبُّونَ ٱللهَ فَاتَّبِعُونِى يُحْبِبْكُمُ ٱللهُ وَ يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ)</span><ref><p><span dir="rtl">آل عمران: ۳۱.</span></p></ref><span dir="rtl">، فَمَن أَحَبَّ اللهَ أَحَبَّهُ اللهُ عزّ وجلّ، وَ مَن أَحَبَّهُ اللهُ عزّ وجل کانَ مِنَ الآمِنينَ.</span><ref><p><span dir="rtl">الخصال: ص۱۸۸ ح۲۵۹ عن يونس بن ظبيان، علل الشرائع: ص۱۲ ح۸، الأمالي للصدوق: ص۹۱ ح۶۵، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۱۸ ح۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="42" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: مردم، خداوند عز وجل را سه گونه عبادت مى</span>‌<span dir="rtl">کنند: يک طبقه، او را از سرِ اشتياق به پاداشش عبادت مى</span>‌<span dir="rtl">کنند، که اين، عبادت آزمندان است و اين، طمع است. گروهى ديگر، او را از ترس آتش، عبادت مى</span>‌<span dir="rtl">کنند، که اين، عبادتِ بندگان است و اين [نشئت گرفته از] بيم است؛ ولى من از سرِ دوستیِ او عبادتش مى</span>‌<span dir="rtl">کنم، که اين، عبادتِ آزادگان است و اين، [مايۀ] امن [و امان] است، به دليل اين سخن خداوند عز وجل: (و آنان از وحشت آن روز، در امان</span> ‌<span dir="rtl">اند) و به دليل اين سخن خداوند عز وجل: (بگو: اگر خدا را دوست داريد، از من پيروى کنيد تا خداوند نيز دوستتان بدارد و گناهان شما را بر شما ببخشايد).</span></li></ol>

<span dir="rtl">پس هر که خدا را دوست بدارد، خداوند عز وجل نيز او را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارد، و هر که خداوند عز وجل دوستش بدارد، از امان</span>‌<span dir="rtl">يافتگان است.</span>

<ol start="43" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: بَكیٰ شُعَيبٌ عليه السلام مِن حُبِّ اللهِ عزّ وجلّ حَتّیٰ عَمِيَ، فَرَدَّ اللهُ عزّ وجلّ عَلَيهِ بَصَرَهُ، ثُمَّ بَكیٰ حَتّیٰ عَمِيَ، فَرَدَّ اللهُ عَلَيهِ بَصَرَهُ، ثُمَّ بَكیٰ حَتّیٰ عَمِيَ، فَرَدَّ اللهُ عَلَيهِ بَصَرَهُ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَلَمّا کانَتِ الرّابِعَةُ، أَوحَى اللهُ إِلَيهِ: يا شُعَيبُ، إِلیٰ مَتیٰ يَكونُ هٰذا أبَداً مِنكَ؟! إن يَكُن هٰذا خَوفاً مِنَ النّارِ فَقَد أجَرتُكَ، وَ إن يَكُن شَوقاً إِلَى الجَنَّةِ فَقَد أبَحتُكَ.</span>

<span dir="rtl">قالَ: إِلٰهي وَ سَيِّدي! أَنتَ تَعلَمُ أنّي ما بَكَيتُ خَوفاً مِن نارِكَ، وَ لا شَوقاً إِلیٰ جَنَّتِكَ، وَ لٰكِن عَقَدَ حُبُّكَ عَلیٰ قَلبي، فَلَستُ أصبِرُ أو أراكَ.</span>

<span dir="rtl">فَأَوحَى اللهُ جَلَّ جَلالُهُ إِلَيهِ: أمّا إِذا کانَ هٰذا هٰكَذا، فَمِن أجلِ هٰذا سَأُخدِمُكَ كَليمي موسَى بنَ عِمرانَ.</span><ref><span dir="rtl">علل الشرائع: ص۵۷ ح۱ عن أنس، إرشاد القلوب: ص۱۷۱ نحوه؛ تاريخ بغداد: ج۶ ص۳۱۵ الرقم۳۳۶۲ عن شدّاد بن أوس نحوه.</span></ref>

<ol start="43" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: شعيب علیه السلام از محبّت خداى عز وجل چندان گريست که نابينا شد. پس خداوند، بينايى</span>‌<span dir="rtl">اش را به او باز گرداند. باز چندان گريست که نابينا شد. پس خداوند، بينايى</span>‌<span dir="rtl">اش را به او باز گرداند. باز چندان گريست که نابينا شد. پس خداوند، بينايى</span>‌<span dir="rtl">اش را به او باز گرداند.</span></li></ol>

<span dir="rtl">در مرتبۀ چهارم، خداوند به او وحى کرد: «اى شعيب! اين کار را تا کِى مى</span>‌<span dir="rtl">خواهى همچنان تکرار کنى!؟ اگر اين کارَت از ترس دوزخ است، آن را از تو باز داشتم و اگر از اشتياق به بهشت است، آن را بر تو روا ساختم».</span>

<span dir="rtl">شعيب گفت: بار الها و سَرورا! تو خود مى</span>‌<span dir="rtl">دانى که از ترس دوزخت يا از سرِ اشتياق به بهشتت گريه نمى</span>‌<span dir="rtl">کنم؛ بلکه محبّت تو با قلبم پيوند خورده است. از اين رو، تاب صبورى ندارم، تا آن که تو را ببينم.</span>

<span dir="rtl">پس خداوند عز وجل به او وحى کرد: «هان! حال که کارَت به اين سبب است، به زودى همسخنم موسى بن عمران را به خدمت تو در می</span>‌<span dir="rtl">آورم».</span>

<ol start="44" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">تفسیر الفخر الرازي: رُوِيَ أنَّ عيسیٰ عليه السلام مَرَّ بِثَلاثَةِ نَفَرٍ قَد نَحَلَت أبدانُهُم وَ تَغَيَّرَت ألوانُهُم، فَقالَ لَهُم: مَا الَّذي بَلَغَ بِكُم ما أریٰ؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالوا: الخَوفُ مِنَ النّارِ.</span>

<span dir="rtl">فَقالَ: حَقٌّ عَلَى اللهِ أَن يُؤمِنَ الخائِفَ. ثُمَّ تَرَكَهُم إِلیٰ ثَلاثَةٍ آخَرينَ، فَإِذا هُم أشَدُّ نُحولاً وَ تَغَيُّراً، فَقالَ لَهُم: مَا الَّذي بَلَغَ بِكُم إِلىٰ هٰذَا المَقامِ؟</span>

<span dir="rtl">قالوا: الشَّوقُ إِلَى الجَنَّةِ.</span>

<span dir="rtl">فقالَ: حَقٌّ عَلَى اللهِ أَن يُعطِيَكُم ما تَرجونَ. ثُمَّ تَرَكَهُم إِلیٰ ثَلاثَةٍ آخَرينَ، فَإِذا هُم أشَدُّ نُحولاً وَ تَغَيُّراً، كَأَنَّ وُجوهَهُمُ المَرايا مِنَ النّورِ، فَقالَ: كَيفَ بَلَغتُم إِلىٰ هٰذِهِ الدَّرَجَةِ؟</span>

<span dir="rtl">قالُوا: بِحُبِّ اللّهِ.</span>

<span dir="rtl">فَقالَ عَلَيهِ الصَّلاةُ وَ السَّلامُ: أَنتُمُ المُقَرَّبونَ إِلَى اللّهِ يَومَ القِيامَةِ.</span><ref><span dir="rtl">تفسیر الفخر الرازي: ج۴ ص۲۲۷؛ تنبیه الخواطر: ج۱ ص۲۲۴ نحوه.</span></ref>

<ol start="44" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">تفسیر الفخر الرازی: روایت شده: عيسى علیه السلام بر سه تن گذشت که رنگ چهره</span>‌<span dir="rtl">هاشان دگرگون و تن</span>‌<span dir="rtl">هایشان نزار شده بود. پس به آنان گفت: «چه چيز، شما را به اين حالى که مى</span>‌<span dir="rtl">بينم، دچار کرده است؟».</span></li></ol>

<span dir="rtl">گفتند: ترس از دوزخ.</span>

<span dir="rtl">فرمود: «بر خداوند، حق است که شخص</span> ‌<span dir="rtl">ترسان را ايمنى بخشد». سپس از آنان گذشت و به سه تن ديگر رسيد که از آنان، لاغرتر و رنگ پريده</span>‌<span dir="rtl">تر بودند. پرسيد: «چه چيز، شما را به اين حالت، دچار کرده است؟».</span>

<span dir="rtl">گفتند: اشتياق به بهشت.</span>

<span dir="rtl">فرمود: «بر خداوند، حق است که آنچه را اميد داريد، به شما ببخشد». سپس از آنان گذشت و به سه تن ديگر رسيد که از آنان لاغرتر و رنگ پريده</span>‌<span dir="rtl">تر بودند و گويى چهره</span>‌<span dir="rtl">هایشان آينه</span>‌<span dir="rtl">هايى از نور بود. پرسيد: «چگونه به این مرتبه رسیدید؟».</span>

<span dir="rtl">گفتند: با دوستىِ خداوند.</span>

<span dir="rtl">فرمود: «شماييد مقرّبان خداوند در روز قیامت».</span>

<ol start="45" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: الدُّنيا حَرامٌ عَلیٰ أَهلِ الآخِرَةِ، وَ الآخِرَةُ حَرامٌ عَلیٰ أَهلِ الدُّنيا، وَ الدُّنيا وَ الآخِرَةُ حَرامانِ عَلیٰ أَهلِ اللهِ عزّ وجلّ.</span><ref><p><span dir="rtl">الفردوس: ج۲ ص۲۳۰ ح۳۱۱۰ عن ابن عبّاس؛ عوالي اللآلي: ج۴ ص۱۱۹ ح۱۹۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="45" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: دنيا بر اهل آخرت، حرام است و آخرت، بر اهل دنيا حرام؛ امّا دنيا و آخرت، بر اهل خداوند عز وجل حرام اند.</span></li></ol>

<span id="إني-أحبك-فكن-لي-محبا"></span>
=== <span dir="rtl">۱ / ۴: إِنّي أُحِبُّكَ فَكُن لي مُحِبّاً</span> ===

<span dir="rtl">۱ / ۴</span><span dir="rtl">: من دوستت دارم، پس دوستدارم باش</span>

<ol start="46" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: اِختَرتُ مِنَ التَّوراةِ اثنَتَي عَشرَةَ آيَةً فَنَقَلتُها إِلَى العَرَبِيَّةِ، وَ أَنَا أنظُرُ إلَيها في كُلِّ يَومٍ ثَلاثَ مَرّاتٍ:</span></li></ol>

<span dir="rtl">الاُولیٰ: يَا بنَ آدَم، لا تَخافَنَّ سُلطاناً ما دامَ سُلطاني عَلَيكَ باقٍ، وَ سُلطاني علَيكَ باقٍ أبَداً.</span>

<span dir="rtl">الثّانِيَةُ: يَا بنَ آدَمَ، لا تَأنَس بِأَحَدٍ ما وَجَدتَني، فَمَتیٰ أرَدتَني مَملُوَّةً</span><ref><span dir="rtl">كذا، و في هامش المصدر: «و لعلّ في العبارة سقطاً».</span></ref><span dir="rtl">، وَ خَزائِني مَملُوَّةٌ أبَداً.</span>

<span dir="rtl">الثّالِثَةُ: يَا بنَ آدَمَ، لا تَأنَس بِأَحَدٍ ما وَجَدتَني، فَمَتیٰ أرَدتَني وَجَدتَني بارّاً قَريباً.</span>

<span dir="rtl">الرّابِعَةُ: يَا بنَ آدَمَ، إِنّي أُحِبُّكَ، فَأَنتَ أيضاً أحبِبني.…</span>

<span dir="rtl">العاشِرَةُ: يَا بنَ آدَم، كُلٌّ يُريدُكَ لِأَجلِهِ، وَ أَنَا أُريدُكَ لِأَجلِكَ؛ فَلا تَفِرَّ مِنّي!.…</span><ref><span dir="rtl">المواعظ العدديّة للعاملي: ص۴۱۹.</span></ref>

<ol start="46" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: از تورات، دوازده آيه برگزيدم و آنها را به عربى ترجمه کردم، که خودم هر روز، سه بار به آنها مى</span>‌<span dir="rtl">نگرم.</span></li></ol>

<span dir="rtl">نخستين [آيه اين است]:</span> ‌<span dir="rtl">اى آدميزاد! از هيچ سيطره</span>‌<span dir="rtl">اى تا هنگامى که سيطرۀ من بر تو پايدار است، مترس. سيطرۀ من، هميشه پايدار است.</span>

<span dir="rtl">دوم:</span> ‌<span dir="rtl">اى آدميزاد! چون مرا يافتى، با هيچ کس اُنس مگير. پس هر گاه مرا خواستى، [مرا] سرشار خواهى يافت و خزانه</span>‌<span dir="rtl">هاى من، همواره سرشارند.</span>

<span dir="rtl">سوم:</span>‌ <span dir="rtl">اى آدميزاد! چون مرا يافتى، با هيچ کس اُنس مگير. پس هر گاه مرا خواستى، مرا نزديک و نيکى کننده خواهى يافت.</span>

<span dir="rtl">چهارم:</span> ‌<span dir="rtl">اى آدميزاد! من تو را دوست دارم. پس تو نيز مرا دوست بدار.…</span>

<span dir="rtl">دهم:</span>‌ <span dir="rtl">اى آدميزاد! هر کسی، تو را براى خودش مى</span>‌<span dir="rtl">خواهد و من تو را براى خودت مى</span>‌<span dir="rtl">خواهم. پس، از من مگريز.</span>

<ol start="47" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">مسكِّن الفؤاد: في أخبارِ داوودَ عليه السلام: يا داوودُ، أبلِغ أهلَ أرضي أنّي حَبيبُ مَن أَحَبَّني، وَ جَليسُ مَن جالَسَني، وَ مُؤنِسٌ لِمَن أنِسَ بِذِكري، وَ صاحِبٌ لِمَن صاحَبَني، وَ مُختارٌ لِمَنِ اختارَني، وَ مُطيعٌ لِمَن أطاعَني.</span></li></ol>

<span dir="rtl">ما أَحَبَّني أحَدٌ أعلَمُ ذٰلِكَ يَقيناً مِن قَلبِهِ إلّا قَبِلتُهُ لِنَفسي، وَ أحبَبتُهُ حُبّاً لا يَتَقَدَّمُهُ أحَدٌ مِن خَلقي. مَن طَلَبَني بِالحَقِّ وَجَدَني، وَ مَن</span>‌<span dir="rtl">طَلَبَ غَيري لَم يَجِدني.</span>

<span dir="rtl">فَارفُضوا - يا أهلَ الأَرضِ - ما أنتُم عَلَيهِ مِن غُرورِها، وَ هَلُمّوا إِلیٰ كَرامَتي وَ مُصاحَبَتي وَ مُجالَسَتي وَ مُؤانَسَتي، وَ أنَسوا بي أُؤانِسكُم وَ أُسارِع إِلیٰ مَحَبَّتِكُم.</span><ref><span dir="rtl">مسكّن الفؤاد: ص۲۷، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۶ ح۲۸.</span></ref>

<ol start="47" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">مسکّن الفؤاد: در خبرهاى داوود علیه السلام آمده است [که خدا به وى وحى فرمود]: «اى داوود! به اهل زمينم برسان که: من دوست کسی هستم که دوستم بدارد، و هم</span>‌<span dir="rtl">نشين کسی هستم که هم</span>‌<span dir="rtl">نشين من باشد، و مونس کسى هستم که با ياد من اُنس گيرد، و يار کسى هستم که يار من باشد، و برگزينندۀ کسى هستم که مرا برگزيند، و فرمان</span>‌<span dir="rtl">بُردار کسى هستم که فرمان</span>‌<span dir="rtl">بردار من باشد.</span></li></ol>

<span dir="rtl">هر کس مرا دوست بدارد و اين را از قلب او به يقين بدانم، او را براى خودم مى</span>‌<span dir="rtl">پذيرم و چنان دوستش مى</span>‌<span dir="rtl">دارم که پيش از او هيچ يک از آفريدگانم را دوست نداشته</span>‌<span dir="rtl">ام. هر کس به راستى مرا بجويد، مرا مى</span>‌<span dir="rtl">يابد و هر کس جز مرا بجويد، مرا نمى</span>‌<span dir="rtl">يابد.</span>

<span dir="rtl">پس -</span> ‌<span dir="rtl">اى زمينيان - اين دنياى پوچ [و باطل] را بگذاريد و به سوى کرامت و دوستى من و هم</span>‌<span dir="rtl">نشينى و همدمى با من بياييد و به من خو بگيريد تا با شما خو بگيرم و به سوى دوستى شما بشتابم».</span>

<ol start="48" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">إحیاء العلوم: أَوحَى اللهُ تعالیٰ إِلیٰ داوودَ عليه السلام: يا داوودُ، لَو يَعلَمُ المُدبِرونَ عَنّي كَيفَ انتِظاري لَهُم وَ رِفقي بِهِم وَ شَوقي إِلیٰ تَركِ مَعاصيهِم لَماتوا شَوقاً إِلَيَّ، وَ تَقَطَّعَت أوصالُهُم مِن مَحَبَّتي.</span></li></ol>

<span dir="rtl">يا داوودُ، هٰذِهِ إرادَتي فِي المُدبِرينَ عَنّي، فَكَيفَ إرادَتي فِي المُقبِلينَ عَلَيَّ؟!</span>

<span dir="rtl">يا داوودُ، أحوَجُ ما يَكونُ العَبدُ إِلَيَّ إذَا استَغنیٰ عَنّي، وَ أَرحَمُ ما أكونُ بِعَبدي إِذا أَدبَرَ عَنّي، وَ أَجَلُّ ما يَكونُ عَبدي إِذا رَجَعَ إِلَيّ.</span><ref><span dir="rtl">إحیاء العلوم: ج۴ ص۴۷۲؛ المحجّة البیضاء: ج۸ ص۶۲.</span></ref>

<ol start="48" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">إحیاء العلوم: خداوند متعال به داوود علیه السلام وحی نمود:</span>‌ <span dir="rtl">«اى داوود! اگر آنان که از من روی</span>‌<span dir="rtl">گردان شده</span>‌<span dir="rtl">اند، مى</span>‌<span dir="rtl">دانستند که چگونه در انتظارشان هستم و چه مِهرى به آنان دارم و چه</span> ‌<span dir="rtl">قدر مشتاقم که معصيتشان را ترک کنند، از اشتياق من مى</span>‌<span dir="rtl">مردند و در راه محبّتم، بند از بندشان جدا مى</span>‌<span dir="rtl">شد.</span></li></ol>

‌<span dir="rtl">اى داوود! اين، ارادۀ من است در بارۀ کسانى که از من روی</span>‌<span dir="rtl">گردان شده</span>‌<span dir="rtl">اند. پس اراده</span>‌<span dir="rtl">ام در بارۀ روى</span>‌<span dir="rtl">آورندگان به من، چگونه است؟!</span>

‌<span dir="rtl">اى داوود! بيشترين نياز بنده به من، هنگامى است که از من احساس بى</span>‌<span dir="rtl">نيازى کند و بيشترين مهربانى من به بنده، هنگامى است که از من روی</span>‌<span dir="rtl">گردان شود و بيشترين ارجمندى بنده</span>‌<span dir="rtl">ام نزد من، هنگامى است که به سوى من باز گردد».</span>

<ol start="49" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">روضة المحبّين و نزهة المشتاقين: قيلَ: أَوحَى اللهُ تَعالیٰ إِلیٰ داوودَ عليه السلام: قُل لِشُبّانِ بَني إسرائيلَ: لِمَ تَشغَلونَ نُفوسَكُم بِغَيري وَ أَنَا مُشتاقٌ إلَيكُم؟ ما هٰذَا الجَفاءُ؟! وَ لَو يَعلَمُ المُدبِرونَ عَنّي كَيفَ انتِظاري لَهُم وَ رِفقي بِهِم وَ مَحَبَّتي لِتَركِ مَعاصيهِم لَماتوا شَوقاً إِلَيَّ، وَ انقَطَعَت أوصالُهُم مِن مَحَبَّتي، هٰذِهِ إرادَتي لِلمُدبِرينَ عَنّي، فَكَيفَ إرادَتي لِلمُقبِلينَ عَلَيَّ؟!</span> <ref><p><span dir="rtl">روضة المحبّين وَ نزهة المشتاقين: ص۴۳۷.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="49" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">روضة</span> ‌<span dir="rtl">المحبّين و نزهة المشتاقين: گفته</span>‌<span dir="rtl">اند: خداوند متعال به داوود علیه السلام وحی نمود: «به جوانان بنى اسرائيل بگو: چرا خود را به ديگرى مشغول مى</span>‌<span dir="rtl">داريد، حال آن که من مشتاق شما هستم؟ اين جفا چيست؟! اگر آنان که از من روی</span>‌<span dir="rtl">گردان شده</span>‌<span dir="rtl">اند، مى</span>‌<span dir="rtl">دانستند که چگونه در انتظارشان هستم و چه مِهرى به آنان دارم و چه</span> ‌<span dir="rtl">قدر دوست دارم که معصيتشان را ترک کنند، از اشتياق من مى</span>‌<span dir="rtl">مردند و در راه محبّتم، بند از بندشان جدا مى</span>‌<span dir="rtl">شد. اين، ارادۀ من است در بارۀ کسانى که از من روی</span>‌<span dir="rtl">گردان شده</span>‌<span dir="rtl">اند. پس اراده</span>‌<span dir="rtl">ام در بارۀ روى</span>‌<span dir="rtl">آورندگان به من، چگونه است؟!».</span></li></ol>

 

<ol start="50" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">إرشاد القلوب: إِنَّ اللهَ تَعالیٰ أنزَلَ في بَعضِ كُتُبِهِ: عَبدي، أَنَا وَ حَقّي لَكَ مُحِبٌّ، فَبِحَقّي عَلَيكَ كُن لي مُحِبّاً.</span><ref><p><span dir="rtl">إرشاد القلوب: ص۱۷۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="50" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">إرشاد القلوب: خداوند متعال، در يکى از کتاب</span>‌<span dir="rtl">هايش چنين نازل کرده است: «بنده</span>‌<span dir="rtl">ام! به حقّ خودم سوگند که من تو را دوست دارم. پس به حقّ خودم بر تو، سوگند که مرا دوست بدار».</span></li></ol>

<span id="أحبوا-الله-و-حببوه-إلی-عباده"></span>
=== <span dir="rtl">۱ / ۵: أحِبُّوا اللّٰهَ وَ حَبِّبوهُ إلیٰ عِبادِهِ</span> ===

<span dir="rtl">۱ / ۵</span><span dir="rtl">: خدا را دوست بداريد و محبوب ديگران سازيد</span>

<ol start="51" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: أحِبُّوا اللهَ لِما يَغذوكُم بِهِ مِن نِعَمِهِ، وَ أحِبّوني لِحُبِّ اللهِ عزّ وجلّ، وَ أحِبّوا أهلَ بَيتي لِحُبّي.</span><ref><p><span dir="rtl">الأمالي للصدوق: ص۴۴۶ ح۵۹۷ عن ابن عبّاس، علل الشرائع: ص۱۳۹ ح۱ نحوه، بحار الأنوار: ج۲۷ ص۷۶ ح۵؛ سنن الترمذي: ج۵ ص۶۶۴ ح۳۷۸۹ عن ابن عبّاس.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="51" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خدا را به سبب نعمت</span>‌<span dir="rtl">هايى که به شما بخشيده است، دوست بداريد و مرا به سبب دوستى خداوند عز وجل دوست بداريد، و اهل بيتم را براى دوستى من، دوست بداريد.</span></li></ol>

 

<ol start="52" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: أحِبّوا مَن أَحَبَّ اللهَ، أحِبّوا اللهَ مِن كُلِّ قُلوبِكُم.</span><ref><p><span dir="rtl">دلائل النبوّة للبيهقي: ج۲ ص۵۲۵ عن أبي سلمة بن عبد الرحمان بن عون، السيرة النبويّة لابن هشام: ج۲ ص۱۴۷ نحوه، كنز العمّال: ج۱۶ ص۱۲۴ ح۴۴۱۴۷ نقلاً عن هنّاد.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="52" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر کس که خدا را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارد، دوستش بداريد و خدا را با همۀ قلبتان دوست بداريد.</span></li></ol>

 

<ol start="53" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: حَبِّبُوا اللهَ إِلیٰ عِبادِهِ، يُحِبَّكُمُ اللهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">المعجم الكبير: ج۸ ص۹۱ ح۷۴۶۱ عن أبي أُمامة، مسند الشاميّين: ج۲ ص۶۳ ح۹۲۵، الفردوس: ج۲ ص۱۳۰ ح۲۶۵۹ نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="53" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خدا را براى مردم، محبوب سازيد تا خداوند، شما را دوست داشته باشد.</span></li></ol>

 

<ol start="54" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: قالَ اللهُ عزّ وجلّ لِداوودَ عليه السلام: أحبِبني، وَ حَبِّبني إِلیٰ خَلقي.</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ: يا رَبِّ، نَعَم أَنَا أُحِبُّكَ، فَكَيفَ أُحَبِّبُكَ إِلیٰ خَلقِكَ؟</span>

<span dir="rtl">قالَ: اُذكُر أيادِيَّ عِندَهُم؛ فَإِنَّكَ إِذا ذَكَرتَ لَهُم ذٰلِكَ أحَبّوني</span><ref><span dir="rtl">أبو محمّد الجريري: سمعت أبا سعيد الخزّاز يقول في معنى قول النبيّ صلّی اللّه عَليه وآلِه: «جُبِلَتِ القُلوبُ عَلىٰ حُبِّ مَن أحسَنَ إلَيها»: وا عجباً ممّن لم يرَ محسناً غير اللّه</span>‌<span dir="rtl">، كيف لا يميل بكلّيته إليه (تاريخ بغداد: ج۴ ص۲۷۷ الرقم ۲۰۲۵).</span></ref><span dir="rtl">.</span><ref><span dir="rtl">قصص الأنبياء للراوندي: ص۲۰۵ ح۲۶۶، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۲ ح۱۹؛ روضة المحبّين وَ نزهة المشتاقين: ص۴۱۹ نحوه و فيه «قالَ: تَذكُرُني عِندَهُم، فَإِنَّهم لا يَذكُرونَ مِنّي إلّا الحَسَنَ».</span></ref>

<ol start="54" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند عز وجل به داوود علیه السلام فرمود: «مرا دوست بدار و مرا نزد آفريده</span>‌<span dir="rtl">هايم محبوب گردان».</span></li></ol>

<span dir="rtl">داوود گفت: پروردگارا! بارى، من تو را دوست دارم؛ امّا چگونه تو را نزد مردم، محبوب گردانم؟</span>

<span dir="rtl">[خداوند] فرمود: «مرحمت</span>‌<span dir="rtl">هايم را به يادشان بیاور، که اگر آنها را به يادشان بیاوری، مرا دوست خواهند داشت».</span>

<ol start="55" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ داوودَ عليه السلام قالَ فيما يُخاطِبُ رَبَّهُ عزّ وجلّ: يا رَبِّ، أيُّ عِبادِكَ أحَبُّ إِلَيكَ، أُحِبُّهُ بِحُبِّكَ؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ: يا داوودُ، أحَبُّ عِبادي إِلَيَّ نَقِيُّ القَلبِ، نَقِيُّ الكَفَّينِ، لا يَأتي إِلیٰ أحَدٍ سوءاً، وَ لا يَمشي بِالنَّميمَةِ، تَزولُ الجِبالُ وَ لا يَزولُ، وَ أَحَبَّني، وَ أَحَبَّ مَن يُحِبُّني، وَ حَبَّبَني إِلیٰ عِبادي.</span>

<span dir="rtl">قالَ: يا رَبّ، إِنَّكَ لَتَعلَمُ أنّي أُحِبُّكَ، وَ أُحِبُّ مَن يُحِبَّكُ، فَكَيفَ أُحَبِّبُكَ إِلیٰ عِبادِكَ؟</span>

<span dir="rtl">قالَ: ذَكِّرهُم بِآياتي وَ بَلائي وَ نَعمائي.</span><ref><span dir="rtl">شُعب الإيمان: ج۶ ص۱۱۹ ح۷۶۶۸ عن ابن عبّاس، الفردوس: ج۳ ص۱۹۵ ح۴۵۴۳ نحوه، كنز العمّال: ج۱۵ ص۸۷۲ ح۴۳۴۶۷ نقلاً عن ابن عساكر.</span></ref>

<ol start="55" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: داوود علیه السلام در گفتگويش با پروردگار عز وجل گفت: پروردگارا! کدام يک از بندگانت، در نزد تو محبوب</span>‌<span dir="rtl">تر است که به خاطر دوستىِ تو، او را دوست بدارم؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">خداوند فرمود: «اى داوود! محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترينِ بندگان نزد من، پاک</span>‌<span dir="rtl">دل پيراسته</span>‌<span dir="rtl">دست است. بدى به کسى نمى</span>‌<span dir="rtl">رساند، دنبال سخن</span>‌<span dir="rtl">چينى نمى</span>‌<span dir="rtl">رود، کوه</span>‌<span dir="rtl">ها از جا کنده مى</span>‌<span dir="rtl">شوند ولی او از جا کنده نمى</span>‌<span dir="rtl">شود و دوستدار من و دوستداران من است، و مرا نزد بندگانم محبوب مى</span>‌<span dir="rtl">گردانَد».</span>

<span dir="rtl">[داوود] گفت: پروردگارا! تو نيک مى</span>‌<span dir="rtl">دانى که من تو را دوست دارم و دوستدار کسى هستم که تو را دوست دارد؛ امّا چگونه تو را نزد بندگانت محبوب سازم؟</span>

<span dir="rtl">[خداوند] فرمود: «نشانه</span>‌<span dir="rtl">ها، آزمايش</span>‌<span dir="rtl">ها و نعمت</span>‌<span dir="rtl">هايم را به يادشان بیاور».</span>

<ol start="56" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: أَوحَى اللّٰهُ إلىٰ نَجِيِّهِ موسَى بنِ عِمرانَ عليه السلام: يا موسىٰ</span>‌<span dir="rtl">، أحبِبني، وَ حَبِّبني إلىٰ خَلقي.</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ</span>‌<span dir="rtl">: يا رَبِّ، إِنّي أُحِبُّكَ</span>‌<span dir="rtl">، فَكَيفَ أُحَبِّبُكَ إلىٰ خَلقِكَ؟</span>

<span dir="rtl">قالَ</span>‌<span dir="rtl">: اُذكُر لَهُم نَعمائي عَلَيهِم وَ بَلائي عِندَهُم؛ فَإِنَّهُم لا يَذكُرونَ، إذ لا يَعرِفونَ مِنّي إلّا كُلَّ خَيرٍ.</span><ref><span dir="rtl">الأمالي للطوسي: ص۴۸۴ ح۱۰۵۸ عن أيّوب بن نوح عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، قصص الأنبياء للراوندي: ص۱۶۱ ح۱۷۹ عن الإمام الباقر عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۱۸ ح۱۲.</span></ref>

<ol start="56" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند متعال به همراز خود، موسى علیه السلام، وحى فرمود:</span>‌ <span dir="rtl">«ای موسی! مرا دوست بدار و محبوب خلایقم گردان».</span></li></ol>

<span dir="rtl">گفت: پروردگارا! من تو را دوست دارم؛ امّا چگونه تو را محبوب خلایقت گردانم؟</span>

<span dir="rtl">فرمود: «نعمت</span>‌<span dir="rtl">های اِعطاییِ مرا و مواردی را که امتحانشان کردم [و محکم</span>‌<span dir="rtl">تر شدند]، به آنان يادآوری کن که یادشان نیست [این یادآوری، محبّت ایشان را بر می</span>‌<span dir="rtl">انگیزد]؛ زيرا آنان جز خوبى از من سراغ ندارند».</span>

<ol start="57" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام زين العابدين عليه السلام: أَوحَى اللهُ عزّ وجلّ إِلیٰ موسیٰ عليه السلام: حَبِّبني إِلیٰ خَلقي، وَ حَبِّبِ الخَلقَ إِلَيَّ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ: يا رَبِّ، كَيفَ أفعَلُ؟</span>

<span dir="rtl">قالَ: ذَكِّرهُم آلائي وَ نَعمائي لِيُحِبّوني، فَلَئِن تَرُدَّ آبِقاً عَن بابي أو ضالّاً عَن فِنائي؛ أفضَلُ لَكَ مِن عِبادَةِ مِئَةِ سَنَةٍ بِصِيامِ نَهارِها وَ قِيامِ لَيلِها.</span><ref><span dir="rtl">تنبيه الخواطر: ج۲ ص۱۰۸، منية المريد: ص۱۱۶، التفسير المنسوب إلى الإمام العسكري عليه السلام: ص۳۴۲ ح۲۱۹، بحار الأنوار: ج۲ ص۴ ح۶.</span></ref>

<ol start="57" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام زین العابدین علیه السلام: خداوند عز وجل به موسى علیه السلام وحى کرد: «مرا محبوب خلقم گردان و خلقم را محبوب من گردان».</span></li></ol>

<span dir="rtl">موسى علیه السلام گفت: پروردگارا! چگونه اين کار را انجام دهم؟</span>

<span dir="rtl">فرمود: «نعمت</span>‌<span dir="rtl">ها و عطاهاى مرا به آنان يادآورى کن، تا مرا دوست بدارند، که اگر شخصِ گريزان از درگاهم و يا گم</span>‌<span dir="rtl">شده از آستانم را باز گردانى و هدايت نمايى، از عبادت صدساله</span>‌<span dir="rtl">اى که روزهايش را روزه</span>‌<span dir="rtl">دار و شب</span>‌<span dir="rtl">هايش را شب</span>‌<span dir="rtl">زنده</span>‌<span dir="rtl">دار باشى، برايت برتر است».</span>

<ol start="58" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">إرشاد القلوب: أَوحَى اللهُ إِلیٰ موسى عليه السلام: ذَكِّر خَلقي نَعمائي، وَ أَحسِن إِلَيهِم، وَ حَبِّبني إلَيهم؛ فَإِنَّهُم لا يُحِبّونَ إلّا مَن أحسَنَ إِلَيهِم.</span><ref><p><span dir="rtl">إرشاد القلوب: ص۱۱۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="58" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">إرشاد القلوب: خداوند به موسى علیه السلام وحى کرد: «نعمت</span>‌<span dir="rtl">هايم را به ياد بندگانم بياور و به آنان نيکى کن و محبّت مرا در دلشان بنشان، که آنان جز کسى را که به آنان نيکى کند، دوست نمى</span>‌<span dir="rtl">دارند».</span></li></ol>

 

<ol start="59" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">شُعب الإيمان عن أنس عن رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: أ لا أُخبِرُكُم عَن أقوامٍ لَيسوا بِأَنبِياءَ وَ لا شُهَداءَ، يَغبِطُهُم يَومَ القِيامَةِ الأَنبِياءُ وَ الشُّهَداءُ بِمَنازِلِهِم مِنَ اللهِ عزّ وجلّ، عَلیٰ مَنابِرَ مِن نورٍ يَكونونَ عَلَيها؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالوا: مَن هُم؟</span>

<span dir="rtl">قال: الَّذينَ يُحَبِّبونَ عِبادَ اللهِ إِلَى اللهِ، وَ يُحَبِّبونَ اللهَ إِلیٰ عِبادِهِ، وَ هُم يَمشونَ عَلَى الأَرضِ نُصَحاءَ.</span>

<span dir="rtl">قالَ: قُلنا: يُحَبِّبونَ اللهَ إِلیٰ عِبادِ اللهِ، فَكَيفَ يُحَبِّبونَ عِبادَ اللهِ إِلَى اللهِ؟!</span>

<span dir="rtl">قالَ: يَأمُرونَهُم بِحُبِّ اللهِ، وَ يَنهَونَهُم- يَعني عَمّا كَرِهَ اللهُ-، فَإِذا أطاعوهُم أَحَبَّهُمُ اللهُ.</span><ref><span dir="rtl">شُعب الإيمان: ج۱ ص۳۶۷ ح۴۰۹؛ روضة الواعظين: ج۱ ص۵۵ ح۶۷، مشكاة الأنوار: ص۲۴۰ ح۶۹۲ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۴ ح۷۳.</span></ref>

<ol start="59" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">شُعَب الإيمان - به نقل از اَنَس -: پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله فرمود: «هان! شما را از مردمى که نه پيامبرند و نه شهيد، ولی روز قيامت بر منبرهايى از نور قرار دارند و پيامبران و شهيدان به منزلتشان نزد خداوند عز وجل رشک مى</span>‌<span dir="rtl">برند، باخبر کنم؟».</span></li></ol>

<span dir="rtl">[اصحاب] گفتند: آنان کيستند؟</span>

<span dir="rtl">فرمود: «کسانى که بندگان خدا را نزد خدا محبوب مى</span>‌<span dir="rtl">گردانند و خدا را محبوب بندگانش مى</span>‌<span dir="rtl">سازند و خيرخواهانه بر زمين گام مى</span>‌<span dir="rtl">زنند».</span>

<span dir="rtl">پرسيديم: خدا را محبوب بندگان خدا مى</span>‌<span dir="rtl">گردانند[، روشن است]؛ امّا چگونه بندگان خدا را محبوب خدا مى</span>‌<span dir="rtl">گردانند؟</span>

<span dir="rtl">فرمود: «به آنان فرمان مى</span>‌<span dir="rtl">دهند تا خدا را دوست بدارند و از آنچه خداوند ناخوش مى</span>‌<span dir="rtl">دارد، بازشان مى</span>‌<span dir="rtl">دارند و چون [بندگان خدا] از اين فرمان دهندگان و بازدارندگان اطاعت کردند، خداوند، دوستشان خواهد داشت».</span>

<span id="غاية-آمال-المحبين"></span>
=== <span dir="rtl">۱ / ۶: غايَةُ آمالِ المُحِبّينَ</span> ===

<span dir="rtl">۱ / ۶</span><span dir="rtl">: آرزوى نهايى دوستداران</span>

<ol start="60" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">فاطمة عليها السلام - مِن دُعاءٍ لَها -: يا أكرَمَ الأَكرَمينَ، وَ مُنتَهیٰ أُمنِيَّةِ السّائِلينَ، أَنتَ مَولايَ، فَتَحتَ لي بابَ الدُّعاءِ وَ الإِنابَةِ، فَلا تُغلِق عَنّي بابَ القَبولِ وَ الإِجابَةِ.</span><ref><p><span dir="rtl">فلاح السائل: ص۳۱۵ ح۲۱۲، بحار الأنوار: ج۸۶ ص۶۸ ح۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="60" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">فاطمه علیها السلام - در دعایش -: اى کريم</span>‌<span dir="rtl">ترينِ کريمان و منتهاى آرزوى درخواست کنندگان! تويى آن مولاى من که درِ دعا و توبه را به رويم گشودى. پس درِ پذيرش و اجابت را بر من مبند.</span></li></ol>

 

<ol start="61" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الحسين عليه السلام - في دُعاءِ يَومِ عَرَفَةَ -: اللّٰهُمَّ يا مَن مَلَكَ فَقَدَرَ، وَ قَدَرَ فَقَهَرَ، وَ عُصِيَ فَسَتَرَ، وَ استُغفِرَ فَغَفَرَ، يا غايَةَ الطّالِبينَ، وَ مُنتَهیٰ أمَلِ الرّاجينَ.</span><ref><p><span dir="rtl">البلد الأمين: ص۲۵۷ عن بشر و بشير ابني غالب الأسدي.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="61" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام حسين علیه السلام - در دعاى روز عَرَفه -: خداوندا! ای آن که مالک مُلک وجودی و بر هر کاری توانایی، و [</span>‌<span dir="rtl">اى آن که] همه چيز، مقهور قدرت اوست، و [</span>‌<span dir="rtl">اى آن که] نافرمانى مى</span>‌<span dir="rtl">شود و پرده</span>‌<span dir="rtl">پوشى مى</span>‌<span dir="rtl">کند، و از او آمرزش مى</span>‌<span dir="rtl">طلبند و مى</span>‌<span dir="rtl">آمرزد!</span> ‌<span dir="rtl">اى غايت آرزوى آرزومندان و منتهاى اميدِ اميدواران!</span></li></ol>

 

<ol start="62" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام زين العابدين عليه السلام - في دُعاءِ يَومِ عَرَفَةَ -: يا أمَلي، يا رَجائي، يا خَيرَ مُستَغاثٍ، يا أجوَدَ المُعطينَ، يا مَن سَبَقَت رَحمَتُهُ غَضَبَهُ، يا سَيِّدي وَ مَولايَ وَ ثِقَتي وَ رجَائي وَ مُعتَمَدي، وَ يا ذُخري وَ ظَهري وَ عُدَّتي وَ غايَةَ أمَلي وَ رَغبَتي.</span><ref><p><span dir="rtl">مصباح المتهجّد: ص۶۹۵ ح۷۷۱، الإقبال: ج۲ ص۱۰۸، المزار الكبير: ص۴۵۴، بحار الأنوار: ج۹۸ ص۲۳۲ ح۴.</span></p></ref> <span dir="rtl"></span></li></ol>

 

<ol start="62" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام زين العابدين علیه السلام - در دعاى روز عرفه -: اى آرزوى من!</span> ‌<span dir="rtl">اى اميد من!</span> ‌<span dir="rtl">اى بهترين کسى که از او يارى مى</span>‌<span dir="rtl">طلبند!</span> ‌<span dir="rtl">اى بخشنده</span>‌<span dir="rtl">ترينِ بخشندگان! اى کسى که مِهرش بر خشمش پيشى دارد!</span> ‌<span dir="rtl">اى آقاى من و مولاى من و اميد من و تکيه</span>‌<span dir="rtl">گاه من و مورد وثوق من و</span>‌ <span dir="rtl">اى اندوختۀ من و پشتوانۀ من و ساز و برگ من و غايت آرزو و اشتياق من!</span></li></ol>

 

<ol start="63" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام - في مُناجاةِ المُفتَقِرینَ-: إِلٰهي!... يا مُنتَهیٰ أمَلِ الآمِلينَ، وَ يا غايَةَ سُؤلِ السّائِلينَ، وَ يا أقصیٰ طَلِبَةِ الطّالِبينَ، وَ يا أعلیٰ رَغبَةِ الرّاغِبينَ... لَكَ تَخَضُّعي وَ سُؤالي، وَ إِلَيكَ تَضَرُّعي وَ ابتِهالي.</span><ref><p><span dir="rtl">بحار الأنوار: ج۹۴ ص۱۵۰ ذیل ح۲۱.</span></p></ref> <span dir="rtl"></span></li></ol>

 

<ol start="63" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام زين العابدين علیه السلام - در «مناجات مُفتَقرین (نيازمندان)» -: معبودا!... اى منتهاى آرزوىِ آرزومندان، و</span> ‌<span dir="rtl">اى نهايتِ خواهش خواهندگان، و</span>‌ <span dir="rtl">اى بلندترین مطلوبِ طلب کنندگان، و</span> ‌<span dir="rtl">اى عالى</span>‌<span dir="rtl">ترين اشتياقِ مشتاقان!... به پيشگاه تو، خضوع و از تو خواهش مى</span>‌<span dir="rtl">کنم، و به درگاه تو، التماس و از تو درخواست مى</span>‌<span dir="rtl">نمايم.</span></li></ol>

 

<ol start="64" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام - في مُناجاتِهِ مَعَ رَبِّهِ عزّ وجلّ -:</span></li></ol>

<span dir="rtl">أ تُحرِقُني بِالنّارِ يا غايَةَ المُنیٰ؟! فَـأَينَ رَجـائي! ثُمَّ أينَ مَحَبَّتي!</span> <ref><span dir="rtl">المناقب لابن شهر آشوب: ج۴ ص۱۵۱ عن طاووس الفقيه.</span></ref>

<ol start="64" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام زين العابدين علیه السلام - در مناجات با خداوند متعال -:</span></li></ol>

‌<span dir="rtl">اى نهایت آرزوها! آيا مرا به آتش می</span>‌<span dir="rtl">سوزانى؟</span>

<span dir="rtl">پس اميد و محبّت من [به تو] چه می</span>‌<span dir="rtl">شود؟</span>

<span id="أطيب-شيء-في-الجنة"></span>
=== <span dir="rtl">۱ / ۷: أطيَبُ شَيءٍ فِي الجَنَّةِ</span> ===

<span dir="rtl">۱ / ۷</span><span dir="rtl">: بهترين چيز در بهشت</span>

<span dir="rtl">الكتاب</span>

<span dir="rtl">قرآن</span>

<span dir="rtl">(وَ رِضْوَ ٰنٌ مِّنَ ٱللهِ أَكْبَرُ ذَ ٰلِكَ هُوَ ٱلْفَوْزُ ٱلْعَظِيمُ).</span><ref><span dir="rtl">التوبة: ۷۲.</span></ref>

<span dir="rtl">(خشنودى خدا، بزرگ</span>‌<span dir="rtl">تر [از ساير لذّت</span>‌<span dir="rtl">هاى بهشت] است. اين، همان رستگارى بزرگ است).</span>

<span dir="rtl">الحديث</span>

<span dir="rtl">حدیث</span>

<ol start="65" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: إِنَّ أطيَبَ شَيءٍ فِي الجَنَّةِ وَ ألَذَّهُ حُبُّ اللهِ، وَ الحُبُّ فِي اللهِ، وَ الحَمدُ لِلهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">مصباح الشريعة: ص۵۲۷، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۲۵۱ ح۳۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="65" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: بهترين و لذّتبخش</span>‌<span dir="rtl">ترين چيز در بهشت، محبّت خدا و محبّت به خاطر خدا و ستايش خداست.</span></li></ol>

 

<ol start="66" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">تفسير العيّاشي عن ثوير عن الإمام زين العابدين عليه السلام: إِذا صارَ أهلُ الجَنَّةِ فِي الجَنَّةِ، وَ دَخَلَ وَلِيُّ اللهِ إِلیٰ جَنّاتِهِ وَ مَساكِنِهِ... ثُمَّ إِنَّ الجَبّارَ يُشرِفُ عَلَيهِم فَيَقولُ لَهُم:</span></li></ol>

<span dir="rtl">أولِيائي وَ أهلَ طاعَتي وَ سُكّانَ جَنَّتي في جِواري، ألا هَل أُنَبِّئُكُم بِخَيرٍ مِمّا أنتُم فيهِ؟</span>

<span dir="rtl">فَيَقولونَ: رَبَّنا، وَ أيُّ شَيءٍ خَيرٌ مِمّا نَحنُ فيهِ؟! نَحنُ فيمَا اشتَهَت أنفُسُنا وَ لَذَّت أعيُنُنا مِنَ النِّعَمِ، في جِوارِ الكَريمِ!</span>

<span dir="rtl">قالَ: فَيَعودُ عَلَيهِم بالقَولَ، فَيَقولونَ: رَبَّنا نَعَم، فَأْتِنا بِخَيرٍ مِمّا نَحنُ فيهِ.</span>

<span dir="rtl">فَيَقولُ لَهُم تَباركَ وَ تَعالیٰ: رِضايَ عَنكُم وَ مَحَبَّتي لَكُم خَيرٌ وَ أعظَمُ مِمّا أنتُم فيهِ.</span>

<span dir="rtl">قالَ: فَيَقولونَ: نَعَم يا رَبَّنا، رِضاكَ عَنّا وَ مَحَبَّتُكَ لَنا خَيرٌ لَنا وَ أطيَبُ لِأَنفُسِنا.</span>

<span dir="rtl">ثُمَّ قَرَأَ عَلِيُّ بنُ الحُسَينِ عليه السلام هٰذِهِ الآيَةَ: (وَعَدَ ٱللهُ ٱلْمُؤْمِنِينَ وَ ٱلْمُؤْمِنَـٰتِ جَنَّـٰتٍ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلأَنْهَـٰرُ خَـٰـلِدِينَ فِيهَا وَ مَسَـٰكِنَ طَيِّبَةً فِى جَنَّـٰتِ عَدْنٍ وَ رِضْوَ ٰنٌ مِّنَ ٱللهِ أَكْبَرُ ذَ لِكَ هُوَ ٱلْفَوْزُ ٱلْعَظِيمُ)</span><ref><span dir="rtl">التوبة: ۷۲.</span></ref><span dir="rtl">.</span><ref><span dir="rtl">تفسير العيّاشي: ج۲ ص۲۴۲ و ۲۴۳ ح۱۸۵۶، بحار الأنوار: ج۸ ص۱۴۰ ح۵۷.</span></ref>

<ol start="66" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">تفسير العيّاشى - به نقل از ثوير -: امام زين العابدين علیه السلام فرمود: «چون بهشتيان به بهشت داخل شوند و دوست خدا به باغستان</span>‌<span dir="rtl">ها و سکونتگاه</span>‌<span dir="rtl">هايش وارد شود... سپس پادشاه عالم به آنان نزديک می</span>‌<span dir="rtl">گردد و به آنان می</span>‌<span dir="rtl">فرمايد:</span> ‌<span dir="rtl">&quot;اى دوستان و فرمان</span>‌<span dir="rtl">برداران من و</span> ‌<span dir="rtl">اى کسانى که در بهشت من، در جوار من آرميده</span>‌<span dir="rtl">ايد! آيا شما را به بهتر از اين وضع که داريد، خبر دهم؟&quot;.</span></li></ol>

<span dir="rtl">دوستان خدا می</span>‌<span dir="rtl">گويند:</span> ‌<span dir="rtl">اى پروردگار ما! بهتر از اين وضع که داريم، چيست؟ ما از هر نعمتى که دلمان بخواهد و ديدگانمان از آن لذّت برد، برخورداريم و در جوار پروردگار کريم، به سر می</span>‌<span dir="rtl">بريم.</span>

<span dir="rtl">خداوند، دوباره سخن خويش را تکرار می</span>‌<span dir="rtl">کند و آنها می</span>‌<span dir="rtl">گويند: آرى،</span>‌<span dir="rtl">اى پروردگار! بهتر از اين وضع که داريم، به ما عطا فرما.</span>

<span dir="rtl">پس خداى - تبارک و تعالی - به آنان می</span>‌<span dir="rtl">فرمايد: &quot;خشنودىِ من از شما و محبّتم به شما، بهتر و بالاتر از اين وضعى است که در آنيد&quot;.</span>

<span dir="rtl">آنان می</span>‌<span dir="rtl">گويند: درست است،</span>‌ <span dir="rtl">اى پروردگار ما! خشنودىِ تو از ما و محبّتت به ما، براى ما بهتر و خوش</span>‌<span dir="rtl">تر است».</span>

<span dir="rtl">امام زين العابدين علیه السلام سپس اين آيه را تلاوت نمود: (خدا به مردان و زنان مؤمن، بهشت</span>‌<span dir="rtl">هايى را وعده داده که در آنها جويبارها روان</span>‌ <span dir="rtl">است و در آنها جاويدان</span> ‌‌<span dir="rtl">اند، و [نيز] سراهايى پاکيزه را در بهشت</span>‌<span dir="rtl">هاى جاودان، و [البتّه] خشنودى خدا، بزرگ</span>‌<span dir="rtl">تر است. اين است همان کاميابى بزرگ).</span>

<span id="الفصل-الثاني-مبادئ-محبة-الله"></span>
== <span dir="rtl">الفَصلُ الثّاني: مَبادِئُ مَحَبَّةِ اللهِ</span> ==

<span dir="rtl">فصل دوم</span><span dir="rtl">: عوامل خدادوستى</span>

<span id="فطرة-الله"></span>
=== <span dir="rtl">۲ / ۱: فِطرَةُ اللّٰهِ</span> ===

<span dir="rtl">۲ / ۱</span><span dir="rtl">: سرشت خدايى</span>

<span dir="rtl">الكتاب</span>

<span dir="rtl">قرآن</span>

<span dir="rtl">(وَ لَـٰكِنَّ ٱللهَ حَبَّبَ إِلَيْكُمُ ٱلْإِِيمَـٰنَ وَ زَيَّنَهُ فِى قُلُوبِكُمْ وَ كَرَّهَ إِلَيْكُمُ ٱلْكُفْرَ وَ ٱلْفُسُوقَ وَ ٱلْعِصْيَانَ أُوْلَـٰئِكَ هُمُ ٱلرَّاشِدُونَ).</span><ref><span dir="rtl">الحجرات: ۷.</span></ref>

<span dir="rtl">(و ليکن خدا ايمان را براى شما دوست</span>‌<span dir="rtl">داشتنى گردانيد و آن را در دل</span>‌<span dir="rtl">هاى شما بياراست و کفر و پليدکارى و سرکشى را در نظرتان ناخوشايند ساخت. آنان [که چنين</span> ‌<span dir="rtl">اند]، ره</span>‌<span dir="rtl">يافتگان اند).</span>

<span dir="rtl">الحديث</span>

<span dir="rtl">حدیث</span>

<ol start="67" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام - في فَضلِ الإِسلامِ -: ثُمَّ إِنَّ هٰذَا الإِسلامَ دينُ اللهِ الَّذِي اصطَفاهُ لِنَفسِهِ، وَ اصطَنَعَهُ عَلیٰ عَينِهِ، وَ أَصفاهُ خِيَرَةَ خَلقِهِ، وَ أَقامَ دَعائِمَهُ عَلیٰ مَحَبَّتِهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">نهج البلاغة: الخطبة ۱۹۸، بحار الأنوار: ج۶۸ ص۳۴۴ ح۱۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="67" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام - در بارۀ برترى اسلام -: وانگهى اين اسلام، آيين خداست که آن را براى خود برگزيد و بر ديده</span>‌<span dir="rtl">اش پروريد و بهترينِ آفريدگانش را ويژه[ی ابلاغ] آن گرداند و ستون</span>‌<span dir="rtl">هايش را بر دوستى خود، استوار کرد.</span></li></ol>

 

<ol start="68" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: إِذا أكرَمَ اللهُ عَبداً شَغَلَهُ بِمَحَبَّتِهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">۳ غرر الحكم: ج۳ ص۱۴۱ ح۴۰۸۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="68" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: هر گاه خداوند بنده</span>‌<span dir="rtl">اى را گرامى بدارد، او را به محبّت خود مشغول می</span>‌<span dir="rtl">کند.</span></li></ol>

 

<ol start="69" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: إِنَّ لِلهِ تَعالیٰ شَراباً لِأَولِيائِهِ، إِذا شَرِبوا سَكِروا، وَ إِذا سَكِروا طَرِبوا، وَ إِذا طَرِبوا طابوا، وَ إِذا طابوا ذابوا، وَ إِذا ذابوا خَلَصوا، وَ إِذا خَلَصوا طَلَبوا، وَ إِذا طَلَبوا وَجَدوا، وَ إِذا وَجَدوا وَصَلوا، وَ إِذا وَصَلُوا اتَّصَلوا، وَ إذَا اتَّصَلوا لا فَرقَ بَينَهُم وَ بَينَ حَبيبِهِم.</span><ref><p><span dir="rtl">التحفة السنيّة للسيّد عبد اللّٰه الجزائري: ص۸۶، ده رساله (بالفارسیة) للفيض: ص۲۴۲ نحوه، و في مصابيح القلوب: ص۱۷۳ «فإذا شربوا طلبوا، و إذا طلبوا طربوا، و إذا طربوا طاروا، و إذا طاروا وصلوا، و إذا وصلوا انفصلوا، و إذا انفصلوا اتّصلوا، و إذا اتّصلوا خلصوا» و في المثنوي لجلال الدين الرّومي: ۱۰۷۴ «إنّ للّٰه</span>‌ <span dir="rtl">تعالى</span>‌<span dir="rtl">شراباً أعدّه لأوليائه...» و لم نجد النصّ في المصادر الأوّلية. و راجع ص۲۳۸ ح۴۶۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="69" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: خداوند متعال را براى دوستانش شرابى است که هر گاه بنوشند، مست می</span>‌<span dir="rtl">شوند و چون مست شوند، به طرب در می</span>‌<span dir="rtl">آيند و چون به طرب در آيند، پاک می</span>‌<span dir="rtl">گردند و چون پاک گردند، ذوب می</span>‌<span dir="rtl">شوند و چون ذوب شوند، خالص می</span>‌<span dir="rtl">شوند و چون خالص شوند، می</span>‌<span dir="rtl">جويند و چون بجويند، می</span>‌<span dir="rtl">يابند و چون بيابند، می</span>‌<span dir="rtl">رسند و چون برسند، می</span>‌<span dir="rtl">پيوندند و چون بپيوندند، ميانشان و ميان محبوبشان تفاوتى بر جاى نمی</span>‌<span dir="rtl">مانَد.</span></li></ol>

 

<ol start="70" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام زين العابدين عليه السلام - مِن دُعائِهِ فِي التَّحميدِ لِلهِ عزّ وجلّ -: اِبتَدَعَ بِقُدرَتِهِ الخَلقَ ابتِداعاً، وَ اختَرَعَهُم عَلیٰ مَشِيَّتِهِ اختِراعاً، ثُمَّ سَلَكَ بِهِم طَريقَ إرادَتِهِ، وَ بَعَثَهُم في سَبيلِ مَحَبَّتِهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الصحيفة السجّادية: ص۱۹ الدعاء ۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="70" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام زین العابدین علیه السلام - در دعای خود در ستايش خداى عز وجل -: خلق را با قدرت خود، بى هيچ سابقه</span>‌<span dir="rtl">اى آفريد و آنان را بر طبق مشيّت خود، صورت داد. سپس آنان را در راه اراده</span>‌<span dir="rtl">اش پيش برد و در راه دوستى</span>‌<span dir="rtl">اش بر انگيخت.</span></li></ol>

<span id="معرفة-الله"></span>
=== <span dir="rtl">۲ / ۲: مَعرِفَةُ اللهِ</span> ===

<span dir="rtl">۲ / ۲</span><span dir="rtl">: شناخت خدا</span>

<ol start="71" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله - في دُعاءِ الجَوشَنِ الكَبيرِ -: يا مَن هُوَ غايَةُ مُرادِ المُريدينَ، يا مَن هُوَ مُنتَهیٰ هِمَمِ العارِفينَ، يا مَن هُوَ مُنتَهیٰ طَلَبِ الطّالِبينَ.</span><ref><p><span dir="rtl">البلد الأمين: ص۴۱۱، المصباح للكفعمي: ص۳۴۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="71" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - در دعاى «جوشن کبير» -: اى آن که مُراد غايىِ مريدان است! اى آن که نهايتِ خواستِ عارفان است!</span> ‌<span dir="rtl">اى آن که مطلوب نهايى طالبان است!</span></li></ol>

 

<ol start="72" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام - في صِفَةِ المَلائِكَةِ -: ثُمَّ خَلَقَ سُبحانَهُ لِإِسكانِ سَماواتِهِ وَ عِمارَةِ الصَّفيحِ الأَعلیٰ مِن مَلَكوتِهِ خَلقاً بَديعاً مِن مَلائِكَتِهِ... قَدِ استَفرَغَتهُم أشغالُ عِبادَتِهِ</span><ref><p><span dir="rtl">استَفرَغَتهم أشغال عبادته: أي جعَلَتهم فارغین إلّا منها (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج۶ ص۴۲۹).</span></p></ref><span dir="rtl">، وَ وَصَلَت حَقائِقُ الإِيمانِ بَينَهُم وَ بَينَ مَعرِفَتِهِ، وَ قَطَعَهُمُ الإِيقانُ بِهِ إِلَى الوَلَهِ إِلَيهِ، وَ لَم تُجاوِز رَغَباتُهُم ما عِندَهُ إِلیٰ ما عِندَ غَيرِهِ، قَد ذاقوا حَلاوَةَ مَعرِفَتِهِ، وَ شَرِبوا بِالكَأسِ الرَّوِيَّةِ مِن مَحَبَّتِهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">نهج البلاغة: الخطبة ۹۱، بحار الأنوار: ج۵۷ ص۱۰۹ ح۹۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="72" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام - در توصیف ملائکه -: سپس خداوند سبحان، براى جاى دادن در آسمان</span>‌<span dir="rtl">هايش و آباد کردن بخش برين ملکوتش، آفريدگانى نوپديد از ملائکه</span>‌<span dir="rtl">اش آفريد.… اشتغال به عبادتش، آنان را از هر چيز ديگر باز داشته و حقايق ايمان، آنان را به معرفت پروردگارشان پيوند داده و يقين به او، آنان را از ديگران بريده و شيفتۀ او ساخته است و خواسته</span>‌<span dir="rtl">هايشان از آنچه نزد اوست، به آنچه نزد ديگرى است، در نمى</span>‌<span dir="rtl">گذرد. آنان، شيرينى معرفتش را چشيده و از جام لبريز محبّتش نوشيده</span>‌<span dir="rtl">اند.</span></li></ol>

 

<ol start="73" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: الشَّوقُ خُلصانُ العارِفينَ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۱ ص۲۱۴ ح۸۵۵، عیون الحكم و المواعظ: ص۴۰ ح۹۲۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="73" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: شوق، يارِ نابِ عارفان است.</span></li></ol>

 

<ol start="74" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: الشَّوقُ شيمَةُ الموقِنينَ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۱ ص۱۷۴ ح۶۶۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="74" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: شوق، خوى اهل يقين است.</span></li></ol>

 

<ol start="75" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام - مِن دُعائِهِ المَعروفِ بِدُعاءِ کُمَیلٍ-: يا غايَةَ آمالِ العارِفينَ، يا غِياثَ المُستَغيثينَ، يا حَبيبَ قُلوبِ الصّادِقينَ.</span><ref><p><span dir="rtl">مصباح المتهجّد: ص۸۴۷ ح۹۱۰ عن كميل، الإقبال: ج۳ ص۳۳۵، البلد الأمين: ص۱۹۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="75" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام - در دعایش که به «دعای کمیل» معروف است -:</span> ‌<span dir="rtl">اى نهايتِ آرزوى عارفان!</span> ‌<span dir="rtl">اى ياور ياریجويان!</span> ‌<span dir="rtl">اى محبوب دل صادقان!</span></li></ol>

 

<ol start="76" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: سَهَرُ العُيونِ بِذِكرِ اللهِ خُلصانُ العارِفينَ، وَ حُلوانُ المُقَرَّبينَ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۴ ص۱۴۱ ح۵۶۱۲، عیون الحكم و المواعظ: ص۲۸۶ ح۵۱۶۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="76" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: شب</span>‌<span dir="rtl">زنده</span>‌<span dir="rtl">دارى با ذکر خدا، يار عارفان و پاداش مقرّبان است.</span></li></ol>

 

<ol start="77" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">بحار الأنوار عن نَوفٍ البِكالي: رَأَيتُ أميرَ المُؤمِنينَ - صَلَواتُ اللهِ عَلَيهِ - مُوَلِّياً مُبادِراً، فَقُلتُ: أينَ تُريدُ يا مَولايَ؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ: دَعني يا نَوفُ، إِنَّ آمالي تُقَدِّمُني فِي المَحبوبِ.</span>

<span dir="rtl">فَقُلتُ: يا مَولايَ، وَ ما آمالُكَ؟</span>

<span dir="rtl">قالَ: قَد عَلِمَهَا المَأمولُ، وَ استَغنَيتُ عَن تَبيينِها لِغَيرِهِ، وَ كَفیٰ بِالعَبدِ أدَباً أَن لا يُشرِكَ في نِعَمِهِ وَ أَربِهِ غَيرَ رَبِّهِ.</span>

<span dir="rtl">فَقُلتُ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، إِنّي خائِفٌ عَلیٰ نَفسي مِنَ الشَّرَهِ وَ التَّطَلُّعِ إِلیٰ طَمَعٍ مِن أطماعِ الدُّنيا.</span>

<span dir="rtl">فَقالَ لي: وَ أَينَ أَنتَ عَن عِصمَةِ الخائِفينَ وَ كَهفِ العارِفينَ؟!</span>

<span dir="rtl">فَقُلتُ: دُلَّني عَلَيهِ.</span>

<span dir="rtl">قالَ: اللهُ العَلِيُّ العَظيمُ، تَصِلُ أمَلَكَ بِحُسنِ تَفَضُّلِهِ، وَ تُقبِلُ عَلَيهِ بِهَمِّكَ، وَ أَعرِض عَنِ النّازِلَةِ في قَلبِكَ، فَإِن أجَّلَكَ بِها فَأَنَا الضّامِنُ مِن مَورِدِها، وَ انقَطِع إِلَى اللهِ سُبحانَهُ فَإِنَّهُ يَقولُ:</span>

<span dir="rtl">«وَ عِزَّتي وَ جَلالي! لَأقطَعَنَّ أمَلَ كُلِّ مَن</span> ‌<span dir="rtl">يُؤَمِّلُ</span>‌<span dir="rtl">غَيري بِاليَأسِ، وَ لَأَكسُوَنَّهُ ثَوبَ المَذَلَّةِ فِي النّاسِ، وَ لَأُبَعِّدَنَّهُ مِن قُربي، وَ لَأقطَعَنَّهُ عَن وَصلي، وَ لَأُخمِلَنَّ ذِكرَهُ حينَ يَرعیٰ غَيري، أ يُؤَمِّلُ - وَيلَهُ - لِشَدائِدِهِ غَيري، وَ كَشفُ الشَّدائِدِ بِيَدي؟! وَ يَرجو سِوايَ، وَ أَنَا الحَيُّ الباقي؟! وَ يَطرُقُ أبوابَ عِبادي وَ هِيَ مُغلَقَةٌ، وَ يَترُكُ بابي وَ هُوَ مَفتوحٌ؟! فَمَن ذَا الَّذي رَجاني لِكَثيرِ جُرمِهِ فَخَيَّبتُ رَجاءَهُ؟!</span>

<span dir="rtl">جَعَلتُ آمالَ عِبادي مُتَّصِلَةً بي، وَ جَعَلتُ رَجاءَهُم مَذخوراً لَهُم عِندي، وَ مَلَأْتُ سَماواتي مِمَّن لا يَمِلُّ تَسبيحي، وَ أَمَرتُ مَلائِكَتي أَن لا يُغلِقُوا الأَبوابَ بَيني وَ بَينَ عِبادي.</span>

<span dir="rtl">أَ لَم يَعلَم مَن فَدَحَتهُ نائِبَةٌ مِن نَوائِبي أَن لا يَملِكَ أحَدٌ كَشفَها إلّا بِإِذني؟! فَلِمَ يُعرِضُ العَبدُ بِأَمَلِهِ عَنّي وَ قَد أعطَيتُهُ ما لَم يَسأَلني، فَلَم يَسأَلني وَ سَأَلَ غَيري؟! أ فَتَراني أبتَدِئُ خَلقي مِن غَيرِ مَسأَلَةٍ ثُمَّ أُسأَلُ فَلا أُجيبُ سائِلي؟ أبَخيلٌ أَنَا فَيُبَخِّلُني عَبدي؟!أوَ ليسَ الدُّنيا وَ الآخِرَةُ لي؟! أوَ لَيسَ الكَرَمُ وَ الجودُ صِفَتي؟! أوَ لَيسَ الفَضلُ وَ الرَّحمَةُ بِيَدي؟! أوَ لَيسَ الآمالُ لا تَنتَهي</span><ref><span dir="rtl">في بحار الأنوار: «لا یَنتَهي»، و ما أثبتناه من مستدرك الوسائل: ج۱۱ ص۲۲۲.</span></ref> <span dir="rtl">إلّا إِلَيَّ، فَمَن يَقطَعُها دوني؟! وَ ما عَسیٰ أَن يُؤَمِّلَ المُؤَمِّلونَ مَن سِوايَ؟!</span>

<span dir="rtl">وَ عِزَّتي وَ جَلالي! لَو جَمَعتُ آمالَ أَهلِ الأَرضِ وَ السَّماءِ ثُمَّ أعطَيتُ كُلَّ واحِدٍ مِنهُم، ما نَقَصَ مِن مِلكي بَعضُ عُضوِ الذَّرَّةِ، وَ كَيفَ يَنقُصُ نائِلٌ أَنَا أفَضتُهُ؟! يا بُؤساً لِلقانِطينَ مِن رَحمَتي! يا بُؤساً لِمَن عَصاني! تَوَثَّبَ عَلیٰ مَحارِمي وَ لَم يُراقِبني، وَ اجتَرَأَ عَلَيَّ».</span>

<span dir="rtl">ثُمَّ قالَ _ عَلَيهِ وَ عَلیٰ آلِهِ السَّلامُ _ لي: يا نَوفُ، اُدعُ بِهٰذَا الدُّعاءِ:</span>

<span dir="rtl">«إِلٰهي! إن حَمِدتُكَ فَبِمَواهِبِكَ، وَ إن مَجَّدتُكَ فَبِمُرادِكَ، وَ إن قَدَّستُكَ فَبِقُوَّتِكَ، وَ إن هَلَّلتُكَ فَبِقُدرَتِكَ، وَ إن نَظَرتُ فَإِلیٰ رَحمَتِكَ، وَ إن عَضَضتُ فَعَلیٰ نِعمَتِكَ.</span>

<span dir="rtl">إِلٰهي! إِنَّهُ مَن لَم يَشغَلهُ الوُلوعُ بِذِكرِكَ، وَ لَم يَزوِهِ السَّفَرُ بِقُربِكَ، کانَت حَياتُهُ عَلَيهِ ميتَةً، وَ ميتَتُهُ عَلَيهِ حَسرَةً.</span>

<span dir="rtl">إِلٰهي! تَناهَت أبصارُ النّاظِرينَ إِلَيكَ بِسَرائِرِ القُلوبِ، وَ طالَعَت أصغَى السّامِعينَ لَكَ نَجِيّاتِ الصُّدورِ، فَلَم يَلقَ أبصارَهُم رَدٌّ دونَ ما يُريدونَ، هَتَكتَ بَينَكَ وَ بَينَهُم حُجُبَ الغَفلَةِ، فَسَكَنوا في نورِكَ، وَ تَنَفَّسوا بِرَوحِكَ، فَصارَت قُلوبُهُم مَغارِسَ لِهَيبَتِكَ، وَ أبصارُهُم مَآكِفَ لِقُدرَتِكَ، وَ قَرُبَت أرواحُهُم مِن قُدسِكَ، فَجالَسُوا اسمَكَ بِوَقارِ المُجالَسةِ، وَ خُضوعِ المُخاطَبَةِ، فَأَقبَلتَ إِلَيهِم إقبالَ الشَّفيقِ، وَ أَنصَتَّ لَهمُ إنصاتَ الرَّفيقِ، وَ أَجَبتَهُم إجاباتِ الأَحِبّاءِ، وَ ناجَيتَهُم مُناجاةَ الأَخِلّاءِ، فَبَلِّغ بِيَ المَحَلَّ الَّذي إِلَيهِ وَصَلوا، وَ انقُلني مِن ذِكري إِلیٰ ذِكرِكَ، وَ لا تَترُك بَيني وَ بَينَ مَلَكوتِ عِزِّكَ باباً إلّا فَتَحتَهُ، وَ لا حِجاباً مِن حُجُبِ الغَفلَةِ إلّا هَتَكتَهُ، حَتّیٰ تُقيمَ روحي بَينَ ضِياءِ عَرشِكَ، وَ تَجعَلَ لَها مَقاماً نُصبَ نورِكَ، إِنَّكَ عَلیٰ كُلِّ شَيءٍ قَديرٌ.</span>

<span dir="rtl">إِلٰهي! ما أوحَشَ طَريقاً لا يَكونُ رَفيقي فيهِ أمَلي فيكَ! وَ أَبعَدَ سَفَراً لا يَكونُ رَجائي مِنهُ دَليلي مِنكَ! خابَ مَنِ اعتَصَمَ بِحَبلِ غَيرِكَ، وَ ضَعُفَ رُكنُ مَنِ استَنَدَ إِلیٰ غَيرِ رُكنِكَ. فَيا مُعَلِّمَ مُؤَمِّليهِ الأَمَلَ فَيُذهِبُ عَنهُم كَآبَةَ الوَجَلِ، لا تَحرِمني صالِحَ العَمَلِ، وَ اكلَأْني كِلاءَةَ</span><ref><span dir="rtl">الكِلاءة: الحِفظ و الحراسة (النهایة: ج۴ ص۱۹۴ «كلأ»).</span></ref> <span dir="rtl">مَن فارَقَتهُ الحِيَلُ، فَكَيفَ يَلحَقُ مُؤَمِّليكَ ذُلُّ الفَقرِ وَ أَنتَ الغَنِيُّ عَن مَضارِّ المُذنِبينَ؟!</span>

<span dir="rtl">إِلٰهي! وَ إِنَّ كُلَّ حَلاوَةٍ مُنقَطِعَةٌ، وَ حَلاوَةَ الإِيمانِ تَزدادُ حَلاوَتُهَا اتِّصالاً بِكَ.</span>

<span dir="rtl">إِلٰهي! وَ إِنَّ قَلبي قَد بَسَطَ أمَلَهُ فيكَ، فَأَذِقهُ مِن حَلاوَةِ بَسطِكَ إيّاهُ البُلوغَ لِما أمَّلَ، إِنَّكَ عَلیٰ كُلِّ شَيءٍ قَديرٌ.</span>

<span dir="rtl">إِلٰهي! أَسأَلُكَ مَسأَلَةَ مَن يَعرِفُكَ كُنهَ مَعرِفَتِكَ، مِن كُلِّ خَيرٍ يَنبَغي لِلمُؤمِنِ أَن يَسلُكَهُ، وَ أعوذُ بِكَ مِن كُلِّ شَرٍّ وَ فِتنَةٍ أعَذتَ بِها أحِبّاءَكَ مِن خَلقِكَ، إِنَّكَ عَلیٰ كُلِّ شَيءٍ قَديرٌ.</span>

<span dir="rtl">إِلٰهي! أَسأَلُكَ مَسأَلَةَ المِسكينِ الَّذي قَد تَحَيَّرَ في رَجاهُ، فَلا يَجِدُ مَلجَأً وَ لا مَسنَداً يَصِلُ بِهِ إِلَيكَ وَ لا يَستَدِلُّ بِهِ عَلَيكَ إلّا بِكَ، وَ بِأَركانِكَ وَ مَقاماتِكَ الَّتي لا تَعطيلَ لَها مِنكَ، فَأَسأَلُكَ بِاسمِكَ الَّذي ظَهَرتَ بِهِ لِخاصَّةِ أَولِيائِكَ فَوَحَّدوكَ، وَ عَرَفوكَ فَعَبَدوكَ بِحَقيقَتِكَ، أَن تُعَرِّفَني نَفسَكَ؛ لِأُقِرَّ لَكَ بِرُبوبِيَّتِكَ عَلیٰ حَقيقَةِ الإِيمانِ بِكَ، وَ لا تَجعَلني يا إِلٰهي مِمَّن يَعبُدُ الاِسمَ دونَ المَعنیٰ، وَ الحَظني بِلَحظَةٍ مِن لَحَظاتِكَ تُنَوِّرُ بِها قَلبي بِمَعرِفَتِكَ خاصَّةً وَ مَعرِفَةِ أَولِيائِكَ، إِنَّكَ عَلیٰ كُلِّ شَيءٍ قَديرٌ».</span><ref><span dir="rtl">بحار الأنوار: ج۹۴ ص۹۴ ح۱۲ نقلاً عن الکتاب العتیق الغروي.</span></ref>

<ol start="77" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">بحار الأنوار - به نقل از نَوف بِکالى -: امير مؤمنان - که درودهاى خدا بر او باد - را ديدم که پشت کرده، شتابان مى</span>‌<span dir="rtl">رود. گفتم: کجا مى</span>‌<span dir="rtl">روى، سَروَرم؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">فرمود: «رهايم کن،</span> ‌<span dir="rtl">اى نوف! آرزوهايم مرا به سوى معشوق مى</span>‌<span dir="rtl">رانَد».</span>

<span dir="rtl">گفتم: سَرورم! آرزوهايت چيست؟</span>

<span dir="rtl">فرمود: «آن که آرزويم به اوست، خود، آنها را مى</span>‌<span dir="rtl">داند و مرا نيازى نيست تا آنها را به غير او باز می</span>‌<span dir="rtl">گويم. در ادب بنده، همين بس که در برخوردارى</span>‌<span dir="rtl">ها و نيازهايش، کسى جز پروردگار خويش را شريک نگردانَد».</span>

<span dir="rtl">گفتم:</span>‌ <span dir="rtl">اى امير مؤمنان! من از آزمندى و چشمداشت به آرزويى از آرزوهاى دنيوى، بر خويش بيمناکم.</span>

<span dir="rtl">فرمود: «چرا به حمايتگاه بيمناکان و پناهگاه خداشناسان، پناه نمى</span>‌<span dir="rtl">برى؟».</span>

<span dir="rtl">گفتم: آن را نشانم بده.</span>

<span dir="rtl">فرمود: «خداوند والای بزرگ</span>‌<span dir="rtl">. آرزويت را به حُسنِ تفضّل او پيوند بزن و با همۀ همّتت، به او روى بياور، و از هر آنچه [جز خدا] در دلت وارد مى</span>‌<span dir="rtl">شود، روی بر تاب و اگر آن [آرزویت] را تأخیر انداخت، من، ضامنِ تحقّق آنم. با تمام وجود، به خداوند پاک، رو کن؛ زيرا او مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد: «به عزّت و جلالم سوگند، اميد هر کس را که به غير از من اميد بندد، به يأس مبدّل مى</span>‌<span dir="rtl">سازم و جامۀ خوارى در ميان مردم را بر او مى</span>‌<span dir="rtl">پوشانم و او را از قُرب خويش، دور مى</span>‌<span dir="rtl">سازم و او را از مقام وصل خویش جدا خواهم کرد و آن گاه که به غیر من توجّه دارد، یادش را به فراموشی خواهم سپرد. واى بر او! آيا در گرفتارى</span>‌<span dir="rtl">هايش به جز من آرزومند مى</span>‌<span dir="rtl">شود، با آن که رفعِ سختى</span>‌<span dir="rtl">ها و گرفتارى</span>‌<span dir="rtl">ها در دست من است؟! و به کسى جز من، اميد مى</span>‌<span dir="rtl">بندد، در حالى که زندۀ پاينده منم؟! و درهاى بندگانم را که بسته است، مى</span>‌<span dir="rtl">کوبد و درِ خانۀ مرا که باز است، رها مى</span>‌<span dir="rtl">کند؟! کيست که با همۀ گناهانش به من اميد بندد و من نوميدش کنم؟!</span>

<span dir="rtl">آرزوهاى بندگانم را پيوستۀ به خويش قرار داده</span>‌<span dir="rtl">ام و اميدشان را نزد خود، براى آنان اندوخته</span>‌<span dir="rtl">ام و آسمان</span>‌<span dir="rtl">هايم را از کسانى که از تسبيحگويى من خسته نمى</span>‌<span dir="rtl">شوند، آکنده ساخته</span>‌<span dir="rtl">ام و به فرشتگانم فرمان داده</span>‌<span dir="rtl">ام که درها را ميان من و بندگانم نبندند.</span>

<span dir="rtl">آيا آن که بلايى از بلاياى من کمرش را خم کرده است، نمى</span>‌<span dir="rtl">داند که هيچ کس نمى</span>‌<span dir="rtl">تواند آن بلا را بر طرف سازد، جز با اجازۀ من؟! پس چرا بنده، با اين که آنچه از من درخواست نکرده است، به او عطا کرده</span>‌<span dir="rtl">ام، آرزويش را از من مى</span>‌<span dir="rtl">گردانَد و از من، درخواست نمى</span>‌<span dir="rtl">کند و از غير من مى</span>‌<span dir="rtl">خواهد؟! آيا منى که بدون درخواستِ بنده</span>‌<span dir="rtl">ام به او مى</span>‌<span dir="rtl">دهم، اگر از من درخواست شود، پاسخ درخواست کننده</span>‌<span dir="rtl">ام را نمى</span>‌<span dir="rtl">دهم؟! مگر من بخلى ورزيده</span>‌<span dir="rtl">ام که بنده</span>‌<span dir="rtl">ام به من، گمان بخل مى</span>‌<span dir="rtl">بَرَد؟! آيا دنيا و آخرت، از آنِ من نيست؟! آيا آقايى و بخشندگى، صفت من نيست؟! آيا فضل و رحمت، در دست من نيست؟! آيا نه اين است که آرزوها جز به من، ختم نمى</span>‌<span dir="rtl">شوند؟! پس جز من کيست که آرزوها را قطع کند؟! و چگونه است که آرزومندان، غير مرا آرزو مى</span>‌<span dir="rtl">کنند؟!</span>

<span dir="rtl">به عزّت و جلالم سوگند، اگر آرزوهاى زمينيان و آسمانيان را جمع کنم، سپس آرزوهاى يکايک آنان را برآورده سازم، به اندازۀ يک عضو مورچه از مُلک من کاسته نمى</span>‌<span dir="rtl">شود. چگونه چيزى که من بخشندۀ آنم، کاستى گيرد؟!</span>

<span dir="rtl">بيچاره، نوميدانِ از رحمت من! نگون</span>‌<span dir="rtl">بخت، آن که نافرمانى کند و به حرام</span>‌<span dir="rtl">هاى من بپردازد و مرا در نظر نگيرد و بر من دليرى کند!».</span>

<span dir="rtl">سپس امام علیه السلام - که بر او و خاندانش سلام باد – به من فرمود: «اى نوف! اين دعا را بخوان:</span>

<span dir="rtl">معبود من! اگر تو را مى</span>‌<span dir="rtl">ستايم، به واسطۀ موهبت</span>‌<span dir="rtl">هايى است که به من داده</span>‌<span dir="rtl">اى و اگر تو را تمجيد مى</span>‌<span dir="rtl">کنم، به خواست خودِ توست و اگر تقديست مى</span>‌<span dir="rtl">کنم، به نيروى توست و اگر توحيد تو را مى</span>‌<span dir="rtl">گويم، به قدرت و توانى است که مرا داده</span>‌<span dir="rtl">اى و اگر مى</span>‌<span dir="rtl">نگرم، به رحمت تو مى</span>‌<span dir="rtl">نگرم و اگر [لقمه</span>‌<span dir="rtl">اى] مى</span>‌<span dir="rtl">جَوَم، نعمت تو را مى</span>‌<span dir="rtl">جَوَم.</span>

<span dir="rtl">معبود من! هر آن که اشتياق ياد تو، مشغولش ندارد و سفر، او را به جوار قرب تو، نزديک نکند، زندگى</span>‌<span dir="rtl">اش مُردن اوست و مُردنش، مايۀ افسوس او.</span>

<span dir="rtl">معبود من! نگاه</span>‌<span dir="rtl">هاى آنان که با باطن دل</span>‌<span dir="rtl">ها مى</span>‌<span dir="rtl">نگرند، به تو منتهى شده است و گوش</span>‌<span dir="rtl">هاى آنان که نجواى سينه</span>‌<span dir="rtl">ها را مى</span>‌<span dir="rtl">شنوند، به تو دوخته شده و هيچ چيزی، مانع نگاه</span>‌<span dir="rtl">هاى آنان در برابر آنچه مى</span>‌<span dir="rtl">خواهند، نيست. ميان خود و آنان، پرده</span>‌<span dir="rtl">هاى غفلت را دريدى. پس در نور تو آرميدند و با نسيم تو، دَم زدند. دل</span>‌<span dir="rtl">هايشان، نهالستان هيبت تو شد و ديدگانشان، سرشکباران قدرتت، و جان</span>‌<span dir="rtl">هايشان به مقام قُدس تو قرین گشت. پس با وقارِ هم</span>‌<span dir="rtl">نشينى و خضوعِ همسخنى با نام تو هم</span>‌<span dir="rtl">نشين شدند و تو چونان يارى شفيق، به آنان رو کردى، رفيقانه، به ايشان گوش سپردى و دوستانه، پاسخشان را دادى و چونان همدمان، با آنها به نجوا پرداختى. پس مرا نيز به جايگاهى که آنان رسيدند، برسان و از فکر و ياد خودم، به ياد خودت منتقل کن و هر درى را که ميان من و ملکوت عزّت توست، به رويم بگشاى و همۀ پرده</span>‌<span dir="rtl">هاى غفلت را از هم بِدَر، تا روح مرا در ميان روشنايى عرشت، اقامت بخشى و برايش مقامى در برابر نور خودت قرار دهى، که بى گمان، تو بر هر کارى، توانايى.</span>

<span dir="rtl">معبود من! چه تنها و دلگير است آن راهى که آرزومندى</span>‌<span dir="rtl">ام به تو هم</span>‌<span dir="rtl">سفرم نباشد، و چه دور و دراز است آن سفرى که اميدم به تو، راه</span>‌<span dir="rtl">نماى راهم نباشد! هر آن که به ريسمان غير از تو چنگ در زند، ناکام مى</span>‌<span dir="rtl">شود و تکيه</span>‌<span dir="rtl">گاه کسى که به غير از تکيه</span>‌<span dir="rtl">گاه تو تکيه کند، سُست است. پس -</span> ‌<span dir="rtl">اى آن که به آرزومندانش آرزو مى</span>‌<span dir="rtl">آموزد و اندوه ترس و وحشت را از آنان مى</span>‌<span dir="rtl">بَرَد - مرا از کردار نيک و شايسته، محروم مگردان و مرا آن گونه نگهدارى کن که از بيچارۀ درمانده، نگهدارى مى</span>‌<span dir="rtl">کنى. چگونه خوارىِ فقر به آرزومندانت رسد، در حالى که تو از گزندهاى گنهکاران، بى</span>‌<span dir="rtl">نيازى؟!</span>

<span dir="rtl">معبود من! هر حلاوتى، به سر آمدنى است؛ امّا حلاوت ايمان، با رسيدن به تو، افزايش مى</span>‌<span dir="rtl">يابد.</span>

<span dir="rtl">معبود من! دلم اميد فراوان به تو بسته است. پس تو نيز شيرينى رسيدن به آرزو را فراوان به آن بچشان، که تو بر هر کارى، توانايى.</span>

<span dir="rtl">معبود من! چونان درخواست کسى که حقيقت تو را نيک مى</span>‌<span dir="rtl">شناسد، هر خيرى را که سزاوار است مؤمنْ آن را در پيش گيرد، از تو درخواست مى</span>‌<span dir="rtl">کنم، و از هر شر و فتنه</span>‌<span dir="rtl">اى که دوستانت را از آنها پناه داده</span>‌<span dir="rtl">اى، به تو پناه مى</span>‌<span dir="rtl">برم، که به راستى، تو بر هر کارى، توانايى.</span>

<span dir="rtl">معبود من! از تو درخواست مى</span>‌<span dir="rtl">کنم، چونان درخواست بينوايى که در اميدش سرگشته مانده است و هيچ پناه و تکيه</span>‌<span dir="rtl">گاهى که با آن به تو برسد و به تو ره يابد، جز تو نمى</span>‌<span dir="rtl">يابد، و به حقّ تکيه</span>‌<span dir="rtl">گاه</span>‌<span dir="rtl">ها و مَنزلت</span>‌<span dir="rtl">هايى که از جانب تو تعطيل</span>‌<span dir="rtl">بردار نيستند، و به حقّ آن نامت که به واسطۀ آن بر اولياى ويژه</span>‌<span dir="rtl">ات آشکار گشتى و در نتيجه، تو را يکتا دانستند و شناختند و تو را چنان که هستى، پرستيدند، از تو درخواست مى</span>‌<span dir="rtl">کنم که خودت را به من بشناسانى تا از سرِ ايمانى راستين به تو، به پروردگارى</span>‌<span dir="rtl">ات اقرار نمايم.</span>

<span dir="rtl">مرا -</span> ‌<span dir="rtl">اى معبود من - از آنانى قرار مده که نام را بدون معنا مى</span>‌<span dir="rtl">پرستند، و از آن نيم</span>‌<span dir="rtl">نگاه</span>‌<span dir="rtl">هايت، نيم</span>‌<span dir="rtl">نگاهى به من بيفکن تا بِدان، دل مرا به نور معرفت خودت و معرفت اوليايت، روشن گردانى، که به راستى، تو بر هر کارى، توانايى».</span>

<ol start="78" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الحسن عليه السلام: مَن عَرَفَ اللهَ أَحَبَّهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">تنبيه الخواطر: ج۱ ص۵۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="78" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام حسن علیه السلام: هر که خدا را بشناسد، عاشق او مى</span>‌<span dir="rtl">شود.</span></li></ol>

 

<ol start="79" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام زين العابدين عليه السلام - فِي المُناجاةِ الإنجیلیَّةِ -: يا مَن آنَسَ العارِفينَ بِطیبِ مُناجاتِهِ، وَ ألبَسَ الخائِفینَ</span><ref><p><span dir="rtl">فی الطبعة التی بأیدینا: «الخائطین»، و الصواب ما أثبتناه كما في الصحيفة السجّادية الجامعة: ص۴۴۱ الدعاء ۱۹۹.</span></p></ref> <span dir="rtl">ثَوبَ مُوالاتِهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">بحار الأنوار: ج۹۴ ص۱۵۷ ح۲۲ نقلاً عن كتاب أنیس العابدین.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="79" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام زین العابدین علیه السلام - در نيايش انجیلیّه -: اى آن که عارفان را به لذّت مناجاتش خو داده و جامۀ ولایت خویش را بر خائفان پوشانده است!</span></li></ol>

 

<ol start="80" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: لَو يَعلَمُ النّاسُ ما في فَضلِ مَعرِفةِ اللهِ عزّ وجلّ، ما مَدّوا أعيُنَهُم إِلیٰ ما مَتَّعَ اللهُ بِهِ الأعداءَ مِن زَهرَةِ الحَياةِ الدُّنيا وَ نَعيمِها، وَ کانَت دُنياهُم أقَلَّ عِندَهُم مِمّا يَطَؤونَهُ بِأرجُلِهِم، وَ لَنَعِموا بِمَعرِفَةِ اللهِ - جَلَّ وَ عَزَّ- وَ تَلَذَّذُوا بِها تَلَذُّذَ مَن لَم يَزَل في رَوضاتِ الجِنانِ مَعَ أولِياءِ اللهِ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">إِنَّ مَعرِفَةَ اللهِ عزّ وجلّ آنِسٌ مِن كُلِّ وَحشَةٍ، وَ صاحِبٌ مِن كُلِّ وَحدَةٍ، وَ نورٌ مِن كُلِّ ظُلمَةٍ، وَ قُوَّةٌ مِن كُلِّ ضَعفٍ، وَ شِفاءٌ مِن كُلِّ سُقمٍ.</span><ref><span dir="rtl">الكافي: ج۸ ص۲۴۷ ح۳۴۷ عن جميل بن درّاج.</span></ref>

<ol start="80" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: اگر مردم بدانند که شناخت خداوند عز وجل چه ارزشى دارد، هرگز به زرق و برق زندگى دنيا و ناز و نعمت آن - که خداوند، دشمنان را از آن بهره</span>‌<span dir="rtl">مند ساخته است - چشم نمى</span>‌<span dir="rtl">دوختند و دنياى آنان در نظرشان پست</span>‌<span dir="rtl">تر از خاک زير پايشان مى</span>‌<span dir="rtl">بود و از شناخت خداوند عز وجل متنعّم مى</span>‌<span dir="rtl">گشتند و از آن، چنان لذّت مى</span>‌<span dir="rtl">بردند که شخصى از بودنِ دائمى در باغ</span>‌<span dir="rtl">هاى بهشت به همراه اولياى خدا لذّت مى</span>‌<span dir="rtl">برد.</span></li></ol>

<span dir="rtl">شناخت خداوند عز وجل انيس هر بى</span>‌<span dir="rtl">کسى، و يار هر تنهايى، و روشنى</span>‌<span dir="rtl">بخش هر تاريکى، و نيرو دهندۀ هر ناتوانى، و شفابخش هر بيمارى است.</span>

<ol start="81" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">مصباح الشريعة - فیما نَسَبهُ إلَی الإمامِ الصّادِقِ عليه السلام -: العارِفُ شَخصُهُ مَعَ الخَلقِ وَ قَلبُهُ مَعَ اللهِ تَعالیٰ، وَ لَو سَها قَلبُهُ عَنِ اللهِ تَعالیٰ طَرفَةَ عَينٍ لَماتَ شَوقاً إِلَيهِ. وَ العارِفُ أمينُ وَدائِعِ اللهِ تَعالیٰ، وَ كَنزُ أسرارِه، وَ مَعدِنُ نورِهِ، وَ دَليلُ رَحمَتِهِ عَلیٰ خَلقِهِ، وَ مَطِيَّةُ عُلومِهِ، وَ ميزانُ فَضلِهِ وَ عَدلِهِ، وَ قَد غَنِيَ عَنِ الخَلقِ وَ المُرادِ وَ الدُّنيا فَلا مونِسَ لَهُ سِوَى اللهِ، وَ لا نُطقَ وَ لا إشارَةَ وَ لا نَفَسَ إلّا بِاللهِ تَعالیٰ، وَ لِلهِ، وَ مِنَ اللهِ، وَ مَعَ اللهِ، فَهُوَ في رِياضِ قُدسِهِ مُتَرَدِّدٌ، وَ مِن</span>‌<span dir="rtl">لَطائِفِ فَضلِهِ مُتَزَوِّدٌ. وَ المَعرِفَةُ أصلٌ فَرعُهُ الإِيمانُ.</span><ref><p><span dir="rtl">مصباح الشريعة: ص۵۱۹، بحار الأنوار: ج۳ ص۱۴ ح۳۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="81" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">مصباح الشريعة - در آنچه به امام صادق علیه السلام نسبت داده است -: عارف، پيکرش با مردم و دلش با خداى متعال است و اگر دلش از خداى متعال لحظه</span>‌<span dir="rtl">اى غافل شود، از شوق به او مى</span>‌<span dir="rtl">ميرد. عارف، امانتدار وديعه</span>‌<span dir="rtl">هاى خداى متعال است و گنجينۀ اسرار او و معدن نورش و راه</span>‌<span dir="rtl">نمای رحمت او بر خلقش و مَرکب دانش</span>‌<span dir="rtl">هاى او و ترازوی فضل و عدل وى. از مردم و خواسته</span>‌<span dir="rtl">ها و امور دنيايى بى</span>‌<span dir="rtl">نياز است و مونسى جز خدا ندارد و سخن و اشاره و نفسش جز به خداى متعال و براى خدا و از خدا و با خدا نيست و در بوستان قدس او در حرکت است و از لطايف فضلش توشه گرفته است. معرفت، ريشه</span>‌<span dir="rtl">ای است که شاخه</span>‌<span dir="rtl">اش، ايمان است.</span></li></ol>

<span id="ذكر-الله"></span>
=== <span dir="rtl">۲ / ۳: ذِكرُ اللّٰهِ</span> ===

<span dir="rtl">۲ /۳</span><span dir="rtl">: ياد خدا</span>

<ol start="82" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: عَلامَةُ حُبِّ اللهِ حُبُّ ذِكرِ اللهِ، وَ عَلامَةُ بُغضِ اللهِ بُغضُ ذِكرِ اللهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">شُعب الإيمان: ج۱ ص۳۶۷ ح۴۱۰ عن أنس؛ جامع الأخبار: ص۳۵۲ ح۹۷۹، لبّ اللباب للراوندي: ج۱ ص۲۴۴ نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="82" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: نشانۀ دوست داشتن خدا، دوست داشتن ياد خداست و نشانۀ بيزارى از خدا، بيزارى از ياد خداست.</span></li></ol>

 

<ol start="83" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: قالَ اللهُ عزّ وجلّ لي: يا مُحَمَّدُ، لَو أنَّ الخَلائِقَ نَظَروا إِلیٰ عَجائِبِ صُنعي ما عَبَدوا غَيري، وَ لَو أنَّهُم وَجَدوا حَلاوَةَ ذِكري في قُلوبِهِم لَزِموا بابي، وَ لَو أنَّهُم نَظَروا إِلیٰ لَطائِفِ بِرّي مَا اشتَغَلوا بِشَيءٍ سِوايَ.</span><ref><p><span dir="rtl">مصابيح القلوب: ص۵۵۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="83" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند عز وجل به من فرمود: «اى محمّد! اگر آفريدگان به ساخته</span>‌<span dir="rtl">هاى شگفت من مى</span>‌<span dir="rtl">نگريستند، جز مرا نمى</span>‌<span dir="rtl">پرستيدند، و اگر شيرينىِ ياد مرا در دل</span>‌<span dir="rtl">هايشان مى</span>‌<span dir="rtl">چشيدند، ملازم درگاه من مى</span>‌<span dir="rtl">شدند، و اگر به ظرايف نيکى</span>‌<span dir="rtl">هاى من مى</span>‌<span dir="rtl">نگريستند، به چيزى جز من نمى</span>‌<span dir="rtl">پرداختند».</span></li></ol>

 

<ol start="84" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: يَقولُ اللهُ تَعالیٰ: إِذا کانَ الغالِبُ عَلیٰ عَبدِيَ الاِشتِغالَ بي جَعَلتُ نَعيمَهُ وَ لَذَّتَهُ في ذِكري، فَإِذا جَعَلتُ نَعيمَهُ وَ لَذَّتَهُ في ذِكري عَشِقَني وَ عَشِقتُهُ، فَإِذا عَشِقَني وَ عَشِقتُهُ رَفَعتُ الحِجابَ فيما بَيني وَ بَينَهُ، وَ صِرتُ مَعالِماً</span><ref><p><span dir="rtl">المَعْلَم: الأثر يستدلّ به على الطريق (الصحاح: ج۵ ص۱۹۹۱ «علم») و القیاس أن تکون «مَعالِمَ».</span></p></ref> <span dir="rtl">بَينَ عَينَيهِ لا يَسهو إِذا سَهَا النّاسُ؛ أُولٰئِكَ كَلامُهُم كَلامُ الأَنبياءِ، أُولٰئِكَ الأَبطالُ حَقّاً، أُولٰئِكَ الَّذينَ إِذا أرَدتُ بِأَهلِ الأَرضِ عُقوبَةً وَ عَذاباً ذَكَرتُهُم فَصَرَفتُ ذٰلِكَ عَنهُم.</span><ref><p><span dir="rtl">حلية الأولياء: ج۶ ص۱۶۵ الرقم۳۶۴ عن الحسن.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="84" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند متعال مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد: «هر گاه غالب حالات بنده</span>‌<span dir="rtl">ام پرداختن به من باشد، خوشى و لذّت او را در ياد کردنش از من قرار می</span>‌<span dir="rtl">دهم، و هر گاه خوشى و لذّتش را در يادم قرار دهم، او عاشق من مى</span>‌<span dir="rtl">شود و من، عاشق او مى</span>‌<span dir="rtl">شوم، و هر گاه او عاشق من شود و من عاشق او شوم، پردۀ ميان خودم و او را کنار مى</span>‌<span dir="rtl">زنم و نشانه</span>‌<span dir="rtl">هايى فرا چشم او مى</span>‌<span dir="rtl">شوم، به طورى که هر گاه مردم دچار غفلت و فراموشی شوند، او دچار غفلت نمی</span>‌<span dir="rtl">شود [و همواره به یاد من است]. اين گونه بندگان، سخنشان، سخن پيامبران است. اينان، پهلوانان حقيقى هستند. اينان، کسانى هستند که هر گاه بخواهم زمينيان را کيفر و عذاب کنم، به يادشان مى</span>‌<span dir="rtl">افتم و کيفر و عذاب را از مردمان مى</span>‌<span dir="rtl">گردانم».</span></li></ol>

 

<ol start="85" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: الذِّكرُ مِفتاحُ الأُنسِ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۴ ص۱۴۵ ح۵۴۱، عيون الحكم و المواعظ: ص۴۰ ح۸۸۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="85" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: ذکر (یاد)، کليدِ اُنس است.</span></li></ol>

 

<ol start="86" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: ذاكِرُ اللهِ مُؤانِسُهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۴ ص۲۸ ح۵۱۶۰، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۵۶ ح۴۷۴۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="86" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: ياد کنندۀ خدا، همدم اوست.</span></li></ol>

 

<ol start="87" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: ذِكرُ اللهِ قوتُ النُّفوسِ، وَ مُجالَسَةُ المَحبوبِ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۴ ص۲۹ ح۵۱۶۶ و ج۱ ص۸۵ ح۳۲۲، عيون الحكم و المواعظ: ص۶۲ ح۱۶۰۰ و فيهما «الذكر مجالسة المحبوب».</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="87" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: ياد خدا، خوراک جان</span>‌<span dir="rtl">ها و هم</span>‌<span dir="rtl">نشينى با محبوب است.</span></li></ol>

 

<ol start="88" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام زين العابدين عليه السلام - في دُعائِهِ -: اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلیٰ مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ نَبِّهني لِذِكرِكَ في أوقاتِ الغَفلَةِ، وَ استَعمِلني بِطاعَتِكَ في أيّامِ المُهلَةِ، وَ انهَج لي إِلیٰ مَحَبَّتِكَ سَبيلاً سَهلَةً، أكمِل لي بِها خَيرَ الدُّنيا وَ الآخِرَةِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الصحيفة السجّادية: ص۸۷ الدعاء ۲۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="88" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام زين العابدين علیه السلام - در دعایش -: بار خدايا! بر محمّد و خاندان او درود فرست و در اوقات غفلتم، مرا متوجّه ياد خودت گردان و در ايّام فرصتم، مرا در طاعتت به کار گير، و براى رسيدن به محبّتت، راهى هموار برايم بگشا و بدين سان، همۀ خير دنيا و آخرت را عطايم فرما.</span></li></ol>

<span dir="rtl">راجع: ص۱۱۶ (ذكر اللّٰه)</span>‌<span dir="rtl">.</span>

<span dir="rtl">ر.ک: ص۱۱۷ (یاد کردن خداوند).</span>

<span id="التقوی"></span>
=== <span dir="rtl">۲ / ۴: التَّقویٰ</span> ===

<span dir="rtl">۲ / ۴</span><span dir="rtl">: تقوا (پرهیزگاری)</span>

<ol start="89" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الباقر عليه السلام - لِجابِرٍ -: اِعلَم يا جابِرُ أنَّ أهلَ التَّقویٰ أيسَرُ أَهلِ الدُّنيا مَؤونَةً، وَ أكثَرُهُم لَكَ مَعونَةً؛ تَذكُرُ فَيُعينونَكَ، وَ إن نَسيتَ ذَكَّروكَ، قَوّالونَ بِأَمرِ اللهِ، قَوّامونَ عَلیٰ أمرِ اللهِ، قَطَعوا مَحَبَّتَهُم بِمَحَبَّةِ رَبِّهِم، وَ وَحَشُوا الدُّنيا لِطاعَةِ مَليكِهِم، وَ نَظَروا إِلَى اللهِ عزّ وجلّ وَ إِلیٰ مَحَبَّتِهِ بِقُلوبِهِم، وَ عَلِموا أنَّ ذٰلِكَ هُوَ المَنظورُ إِلَيهِ لِعَظيمِ شَأنِهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۱۳۳ ح۱۶ عن جابر الجعفي، بحار الأنوار: ج۷۳ ص۳۶ ح۱۷.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="89" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام باقر علیه السلام - خطاب به جابر -</span>:‌ <span dir="rtl">اى جابر! بدان که باتقوايان، کم</span>‌<span dir="rtl">هزينه</span>‌<span dir="rtl">ترين مردم دنيا و بيشترين يارى</span>‌<span dir="rtl">رسانندگان به تو هستند؛ [خدا را] ياد مى</span>‌<span dir="rtl">کنى و آنان، يارى</span>‌<span dir="rtl">ات مى</span>‌<span dir="rtl">کنند و اگر فراموش کنى، به يادت مى</span>‌<span dir="rtl">آورند؛ فرمان خدا را همواره</span>‌ <span dir="rtl">بر زبان</span> ‌<span dir="rtl">مى</span>‌<span dir="rtl">آورند و پايبند به فرمان خدا و اجرا کنندۀ آن هستند؛ محبّتِ خود [به غير خدا] را براى دوستى پروردگارشان بُريده</span>‌<span dir="rtl">اند و از دنيا براى پيروى از فرمان</span>‌<span dir="rtl">روايشان، گریخته</span>‌<span dir="rtl">اند و با دل</span>‌<span dir="rtl">هاى خود، به خداوند عز وجل و دوستى</span>‌<span dir="rtl">اش نگريسته</span>‌<span dir="rtl">اند و دانسته</span>‌<span dir="rtl">اند که همو به سبب جايگاه بزرگش شايستۀ نگريستن است.</span></li></ol>

<span id="العزم"></span>
=== <span dir="rtl">۲ / ۵: العَزمُ</span> ===

<span dir="rtl">۲ / ۵</span><span dir="rtl">: عزم</span>

<ol start="90" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام - مِن دُعائِهِ عَندَ دُخولِهِ عَلَى المَنصورِ العَبّاسِيِّ -: فَأعلَمُ أنَّ أفضَلَ زادِ الرّاحِلِ إِلَيكَ عَزمُ الإِرادَةِ، وَ خُضوعُ الاِستِغاثَةِ، وَ قَد ناجاكَ بِعَزمِ الإِرادَةِ وَ خُضوعِ الاِستِکانَةِ قَلبي.</span><ref><p><span dir="rtl">بحار الأنوار: ج۹۴ ص۳۱۰ ذیل ح۲ نقلًا من خطّ الشهيد محمّد بن مكّي</span>‌<span dir="rtl">.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="90" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام - در دعایش هنگام رفتن به نزد منصور، خليفۀ عبّاسى -: مى</span>‌<span dir="rtl">دانم که برترين توشۀ رهرو به سوى تو، ارادۀ استوار و فروتنى يارى</span>‌<span dir="rtl">خواهانه است، و اينک، قلبم با اراده</span>‌<span dir="rtl">اى استوار و فروتنى متواضعانه، با تو رازگويى مى</span>‌<span dir="rtl">کند.</span></li></ol>

 

<ol start="91" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الكاظم عليه السلام - مِن دُعائِهِ عليه السلام لَمّا حُمِلَ إلىٰ بَغدادَ -: وَ قَد عَلِمتُ أنَّ أفضَلَ الزّادِ لِلرّاحِلِ إِلَيكَ عَزمُ إرادَةٍ يَختارُكَ بِها، وَ قَد ناجاكَ بِعَزمِ الإرادَةِ قَلبي.</span><ref><p><span dir="rtl">الإقبال: ج۳ ص۲۷۷، مصباح المتهجّد: ص۸۱۵ ح۸۷۷، المزار الكبير: ص۱۹۷ كلاهما من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البيت عليهم السلام و فيهما الدعاء فقط.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="91" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام کاظم علیه السلام - در دعایش، هنگامی که ایشان را به سوى بغداد مى</span>‌<span dir="rtl">بردند -: مى</span>‌<span dir="rtl">دانم که برترين توشۀ رهرو به سوى تو، ارادۀ استوارى است که با آن، تو را بر مى</span>‌<span dir="rtl">گزينند، و اينک، قلبم با اراده</span>‌<span dir="rtl">اى استوار با تو رازگويى مى</span>‌<span dir="rtl">کند.</span></li></ol>

<span id="الإخلاص-و-العمل-بمرضاة-الله"></span>
=== <span dir="rtl">۲ / ۶: الإخلاصُ وَ العَمَلُ بِمَرضاةِ اللهِ</span> ===

<span dir="rtl">۲ / ۶</span><span dir="rtl">: اخلاص و کار کردن برای خشنودی خدا</span>

<ol start="92" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام - في ذِكرِ حَديثِ المِعراجِ -: قالَ اللهُ تعالیٰ:... مَن عَمِلَ بِرِضائي أُلزِمُهُ ثَلاثَ خِصالٍ: أُعَرِّفُهُ شُكراً لا يُخالِطُهُ الجَهلُ، وَ ذِكراً لا يُخالِطُهُ النِّسيانُ، وَ مَحَبَّةً لا يُؤثِرُ عَلیٰ مَحَبَّتي مَحَبَّةَ المَخلوقينَ.</span><ref><p><span dir="rtl">إرشاد القلوب: ص۲۰۴، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۲۸ ح۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="92" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام - در بيان حديث معراج پيامبر صلی اللّه علیه وآله -: خداوند متعال فرمود: «... هر کس براى خشنودى من کار کند، سه ويژگى را به او مى</span>‌<span dir="rtl">دهم: شُکرى را به او مى</span>‌<span dir="rtl">شناسانم که جهل با آن آميخته نباشد، يادى را به او مى</span>‌<span dir="rtl">شناسانم که فراموشى با آن نباشد، و محبّتى را به او مى</span>‌<span dir="rtl">شناسانم که هيچ گاه محبّت به مخلوق را بر محبّت من بر نگزيند».</span></li></ol>

 

<ol start="93" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام - مِن دُعائِهِ عِندَ الصَّباحِ -: اللّٰهُمَّ وَ قَد عَلِمتُ أنَّ أفضَلَ زادِ الرّاحِلِ إِلَيكَ عَزمُ إرادَةٍ، وَ إخلاصُ نِيَّةٍ، وَ صادِقُ طَوِيَّةٍ.</span><ref><p><span dir="rtl">بحار الأنوار: ج۸۶ ص۳۱۸ ح۶۷ نقلاً عن مجموع الدعوات.</span></p></ref> <span dir="rtl"></span></li></ol>

 

<ol start="93" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام - در دعایش به هنگام بامداد -: خدایا! مى</span>‌<span dir="rtl">دانم که برترين توشۀ رهرو به سوى تو، ارادۀ استوار، نيّت خالصانه و ضمير پاک است.</span></li></ol>

<span id="الطلب"></span>
=== <span dir="rtl">۲ / ۷: الطَّلَبُ</span> ===

<span dir="rtl">۲ / ۷</span><span dir="rtl">: نیایش</span>

<ol start="94" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: اللّٰهُمَّ إِنّي أَسأَلُكَ... الرِّضا بِالقَضاءِ، وَ بَرَكَةَ المَوتِ بَعدَ العَيشِ، وَ بَردَ العَيشِ بَعدَ المَوتِ، وَ لَذَّةَ المَنظَرِ إِلیٰ وَجهِكَ، وَ شَوقاً إِلیٰ رُؤيَتِكَ وَ لِقائِكَ، مِن غَيرِ ضَرّاءَ مُضِرَّةٍ، وَ لا فِتنَةٍ مُضِلَّةٍ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۵۴۸ ح۶، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۱ ص۳۲۸ ح۹۶۰ نحوه و كلاهما عن محمّد بن الفرج عن الإمام الجواد عليه السلام، بحار الأنوار: ج۸۶ ص۲ ح۲؛ سنن النسائي: ج۳ ص۵۵ عن عمّار بن ياسر نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="94" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خدایا!... من از تو خشنودى به قضايت، برکت مرگ پس از زندگى، خوشىِ زندگى پس از مرگ، لذّت نگريستن به رخسارت، شوق ديدار و ديدنت بدون تنگنايى</span>‌<span dir="rtl">ای زيانبار و يا فتنه</span>‌<span dir="rtl">اى گم</span>‌<span dir="rtl">راه کننده را خواستارم.</span></li></ol>

 

<ol start="95" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: اللّٰهُمَّ اجعَل حُبَّكَ أَحَبَّ الأَشياءِ إِلَيَّ، وَ اجعَل خَشيَتَكَ أخوَفَ الأَشياءِ عِندي، وَ اقطَع عَنّي حاجاتِ الدُّنيا بِالشَّوقِ إِلیٰ لِقائِكَ، وَ إِذا أقرَرتَ أعيُنَ أَهلِ الدُّنيا مِن دُنياهُم فَأَقرِر عَيني مِن عِبادَتِكَ.</span><ref><p><span dir="rtl">كنز العمّال: ج۲ ص۱۸۲ ح۳۶۴۸ نقلاً عن حلية الأولياء عن الهيثم بن مالك الطائي؛ مصباح الزائر: ص۵۲۹ و فیه «صفة صلاة لزيارة الحسين بن عليّ صلوات اللّٰه عليهما وَ سلامه»</span>‌<span dir="rtl">، الإقبال: ج۲ ص۲۱۱ كلاهما من دون إسناد إلی أحدٍ من أهل البیت عليهم السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۱۰۱ ص۲۸۷ ح۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="95" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خدایا! دوستى</span>‌<span dir="rtl">ات را محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترينِ چيزها نزدم گردان. ترس از خودت را ترسبارترينِ چيزها برايم قرار ده و با شوق ديدارت، نيازهاى دنيا را از من ببُر و هر گاه چشمان اهل دنيا را با دنيايشان روشن کردى، چشم مرا با عبادتت روشن کن.</span></li></ol>

 

<ol start="96" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: اِجعَل في دُعائِكَ: اللّٰهُمَّ ارزُقني لَذَّةَ النَّظَرِ إِلیٰ وَجهِكَ، وَ الشَّوقَ إِلیٰ لِقائِكَ.</span><ref><p><span dir="rtl">كنز العمّال: ج۲ ص۱۹۱ ح۳۷۰۱ نقلاً عن الحكيم عن زيد بن ثابت.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="96" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: در دعايت اين جمله را قرار ده: «خدایا! لذّتِ نگريستن به رخسارت و شوق ديدارت را روزى</span>‌<span dir="rtl">ام گردان».</span></li></ol>

 

<ol start="97" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: کانَ مِن دُعاءِ داوودَ عليه السلام يَقولُ: اللّٰهُمَّ إِنّي أَسأَلُكَ حُبَّكَ، وَ حُبَّ مَن يُحِبُّكَ، وَ العَمَلَ الَّذي يُبَلِّغُني حُبَّكَ. اللّٰهُمَّ اجعَل حُبَّكَ أَحَبَّ إِلَيَّ مِن نَفسي وَ أَهلي وَ مِنَ الماءِ البارِدِ.</span><ref><p><span dir="rtl">سنن الترمذي: ج۵ ص۵۲۲ ح۳۴۹۰ عن أبي الدرداء، المستدرك على الصحيحين: ج۲ ص۴۷۰ ح۳۶۲۱، حلية الأولياء: ج۱ ص۲۲۶ الرقم۳۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="97" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پیامبر خدا علیه السلام: داوود علیه السلام در دعاهاى خود مى</span>‌<span dir="rtl">گفت: «خدایا! من، دوستى تو و دوستى آن که دوستت دارد و کردارى را که مرا به دوستى</span>‌<span dir="rtl">ات مى</span>‌<span dir="rtl">رساند، از تو درخواست مى</span>‌<span dir="rtl">کنم. خدایا! دوستى</span>‌<span dir="rtl">ات را نزدم محبوب</span>‌<span dir="rtl">تر از خودم و خانواده</span>‌<span dir="rtl">ام و [گواراتر از] آب خنک، قرار ده.</span></li></ol>

 

<ol start="98" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: اللّٰهُمَّ اجعَلنا مَشغولينَ بِأَمرِكَ، آمِنينَ بِوَعدِكَ، آيِسينَ مِن خَلقِكَ، آنِسينَ بِكَ، مُستَوحِشينَ مِن غَيرِكَ، راضينَ بِقَضائِكَ، صابِرينَ عَلیٰ بَلائِكَ، شاكِرينَ عَلیٰ نَعمائِكَ، مُتَلَذِّذينَ بِذِكرِكَ، فَرِحينَ بِكِتابِكَ، مُناجينَ إيّاكَ آناءَ اللَّيلِ وَ أطرافَ النَّهارِ، مُستَعِدّينَ لِلمَوتِ، مُشتاقينَ إِلیٰ لِقائِكَ.</span><ref><p><span dir="rtl">جامع الأخبار: ص۳۶۴ ح۱۰۱۳، بحار الأنوار: ج۹۵ ص۳۶۰ ح۱۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="98" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خدایا! ما را به فرمانت مشغول، به وعده</span>‌<span dir="rtl">ات مطمئن، از آفريده</span>‌<span dir="rtl">ات نوميد، به خودت مأنوس، از غير خودت ترسان، به قضايت خشنود، در بلايت شکيبا، بر نعمتت سپاس</span>‌<span dir="rtl">گزار، به يادت کام</span>‌<span dir="rtl">روا، به کتابت شادمان، با خودت شبانه</span>‌<span dir="rtl">روز در مناجات، براى مرگ، آماده و به ديدارت مشتاق ساز.</span></li></ol>

 

<ol start="99" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام - مِن دُعائِهِ المَعروفِ بِدُعاءِ كُمَيلٍ -: وَ اجعَل لِساني بِذِكرِكَ لَهِجاً</span><ref><p><span dir="rtl">لَهِج بالشيء: إذا وَلِع به (النهایة: ج۴ ص۲۸۱ «لهج»).</span></p></ref><span dir="rtl">، وَ قَلبي بِحُبِّكَ مُتَيَّماً</span><ref><p><span dir="rtl">متيَّم: أي معبَّد مذلَّل. و تيّمه الحبُّ: إذا استولى عليه (النهایة: ج۱ ص۲۰۳ «تيم»).</span></p></ref><span dir="rtl">.</span><ref><p><span dir="rtl">مصباح المتهجّد: ص۸۵۰ ح۹۱۰ عن كميل، الإقبال: ج۳ ص۳۳۷، المصباح للكفعمي: ص۷۴۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="99" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام - از دعاى ايشان معروف به «دعاى کميل» -: زبانم را پيوسته به ياد خودت، گويا کن و دلم را اسير محبّتت گردان.</span></li></ol>

 

<ol start="100" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">فاطمة عليها السلام - مِن دُعاءٍ لَها -: وَ أَسأَلُكَ النَّظَرَ إِلیٰ وَجهِكَ، وَ الشَّوقَ إِلیٰ لِقائِكَ.</span><ref><p><span dir="rtl">بحار الأنوار: ج۹۴ ص۲۲۵ ح۱ نقلاً عن الاختيار لابن الباقي.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="100" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">فاطمه علیها السلام - در دعایش-: خدایا!... نگريستن به رخسارت و شوق ديدارت را از تو درخواست مى</span>‌<span dir="rtl">کنم.</span></li></ol>

 

<ol start="101" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام زين العابدين عليه السلام: اللّٰهُمَّ صَلَّ عَلیٰ مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ فَرِّغ قَلبي لِمَحَبَّتِكَ، وَ اشغَلهُ بِذِكرِكَ.</span><ref><p><span dir="rtl">الصحيفة السجّادية: ص۹۱ الدعاء ۲۱، مهج الدعوات: ص۴۰ عن الإمام الكاظم عليه السلام نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="101" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام زین العابدین علیه السلام: خدایا! بر محمّد و خاندان محمّد درود بفرست و قلبم را براى محبّتت [از همه چیز] خالی کن و آن را به ياد خودت مشغول بدار.</span></li></ol>

 

<ol start="102" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلیٰ مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ نَبِّهني لِذِكرِكَ في أوقاتِ الغَفلَةِ، وَ استَعمِلني بِطاعَتِكَ في أيّامِ المُهلَةِ، وَ انهَج لي إِلیٰ مَحَبَّتِكَ سَبيلاً سَهلَةً، أكمِل لي بِها خَيرَ الدُّنيا وَ الآخِرَةِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الصحيفة السجّادية: ص۸۷ الدعاء ۲۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="102" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام زين العابدين علیه السلام: خدايا! بر محمّد و خاندان او درود فرست و در اوقات غفلتم، مرا متوجّه ياد خودت گردان و در ايّام فرصتم، مرا در طاعتت به کار گير و براى رسيدن به محبّتت، راهى هموار برايم بگشاى و بدين سان، خير دنيا و آخرت را به طور کامل عطايم فرما.</span></li></ol>

 

<ol start="103" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: اللّٰهُمَّ وَ إِنّي أتوبُ إِلَيكَ مِن كُلِّ ما خالَفَ إرادَتَكَ، أَو زالَ عَن مَحَبَّتِكَ؛ مِن خَطَراتِ قَلبي، وَ لَحَظاتِ عَيني، وَ حِكاياتِ لِساني.</span><ref><p><span dir="rtl">الصحيفة السجّادية: ص۱۲۶ الدعاء ۳۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="103" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام زين العابدين علیه السلام: خدايا! من از هر آنچه بر دلم گذشته يا چشمم بر آن افتاده يا بر زبانم رفته است و بر خلاف خواست تو بوده يا دوستش نداشته</span>‌<span dir="rtl">اى، به درگاه تو توبه مى</span>‌<span dir="rtl">کنم.</span></li></ol>

 

<ol start="104" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: اللّٰهُمَّ اجعَلني مِنَ الَّذينَ جَدُّوا في قَصدِكَ فَلَم يَنكِلوا</span><ref><p><span dir="rtl">نَكَل یَنكِلُ: نَكَصَ؛ أي رَجَعَ (اُنظر: تاج العروس: ج۱۵ ص۷۵۴ «نكل»).</span></p></ref><span dir="rtl">، وَ سَلَكُوا الطَّريقَ إِلَيكَ فَلَم يَعدِلوا، وَ اعتَمَدوا عَلَيكَ فِي الوُصولِ حَتّیٰ وَصَلوا، فَرَوِيَت قُلوبُهُم مِن مَحَبَّتِكَ، وَ أنِسَت نُفوسُهُم بِمَعرِفَتِكَ.</span><ref><p><span dir="rtl">بحار الأنوار: ج۹۴ ص۱۵۶ ح۲۲ نقلاً عن كتاب أنيس العابدين.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="104" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام زين العابدين علیه السلام: خدایا! مرا از کسانى قرار ده که براى ديدنت جدّيت به خرج دادند و باز نماندند و راه تو را پيمودند و از آن، منحرف نشدند و براى رسيدن، به تو اعتماد کردند، تا آن که رسيدند. پس دل</span>‌<span dir="rtl">هايشان را از محبّت خود، سيراب ساختى و جان</span>‌<span dir="rtl">هايشان را به معرفت خويش، مأنوس کردى.</span></li></ol>

 

<ol start="105" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلیٰ مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ احفَظنا مِن بَينِ أيدينا وَ مِن خَلفِنا، وَ عَن أيمانِنا وَ عَن شَمائِلِنا، وَ مِن جَميعِ نَواحينا، حِفظاً عاصِماً مِن مَعصِيَتِكَ، هادِياً إِلیٰ طاعَتِكَ، مُستَعمِلاً لِمَحَبَّتِكَ.</span><ref><p><span dir="rtl">الصحيفة السجّادية: ص۴۱ الدعاء ۶، مصباح المتهجّد: ص۲۴۶ ح۳۶۱ نحوه، العدد القويّة: ص۳۶۳، بحار الأنوار: ج۹۷ ص۳۰۷ ح۱۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="105" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام زين العابدين علیه السلام: خدايا! بر محمّد و خاندان او درود فرست و ما را از پيش رو و از پشت سر و از راست و از چپ و از همه سويمان چنان محافظت فرما که ما را از نافرمانى تو نگاه دارد و به فرمان بردن از تو ره</span>‌<span dir="rtl">نمون شود و در راه محبّت تو به کارمان گيرد.</span></li></ol>

 

<ol start="106" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: اللّٰهُمَّ... وَ اعمِ أبصارَ قُلوبِنا عَمّا خالَفَ مَحَبَّتَكَ.</span><ref><p><span dir="rtl">الصحيفة السجّادية: ص۴۷ الدعاء ۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="106" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام زين العابدين علیه السلام: خدايا!... ديدۀ دل ما را از آنچه تو دوست نمى</span>‌<span dir="rtl">دارى، کور گردان.</span></li></ol>

 

<ol start="107" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: اللّٰهُمَّ... لا تَبتَلِيَنّي بِالكَسَلِ عَن عِبادَتِكَ، وَ لَا العَمیٰ عَن سَبيلِكَ، وَ لا بِالتَّعَرُّضِ لِخِلافِ مَحَبَّتِكَ.</span><ref><p><span dir="rtl">الصحيفة السجّادية: ص۸۴ الدعاء ۲۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="107" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام زين العابدين علیه السلام: خدایا!... مرا به تنبلى در عبادتت يا کورى [و گم</span>‌<span dir="rtl">راهى] از راهت يا پرداختن به آنچه بر خلاف دوستى توست، گرفتار مکن.</span></li></ol>

 

<ol start="108" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: إِلٰهي! فَاجعَلنا مِنَ الَّذينَ تَوَشَّحَت أشجارُ الشَّوقِ إِلَيكَ في حَدائِقِ صُدورِهِم، وَ أخَذَت لَوعَةُ مَحَبَّتِكَ بِمَجامِعِ قُلوبِهِم، فَهُم إِلیٰ أَوكارِ الأَفكارِ يَأوونَ، وَ في رِياضِ القُربِ وَ المُكاشَفَةِ يَرتَعونَ، وَ مِن حِياضِ المَحَبَّةِ بِكأسِ المُلاطَفَةِ يَكرَعونَ، وَ شَرائِعَ المُصافاةِ يَرِدونَ.</span><ref><p><span dir="rtl">بحار الأنوار: ج۹۴ ص۱۵۰ ذیل ح۲۱ نقلاً عن بعض كتب الأصحاب.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="108" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام زين العابدين علیه السلام: خدایا! ما را از کسانى قرار ده که درختان شوق به تو در بوستان سينه</span>‌<span dir="rtl">هايشان آراسته شد و آتش محبّتت، دل</span>‌<span dir="rtl">هايشان را بى</span>‌<span dir="rtl">قرار ساخت. پس</span> ‌<span dir="rtl">آنان در آشيانه</span>‌<span dir="rtl">هاى انديشه</span>‌<span dir="rtl">ها جاى گرفته</span>‌<span dir="rtl">اند و در باغ</span>‌<span dir="rtl">هاى قرب و مکاشفه مى</span>‌<span dir="rtl">خرامند و از حوض</span>‌<span dir="rtl">هاى محبّت، با جام</span>‌<span dir="rtl">هاى ملاطفت مى</span>‌<span dir="rtl">نوشند و به سرچشمه</span>‌<span dir="rtl">هاى صفا و يک</span>‌<span dir="rtl">رنگى وارد مى</span>‌<span dir="rtl">شوند.</span></li></ol>

 

<ol start="109" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: اللّٰهُمَّ احمِلنا في سُفُنِ نَجاتِكَ، وَ مَتِّعنا بِلَذيذِ مُناجاتِكَ، وَ أَورِدنا حِياضَ حُبِّكَ، وَ أَذِقنا حَلاوَةَ وُدِّكَ وَ قُربِكَ، وَ اجعَل جِهادَنا فيكَ، وَ هَمَّنا في طاعَتِكَ، وَ أَخلِص نِيّاتِنا في مُعامَلَتِكَ، فَإِنّا بِكَ وَ لَكَ، وَ لا وَسيلَةَ لَنا إِلَيكَ إلّا بِكَ.</span><ref><p><span dir="rtl">بحار الأنوار: ج۹۴ ص۱۴۷ ذیل ح۲۱ نقلاً عن بعض كتب الأصحاب.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="109" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام زین العابدین علیه السلام: خدایا! ما را در کشتى</span>‌<span dir="rtl">های نجاتت جای ده و از لذّت مناجاتت بهره</span>‌<span dir="rtl">مند ساز و بر لب برکه</span>‌<span dir="rtl">های محبّتت در آور و شیرینی دوستی و نزدیکی</span>‌<span dir="rtl">ات را به ما بچشان و تلاش مجدّانۀ ما را در راه خودت و همّتمان را در اطاعت خودت قرار ده و نیّت</span>‌<span dir="rtl">های ما را در کار با خودت، خالص کن که ما از تو و برای تو هستیم و وسیله</span>‌<span dir="rtl">ای جز خودت برای رسیدن به تو نداریم.</span></li></ol>

 

<ol start="110" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلیٰ مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ اجعَلني لَهُم قَريناً، وَ اجعَلني لَهُم نَصيراً، وَ امنُن عَلَيَّ بِشَوقٍ إِلَيكَ، وَ بِالعَمَلِ لَكَ بِما تُحِبُّ وَ تَرضیٰ، إِنَّكَ عَلیٰ كُلِّ شَيءٍ قَديرٌ، وَ ذٰلِكَ عَلَيكَ يَسيرٌ.</span><ref><p><span dir="rtl">الصحيفة السجّادية: ص۹۲ الدعاء ۲۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="110" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام زین العابدین علیه السلام: خدایا! بر محمّد و خاندان محمّد، درود بفرست و مرا هم</span>‌<span dir="rtl">نشين آنان قرار ده و ياور آنان ساز و با شوق به سويت و توفيق انجام دادن آن عملى که دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارى و خشنود مى</span>‌<span dir="rtl">شوى، بر من منّت بگذار، که تو بر هر چيز، توانايى و اين کار، بر تو آسان است.</span></li></ol>

 

<ol start="111" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: اللّٰهُمَّ املَأ قَلبي حُبّاً لَكَ، وَ خَشيَةً مِنكَ، وَ تَصديقاً وَ إيماناً بِكَ، وَ فَرَقاً مِنكَ، وَ شَوقاً إِلَيكَ، يا ذَا الجَلالِ وَ الإِكرامِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۵۸۶ ح۲۴ عن ابن أبي يعفور، مصباح المتهجّد: ص۶۰۱ ح۶۹۲، الإقبال: ج۱ ص۱۷۳ كلاهما عن الإمام زین العابدین عليه السلام، بحار الأنوار: ج۸۷ ص۲۴۹ ح۵۷.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="111" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: خدایا! قلبم را از محبّت به خودت، ترس از خودت، تصديق و ايمان به خودت، هراس از خودت و شوق به خودت، لبريز ساز،</span> ‌<span dir="rtl">اى صاحب جلال و کرامت!</span></li></ol>

 

<ol start="112" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام - مِن دُعائِهِ عِندَ حُضورِ شَهرِ رَمَضانَ -: صَلِّ عَلیٰ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ، وَ اشغَل قَلبي بِعَظيمِ شَأنِكَ، وَ أَرسِل مَحَبَّتَكَ إِلَيهِ حَتّیٰ ألقاكَ وَ أَوداجي تَشخَبُ</span><ref><p><span dir="rtl">الشَّخب: السَّیَلان (النهایة: ج۲ ص۴۵۰ «شخب»).</span></p></ref> <span dir="rtl">دَماً.</span><ref><p><span dir="rtl">الإقبال: ج۱ ص۱۲۹، بحار الأنوار: ج۹۷ ص۳۳۴ ح۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="112" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام - در دعایش به هنگام رسيدن ماه رمضان -: [خدايا!] بر محمّد و خاندان محمّد، درود فرست و قلبم را به شکوهمندىِ جايگاهت مشغول بدار و محبّتت را بر آن بفرست، تا در حالى ديدارت کنم که از رگ</span>‌<span dir="rtl">هاى گردنم، خون بيرون مى</span>‌<span dir="rtl">زند.</span></li></ol>

 

<ol start="113" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: تَدعو بِهٰذَا الدُّعاءِ في دُبُرِ رَكَعَتي طَوافِ الفَريضَةِ، تَقولُ بَعدَ التَّشَهُّدِ:</span></li></ol>

<span dir="rtl">اللّٰهُمَّ ارحَمني بِطَواعِيَتي إيّاكَ وَ طَواعِيَتي رَسولَكَ صلّی اللّه عليه وآله، اللّٰهُمَّ جَنِّبني أَن أتَعَدّیٰ حُدودَكَ، وَ اجعَلني مِمَّن يُحِبُّكَ وَ يُحِبُّ رَسولَكَ وَ مَلائِكَتَكَ وَ عِبادَكَ الصّالِحينَ.</span><ref><span dir="rtl">تهذيب الأحكام: ج۵ ص۱۴۳ ح۴۷۵ عن معاوية بن عمّار.</span></ref>

<ol start="113" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: پس از دو رکعت نماز طواف واجب، اين دعا را مى</span>‌<span dir="rtl">خوانى: «خدايا! به خاطر اطاعتم از تو و پيامبرت صلی اللّه علیه وآله، بر من رحمت آور. خدايا! از اين که از محدودۀ اطاعت تو خارج شوم، مرا دور کن و مرا از دوستداران خودت و پيامبرت و فرشتگانت و بندگانِ صالحت قرار بده».</span></li></ol>

 

<ol start="114" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الكاظم عليه السلام: قالَ جَعفَرُ بنُ مُحَمَّدٍ الصّادِقُ عليه السلام في قَولِ اللهِ عزّ وجلّ (اهْدِنَا الصِّرٰاطَ الْمُسْتَقِيمَ): يَقولُ: أَرشِدنا إِلَى المُستَقيمِ؛ أي أرشِدنا لِلُزومِ الطَّريقِ المُؤَدّي إِلیٰ مَحَبَّتِكَ وَ المُبَلِّغِ إِلیٰ دِينِكَ، وَ المانِعِ مِن أَن نَتَّبِعَ أهواءَنا فَنَعطِبَ، أو نَأخُذَ بِآرائِنا فَنَهلِكَ.</span><ref><p><span dir="rtl">عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج۱ ص۳۰۵ ح۶۵ عن محمّد بن زياد عن الإمام العسكري عن آبائه عليهم السلام، معاني الأخبار: ص۳۲ ح۴ عن الإمام العسكري عليه السلام، الاحتجاج: ج۲ ص۲۸۶ ح۲۴۳ عن الإمام الصادق عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۲۴ ص۹ ح۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="114" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام کاظم علیه السلام: جعفر بن محمّدِ صادق علیه السلام در بارۀ این سخن خداوند عز وجل: (ما را به راه راست هدایت کن) فرمود: «يعنى ما را به راه راست، راه</span>‌<span dir="rtl">نمايى کن؛ يعنى به پيمودن راهى که به محبّت تو مى</span>‌<span dir="rtl">انجامد و به دين تو مى</span>‌<span dir="rtl">رسانَد و مانع از آن مى</span>‌<span dir="rtl">شود که از هواى نفس خود، پيروى کنيم و در نتيجه نابود شويم يا به آراى شخصى خود، عمل کنيم و به هلاکت در افتيم».</span></li></ol>

<span dir="rtl">راجع: ص۲۶ (التّامّونَ في محبَّة اللّه</span>‌<span dir="rtl">).</span>

<span dir="rtl">ر.ک: ص۲۷ (کاملان در خدادوستی).</span>

<span id="تحقیقی-در-بارۀ-بنياد-محبت-خدا"></span>
=== <span dir="rtl">تحقیقی در بارۀ بنياد محبّت خدا</span> ===

<span dir="rtl">اسلام، دينِ همۀ انبياى راستين و برنامۀ تکامل انسان است و ريشه در محبّت خدا دارد. امام على علیه السلام مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد:</span>

<span dir="rtl">إنَّ هٰذَا الإسلامَ دينُ اللّهِ</span>‌ <span dir="rtl">الَّذِی اصطَفاهُ لِنَفسِهِ... وَ أقامَ دَعائِمَهُ عَلىٰ مَحَبَّتِهِ.</span><ref><span dir="rtl">ر.ک: ص۴۸ ح۶۷.</span></ref>

<span dir="rtl">اين اسلام، دينی است که خداوند، آن را براى خود برگزيد و ستون</span>‌<span dir="rtl">هايش را بر محبّت خويش استوار ساخت.</span>

<span dir="rtl">اين، بدان معناست که خدادوستى، اصلى</span>‌<span dir="rtl">ترين پایۀ سازندگى فردى و اجتماعى و تکامل مادّى و معنوى انسان است. در واقع، آنچه انبياى الهى براى هدايت جامعۀ بشری آورده</span>‌<span dir="rtl">اند، آن</span>‌<span dir="rtl">گاه به نتيجۀ مطلوب مى</span>‌<span dir="rtl">رسد که بر اين پايه استوار باشد. انسان تا به کيمياى محبّتِ خدا دست نيابد، به هدف خلقتش نمی</span>‌<span dir="rtl">رسد.</span><ref><span dir="rtl">به تعبير حافظ شيرازى:</span>

<span dir="rtl">عاشق شـو ار نه روزى کار جهان سر آيد ناخوانده نـقش مقصود، از کارگاه هـستى.</span></ref> <span dir="rtl">امام زین العابدین علیه السلام به کيمياگرى محبّت چنین اشاره کرده</span>‌<span dir="rtl">است:</span>

<span dir="rtl">وَ انْهَج لی إلىٰ مَحَبَّتِکَ سَبيلاً سَهلَةً أکمِل لی بِها خَيرَ الدُّنيا وَ الآخِرَةِ.</span><ref><span dir="rtl">الصحیفة السجّادیّة: ص۸۷ دعای ۲۰.</span></ref>

<span dir="rtl">به سوى محبّتت، راهى آسان برايم بگشا و از طريق آن، خير دنيا و آخرت را برايم کامل کن.</span>

<span dir="rtl">بر اين اساس، هر چه محبّت انسان به آفريدگار جهان، بيشتر باشد، توفيق بيشترى براى فهم راز آفرينش خود و کسب کمالات انسانى دارد. زيارت</span>‌<span dir="rtl">نامه</span>‌<span dir="rtl">هاى رسيده از پيشوايان دين نیز مصداق</span>‌<span dir="rtl">های بارز «التّامّينَ</span>‌ <span dir="rtl">فی مَحَبَّةِ اللّهِ (کاملان در دوستى</span>‌ <span dir="rtl">خدا)» را اهل بيت پيامبر خدا دانسته</span>‌<span dir="rtl">اند که در قلّۀ کمال انسانی و اوج شايستگى قرار دارند.</span><ref><span dir="rtl">ر. ک: ص۲۷ (کاملان در خدادوستى).</span></ref> <span dir="rtl"></span>

<span id="راه-خدادوستى"></span>
==== <span dir="rtl">راه خدادوستى</span> ====

<span dir="rtl">مسئلۀ اصلى، چگونگىِ «خدادوست» شدن و «عاشق خدا» شدن است. ره</span>‌<span dir="rtl">نمودهاى اهل بيت علیهم السلام در اين باره، در فصل دوم گذشت. خلاصۀ اين ره</span>‌<span dir="rtl">نمودها اين است که اصلى</span>‌<span dir="rtl">ترين سرچشمۀ خدادوستی پس از لطف و رحمتش، معرفت (شناختِ) اوست. خداوند سبحان، با لطف و رحمت خود، عشق به خوبى</span>‌<span dir="rtl">ها و زيبايى</span>‌<span dir="rtl">ها را در سرشت انسان نهاد و از آن جا که خود، جامعِ همۀ کمالات و زيبايى</span>‌<span dir="rtl">هاست، ممکن نيست کسى حقيقتاً او را بشناسد و او را دوست نداشته باشد. از اين رو، امام حسن مجتبى علیه السلام تأکيد مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد:</span>

<span dir="rtl">مَن عَرَفَ اللّهَ أحَبَّهُ.</span><ref><span dir="rtl">تنبيه الخواطر: ج۱ ص۵۲.</span></ref>

<span dir="rtl">هر که خدا را بشناسد، دوستش خواهد داشت.</span>

<span id="انواع-معرفت-خدا"></span>
==== <span dir="rtl">انواع معرفت خدا</span> ====

<span dir="rtl">انسان دو راه برای معرفتِ (شناختِ) خدایش دارد: اوّل، معرفت از طريق برهان که تکيه</span>‌<span dir="rtl">گاه ايمان است و دوم، معرفت از طريق شهود که يقين ناميده مى</span>‌<span dir="rtl">شود. از این رو، وقتى مى</span>‌<span dir="rtl">گوييم: «معرفت خدا، مبدأ محبّت اوست»، اين سؤال پيش مى</span>‌<span dir="rtl">آيد که: کدام معرفت؟ معرفت برهانى؟ یا معرفت شهودی؟</span>

<span dir="rtl">پاسخ، اين است که: هر دو. هر قدر انسان بیشتر به خداوند متعال معرفت پيدا کند، به همان ميزان، با زيبايى</span>‌<span dir="rtl">ها و کمالات او آشنا مى</span>‌<span dir="rtl">شود و به او علاقه پيدا مى</span>‌<span dir="rtl">کند. به همين جهت، معرفت برهانى هم مى</span>‌<span dir="rtl">تواند مبدأ (خاستگاه) محبّت خدا باشد و از اين رو، وقتى داوود علیه السلام از خداوند مى</span>‌<span dir="rtl">پرسد: «کَيفَ اُحَبِّبُکَ إلىٰ خَلقِکَ؟؛ چگونه محبّت تو را در دل مردم ايجاد کنم؟»، پاسخ مى</span>‌<span dir="rtl">شنود:</span>

<span dir="rtl">اُذکُر أيادِىَّ عِندَهُم، فَإنَّکَ إذا ذَکَرتَ لَهُم ذٰلِکَ أحَبّونی.</span><ref><span dir="rtl">ر. ک: ص۴۰ ح۵۴.</span></ref>

<span dir="rtl">نعمت</span>‌<span dir="rtl">هايم را نزد آنان ياد کن که با يادآورى آنها، مرا دوست خواهند داشت.</span>

<span dir="rtl">البتّه محبّت تام و کامل، از طريق معرفت شهودى حاصل مى</span>‌<span dir="rtl">گردد. اگر انسان خدا را اين</span> ‌<span dir="rtl">گونه شناخت که همۀ خوبى</span>‌<span dir="rtl">ها را در او جمع دید، دیگر به غير خدا توجّه نمی</span>‌<span dir="rtl">کند. این همان محبّت شدیدی است که از آن به «عشق» تعبير مى</span>‌<span dir="rtl">شود.</span>

<span id="بالاترين-درجۀ-محبت"></span>
==== <span dir="rtl">بالاترين درجۀ محبّت</span> ====

<span dir="rtl">کسانی درجات بالای محبّت را به خدای سبحان دارند که معرفت شهودی به او دارند. به گفتۀ قرآن کریم، اینان دو دسته اند: «فرشتگان و اُولو العلم (دانشوران)»:</span>

<span dir="rtl">(شَهِدَ اللَّهُ أنَّهُ لا إلٰـهَ إلّا هُوَ وَ الْمَلٰـئکَةُ وَ اُوْلُواْ الْعِلْمِ.</span><ref><span dir="rtl">آل عمران: آيۀ ۱۸.</span></ref>

<span dir="rtl">خداوند، شهادت مى</span>‌<span dir="rtl">دهد که جز او هيچ معبودى نيست و [نيز] فرشتگان و دانشوران [شهادت مى</span>‌<span dir="rtl">دهند]).</span>

<span dir="rtl">امام على علیه السلام نیز در بارۀ شدّت محبّت فرشتگان به حضرت حق عز وجل مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد:</span>

<span dir="rtl">قَدِ استَفرَغَتهُم أشغالُ عِبادَتِهِ، و وَصَلَت حَقائِقُ الإِيمانِ بَينَهُم و بَينَ مَعرِفَتِهِ، و قَطَعَهُم الإِيقانُ بِهِ إلَى الوَلَهِ إِلَيهِ، و لَم تُجاوِز رَغَباتُهُم ما عِندَهُ إلىٰ ما عِندَ غَيرِهِ،قَد ذاقوا حَلاوَةَ مَعرِفَتِهِ، و شَرِبوا بِالکَأسِ الرَّوِيَّةِ مِن مَحَبَّتِهِ.</span><ref><span dir="rtl">نهج البلاغة: خطبۀ ۹۱. نيز، ر. ک: ص۵۰ ح۷۲.</span></ref>

<span dir="rtl">اشتغال به عبادتش، آنان را از هر چيز ديگر، باز داشته است و حقايق ايمان، آنان را به معرفت (شناخت) پروردگارشان پيوند داده</span> ‌<span dir="rtl">است و يقين به او، آنان را از ديگران بريده و شيفتۀ او ساخته است و خواسته</span>‌<span dir="rtl">هايشان از آنچه نزد اوست، به آنچه نزد ديگرى است، در نمى</span>‌<span dir="rtl">گذرد. آنان، شيرينى معرفتش را چشيده و از جام لبريز محبّتش نوشيده</span>‌<span dir="rtl">اند.</span>

<span dir="rtl">امام صادق علیه السلام نیز لذّت دستۀ دوم (اُولو العلم) را از معرفت خدا توصيف کرده است:</span>

<span dir="rtl">لَو يَعلَمُ النّاسُ ما في فَضلِ مَعرِفَةِ اللهِ عز وجل، ما مَدّوا أعيُنَهُم إلىٰ ما مَتَّعَ اللّهُ بِهِ الأَعداءَ مِن زَهرَةِ الحَياةِ الدُّنيا و نَعيمِها، وَ کانَت دُنياهُم أقَلَّ عِندَهُم مِمّا يَطَؤونَهُ بِأَرجُلِهِم، و لَنَعِموا بِمَعرِفَةِ اللّه</span>‌ <span dir="rtl">عز وجل وَ تَلَذَّذوا بِها تَلَذُّذَ مَن لَم يَزَل فی رَوضاتِ الجِنّانِ مَعَ أولِياءِ اللّهِ.</span><ref><span dir="rtl">الکافی: ج۸ ص۲۴۷ح۳۴۷. نيز، ر.ک: ص۵۸ ح۸۰.</span></ref>

<span dir="rtl">اگر مردم از فضيلت شناخت خداى عز وجل باخبر مى</span>‌<span dir="rtl">شدند، به نعمت</span>‌<span dir="rtl">ها و خوشى</span>‌<span dir="rtl">هاى زندگى دنيوى که خداوند، دشمنان را از آن برخوردار ساخته است، چشم نمى</span>‌<span dir="rtl">دوختند و دنيايشان از آنچه با گام</span>‌<span dir="rtl">هايشان بر آن پاى مى</span>‌<span dir="rtl">نهند نيز کمتر مى</span>‌<span dir="rtl">شد و با نعمت خدا متنعّم مى</span>‌<span dir="rtl">شدند و از آن لذّت مى</span>‌<span dir="rtl">بردند؛ لذّت بردن کسى که همواره در باغ</span>‌<span dir="rtl">هاى بهشت، همراه اولياى خداست.</span>

<span id="راه-رسيدن-به-معرفت-شهودى"></span>
==== <span dir="rtl">راه رسيدن به معرفت شهودى</span> ====

<span dir="rtl">راه رسيدن به معرفت شهودى، تخليه و تجليۀ قلب است. تخليۀ قلب، یعنی پاکسازى آينۀ دل از زنگار کارهاى ناشايست، و تجليۀ قلب، یعنی صيقل و جلا دادنِ آن با کارهاى نيک.</span>

<span dir="rtl">امام زین العابدین علیه السلام در دعا و خطاب به خدا عرض می</span>‌<span dir="rtl">کند:</span>

<span dir="rtl">أنَّ الرّاحِلَ إلَيکَ قَريبُ المَسافَةِ، وَ أَنَّکَ لا تَحتَجِبُ عَن خَلقِکَ إلّا أن تَحجُبَهُمُ الأَعمالُ دُونَکَ.</span><ref><span dir="rtl">مصباح المتهجّد: ص۵۸۳ ح۶۹۱.</span></ref>

<span dir="rtl">آن که به سوى تو می</span>‌<span dir="rtl">آید، راهش نزديک است و تو از آفریدگانت در حجاب نرفته</span>‌‌<span dir="rtl">اى، بلکه کردارشان است که مانع آنان از رسیدن به تو مى</span>‌<span dir="rtl">شود.</span>

<span dir="rtl">امام علیه السلام تصريح مى</span>‌<span dir="rtl">کند که جمالِ جميل خدا حجاب ندارد. حجاب، از ناحيۀ کارهاى ناشايست است و اگر زنگار اعمال ناشايست از آينۀ دل زدوده شود، انسان به معرفت شهودى مى</span>‌<span dir="rtl">رسد.</span>

<span dir="rtl">با عنايت به اين مقدّمه، به اين نتايج مى</span>‌<span dir="rtl">رسيم که:</span>

<span dir="rtl">اوّلاً: تخليه و پاکسازى دل از زنگار کارهاى ناشايست، براى رسيدن به معرفت شهودى کافى است، هرچند تجليۀ دل به وسيلۀ کارهاى شايست، بر قوّت اين معرفت می</span>‌<span dir="rtl">افزاید.</span>

<span dir="rtl">ثانياً: حجاب</span>‌<span dir="rtl">هاى معرفت خدا، همان موانع محبّت او هستند؛ زيرا چنان</span>‌<span dir="rtl">که دانستيم، معرفت شهودى خداوند متعال، با محبّت او همراه است. از اين رو، کسانى که با عنصر «تقوا (پرهیزگاری)» حجاب</span>‌<span dir="rtl">هاى معرفت شهودى را کنار زده</span>‌<span dir="rtl">اند، با کيمياى محبّت خدا، رشتۀ محبّت غير او را گسسته</span>‌<span dir="rtl">اند. امام باقر علیه السلام اين گروه را چنين توصيف مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد:</span>

<span dir="rtl">قَطَعوا مَحَبَّتَهُم بِمَحَبَّةِ رَبِّهِم... وَ نَظَروا إلَى اللّهِ عز وجل وَ إلىٰ مَحَبَّتِهِ بِقُلوبِهِم.</span>

<span dir="rtl">به خاطر محبّت خدایشان، از محبّت دیگران بریده... و با دل</span>‌<span dir="rtl">هاى خود، به خداوند عز وجل و محبّتش نگريسته</span>‌<span dir="rtl">اند.</span><ref><span dir="rtl">ر. ک: ص۶۰ ح۸۹.</span></ref>

<span dir="rtl">ثالثاً: شمارى از «عوامل خدادوستى»</span><ref><span dir="rtl">ر. ک: ص۴۹ (عوامل خدادوستی).</span></ref> <span dir="rtl">يا «خاستگاه محبوبيت در نزد خدا»</span><ref><span dir="rtl">ر. ک: ص۹۱ (خاستگاه محبوبیت نزد خدا).</span></ref> <span dir="rtl">مانند تقوا و توبه، اسباب تخليۀ قلب از زنگارها و نیز تجليۀ آن به شمار می</span>‌<span dir="rtl">آیند.</span>

<span dir="rtl">اين نکته نيز شایان توجّه است که تفکيک «عوامل خدادوستى» از «اسباب محبوبيت در نزد خدا»، به دليل آن است که دستۀ اوّل، عوامل ايجاد محبّت در دل بنده نسبت به خداى متعال را توضيح مى</span>‌<span dir="rtl">دهد و دستۀ دوم، اسباب محبّت خداوند متعال را نسبت به بنده، و گرنه به کار بردن هر يک از اين دو دسته عوامل به جاى دستۀ ديگر، بلامانع است. مثلاً در متن قرآن و حديث، توبه، سبب محبّت خدا به بنده شمرده شده است؛ ولی از آن جا که توبه موجب کنار رفتن حجاب</span>‌<span dir="rtl">هاى معرفت مى</span>‌<span dir="rtl">شود، سبب محبّت بنده به خدا نيز هست؛ يا معرفت خدا، تقوا و دعا، جزء اسباب محبّت بنده به خدا ذکر شده</span>‌<span dir="rtl">اند، در صورتى که موجب محبّت خدا به بنده نيز هستند. همچنين در برخی عوامل مانند «ياد خدا»</span><ref><span dir="rtl">ر. ک: ص۵۹ (یاد خدا).</span></ref> <span dir="rtl">تصريح شده که هم موجب محبّت خدا به بنده و هم محبّت بنده به خدای متعال است.</span>

<span id="خطرناکترين-آفت-محبت-خدا"></span>
==== <span dir="rtl">خطرناک</span>‌<span dir="rtl">ترين آفت محبّت خدا</span> ====

<span dir="rtl">دنيادوستى، اصل هر گناه، ريشۀ هر حجاب معرفت و بذر موانع خدادوستى است. از اين رو، آن را «خطرناک</span>‌<span dir="rtl">ترين مانع» محبّت خدا می</span>‌<span dir="rtl">دانیم.</span><ref><span dir="rtl">ر. ک: ص۱۷۳ (خطرناک</span>‌<span dir="rtl">ترین مانع).</span></ref> <span dir="rtl">بر اساس احاديث اين باب، محبّت خدا، قابل جمع با محبّت دنيا نيست و تا ذرّه</span>‌<span dir="rtl">اى از غبار اين محبّت بر آينۀ دل باقى باشد، معرفت و محبّت حقيقى و کامل خدا براى انسان، امکان</span>‌<span dir="rtl">پذير نيست.</span>

<span dir="rtl">ممکن است سؤال شود که دنيا چيست و چرا محبّت آن، با محبّت خدا قابل جمع نيست؟</span>

<span dir="rtl">در جواب می</span>‌<span dir="rtl">گویم: دنيا در فرهنگ متون دينى اسلام، همین امکانات مادّى و لذايذ عادی است، ولی در صورتی که «هدف» قرار گرفته باشند نه وسیله. اگر برخوردارى از لذايذ دنيوى، مقدّمۀ رسيدن به قرب الهى و معنويت و آخرت باشد، در فرهنگ اسلام، «دنيا» شمرده نمى</span>‌<span dir="rtl">شود. چنين برخوردارى</span>‌<span dir="rtl">هايى، نه تنها مانعى براى محبّت خدا نيستند، بلکه مقدّمۀ آن نيز شمرده مى</span>‌<span dir="rtl">شوند؛ امّا همين کاميابى</span>‌<span dir="rtl">هاى مادّى، اگر هدف قرار گيرند، خطرناک</span>‌<span dir="rtl">ترين آفات معنويت و محبّت خواهند بود: {ما جَعَلَ اللهُ لِرَجُلٍ مِّن قَلبَينِ فِى جَوفِهِ؛</span><ref><span dir="rtl">احزاب: آيۀ ۴.</span></ref> <span dir="rtl">خداوند در درون يک فرد، دو دل قرار نداده</span> ‌<span dir="rtl">است). دلى که ظرف محبّت دنيا و لبريز از تاريکى</span>‌<span dir="rtl">هاى معنوى است، چگونه مى</span>‌<span dir="rtl">تواند عرش رحمان باشد و نور آسمان</span>‌<span dir="rtl">ها و زمين را در خود، جاى دهد؟ بر همين اساس است که امام العارفين، على علیه السلام مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد:</span>

<span dir="rtl">کَما أنَّ الشَّمسَ و اللَّيلَ لا يَجتَمِعانِ، کَذٰلِکَ حُبُّ اللّهِ وَ حُبُّ الدُّنيا لا يَجتَمِعانِ.</span><ref><span dir="rtl">ر. ک: ص۱۷۲ ح۳۳۶.</span></ref>

<span dir="rtl">همان گونه که خورشيد و شب، جمع نمى</span>‌<span dir="rtl">شوند، خدادوستى و دنيادوستى نيز بايد يکديگر جمع نمى</span>‌<span dir="rtl">شوند.</span>

<span dir="rtl">اجتناب از تمام اَشکال دنيادوستى، بالاترين درجۀ تقواست که اگر انسان بِدان دست يابد، به کيمياى محبّت و بالاترين درجات کمالات معنوى دست می</span>‌<span dir="rtl">يابد. امام باقر علیه السلام در بارۀ اين گروه از متّقيان و کسانى که به اين مرتبه رسيده</span>‌<span dir="rtl">اند، مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد:</span>

<span dir="rtl">قَطَعوا مَحَبَّتَهُم بِمَحَبَّةِ رَبِّهِم... وَ نَظَروا إلَى اللّهِ.</span><ref><span dir="rtl">ر. ک: ص۶۰ ح۸۹.</span></ref>

<span dir="rtl">محبّت خويش را [به دنيا] به خاطر دوستىِ خدا رها کردند... و چشم به خدا دوختند.</span>

<span id="درمان-دنيادوستى"></span>
==== <span dir="rtl">درمان دنيادوستى</span> ====

<span dir="rtl">دنيادوستى، ريشه در بيمارى</span>‌<span dir="rtl">هاى دل دارد، و گرنه دلِ سالم و قلب سليم، از محبّت دنيا خالى است. امام صادق علیه السلام در تبيين آيۀ شريف {إِلَّا مَنْ أَتَىٰ اللهَ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ؛</span><ref><span dir="rtl">شعرا: آيۀ ۸۹.</span></ref> <span dir="rtl">جز آن کس که با دلى سليم در پيشگاه الهى حاضر شود) مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد:</span>

<span dir="rtl">هُوَ القَلبُ الَّذی سَلِمَ مِن حُبِّ الدُّنيا.</span><ref><span dir="rtl">مجمع البيان: ج۷ ص۳۰۵.</span></ref>

<span dir="rtl">آن، دلى است که از محبّت دنيا فارغ است.</span>

<span dir="rtl">در اين</span> ‌<span dir="rtl">جا اين سؤال پيش مى</span>‌<span dir="rtl">آيد که: ريشۀ بيمارى</span>‌<span dir="rtl">هاى دل و سبب محبّت دنيا چيست؟</span>

<span dir="rtl">پاسخ، اين است که ريشۀ بيمارى</span>‌<span dir="rtl">هاى</span> ‌<span dir="rtl">قلب و سبب همۀ رذايل اخلاقى، خودخواهى است. بنا بر اين، براى درمان اساسى دنيادوستى، راهى جز مبارزه با خودخواهى وجود ندارد.</span>

<span dir="rtl">امام خمينى رحمه الله در اين باره، خطاب به فرزندش چنين مى</span>‌<span dir="rtl">نویسد:</span>

<span dir="rtl">فرزندم! از خودخواهى و خودبينى به در آى که اين ارث شيطان است که به واسطۀ خودبينى و خودخواهى، از امر خداى تعالى به خضوع براى ولى و صفىّ او - جلّ و علا - سر باز زد، و بدان که تمام گرفتارى</span>‌<span dir="rtl">هاى بنى</span> ‌<span dir="rtl">آدم، از اين ارث شيطانى است که اصل اصول فتنه است و شايد آيۀ شريفۀ (و قَـاتِلُوهُمْ حَتَّىٰ لَا تَکُونَ فِتْنَةٌ و يَکُونَ الدِّينُ کُلُّهُ لِلهِ)</span><ref><span dir="rtl">انفال: آیۀ ۳۹.</span></ref> <span dir="rtl">در بعضى مراحل آن، به جهاد اکبر و مقاتله با ريشۀ فتنه - که شيطان بزرگ و جنود آن است که در تمام اعماق قلوب انسان</span>‌<span dir="rtl">ها شاخه و ريشه دارند- اشاره باشد، و هر کس، براى رفع فتنه از درون و برون خويش، بايد مجاهده نمايد و اين جهاد است که اگر به پيروزى رسيد، همه چيز و همه کس اصلاح مى</span>‌<span dir="rtl">شود.</span><ref><span dir="rtl">صحيفۀ نور: ج۲۲ ص۳۷۱ و ۳۷۲.</span></ref>

<span id="رمز-خودسازى"></span>
==== <span dir="rtl">رمز خودسازى</span> ====

<span dir="rtl">در اين</span> ‌<span dir="rtl">جا، فرصت نقد و بررسى روش علماى اخلاق در مبارزه با خودخواهى و معالجۀ رذايل اخلاقى و سالم</span>‌<span dir="rtl">سازى دل از طريق ممارست بر ضدّ آنها نيست. از این رو، تنها به بحث و بررسى در بارۀ ره</span>‌<span dir="rtl">نمود مهمّ امام على علیه السلام بسنده مى</span>‌<span dir="rtl">کنيم. ايشان در بارۀ اساسى</span>‌<span dir="rtl">ترين کارى که به سالم</span>‌<span dir="rtl">سازى قلب مى</span>‌<span dir="rtl">انجامد، چنين مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد:</span>

<span dir="rtl">أصلُ صَلاحِ القَلبِ اشتِغالُهُ بِذِکرِ اللّهِ.</span><ref><span dir="rtl">غرر الحکم: ج۲ ص۴۱۵ ح۳۰۸۳، عيون الحکم و المواعظ: ص۱۲۰ ح۲۷۳۶.</span></ref>

<span dir="rtl">ریشۀ اصلاح دل، مشغول داشتن آن به ياد خداست.</span>

<span dir="rtl">اين سخن، از سخنان درخشان و برجستۀ امام على علیه السلام است. در اين کلام، امام علیه السلام دقيق</span>‌<span dir="rtl">ترين راه</span>‌ <span dir="rtl">سالم</span>‌<span dir="rtl">سازى دل و سير و سلوک إلى اللّه</span>‌ <span dir="rtl">را به کسانى که طالب اين راه هستند، نشان داده است.</span>

<span dir="rtl">بر اساس اين ره</span>‌<span dir="rtl">نمود، ياد خدا رمز خودسازى است. ياد خدا، در واقع، انسان را از خودِ حيوانى تهى مى</span>‌<span dir="rtl">کند و بدين وسيله، انسان مى</span>‌<span dir="rtl">تواند خويشتن را از رذايل اخلاقى پاک نمايد و خودِ انسانىِ خويش را بيابد و با اين دريافت، به معرفت و محبّت خدا برسد که: «مَن عَرَفَ نَفسَهُ فَقَد عَرَفَ رَبَّهُ؛</span><ref><span dir="rtl">عوالي اللآلی: ج۴ ص۱۰۲ ح۱۴۹، مصباح الشريعة: ص۳۴۳ هر دو از پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله، بحار الأنوار: ج۲ ص۳۲ ح۲۲؛ شرح نهج البلاغة، ابن أبی الحديد: ج۲۰ ص۲۹۲ ح۳۳۹ از امام علی علیه السلام.</span></ref> <span dir="rtl">هر کس خود را بشناسد، پروردگارش را شناخته</span> ‌<span dir="rtl">است».</span>

<span id="نقش-ياد-خدا-در-سازندگى-انسان"></span>
==== <span dir="rtl">نقش ياد خدا در سازندگى انسان</span> ====

<span dir="rtl">در متون دينى اسلام، به نقش «ياد خدا» در سازندگى انسان، به تفصيل، توجّه گردیده است که براى نمونه، به سه دسته از آنها اشاره مى</span>‌<span dir="rtl">کنيم:</span>

<span dir="rtl">دستۀ اوّل: متونى که به نقش ياد خدا در آفت</span>‌<span dir="rtl">زدايى و سالم</span>‌<span dir="rtl">سازى قلب، پرداخته</span>‌<span dir="rtl">اند، مانند رواياتی که از امام على علیه السلام نقل شده است.</span><ref><span dir="rtl">«ذِکرُ اللّٰهِ مَطرَدَةُ الشَّيطانِ؛ ياد خدا، بيرون رانندۀ شيطان است» (البداية و النهاية: ج۱ ص۶۴)، «ذِکرُ اللّٰه</span>‌ <span dir="rtl">رَأسُ مالِ کُلِّ مُؤمِنٍ، وَ رِبحُهُ السَّلامَةُ مِن الشَّيطانِ؛ ياد خدا، سرمايۀ هر مؤمن و سود آن، سلامت در برابر شيطان است(غرر الحکم: ج۴ ص۳۰ ح۵۱۷۱)، «ذِکرُ اللّٰه</span>‌ <span dir="rtl">دَواءُ أعلالِ النُّفوسِ؛ ياد خدا، داروى دردهاى جان</span>‌<span dir="rtl">هاست» (غرر الحکم: ج۴ ص۳۰ ح۵۱۶۹)، «و يا مَنِ اسمُهُ دَواءٌ، وَ ذِکرُهُ شِفاءٌ؛</span> ‌<span dir="rtl">اى آن که نامش دوا و يادش شفاست!» (مصباح المتهجّد: ص۸۵۰ ح۹۱۰).</span></ref>

<span dir="rtl">دستۀ دوم: متونى که بيان کنندۀ نقش ياد خدا در آرامش دل و شرح صدر، و نورانيت قلب و فکر، و ايجاد حيات و حواسّ باطنى، و رشد و تکامل معنوى اند، مانند گفتار خداوند متعال:</span>

<span dir="rtl">(ألا بِذِکرِ اللهِ تَطْمَئنُّ القُلُوبُ.</span><ref><span dir="rtl">رعد: آیۀ ۲۸.</span></ref>

<span dir="rtl">آگاه باش که دل</span>‌<span dir="rtl">ها به ياد خدا، استوار مى</span>‌<span dir="rtl">گردند).</span>

<span dir="rtl">در این بارۀ نیز روایاتی از امير مؤمنان علیه السلام نقل شده</span> ‌<span dir="rtl">است.</span><ref><span dir="rtl">«الذِّکرُ يَشرَحُ الصَّدرَ؛ ياد خدا، دل را گشايش مى</span>‌<span dir="rtl">دهد» (غرر الحکم: ج۱ ص۲۱۰ ح۸۳۵)، «دَوامُ الذِّکرِ يُنيرُ القَلبَ وَ الفِکرَ؛ ياد مداوم خدا، دل و انديشه را درخشان مى</span>‌<span dir="rtl">کند» (غرر الحکم: ج۴ ص۲۱ ح۵۱۴۴)، «مَن</span> <span dir="rtl"><br />
ذَکَرَ اللّهَ سُبحانَهُ أحيا قَلبَهُ وَ نَوَّرَ عَقلَهُ وَ لُبَّهُ؛ آن که خدا را ياد کند، يادِ خدا دلش را زنده مى</span>‌<span dir="rtl">دارد و عقلش را درخشان مى</span>‌<span dir="rtl">کند» (غرر الحکم: ج۵ ص۳۸۷ ح۸۸۷۶)، «إنَّ اللّهَ سُبحانَهُ جَعَلَ الذِّکرَ جِلاءً لِلقُلوبِ، تَسمَعُ بِهِ بَعدَ الوَقرَةِ، وَ تُبصِرُ بِهِ بَعدَ العَشوَةِ، وَ تَنقادُ بِهِ بَعدَ المُعانَدَة؛ خداوند سبحان، ياد خود را مايۀ صفاى دل</span>‌<span dir="rtl">ها قرار داده</span>‌ <span dir="rtl">است، که پس از ناشنيدن، بِدان مى</span>‌<span dir="rtl">شوند و در پى ناديدن، بِدان مى</span>‌<span dir="rtl">بينند و پس از سرپيچى، بِدان پيروى مى</span>‌<span dir="rtl">کنند» (نهج البلاغة: خطبۀ ۲۲۲) و «مُداوَمَةُ الذِّکرِ قوتُ الأَرواحِ، وَ مِفتاحُ الفَلاحِ؛ تداوم ياد خدا، نيروى جان</span>‌<span dir="rtl">ها و کليد رستگارى است» (غرر الحکم: ج۶ ص۱۳۷ ح۹۸۳۲).</span></ref>

<span dir="rtl">دستۀ سوم: متونى که اُنس با خدا، هم</span>‌<span dir="rtl">نشينى با او و عشق و محبّت او را ثمرۀ ياد خدا مى</span>‌<span dir="rtl">دانند، مانند آنچه از پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله و امام علی علیه السلام نقل شده</span> ‌<span dir="rtl">است.</span><ref><span dir="rtl">پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: «مَن أکثَرَ ذِکرَ اللهِ عز وجل أحَبَّهُ اللّٰه؛ آن که فراوان ياد خدا کند، خدا او را دوست خواهد داشت» (الکافی: ج۲ ص۵۰۰ ح۳)، امام علی علیه السلام: «الذِّکرُ مِفتاحُ الاُنسِ؛ ياد خدا، کليد اُنس است» (ر. ک: ص۶۰ ح۸۵) و «ذِکرُ اللهِ قوتُ النُّفوسِ، وَ مُجالَسَةُ المَحبوبِ؛ ياد خدا، نيروى جان</span>‌<span dir="rtl">ها و هم</span>‌<span dir="rtl">نشينى با محبوب است» (ر.ک: ص۶۰ ح۸۷).</span></ref>

<span dir="rtl">بر اساس اين متون، ياد خدا در نخستين گام سلوک به سوى او، آينۀ دل را از زنگار اخلاق و اعمال ناشايست، پاک مى</span>‌<span dir="rtl">کند و در گام دوم، آمادگى آن را براى انعکاس معارف شهودى تقويت مى</span>‌<span dir="rtl">نمايد و در گام سوم، کيمياى عشق و محبّتِ دادار يگانۀ هستى را به سالک، اهدا مى</span>‌<span dir="rtl">نمايد.</span>

<span dir="rtl">با عنايت به اين آثار و برکات عظيم و نقش کليدىِ ياد خدا در سازندگى انسان و جامعۀ توحيدى است که قرآن کريم و احاديث اسلامى، مکرّر بر کثرتِ ذکر، بلکه تداوم آن، تأکيد دارند. خداوند سبحان مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد:</span>

<span dir="rtl">(يَأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ اذْکُرُواْ اللهَ ذِکْرًا کَثِيرًا * و سَبِّحُوهُ بُکْرَةً و أَصِيلاً.</span><ref><span dir="rtl">احزاب: آيۀ ۴۱ - ۴۲.</span></ref>

‌<span dir="rtl">اى آنان که ايمان آورده</span>‌<span dir="rtl">ايد! خدا را فراوان ياد کنيد * و او را سحرگاهان و شامگاهان تسبيح گوييد).</span>

<span dir="rtl">(فَإِذَا قَضَيْتُمُ الصَّلَوةَ فَاذْکُرُواْ اللهَ</span> ‌<span dir="rtl">قِيامًا و قُعُودًا و عَلَى جُنُوبِکُمْ.</span><ref><span dir="rtl">نساء: آيۀ ۱۰۳.</span></ref>

<span dir="rtl">آن گاه که نماز را به پايان رسانديد، ايستاده و نشسته و بر پهلو ياد خدا کنيد).</span>

<span dir="rtl">امام صادق علیه السلام نيز مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد:</span>

<span dir="rtl">ما مِن شَیءٍ إلّا وَ لَهُ حَدٌّ يَنتَهی إلَيهِ، إلّا الذِّکرَ فَلَيسَ لَهُ حَدٌّ يَنتَهی إلَيهِ.</span><ref><span dir="rtl">الکافی: ج۲ ص۴۹۸ ح۱.</span></ref>

<span dir="rtl">هر چيزى را حدّى است که بِدان پايان مى</span>‌<span dir="rtl">يابد، جز ذکر (ياد خدا) که حدّى ندارد تا بِدان، پايان گيرد.</span>

<span dir="rtl">سپس، اين آيه را برخواند:</span>

<span dir="rtl">(يٰا أَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ اذْکُرُواْ اللهَ ذِکْرًا کَثِيرًا.</span><ref><span dir="rtl">احزاب: آيۀ ۴۱.</span></ref>

‌<span dir="rtl">اى آنانى که ايمان آورديد! خداوند را بسيار ياد کنيد).</span>

<span id="دو-نکتۀ-مهم"></span>
==== <span dir="rtl">دو نکتۀ مهم</span> ====

<span dir="rtl">در اين</span>‌ <span dir="rtl">جا توجّه به دو نکته مهم، ضرورى است:</span>

<span dir="rtl">یک. آنچه موجب بروز و ظهور آثار ذکر در تخليه و تجليۀ قلب و رسيدن به معرفت شهودى و محبّت خداست، تداوم ذکر است، چنان</span> ‌<span dir="rtl">که در بسيارى از متون پیشین به آن تصريح شده</span> ‌<span dir="rtl">است. ذکرى که تداوم ندارد و بر قلب غلبه نمى</span>‌<span dir="rtl">کند، نمى</span>‌<span dir="rtl">تواند موجب حرکت انسان به سوى کمال مطلق باشد.</span>

<span dir="rtl">فقيه سالک و محدّث عارف، ملّا محسن فيض کاشانى رحمه الله، در هجدهمين ره</span>‌<span dir="rtl">نمود از بيست و پنج ره</span>‌<span dir="rtl">نمودى که در رسالۀ زاد السالک در پاسخِ نامۀ يکى از فُضلاى عصر خويش در بارۀ کيفيت سلوک راه حق ارائه کرده است، مى</span>‌<span dir="rtl">گويد:</span>

<span dir="rtl">قدرى از اذکار و دعوات را وردِ خود ساختن در اوقات معيّنه، خصوصاً بعد از نمازهاى فريضه، و اگر تواند که اکثر اوقات، زبان را مشغول ذکر حق دارد - و اگر چه جوارح در کارهاى ديگر مصروف باشد -، زهى سعادت!</span>

<span dir="rtl">از حضرت امام محمّد باقر علیه السلام منقول است که زبان مبارک ايشان در اکثر اوقات، تَر بوده است به کلمۀ طيّبۀ: «لا إله إلّا اللّه». اگر چيزى مى</span>‌<span dir="rtl">خورده</span>‌<span dir="rtl">اند و اگر سخن مى</span>‌<span dir="rtl">گفته</span>‌<span dir="rtl">اند و اگر راه مى</span>‌<span dir="rtl">رفته</span>‌<span dir="rtl">اند، إلى غير ذلک.</span><ref><span dir="rtl">متن حديث، از امام صادق علیه السلام و بدين شرح است: «و کانَ أبى کَثير الذِّکرِ، لَقَد کُنتُ أمشی مَعَهُ وَ إنَّهُ لَيَذکُرُ اللهَ، و آکُلُ مَعَهُ الطَّعامَ وَ إنَّهُ لَيَذکُرُ اللهَ، وَ لَقَد کانَ يُحَدِّثُ القَومَ وَ ما يَشغَلُهُ ذٰلِکَ عَن ذِکرِ اللهِ، وَ کُنتُ أرىٰ لِسانَهُ لازِقاً بِحَنَکِهِ يَقولُ: لا إلٰهَ إلَّا اللهُ؛ پدرم بسيار ذکرگو بود. در کنارش راه مى</span>‌<span dir="rtl">رفتم و او ياد خدا مى</span>‌<span dir="rtl">کرد. با او بر سر سفره مى</span>‌<span dir="rtl">نشستم و او ياد خدا مى</span>‌<span dir="rtl">کرد. با مردم سخن مى</span>‌<span dir="rtl">گفت؛ ولى اين کار، وى را از ياد خدا باز نمى</span>‌<span dir="rtl">داشت و مى</span>‌<span dir="rtl">ديدم که زبانش از تکرار &quot; لا إلهَ إلَّا الله&quot; به کامش مى</span>‌<span dir="rtl">چسبيد» (الکافی: ج۲ ص۴۹۸ ح۱).</span></ref> <span dir="rtl">چه اين، مُمِدّ و مُعاونى قوى است هر سالک را.</span>

<span dir="rtl">و اگر ذکر قلبى را نيز مُقارنِ ذکر لسانى سازد، به اندک زمانى فتوح بسيار رو مى</span>‌<span dir="rtl">دهد.</span>

<span dir="rtl">تا مى</span>‌<span dir="rtl">تواند، سعى نمايد که دم به دم متذکّر حق</span> ‌<span dir="rtl">بوده باشد، تا غافل نشود که هيچ امرى به اين نمى</span>‌<span dir="rtl">رسد در سلوک، و اين، مددى است قوى در ترک مخالفت حق - سبحانه - به معاصى.</span><ref><span dir="rtl">ده رساله، فیض کاشانی: ص۸۶ (رسالۀ زاد السالک).</span></ref> <span dir="rtl"></span>

<span dir="rtl">دو. حقيقت «ذکر»، احساس حضور در محضر حق تعالى است؛ احساسى که انسان را به مسئوليت</span>‌<span dir="rtl">هاى فردى و اجتماعى وادار نمايد. هر قدر اين احساس در انسان تقويت شود، ذکر، واقعيّت بيشترى پيدا مى</span>‌<span dir="rtl">کند و آثار و برکات افزون</span>‌<span dir="rtl">ترى دارد. تداوم ذکر، بدين معنا بسيار دشوار است. يکى از اصحاب امام صادق علیه السلام نقل مى</span>‌<span dir="rtl">کند که:</span>

<span dir="rtl">قال أبو عَبدِ اللّهِ</span>‌ <span dir="rtl">علیه السلام: أ لا اُخبِرُکَ بِأَشَدِّ ما فَرَضَ اللّهُ عز وجل عَلىٰ خَلقِهِ؟، قُلتُ: بَلىٰ. قالَ: إنصافُ النَّاسِ مِن نَفسِکَ، و مُواساتُکَ أخاکَ، و ذِکرُ اللّهِ في کُل مَوطِنٍ. أما إنّي لا أقولُ: «سُبحَانَ اللّهِ، وَ الحَمدُ لِلهِ، وَ لا إِلٰهَ إلَّا اللّهُ، وَ اللّهُ أکبَرُ»، وَ إن کانَ هٰذا مِن ذاکَ، وَ لٰکِن ذِکرُ اللّهِ عز وجل فی کُلِّ مَوطِنٍ إذا هَجَمتَ عَلىٰ طاعَةٍ أو عَلَىٰ مَعصِيَةٍ.</span><ref><span dir="rtl">الکافی: ج۲ ص۱۴۵ ح۸.</span></ref>

<span dir="rtl">امام صادق علیه السلام پرسيد: «آيا از سخت</span>‌<span dir="rtl">ترين چيزهايى که خداوند عز وجل آنها را واجب کرده است، آگاهت نسازم؟». گفتم: چرا. فرمود: «انصاف تو با ديگران و همدردى</span>‌<span dir="rtl">ات با برادران و ياد کردن خدا در همه جا. بدان که منظورم از ياد کردن خدا، گفتن ‍&quot;سبحان اللّه</span>‌<span dir="rtl">، و الحمد للّه</span>‌<span dir="rtl">، و لا إلٰه إلّا اللّهُ، و اللّهُ أکبر&quot; نيست، گرچه اين نيز ياد خداست؛ بلکه مقصودم ياد کردن خدا در هر جايى است که بر اطاعت و يا معصيت او تصميم مى</span>‌<span dir="rtl">گيرى».</span>

<span id="کاملترين-مصداق-ذکر"></span>
==== <span dir="rtl">کامل</span>‌<span dir="rtl">ترين مصداق ذکر</span> ====

<span dir="rtl">نماز، کامل</span>‌<span dir="rtl">ترين مصداق ذکر (ياد خدا) است و آيۀ شريف (أَقِمِ الصَّلَوةَ لِذِکْرِى؛</span><ref><span dir="rtl">طه: آیۀ ۱۴.</span></ref> <span dir="rtl">نماز را براى ياد کردنِ من به</span> ‌<span dir="rtl">پا دار) به همين نکتۀ ظريف، اشارت دارد. نماز اگر با آداب و شرايط آن (بويژه حضور قلب) انجام شود، در گام اوّل، دل را از همۀ زشتى</span>‌<span dir="rtl">ها و آلودگى</span>‌<span dir="rtl">ها پاک مى</span>‌<span dir="rtl">کند، همان</span> ‌<span dir="rtl">طور که خداوند سبحان مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد: (إِنَّ الصَّلَوةَ تَنْهَى عَنِ الْفَحْشَآءِ و الْمُنکَرِ؛</span><ref><span dir="rtl">عنکبوت: آیۀ ۴۵.</span></ref> <span dir="rtl">همانا نماز، از گناه و خطا باز مى</span>‌<span dir="rtl">دارد) و با پاک شدن از آلودگى</span>‌<span dir="rtl">ها، انسان به صفت تقوا متّصف مى</span>‌<span dir="rtl">گردد و در گام دوم، انسان را به بساط قرب و اُنس و محبّت خداوند متعال مى</span>‌<span dir="rtl">رساند، چنان</span> ‌<span dir="rtl">که پیامبر اکرم صلی اللّه علیه وآله مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد:</span>

<span dir="rtl">الصَّلاةُ قُربانُ کُلِّ تَقیٍّ.</span><ref><span dir="rtl">الجعفريّات: ص۳۲ عن الإمام الکاظم عن آبائه علیهم السلام، الکافي: ج۳ ص۲۶۵ ح۶ عن الإمام الرضا علیه السلام، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۶۰ ح۱۳۸، مسند الشهاب: ج۱ ص۱۸۱ ح۲۶۵ عن الإمام علیّ علیه السلام عنه صلی اللّه علیه وآله.</span></ref>

<span dir="rtl">نماز، وسیلۀ تقرّب هر پرهيزگار است.</span>

<span dir="rtl">بنا بر اين، نماز، بهترين وسيله براى خودسازى و سازندگى و ساختن جامعۀ توحيدى و مبتنى بر محبّت خداست. به همين دلیل، پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله از آن به عنوان بهترين آیین دینی(خَيرُ مَوضوع)</span><ref><span dir="rtl">الخصال: ص۵۲۳ ح۱۳، معانی الأخبار: ص۳۳۳ ح۱، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۷۰ ح۱؛ مسند ابن حنبل:<br />
ج۸ ص۱۳۰ ح۲۱۶۰۲ نحوه.</span></ref> <span dir="rtl">ياد مى</span>‌<span dir="rtl">کند. امام صادق علیه السلام نیز در بارۀ ارزش نماز و نقش آن در سازندگى انسان مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد:</span>

<span dir="rtl">ما مِن شَیءٍ بَعدَ المَعرِفَةِ تَعدِلُ هٰذِهِ الصَّلاةَ.</span><ref><span dir="rtl">الکافی: ج۳ ص۲۶۴ ح۱، الأمالى، طوسى: ص۶۹۴ ح۱۴۷، إرشاد القلوب: ص۱۴۵، بحار الأنوار: ج۲۷ ص۲۰۲ ح۷۱.</span></ref>

<span dir="rtl">پس از شناخت [خدا]، هيچ چيزى هم</span>‌<span dir="rtl">پايۀ نماز نيست.</span>

<span dir="rtl">از اين رو، امام خمينى رحمه الله در وصيّت</span>‌<span dir="rtl">نامۀ اخلاقى خود، پس از آن که خودخواهى و خودبينى را ريشۀ همۀ فتنه</span>‌<span dir="rtl">ها و گرفتارى</span>‌<span dir="rtl">هاى بنى</span> ‌<span dir="rtl">آدم مى</span>‌<span dir="rtl">خواند و جهاد براى قطع اين ريشه را جهاد اکبر مى</span>‌<span dir="rtl">نامد و پيروزى در اين جهاد را مايۀ اصلاح همه چيز و همه کس تعريف مى</span>‌<span dir="rtl">کند، تأکيد مى</span>‌<span dir="rtl">نمايد که راه رسيدن به اين پيروزى، پس از استمداد از خداوند متعال، نماز است. متن نوشتۀ امام، خطاب به فرزندش چنين است:</span>

<span dir="rtl">پسرم! سعى کن که به اين پيروزى دست يابى، يا دست</span> ‌<span dir="rtl">کم به بعض مراحل آن، همّت کن و از هواهاى نفسانيّه که حد و حصر ندارد، بکاه و از خداى متعال - جلّ و علا - استمداد کن که بى مدد او، کسى به جايى نرسد و نماز، اين معراج عارفان و سفر عاشقان، راه وصول به اين مقصد است و اگر توفيق يابى و يابيم به تحقّق يک رکعتِ آن و مشاهدۀ انوار مکنون در آن و اسرار مرموز آن، و لو به قدر طاقت خويش، شمّه</span>‌<span dir="rtl">اى از مقصد و مقصود اولياى خدا را استشمام نموده</span>‌<span dir="rtl">ايم و دورنمايى از صَلاتِ معراج سيّد انبياى عرفا - عليه و عليهم و على آله الصلاة و السّلام - را مشاهده کرده</span>‌<span dir="rtl">ايم که خداوند منّان، ما و شما را به اين نعمت بزرگ، منّت نهد!</span><ref><span dir="rtl">صحيفۀ نور: ج۲۲ ص۳۷۲.</span></ref>

<span id="دو-شرط-اصلى-نماز-کامل"></span>
==== <span dir="rtl">دو شرط اصلى نماز کامل</span> ====

<span dir="rtl">بهره</span>‌<span dir="rtl">گيرى کامل از آثار و برکات نماز در سير و سلوک إلى اللّٰه</span>‌<span dir="rtl">، دو شرط اصلى دارد:</span>

<span dir="rtl">یک. تمسّک و توسّل به پیامبر صلی اللّه علیه وآله و اهل بيت علیهم السلام: راه توحيد و معرفت و محبّت خداوند متعال، راهى است بس دشوار و صعب</span> ‌<span dir="rtl">العبور که طى کردن آن بدون چراغ و راه</span>‌<span dir="rtl">نما و تمسّک به ولايت و بهره</span>‌<span dir="rtl">گيرى از شفاعتِ وسايلى که خداوند متعال براى تقرّب به خود معيّن فرموده است</span><ref><span dir="rtl">اشاره است به آيۀ (يَـأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ اتَّقُواْ اللهَ وَابْتَغُواْ إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ وَ جَاهِدُواْ فِى سَبِيلِهِ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ) (مائده: آیۀ ۳۵).</span></ref> <span dir="rtl">و ورود از درى که خداوند متعال براى گام نهادن بر بساط قرب خود مشخص کرده</span>‌ <span dir="rtl">است،</span><ref><span dir="rtl">ر. ک: اهل بيت علیهم السلام در قرآن و حديث: ص۳۵۴ ح۳۱۹ - ۳۲۲.</span></ref> <span dir="rtl">امکان</span>‌<span dir="rtl">پذير نيست. از این رو، در زيارت امامان اهل بيت علیهم السلام مى</span>‌<span dir="rtl">گوييم:</span>

<span dir="rtl">مَن أرادَ اللّهَ بَدَأَ بِکُم، وَ مَن وَحَّدَهُ قَبِلَ عَنکُم، وَ مَن قَصَدَهُ تَوَجَّهَ بِکُم.</span><ref><span dir="rtl">کتاب من لا يحضره الفقيه: ج۲ ص۶۱۵ ح۳۲۱۳.</span></ref>

<span dir="rtl">هر که خدا را بخواهد، از شما مى</span>‌<span dir="rtl">آغازد و هر که او را به يگانگى بشناسد، از شما پذيرفته</span>‌ <span dir="rtl">است و هر که قصدِ او کند، به شما روى مى</span>‌<span dir="rtl">آورد.</span>

<span dir="rtl">بر همين اساس، امام صادق علیه السلام براى دستيابى به حقيقت نماز و بهره</span>‌<span dir="rtl">گيرى کامل از اين بهترين وسيلۀ سلوک إلى اللّه</span>‌<span dir="rtl">، مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد:</span>

<span dir="rtl">إذا قُمتَ إلَى الصَّلاةِ فَقُل: اللّهُمَّ إنّی اُقَدِّمُ إلَيکَ مُحَمَّداً صلی اللّه علیه وآله بَينَ يَدَي حاجَتی، وَ أتَوَجَّهُ بِهِ إلَيکَ، فَاجْعَلنی بِهِ وَجيها عِندَکَ فِی الدُّنيَا وَ الآخِرَةِ وَ مِنَ المُقَرَّبينَ، اِجعَل صَلاتی بِهِ مَقبولَةً، وَ ذَنبی بِهِ مَغفورا، و دُعَائی بِهِ مُستَجاباً، إنَّکَ أنتَ الغَفورُ الرَّحيمُ.</span><ref><span dir="rtl">الکافى: ج۳ ص۳۰۹ ح۳.</span></ref>

<span dir="rtl">هر گاه به نماز ايستادى، بگو: خداوندا! من، محمّد صلی اللّه علیه وآله را براى بر آوردن حاجتم به درگاهت مى</span>‌<span dir="rtl">آورم و به وسيلۀ او به تو روى مى</span>‌<span dir="rtl">آورم. پس به حقّ او، مرا در دنيا و آخرت، نزدت آبرومند و از مقرّبان قرار ده. به حقّ او، نمازم را مقبول، گناهم را آمرزيده و دعايم را مستجاب قرار ده که تويى بخشايندۀ مهربان.</span>

<span dir="rtl">دو. احسان به خلق: يکى از شرايط مهمّ پذيرفته شدن نماز و بهره</span>‌<span dir="rtl">گيرى از آثار و انوار و برکات آن که در متون اسلامى بر آن تأکيد شده، زکات است. قرآن کريم در کنار نماز، مردم را به پرداختن زکات دعوت کرده</span>‌ <span dir="rtl">است. امام رضا علیه السلام در بارۀ راز اين اقتران مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد:</span>

<span dir="rtl">إنَّ اللّهَ</span>‌ <span dir="rtl">عز وجل أمَرَ بِثَلاثَةٍ مَقرونٌ بِها ثَلاثَةٌ اُخرىٰ: أمَرَ بِالصَّلاةِ وَ الزَّکاةِ؛ فَمَن صَلّى وَ لَم يُزَکِّ لَم تُقبَل صَلاتُهُ.…</span><ref><span dir="rtl">الخصال: ص۱۵۶ ح۱۹۶.</span></ref>

<span dir="rtl">خداوند عز وجل سه چيز را قرين سه چيز ديگر قرار داد: به نماز و زکات فرمان داد. پس هر که نماز بخواند، امّا زکات نپردازد، نمازش پذيرفته نمى</span>‌<span dir="rtl">شود.…</span>

<span dir="rtl">نقش پرداخت زکات در بهره</span>‌<span dir="rtl">گيرى از آثار نماز، تا آن جاست که امام صادق علیه السلام مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد:</span>

<span dir="rtl">لا صَلاةَ لِمَن لا زَکاةَ لَهُ.</span><ref><span dir="rtl">مشکاة الأنوار: ص۴۶ ح۲۱۲.</span></ref>

<span dir="rtl">هر که زکات نپردازد، او را نمازى [پذيرفته] نيست.</span>

<span dir="rtl">زکات در مفهوم عامّ خود، شامل تمام حقوق مالى شرعى، اعم از واجب و مستحب است. در اين باره در حديثى آمده است:</span>

<span dir="rtl">سُئِلَ الصّادقُ علیه السلام: فی کَم تَجِبُ الزَّکاةُ مِنَ المالِ؟ فَقالَ علیه السلام: الزَّکاةَ الظّاهِرَةَ أم الباطِنَةَ تُريدُ؟. قالَ: اُريدُهُما جَميعاً. فَقالَ: أمَّا الظّاهِرَةُ فَفی کُلِّ ألفٍ خَمسَةٌ و عِشرونَ دِرهَماً، وَ أمَّا الباطِنَةُ فَلا تستَأثِر عَلىٰ أخيکَ بِما هُوَ أحوَجُ إلَيکَ مِنکَ.</span><ref><span dir="rtl">معانى الأخبار: ص۱۵۳ ح۱.</span></ref>

<span dir="rtl">کسى از امام صادق علیه السلام پرسيد: حدّ نِصاب مالى در زکات چيست؟ امام فرمود: «مقصودت، زکات ظاهرى است يا باطنى؟». گفت: هر دو را مى</span>‌<span dir="rtl">پرسم. فرمود: «زکات ظاهرى، در هر هزار درهمى، بيست و پنج درهم است؛ امّا زکات باطنى، آن است که آنچه را برادرت بِدان نيازمندتر است، ويژۀ خود نکنى».</span>

<span dir="rtl">بر اين اساس، مى</span>‌<span dir="rtl">توان گفت که همه گونه احسان به خلق، براى خدا، شرط کمالِ بهره</span>‌<span dir="rtl">گيرى از برکات هر نوع ذکر و در رأس آن، نماز است.</span>

<span dir="rtl">خدمت به مردم، تا آن جا در تکامل انسان نقش دارد که پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله خدمت</span>‌<span dir="rtl">گزاران مردم را بهترينِ مردم مى</span>‌<span dir="rtl">نامد و در اين باره مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد:</span>

<span dir="rtl">خَيرُ النّاسِ مَنِ انتَفَعَ بِهِ النّاسُ.</span><ref><span dir="rtl">کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۴ ص۳۹۶ ح۵۸۴۰.</span></ref>

<span dir="rtl">بهترينِ مردم، کسى است که مردم از او بهره برند.</span>

<span dir="rtl">امام على علیه السلام نیز احسان را در کنار اطاعت خداوند متعال، حکمت خلقت انسان، مطرح مى</span>‌<span dir="rtl">کند و مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد:</span>

<span dir="rtl">بِتَقوَى اللّهِ اُمِرتُم، و لِلإِحسانِ وَ الطّاعَةِ خُلِقتُم.</span><ref><span dir="rtl">وقعة صفّين: ص۱۰ عن سليمان بن المغيرة عن الإمام زين العابدين علیه السلام.</span></ref>

<span dir="rtl">به پَروا کردن از خدا فرمان يافتيد و براى احسان [به خلق] و اطاعت [از خدا]، آفريده شديد.</span>

<span dir="rtl">اصولاً همان طور که امام خمينى بیان داشته،</span><ref><span dir="rtl">در وصيّت</span>‌<span dir="rtl">نامۀ اخلاقى امام خمینی رحمه الله به فرزندش آمده</span> ‌<span dir="rtl">است: «پسرم! از بار مسئوليت انسانى که خدمت به حق در صورت خدمت به خلق است، شانه خالى مکن...» (صحيفۀ نور: ج۲۲ ص۳۵۹).</span></ref> <span dir="rtl">خدمت به خلق، در واقع، خدمت به خدا و عبادت اجتماعى است و هر چه انسان به خلق، خصوصاً مردم محروم، بيشتر خدمت کند، به خالق، نزديک</span>‌<span dir="rtl">تر مى</span>‌<span dir="rtl">شود و به بساط اُنس و قرب و محبّت او بهتر راه مى</span>‌<span dir="rtl">يابد، چنان</span>‌ <span dir="rtl">که در حديث قدسى آمده</span>‌ <span dir="rtl">است:</span>

<span dir="rtl">يا أحمَدُ، مَحَبَّتی مَحَبَّةُ الفُقَراءِ.</span><ref><span dir="rtl">ر. ک: ص۳۶۶ ح۸۱۲.</span></ref>

<span dir="rtl">ای احمد! دوستىِ من، به دوست داشتنِ فقيران است.</span>

<span id="جمعبندى"></span>
==== <span dir="rtl">جمع</span>‌<span dir="rtl">بندى</span> ====

<span dir="rtl">همۀ گفتنی</span>‌<span dir="rtl">ها در بارۀ راه رسيدن به معرفت شهودى و محبّت خدا در پنج نکته خلاصه مى</span>‌<span dir="rtl">شود:</span>

<span dir="rtl">۱. توجّه همیشگی به حضور در محضر حق تعالى؛</span>

<span dir="rtl">۲. اهتمام به نمازِ کامل و با حضور قلب؛</span>

<span dir="rtl">۳. استمداد از خداوند متعال؛</span>

<span dir="rtl">۴. تمسّک و توسّل به پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله اهل بيت علیهم السلام؛</span>

<span dir="rtl">۵. خدمت خالصانه به خلق خدا.</span>

<span id="الفصل-الثالث-مبادئ-التحبب-إلى-الله"></span>
== <span dir="rtl">الفَصلُ الثّالِث: مَبادِئُ التَّحَبُّبِ إِلَى اللهِ</span> ==

<span dir="rtl">فصل سوم</span><span dir="rtl">: خاستگاه محبوبیّت در نزد خدا</span>

<span id="التوحيد-و-الإيمان-بالله"></span>
=== <span dir="rtl">۳ / ۱: التَّوحيدُ وَ الإِيمانُ بِاللّٰهِ</span> ===

<span dir="rtl">۳ / ۱</span><span dir="rtl">: توحید و ایمان به خداوند</span>

<ol start="115" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: اللّٰهُمَّ إِنّي أطَعتُكَ في أحَبِّ الأَشياءِ إِلَيكَ وَ هُوَ التَّوحيدُ، وَ لَم أعصِكَ في أبغَضِ الأَشياءِ إِلَيكَ وَ هُوَ الكُفرُ، فَاغفِر لي ما بَينَهُما، يا مَن إِلَيهِ مَفَرّي، آمِنّي مِمّا فَزِعتُ مِنهُ إِلَيكَ.</span><ref><p><span dir="rtl">المصباح للكفعمي: ص۳۸۷.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="115" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوندا! من در توحید که محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترین چیز نزد توست، اطاعتت کردم و در کفر که مبغوض</span>‌<span dir="rtl">ترین چیز نزد توست، نافرمانی</span>‌<span dir="rtl">ات نکردم. پس آنچه را که بین توحید و کفر است، بر من ببخشای.</span> ‌<span dir="rtl">ای آن که به سوی او می</span>‌<span dir="rtl">گریزم! مرا ایمنی ده در آنچه از آن به تو پناه برده</span>‌<span dir="rtl">ام.</span></li></ol>

 

<ol start="116" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الحسن عليه السلام: إِلٰهي! أطَعتُكَ - وَ لَكَ المِنَّةُ عَلَيَّ - في أحَبِّ الأَشياءِ إِلَيكَ؛ الإِيمانِ بِكَ وَ التَّصديقِ بِرَسولِكَ، وَ لَم أعصِكَ في أبغَضِ</span>‌<span dir="rtl">الأَشياءِ إِلَيكَ؛ الشِّركِ بِكَ</span>‌ <span dir="rtl">وَ التَّكذيبِ بِرَسولِكَ، فَاغفِر لي ما بَينَهُما يا أرحَمَ</span> ‌<span dir="rtl">الرّاحِمينَ.</span><ref><p><span dir="rtl">مُهج الدعوات: ص۱۸۲، بحار الأنوار: ج۹۴ ص۱۹۰ ح۳ نقلاً عن الكتاب العتيق الغروي.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="116" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام حسن علیه السلام: بار الها! در مورد محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترين چيزها در نزدت - يعنى ايمان به تو و تصديق پيامبرت - تو را فرمان بردم، گرچه در آن نيز تو بر من منّت دارى، و در مورد دشمن</span>‌<span dir="rtl">ترين چيزها در نزدت - يعنى شرک ورزيدن به تو و تکذيب پيامبرت - تو را نافرمانى نکردم. پس،</span> ‌<span dir="rtl">اى مهربان</span>‌<span dir="rtl">ترينِ مهربانان! آنچه را ميان اين دو است، بر من ببخش.</span></li></ol>

 

<ol start="117" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: ما مِن شَيءٍ أَحَبَّ إِلَى اللهِ مِنَ الإِيمانِ بِهِ وَ تَركِ ما أمَرَ بِتَركِهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">مكارم الأخلاق: ج۲ ص۳۶۸ ح۲۶۶۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="117" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: چيزى دوست داشتنى</span>‌<span dir="rtl">تر از ايمان به خدا و ترک هر چه خدا به ترک آن دستور داده، نيست.</span></li></ol>

<span id="التوبة"></span>
=== <span dir="rtl">۳ / ۲: التَّوبَةُ</span> ===

<span dir="rtl">۳ / ۲</span><span dir="rtl">: توبه</span>

<span dir="rtl">الكتاب</span>

<span dir="rtl">قرآن</span>

<span dir="rtl">(إِنَّ اللهَ يُحِبُّ التَّوَّابِينَ وَ يُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِينَ).</span><ref><span dir="rtl">البقرة: ۲۲۲.</span></ref>

<span dir="rtl">(همانا خداوند، توبه</span> ‌<span dir="rtl">کنندگان را دوست دارد و پاکيزگان را دوست دارد).</span>

<span dir="rtl">الحديث</span>

<span dir="rtl">حدیث</span>

<ol start="118" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ تَعالیٰ يُحِبُّ الشّابَّ التّائِبَ.</span><ref><p><span dir="rtl">الجامع الصغير: ج۱ ص۲۸۵ ح۱۸۶۶، كنز العمّال‌: ج۴ ص۲۰۹ ح۱۰۱۸۵ كلاهما نقلاً عن أبي الشيخ عن أنس.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="118" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند متعال، جوانِ توبه</span>‌<span dir="rtl">کار را دوست دارد.</span></li></ol>

 

<ol start="119" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ العَبدَ المُؤمِنَ المُفَتَّنَ التَّوّابَ</span><ref><p><span dir="rtl">المُفَتَّن التَّوّاب: أي الممتَحَن بالذنب ثمّ یتوب (مجمع البحرین: ج۳ ص۱۳۶۱ «فتن»).</span></p></ref><span dir="rtl">.</span><ref><p><span dir="rtl">مسند ابن حنبل: ج۱ ص۱۷۴ ح۶۰۵ عن الإمام عليّ عليه السلام؛ الكافي: ج۲ ص۴۳۲ ح۴، الزهد للحسين بن سعيد: ص۱۴۱ ح۱۹۵ كلاهما عن أبي بصير عن الإمام الصادق عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۶ ص۳۹ ح۶۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="119" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، بندۀ مؤمنِ گنهکار توبه</span>‌<span dir="rtl">کار را دوست دارد.</span></li></ol>

 

<ol start="120" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: لَيسَ شَيءٌ أَحَبَّ إِلَى اللهِ مِن مُؤمِنٍ تائِبٍ أو مُؤمِنَةٍ تائِبَةٍ.</span><ref><p><span dir="rtl">عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج۲ ص۲۹ ح۳۳، صحيفة الإمام الرضا عليه السلام: ص۹۴ ح۲۷ كلاهما عن أحمد بن عامر الطائي عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج۶۷ ص۷۲ ح۴۱؛ تفسير القرطبي: ج۳ ص۲۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="120" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هيچ چيز نزد خدا، دوست داشتنى</span>‌<span dir="rtl">تر از مرد يا زن مؤمنِ توبه</span> ‌<span dir="rtl">کننده نيست.</span></li></ol>

 

<ol start="121" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: توبوا إِلَى اللهِ عزّ وجلّ وَ ادْخُلوا في مَحَبَّتِهِ؛ فَإِنَّ اللهَ يُحِبُّ التَّوّابينَ وَ يُحِبُّ المُتَطَهِّرينَ، وَ المُؤمِنُ تَوّابٌ.</span><ref><p><span dir="rtl">الخصال: ص۶۲۳ ح۱۰ عن أبي بصير و محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، تحف العقول: ص۱۱۳ نحوه، بحار الأنوار: ج۶ ص۲۱ ح۱۴ و راجع الكافی: ج۶ ص۴۳۵ ح۹.</span></p></ref> <span dir="rtl"></span></li></ol>

 

<ol start="121" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: به درگاه خداوند عز وجل توبه بَريد و به محبّت او در آييد؛ زيرا خداوند عز وجل توبه</span> ‌<span dir="rtl">کنندگان را دوست دارد و پاکيزگان را [نيز] دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارد، و مؤمن، بسيار توبه</span> ‌<span dir="rtl">کننده است.</span></li></ol>

 

<ol start="122" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الكافي عن أبي بَصيرٍ: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللهِ عليه السلام: (يَـٰأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ تُوبُواْ إِلَى ٱللهِ تَوْبَةً نَّصُوحاً)</span><ref><p><span dir="rtl">التحريم: ۸.</span></p></ref><span dir="rtl">؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ: هُوَ الذَّنبُ الَّذي لا يَعودُ فيهِ أبَداً.</span>

<span dir="rtl">قُلتُ: وَ أيُّنا لَم يَعُد؟!</span>

<span dir="rtl">فَقالَ: يا أبا مُحَمَّدٍ، إِنَّ اللهَ يُحِبُّ مِن عِبادِهِ المُفَتَّنَ التَّوّابَ.</span><ref><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۴۳۲ ح۴، الزهد للحسين بن سعيد: ص۷۲ ح۱۹۱، الاُصول السّتة عشر (كتاب عاصم بن حميد الحنّاط): ص۱۷۸ ح۱۳۷ عن الإمام الباقر عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۶ ص۳۹ ح۶۹ و راجع جامع الأحاديث للقمّي: ص۱۹۸ (الغایات).</span></ref>

<ol start="122" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الکافى - به نقل از ابو بصير -: از امام صادق علیه السلام در بارۀ آيۀ (اى کسانى که ايمان آورده</span>‌<span dir="rtl">ايد! به سوى خدا، توبه کنيد، توبه</span>‌<span dir="rtl">ای خالص) پرسيدم.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فرمود: «مقصود، گناهى است که پس از توبه، ديگر هرگز به آن باز نگردد».</span>

<span dir="rtl">گفتم: کدام</span> ‌<span dir="rtl">يک از ما [چنين است و] ديگر به گناه باز نمى</span>‌<span dir="rtl">گردد؟</span>

<span dir="rtl">فرمود: «اى ابو محمّد! خداوند از ميان بندگانش، بندۀ به گناه آزموده شدۀ بسيار توبه</span>‌<span dir="rtl">کار را دوست دارد».</span>

<ol start="123" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام زين العابدين عليه السلام - في دُعاءٍ لَهُ -: قَد قُلتَ يا إِلٰهي في مُحكَمِ كِتابِكَ إِنَّكَ تَقبَلُ التَّوبَةَ عَن عِبادِكَ وَ تَعفو عَنِ السَّيِّئاتِ وَ تُحِبُّ التَّوّابينَ، فَاقبَل تَوبَتي كَما وَعَدتَ، وَ اعْفُ عَن سَيِّئاتي كَما ضَمِنتَ، وَ أوجِب لي مَحَبَّتَكَ كَما شَرَطتَ.</span><ref><p><span dir="rtl">الصحيفة السجّادية: ص۱۲۵ الدعاء ۳۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="123" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام زين العابدين علیه السلام - در دعایش -: خداوندا! تو در کتاب استوار خود فرموده</span>‌<span dir="rtl">اى که توبه را از بندگانت مى</span>‌<span dir="rtl">پذيرى و از گناهان مى</span>‌<span dir="rtl">گذرى و توبه</span> ‌<span dir="rtl">کنندگان را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارى. پس همان گونه که وعده داده</span>‌<span dir="rtl">اى، توبه</span>‌<span dir="rtl">ام را بپذير و همان گونه که تضمين کرده</span>‌<span dir="rtl">اى، از گناهانم در گذر و همان گونه که شرط کرده</span>‌<span dir="rtl">اى، دوستى</span>‌<span dir="rtl">ات را بر من مقرّر فرما.</span></li></ol>

 

<ol start="124" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام - في دُعاءٍ لَهُ -: أعتَذِرُ إِلَيكَ يا إِلٰهي... فَصَلِّ عَلیٰ مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ اجعَل نَدامَتي عَلیٰ ما وَقَعتُ فيهِ مِنَ الزَّلّاتِ، وَ عَزمي عَلیٰ تَركِ ما يَعرِضُ لي مِنَ السَّيِّئاتِ؛ تَوبَةً توجِبُ لي مَحَبَّتَكَ، يا مُحِبَّ التَّوّابينَ.</span><ref><p><span dir="rtl">الصحيفة السجّادية: ص۱۲۵ الدعاء ۳۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="124" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام زين العابدين علیه السلام - در دعایش -:</span> ‌<span dir="rtl">اى معبود من! از تو پوزش مى</span>‌<span dir="rtl">خواهم.… پس بر محمّد و خاندان محمّد، درود فرست و پشیمانى</span>‌<span dir="rtl">ام را از لغزش</span>‌<span dir="rtl">هايى که دچار آن شدم و عزمم را بر وا گذاشتن گناهانى که با آنها رويارو مى</span>‌<span dir="rtl">شوم، توبه</span>‌<span dir="rtl">اى قرار ده که محبّت را برايم در پى بياورد،</span> ‌<span dir="rtl">اى دوستدار توبه</span>‌ <span dir="rtl">کنندگان!</span></li></ol>

 

<ol start="125" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام - في دُعاءٍ لَهُ -: اللّٰهُمَّ ارزُقنا خَوفَ</span> ‌<span dir="rtl">عِقابِ الوَعيدِ... وَ اجعَلنا عِندَكَ مِنَ</span>‌ <span dir="rtl">التَّوّابينَ الَّذينَ أوجَبتَ لَهُم مَحَبَّتَكَ، وَ قَبِلتَ مِنهُم مُراجَعَةَ طاعَتِكَ، يا أعدَلَ</span>‌ <span dir="rtl">العادِلينَ.</span><ref><p><span dir="rtl">الصحيفة السجّادية: ص۱۷۹ الدعاء ۴۵، مصباح المتهجّد: ص۶۴۷ ح۷۱۸، الإقبال: ج۱ ص۴۲۹ نحوه، بحار الأنوار: ج۹۸ ص۱۷۶ ح۱. ۳. الدعوات: ص۱۲۳، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۲۶۷ ح۱۷.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="125" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام زين العابدين علیه السلام - در دعایش-: خدايا! ترس از عقوبت وعده داده شده را روزىِ ما گردان... و ما را نزد خويش، از توبه کنندگانى قرار بده که دوستى</span>‌<span dir="rtl">ات را براى آنان، واجب نمودى و بازگشت به فرمان</span>‌<span dir="rtl">بُردارى</span>‌<span dir="rtl">ات را از آنان پذيرفتى،</span>‌ <span dir="rtl">اى دادگرترينِ دادگران!</span></li></ol>

 

<ol start="126" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الدعوات: قيلَ لِزَينِ العابِدينَ عليه السلام: ما خَيرُ ما يَموتُ عَلَيهِ العَبدُ؟ قال: أَن يَكونَ قَد فَرَغَ مِن أبنِيَتِهِ وَ دُورِهِ وَ قُصورِهِ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">قيلَ: وَ كَيفَ ذٰلِكَ؟ قالَ: أَن يَكونَ مِن ذُنوبهِ تائِباً، وَ عَلَى الخَيراتِ مُقيماً؛ يَرِدُ عَلَى اللهِ حَبيباً كَريماً.</span><ref></ref>

<ol start="126" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الدعوات: به امام زين العابدين علیه السلام گفته شد: بهترين مرگی که انسان در آن حال بمیرد، چیست؟ فرمود: «اين که [آدمى] از [قیدِ] ساختمان</span>‌<span dir="rtl">ها و خانه</span>‌<span dir="rtl">ها و کاخ</span>‌<span dir="rtl">هايش فارغ شده باشد».</span></li></ol>

<span dir="rtl">گفته شد: يعنى چه؟ فرمود: «از گناهانش توبه کرده باشد و به کارهاى نيک بپردازد و [با چنين حالى] بر خداوند حبيب و کريم وارد شود».</span>

<ol start="127" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: إِذا تابَ العَبدُ تَوبَةً نَصوحاً، أَحَبَّهُ اللهُ؛ فَسَتَرَ عَلَيهِ فِي الدُّنيا وَ الآخِرَةِ.</span><ref><p><span dir="rtl">. الكافي: ج۲ ص۴۳۰ ح۱ عن معاوية بن وهب، ثواب الأعمال: ص۲۰۵ ح۱، مشكاة الأنوار: ص۲۰۲ ح۵۳۶ عن الإمام الباقر عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۶ ص۲۸ ح۳۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="127" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: هر گاه بنده</span>‌<span dir="rtl">اى توبۀ راستين کند، خداوند، او را دوست می</span>‌<span dir="rtl">دارد و در دنيا و آخرت بر او پرده</span>‌<span dir="rtl">پوشى می</span>‌<span dir="rtl">کند.</span></li></ol>

 

<ol start="128" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الكاظم عليه السلام - في قَولِهِ تَعالیٰ: (يَـٰأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ تُوبُواْ إِلَى ٱللهِ تَوْبَةً نَّصُوحًا) -: يَتوبُ العَبدُ ثُمَّ لا يَرجِعُ فيهِ، وَ إِنَّ أَحَبَّ عِبادِ اللهِ إِلَى اللهِ المُتَّقِي التّائِبُ.</span><ref><p><span dir="rtl">تفسير القمّي: ج۲ ص۳۷۷ عن محمّد بن الفضيل، بحار الأنوار: ج۶ ص۲۰ ح۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="128" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام کاظم علیه السلام - در تفسير این سخن خداوند متعال: (اى کسانى که ايمان آورده</span>‌<span dir="rtl">ايد! به سوى خدا توبه کنيد، توبه</span>‌<span dir="rtl">اى خالص) -: مقصود، آن است که بنده، توبه کند و ديگر به گناه، باز نگردد. محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترينِ بندگان در نزد خداوند، پرهيزگارِ توبه</span> ‌<span dir="rtl">کننده است.</span></li></ol>

 

<ol start="129" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام - في قَولِهِ تَعالیٰ: (يَـٰأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ تُوبُواْ إِلَى ٱللهِ تَوْبَةً نَّصُوحًا) -: يَتوبُ مِنَ الذَّنبِ ثُمَّ لا يَعودُ فيهِ، وَ أَحَبُّ العِبادِ إِلَى اللهِ تَعالَى المُفَتَّنونَ التَّوّابونَ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۴۳۲ ح۳، بحار الأنوار: ج۶ ص۳۹ ح۶۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="129" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام کاظم علیه السلام - در بارۀ اين سخن خداوند متعال: (اى کسانى که ايمان آورده</span>‌<span dir="rtl">ايد! به سوى خدا توبه کنيد، توبه</span>‌<span dir="rtl">اى خالص) -: از گناه توبه کند و ديگر تکرارش نکند. محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترين بندگان نزد خداى متعال، کسانى هستند که بارها گناه و باز توبه مى</span>‌<span dir="rtl">کنند.</span></li></ol>

 

<ol start="130" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الكافي عن ابن أبي عُمَير عن بعض أصحابنا رفعه: إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ أعطَى التّائِبينَ ثَلاثَ خِصالٍ، لَو أعطیٰ خَصلَةً مِنها جَميعَ أَهلِ</span>‌<span dir="rtl">السَّماواتِ وَ الأَرضِ</span>‌<span dir="rtl">لَنَجَوا بِها: قَولُهُ عزّ وجلّ: (إِنَ</span> ‌<span dir="rtl">ٱللهَ يُحِبُّ ٱلتَّوَّ ٰبِينَ وَ يُحِبُّ ٱلْمُتَطَهِّرِينَ)</span><ref><p><span dir="rtl">البقرة: ۲۲۲.</span></p></ref><span dir="rtl">، فَمَن أَحَبَّهُ اللهُ لَم يُعَذِّبهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۴۳۲ ح۵، مشكاة الأنوار: ص۱۹۹ ح۵۲۱ عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج۶ ص۳۹ ح۷۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="130" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الکافى - به نقل از ابن ابى عُمَير، از يکى از شيعيان، در حديثى که سندش را به امامان علیهم السلام رسانده است -: خداوند عز وجل سه ويژگى به توبه</span> ‌<span dir="rtl">کنندگان داده است که اگر يکى از آنها را به همۀ اهل آسمان</span>‌<span dir="rtl">ها و زمين دهد، به سبب آن، نجات مى</span>‌<span dir="rtl">يابند: [اوّل] فرموده است: (خدا توبه</span> ‌<span dir="rtl">کنندگان و پاکيزگان را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارد) و کسى که خداوند، او را دوست بدارد، عذابش نمى</span>‌<span dir="rtl">کند.</span></li></ol>

<span id="طاعة-الله"></span>
=== <span dir="rtl">۳ / ۳: طاعَةُ اللهِ</span> ===

<span dir="rtl">۳ / ۳</span><span dir="rtl">: فرمان بُردن از خداوند</span>

<span dir="rtl">الكتاب</span>

<span dir="rtl">قرآن</span>

<span dir="rtl">(قُلْ أَطِيعُواْ ٱللهَ وَ ٱلرَّسُولَ فَإِن تَوَلَّوْاْ فَإِنَّ ٱللهَ لَا يُحِبُّ ٱلْكَـٰفِرِينَ).</span><ref><span dir="rtl">آل عمران: ۳۲.</span></ref>

<span dir="rtl">(بگو: از خدا و پيامبرش فرمان ببريد. پس اگر پشت کردند، خداوند، کافران را دوست ندارد).</span>

<span dir="rtl">الحديث</span>

<span dir="rtl">حديث</span>

<ol start="131" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ أَحَبَّ النّاسِ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ يَومَ القِيامَةِ أطوَعُهُم لَهُ وَ أتقاهُم.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۵ ص۳۴۰ ح۱ عن أبي حمزة الثمالي عن الإمام الباقر عليه السلام، غرر الحكم: ج۲ ص۴۳۱ ح۳۱۵۸ عن الإمام عليّ عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۲۲ ص۱۱۸ ح۸۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="131" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترينِ مردم در نزد خداوند در روز قيامت، فرمانبرترينِ آنها از او و پرهيزگارترينِ آنان است.</span></li></ol>

 

<ol start="132" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ تَعالیٰ يُحِبُّ أَن يُعمَلَ بِفَرائِضِهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">كنز العمّال: ج۱۵ ص۷۶۹ ح۴۳۰۲۰ نقلاً عن ابن عديّ في الكامل عن عائشة.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="132" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند متعال، دوست دارد که واجباتش به جا آورده شود.</span></li></ol>

 

<ol start="133" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: إن تَنَزَّهوا عَنِ المَعاصي يُحبِبكُمُ اللهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۳ ص۲۵ ح۳۷۵۹ و راجع عیون الحكم و المواعظ: ص۱۶۴ ح۳۴۸۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="133" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: اگر خود را از معصيت</span>‌<span dir="rtl">ها پاک کنيد، خداوند، دوستتان خواهد داشت.</span></li></ol>

 

<ol start="134" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">مكارم الأخلاق عن عثمان بنِ عيسىٰ عن بعضِ من حَدَثه عن الإمام الصادق عليه السلام، قال: قُلتُ لَهُ: مَن أحَبُّ الخَلقِ إِلَى اللهِ؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ عليه السلام: أطوَعُهُم لِلهِ.</span><ref><span dir="rtl">مكارم الأخلاق: ج۲ ص۱۰۰ ح۲۲۸۸.</span></ref>

<ol start="134" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">مکارم الأخلاق - به نقل از عثمان بن عيسى، از کسى که اين حديث را از امام صادق علیه السلام برايش نقل کرد -: به ایشان گفتم: محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترينِ خلق در نزد خدا کيست؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">فرمود: «فرمانبرترينِ آنان از خدا».</span>

<ol start="135" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الباقر عليه السلام: أحَبُّ العِبادِ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ وَ أكرَمُهُم عَلَيهِ، أتقاهُم وَ أَعمَلُهُم بِطاعَتِهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۷۴ ح۳،صفات الشیعة: ص۹۰ ح۲۲، الأمالي للطوسي: ص۷۳۶ ح۱۵۳۵ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۶ ص۳۹ ح۶۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="135" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام باقر علیه السلام: محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترينِ بندگان نزد خداوند عز وجل [و گرامى</span>‌<span dir="rtl">ترينِ آنان در پيشگاه او] پرهيزگارترين و فرمان</span>‌<span dir="rtl">بردارترينِ آنان است.</span></li></ol>

 

<ol start="136" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: قالَ اللهُ تَبارَكَ وَ تَعالیٰ: ما تَحَبَّبَ إِلَيَّ عَبدي بِأَحَبَّ مِمَّا افتَرَضتُ عَلَيهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۸۲ ح۵ عن محمّد الحلبي، المحاسن: ص۴۵۴ ح۱۰۴۷ نحوه، مشكاة الأنوار: ص۲۰۴ ح۵۴۵، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۱۹۶ ح۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="136" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: خداوند - تبارک و تعالی - فرموده: «بندۀ من، با چيزى بهتر از آنچه بر او واجب ساخته</span>‌<span dir="rtl">ام، خود را نزد من محبوب نکرده است».</span></li></ol>

 

<ol start="137" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الأمالي للصدوق عن محمّد بن أبي عُمَير: حَدَّثَني مَن سَمِعَ أبا عَبدِاللهِ الصّادِقَ عليه السلام يَقولُ: ما أَحَبَّ اللهُ عزّ وجلّ مَن عَصاهُ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">ثُمَّ تَمَثَّلَ فَقالَ:</span>

<span dir="rtl">تَعصِي الإِلٰهَ وَ أَنتَ تُظهِرُ حُبَّهُ هٰذا مُحالٌ فِي الفِعالِ بَديعُ</span>

<span dir="rtl">لَو کانَ حُبُّكَ صادِقاً لَأَطَعتَهُ إِنَّ المُحِبَّ لِمَن يُحِبُّ مُطيعُ.</span><ref><span dir="rtl">الأمالي للصدوق: ص۵۷۸ح۷۹۰، فلاح السائل: ص۲۸۴ ح۱۷۵، تحف العقول: ص۲۹۴ عن الإمام</span>‌<span dir="rtl">الباقر عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۷۰ص۱۵ح۳.</span></ref>

<ol start="137" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الأمالى، صدوق - به نقل از محمّد بن ابى عُمَير -: کسى که خود از امام صادق علیه السلام شنيده بود، برايم نقل کرد که ايشان مى</span>‌<span dir="rtl">فرمود: «خداوند، کسى را که نافرمانى</span>‌<span dir="rtl">اش کند، دوست نمى</span>‌<span dir="rtl">دارد».</span></li></ol>

<span dir="rtl">آن</span> ‌<span dir="rtl">گاه، امام علیه السلام اين شعر را بر خواند:</span>

<span dir="rtl">نافرمانى خدا را مى</span>‌<span dir="rtl">کنى و باز بدو اظهار دوستى مى</span>‌<span dir="rtl">نمايى؟ /</span>

<span dir="rtl">اين، محال و از کارهاى شگفت است.</span>

<span dir="rtl">اگر دوستى</span>‌<span dir="rtl">ات راستين بود، از او فرمان مى</span>‌<span dir="rtl">بردى/</span>

<span dir="rtl">زيرا دوستدار، فرمانبر کسى است که دوستش مى</span>‌<span dir="rtl">دارد.</span><ref><span dir="rtl">سيّد ابن طاووس در فلاح السائل پس از نقل اين روايت مى</span>‌<span dir="rtl">نويسد:</span> ‌<span dir="rtl">«اى بسا کسى بگويد که اين دو بيت از محمود ورّاق است. جواب مى</span>‌<span dir="rtl">دهيم: آرى! امام صادق علیه السلام آن دو را به عنوان مثل، ياد کرده است. راويان اين حديث، به اتّفاق عالمان رجالى، جملگى ثقه</span> ‌<span dir="rtl">اند و روايات مرسل محمّد بن ابى عمير، همانند مسند به حساب مى</span>‌<span dir="rtl">آيند».</span></ref>

<span dir="rtl">راجع: ص۲۲۲ (استجابة الدعوات).</span>

<span dir="rtl">ر.ک: ص۲۲۳ (استجابت دعاها).</span>

<span id="اتباع-النبي-صلی-الله-عليه-وآله-و-أهل-بيته-عليهم-السلام"></span>
=== <span dir="rtl">۳ / ۴: اِتِّباعُ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله وَ أَهلِ بَيتِهِ عليهم السلام</span> ===

<span dir="rtl">۳ / ۴</span><span dir="rtl">: پیروی از پیامبر صلی اللّه علیه وآله و اهل بيت او علیهم السلام</span>

<span dir="rtl">الكتاب</span>

<span dir="rtl">قرآن</span>

<span dir="rtl">(قُلْ إِنْ كُنتُمْ تُحِبُّونَ اللهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللهُ وَ يَغْفِر لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَ اللهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ).</span><ref><span dir="rtl">آل عمران: ۳۱.</span></ref>

<span dir="rtl">(بگو: اگر خدا را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">داريد، از من پيروى کنيد تا خدا [نيز] شما را دوست بدارد و گناهانتان را ببخشد و خداوند، آمرزندۀ مهربان است).</span>

<span dir="rtl">الحديث</span>

<span dir="rtl">حديث</span>

<ol start="138" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: أحَبُّ العِبادِ إِلَى اللهِ المُتَأَسّي بِنَبِيِّهِ، وَ المُقتَصُّ لِأَثَرِهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">نهج البلاغة: الخطبة ۱۶۰، غرر الحكم: ج۲ ص۴۰۹ ح۳۰۵۵، بحار الأنوار: ج۱۶ ص۲۸۵ ح۱۳۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="138" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترينِ بندگان در نزد خداوند، کسى است که به پيامبرش تأسّى بجويد و از او پيروى کند.</span></li></ol>

 

<ol start="139" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: مَنِ اتَّقَى اللهَ فَهُوَ الشَّريفُ المُكَرَّمُ المُحِبُّ، وَ كَذٰلِكَ أهلُ طاعَتِهِ وَ طاعَةِ رَسولِ اللهِ، يَقولُ اللهُ في كِتابِهِ: (إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللهُ وَ يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَ اللهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ).</span><ref><p><span dir="rtl">تحف العقول: ص۱۸۳، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۹۵ ح۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="139" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام علی علیه السلام: هر کس پروا داشتن از خدا را پیشه کند، حقیقتاً شرافت و بزرگی و دوستی دارد. همین طورند کسانی که اهل فرمان</span>‌<span dir="rtl">برداری از خدا و پیامبرند. خداوند در کتاب خویش می</span>‌<span dir="rtl">فرماید: (اگر مرا دوست دارید، از من اطاعت کنید تا خدا نیز شما را دوست بدارد و بدی</span>‌<span dir="rtl">هایتان را بپوشاند و خداوند، خطاپوش و مهربان است).</span></li></ol>

 

<ol start="140" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام - في خُطبَةِ الوَسيلَةِ -: قالَ تَبارَكَ وَ تَعالیٰ فِي التَّحريضِ عَلَى اتِّباعِهِ وَ التَّرغيبِ فِي تَصديقِهِ وَ القَبولِ لِدَعوَتِهِ: (قُلْ إِن كُنتُمْ تُحِبُّونَ ٱللهَ فَاتَّبِعُونِى يُحْبِبْكُمُ ٱللهُ وَ يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ)، فَاتِّباعُهُ صلّی اللّه عليه وآله مَحَبَّةُ اللّهِ، وَ رِضاهُ غُفرانُ الذُّنوبِ وَ كَمالُ الفَوزِ وَ وُجوبُ الجَنَّةِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۸ ص۲۶ ح۴ عن جابر الجعفي عن الإمام الباقر عليه السلام.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="140" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام - در خطبۀ معروف به «وسيله» -: خداوند - تبارک و تعالی - در تشويق به پيروى از او و ترغيب به تصديقش و پذيرش دعوتش فرمود: (بگو: اگر خدا را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">داريد، از من پيروى کنيد تا خدا [نیز] شما را دوست بدارد و گناهانتان را ببخشد). پس پيروى از او صلی اللّه علیه وآله [مساوى با] دوست داشتن خداست و خشنودى او، [موجب] آمرزش گناهان و کمال رستگارى و واجب گشتن بهشت است.</span></li></ol>

 

<ol start="141" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: مَن سَرَّهُ أَن يَعلَمَ أنَّ اللهَ يُحِبُّهُ فَليَعمَلْ بِطاعَةِ اللهِ، وَ ليَتَّبِعنا؛ أَ لَم يَسمَع قَولَ اللهِ عزّ وجلّ لِنَبِيِّهِ صلّی اللّه عليه وآله: (قُلْ إِن كُنتُمْ تُحِبُّونَ ٱللهَ فَاتَّبِعُونِى يُحْبِبْكُمُ ٱللهُ وَ يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ)؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">وَ اللهِ! لا يُطيعُ اللهَ عَبدٌ أبَداً إلّا أدخَلَ اللهُ عَلَيهِ فِي طاعَتِهِ اتِّباعَنا. وَ لا وَ اللهِ! لا يَتَّبِعُنا عَبدٌ أبَداً إلّا أَحَبَّهُ اللهُ. وَ لا وَ اللهِ! لا يَدَعُ أحَدٌ اتِّباعَنا أبَداً إلّا أبغَضَنا. وَ لا وَ اللهِ! لا يُبغِضُنا أحَدٌ أبَداً إلّا عَصَى اللهَ، وَ مَن ماتَ عاصِياً لِلهِ أخزاهُ اللهُ وَ أكَبَّهُ عَلیٰ وَجهِهِ فِي النّارِ. وَ الحَمدُ لِلهِ رَبِّ العالَمينَ.</span><ref><span dir="rtl">الكافي: ج۸ ص۱۴ ح۱ عن حفص المؤذّن و إسماعيل بن جابر و إسماعيل بن مخلّد السرّاج، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۲۲۴ ح۹۳.</span></ref>

<ol start="141" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: هر کس خوش</span>‌<span dir="rtl">حال مى</span>‌<span dir="rtl">شود که بداند خداوند، او را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارد، طاعت خدا را به کار بندد و از ما پيروى کند. مگر اين سخن خداوند عز وجل را به پيامبرش نشنيده است که: (بگو: اگر خدا را دوست داريد، از من پيروى کنيد تا خدا [نیز] شما را دوست بدارد و گناهانتان را ببخشد)؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">به خدا سوگند، هيچ بنده</span>‌<span dir="rtl">اى نيست که خدا را اطاعت کند، مگر اين که خداوند در اطاعت او پيروى از ما را وارد مى</span>‌<span dir="rtl">کند و به خدا سوگند، هيچ بنده</span>‌<span dir="rtl">اى نيست که از ما پيروى کند، مگر اين که خداوند، دوستش مى</span>‌<span dir="rtl">دارد و به خدا سوگند، هيچ بنده</span>‌<span dir="rtl">اى نيست که پيروى از ما را فرو گذارد، مگر اين که دشمن ما مى</span>‌<span dir="rtl">شود و به خدا سوگند، هيچ بنده</span>‌<span dir="rtl">اى نيست که ما را دشمن بدارد، مگر اين که خدا را معصيت مى</span>‌<span dir="rtl">کند و هر که با معصيت خدا از دنيا برود، خداوند، او را خوار مى</span>‌<span dir="rtl">سازد و در آتش سرنگون مى</span>‌<span dir="rtl">کند و ستایش، خداى را که پروردگار جهانيان است.</span>

<span id="حب-النبي-صلی-الله-عليه-وآله-و-أهل-بيته-عليهم-السلام"></span>
=== <span dir="rtl">۳ / ۵: حُبُّ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله وَ أَهلِ بَيته عليهم السلام</span> ===

<span dir="rtl">۳ / ۵</span><span dir="rtl">: دوست داشتن پیامبر صلی اللّه علیه وآله و اهل بيت او علیهم السلام</span>

<ol start="142" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: نَحنُ بابُ اللهِ الَّذي يُؤتیٰ مِنهُ، بِنا يَهتَدِي المُهتَدونَ؛ فَمَن أَحَبَّنا أَحَبَّهُ اللهُ وَ أَسكَنَهُ جَنَّتَهُ، وَ مَن أبغَضَنا أبغَضَهُ اللهُ وَ أَسكَنَهُ نارَهُ. وَ لا يُحِبُّنا إلّا مَن طابَ مَولِدُهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">فضائل الشيعة: ص۵۰ ح۷ عن أبي سعيد الخدري، تأويل الآيات الظاهرة: ج۲ ص۵۰۹ ح۱۱، بحار الأنوار: ج۲۵ ص۲ ح۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="142" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: ما باب خداییم که از آن وارد می</span>‌<span dir="rtl">شوند. با ما، هدایتجویان ره می</span>‌<span dir="rtl">یابند. هر کس ما را دوست بدارد، خدا او را دوست خواهد داشت و در بهشتش جا خواهد داد و هر کس ما را دشمن بدارد، خدا او را دشمن خواهد داشت و در آتشش جا خواهد داد و هیچ کس ما را دوست ندارد، مگر آن که ولادتش پاک باشد.</span></li></ol>

 

<ol start="143" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الباقر عليه السلام: مَن أَحَبَّنا أَحَبَّهُ اللهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">ثواب الأعمال: ص۲۴۴ ح۳ عن میسر، شرح الأخبار: ج۳ ص۴۵۷ ح۱۳۴۰ عن الامام الحسین عليه السلام، بحار الأنوار: ج۲۷ ص۱۷۷ ح۲۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="143" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام باقر علیه السلام: هر کس ما را دوست بدارد، خداوند، او را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارد.</span></li></ol>

 

<ol start="144" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المحاسن عن الفُضَيل: قُلتُ لِأَبِي الحَسَنِ عليه السلام: أيُّ شَيءٍ أفضَلُ ما يَتَقَرَّبُ بِهِ العِبادُ إِلَى اللهِ فيمَا افتَرَضَ عَلَيهِم؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ: أفضَلُ ما يَتَقَرَّبُ بِهِ العِبادُ إِلَى اللهِ: طاعَةُ اللهِ وَ طاعَةُ رَسولِهِ، [وَ حُبُّ اللهِ]</span><ref><span dir="rtl">ما بین المعقوفین لیس في الطبعة التی بأیدینا، و أثبتناه من بحار الأنوار.</span></ref> <span dir="rtl">وَ حُبُّ رَسولِهِ صلّی اللّه عليه وآله وَ أُولِي الأَمرِ.</span><ref><span dir="rtl">المحاسن: ج۱ ص۲۴۷ ح۴۶۳، الكافي: ج۱ ص۱۸۷ ح۱۲ نحوه، بحار الأنوار: ج۲۷ ص۹۱ ح۴۹.</span></ref>

<ol start="144" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المحاسن - به نقل از فُضَيل -: به ابو الحسن علیه السلام</span> <ref><p><span dir="rtl">مقصود، در اين جا، امام کاظم علیه السلام يا امام رضا علیه السلام است.</span></p></ref> <span dir="rtl">گفتم: در ميان چيزهايى که خداوند بر بندگان واجب کرده، برترين چيزى که مايۀ تقرّب آنان به خدا مى</span>‌<span dir="rtl">شود، چيست؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">فرمود: «برترين چيزى که بندگان به وسيلۀ آن به خدا نزديک مى</span>‌<span dir="rtl">شوند، اطاعت از خدا و اطاعت از پيامبر او و دوست داشتن پيامبر خدا و اولو الأمر است».</span>

<span id="مكارم-الأخلاق"></span>
=== <span dir="rtl">۳ / ۶: مَكارِمُ الأَخلاقِ</span> ===

<span dir="rtl">۳ / ۶</span><span dir="rtl">: خوی</span>‌<span dir="rtl">های والا</span>

<span id="حسن-الخلق"></span>
==== <span dir="rtl">۳ / ۶ - ۱: حُسنُ الخُلُقِ</span> ====

<span dir="rtl">۳ / ۶ - ۱</span><span dir="rtl">: خوش</span>‌<span dir="rtl">خویی</span>

<ol start="145" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: أحَبُّكُم إِلَى اللهِ أحسنُكُم أخلاقاً؛ المُوَطَّؤونَ أكنافاً، الَّذينَ يَألَفونَ وَ يُؤلَفونَ.</span><ref><p><span dir="rtl">مجمع البیان: ج۱۰ ص۵۰۰ عن أبي هريرة، عوالي اللآلي: ج۱ ص۱۰۰ ح۲۱ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۳۸۳ ح۱۷؛ تاريخ بغداد: ج۱ ص۳۸۲ الرقم۳۵۰ عن أنس نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="145" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترين</span>‌<span dir="rtl">هاى شما در نزد خداوند، خوش</span>‌<span dir="rtl">خوترين</span>‌<span dir="rtl">هاى شما هستند؛ آنان که فروتنى مى</span>‌<span dir="rtl">کنند و با ديگران، اُلفت مى</span>‌<span dir="rtl">گيرند و ديگران نيز با آنان، اُلفت مى</span>‌<span dir="rtl">گيرند.</span></li></ol>

 

<ol start="146" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المستدرك على الصحيحين عَن اُسامة بن شَريك: كُنّا جُلوساً عِندَ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله... إذ جاءَهُ ناسٌ مِنَ الأَعرابِ فَقالوا:... مَن أحَبُّ عِبادِ اللهِ إِلَى اللهِ؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ: أحسَنُهُم خُلُقاً.</span><ref><span dir="rtl">المستدرك على الصحيحين: ج۴ص۴۴۳ح۸۲۱۴، المعجم الكبير: ج۱ص۱۸۱ح۴۷۱.</span></ref>

<ol start="146" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المستدرک على الصحيحين - به نقل از اُسامة بن شريک -: نزد پيامبر صلی اللّه علیه وآله نشسته بوديم... که گروهى از باديه</span>‌<span dir="rtl">نشينان عرب، به نزد ايشان آمدند و گفتند: محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترينِ بندگان خدا، نزد خدا کيست؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">فرمود: «خوش</span>‌<span dir="rtl">خوترينِ آنان».</span>

<ol start="147" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: عَلَيكُم بِمَكارِمِ الأَخلاقِ؛ فَإِنَّ اللهَ عزّ وجلّ يُحِبُّها، وَ إيّاكُم وَ مَذامَّ الأَفعالِ؛ فَإِنَّ اللهَ عزّ وجلّ يُبغِضُها.</span><ref><p><span dir="rtl">الأمالي للصدوق: ص۴۴۱ ح۵۸۶ عن المفضّل بن عمر، روضة الواعظين: ج۲ ص۲۶۶ ح۱۱۱۶ و فيه صدره إلى «يحبّها»، بحار الأنوار: ج۹۲ ص۱۹۷ ح۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="147" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: خوى</span>‌<span dir="rtl">هاى والا را به دست آوريد که خداوند عز وجل آنها را دوست دارد و از کارهاى نکوهيده بپرهيزيد که خداوند عز وجل آنها را دشمن مى</span>‌<span dir="rtl">دارد.</span></li></ol>

 

<ol start="148" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: ما يَقدَمُ المُؤمِنُ عَلَى اللهِ عزّ وجلّ بِعَمَلٍ - بَعدَ الفَرائِضِ - أَحَبَّ إِلَى اللهِ تَعالیٰ مِن أَن يَسَعَ النّاسَ بِخُلُقِهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۱۰۰ ح۴ عن عنبسة العابد، تنبیه الخواطر: ج۲ ص۱۸۸، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۳۷۵ ح۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="148" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: مؤمن، بعد از واجبات، عملى محبوب</span>‌<span dir="rtl">تر از خوش</span>‌<span dir="rtl">خویی با مردم نزد خداوند متعال نمى</span>‌<span dir="rtl">آورد.</span></li></ol>

<span id="معالي-الأمور"></span>
==== <span dir="rtl">۳ / ۶ - ۲: مَعالِي الأُمورِ</span> ====

<span dir="rtl">۳ / ۶ - ۲</span><span dir="rtl">: کارهای والا</span>

<ol start="149" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ مَعالِيَ الأُمورِ وَ أشرافَها، وَ يَكرَهُ سَفسافَها</span><ref><p><span dir="rtl">السَّفساف: الأمر الحقیر و الرديء من كل شيء، و هو ضدّ المعالي و المكارم. و أصله ما یطیر من غبار الدقیق إذا نُخل، و التراب إذا أُثیر (النهایة: ج۲ ص۳۷۳ «سفسف»).</span></p></ref><span dir="rtl">.</span><ref><p><span dir="rtl">المعجم الكبير: ج۳ ص۱۳۱ ح۲۸۹۴ عن فاطمة بنت الحسين عن أبيها الإمام الحسين عليه السلام؛ الجعفريّات: ص۱۹۶ عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، عوالي اللآلي: ج۱ ص۶۷ ح۱۱۷ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۱۳۷ ح۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="149" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، کارهاى والا و ارجمند را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارد و کارهاى پَست را ناخوش مى</span>‌<span dir="rtl">دارد.</span></li></ol>

 

<ol start="150" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ كَريمٌ يُحِبُّ الكَرَمَ، وَ يُحِبُّ مَعالِیَ الأَخلاقِ، وَ يكرَهُ سَفسافَها.</span><ref><p><span dir="rtl">المستدرك على الصحيحين: ج۱ ص۱۱۱ ح۱۵۱ عن سهل بن سعد، المعجم الكبير: ج۶ ص۱۸۱ ح۵۹۲۸، السنن الكبرى: ج۱۰ ص۳۲۲ ح۲۰۷۸۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="150" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، بزرگوار است و بزرگوارى را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارد و خوى</span>‌<span dir="rtl">هاى والا را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارد و خوهاى پَست را ناخوش مى</span>‌<span dir="rtl">دارد.</span></li></ol>

<span id="الرغبة-في-ما-عند-الله"></span>
==== <span dir="rtl">۳ / ۶ - ۳: الرَّغبَةُ في ما عِندَ اللهِ</span> ====

<span dir="rtl">۳ / ۶ - ۳</span><span dir="rtl">: رغبت به آنچه نزد خداست</span>

<ol start="151" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: تَحَبَّب إِلَى اللهِ سُبحانَهُ بِالرَّغبَةِ في ما لَدَيهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۳ ص۲۸۷ ح۴۵۰۳، عیون الحكم و المواعظ: ص۲۰۱ ح۴۰۸۷.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="151" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: با رغبت (علاقه داشتن) به آنچه نزد خداوند است، با او دوستى کن.</span></li></ol>

 

<ol start="152" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: قالَ رَجُلٌ لِلنَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله: يا رَسولَ اللهِ، عَلِّمني شَيئاً إِذا أَنَا فَعَلتُهُ أَحَبَّنِي اللهُ مِنَ السَّماءِ، وَ أَحَبَّني أهلُ الأَرضِ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ: اِرغَب في ما عِندَ اللهِ يُحِبَّكَ</span>‌<span dir="rtl">اللهُ، وَ ازهَد في ما عِندَ النّاسِ يُحِبَّكَ النّاسُ.</span><ref><span dir="rtl">تهذيب الأحكام: ج۶ ص۳۷۷ ح۱۱۰۲، الخصال: ص۶۱ ح۸۴، ثواب الأعمال: ص۲۱۷ ح۱، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۱۵ ح۴.</span></ref>

<ol start="152" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: مردى به پيامبر صلی اللّه علیه وآله گفت:</span> ‌<span dir="rtl">اى پيامبر خدا! به من کارى را بياموز که چون انجامش دهم، هم خدا در آسمان و هم زمينيان، دوستم بدارند.</span></li></ol>

<span dir="rtl">پيامبر صلی اللّه علیه وآله فرمود: «به آنچه نزد خداوند است، راغب باش، تا خداوند دوستت بدارد، و به آنچه نزد مردم است، بى</span>‌<span dir="rtl">ميلى نشان بده، تا مردم دوستت بدارند».</span>

<span id="الحب-في-الله"></span>
==== <span dir="rtl">۳ / ۶ - ۴: الحُبُّ فِي اللهِ</span> ====

<span dir="rtl">۳ / ۶ - ۴</span><span dir="rtl">: دوست داشتن در راه خدا</span>

<ol start="153" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ رَجُلاً زارَ أخاً لَهُ في قَريَةٍ أُخریٰ، فَأَرصَدَ اللهُ لَهُ عَلیٰ مَدرَجَتِهِ مَلَكاً، فَلَمّا أتیٰ عَلَيهِ قالَ: أينَ تُريدُ؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ: أُريدُ أخاً لي في هٰذِهِ القَريَةِ.</span>

<span dir="rtl">قالَ: هَل لَكَ عَلَيهِ مِن نِعمَةٍ تَرُبُّها؟</span><ref><span dir="rtl">تَرُبُّها: أي تحفظها و تراعیها و تُرَبّبها كما یُرَبّي الرجل ولَده (النهایة: ج۲ ص۱۸۰ «ربب»).</span></ref>

<span dir="rtl">قالَ: لا، غَيرَ أنّي أحبَبتُهُ فِي اللهِ عزّ وجلّ.</span>

<span dir="rtl">قالَ: فَإِنّي رَسولُ</span> ‌<span dir="rtl">اللهِ إِلَيكَ بِأَنَّ اللهَ قَد أَحَبَّكَ كَما أحبَبتَهُ فيهِ.</span><ref><span dir="rtl">صحيح مسلم: ج۴ص۱۹۸۸ح۳۸، مسند ابن حنبل: ج۳ ص۳۷۸ ح۹۳۰۲؛ كشف الريبة: ص۸۰ ح۳ عن أبي هريرة.</span></ref>

<ol start="153" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: مردى راهىِ ديدار برادر [دينىِ] خود در روستايى شد. خداوند، فرشته</span>‌<span dir="rtl">اى بر سرِ راه او قرار داد. چون آن مرد پيش آمد، فرشته از او پرسيد: «به کجا مى</span>‌<span dir="rtl">روى؟».</span></li></ol>

<span dir="rtl">گفت: به ديدار برادرى می</span>‌<span dir="rtl">روم که در اين روستا دارم.</span>

<span dir="rtl">[فرشته] گفت: «آيا نعمتى نزد او دارى که براى رسيدنِ به آن، نزدش مى</span>‌<span dir="rtl">روى؟».</span>

<span dir="rtl">گفت: نه، جز اين که او را در راه خداوند عز وجل دوست دارم.</span>

<span dir="rtl">[فرشته] گفت: «من نيز پيام</span>‌<span dir="rtl">آور خدا به سويت هستم که: خداوند، تو را دوست دارد، همان گونه که تو در راهش دوستى مى</span>‌<span dir="rtl">ورزى».</span>

<ol start="154" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله – فِي الحَدیثِ القُدسِيِّ -: حَقَّت مَحَبَّتي لِلمُتَحابّينَ فِيَّ، وَ حَقَّت مَحَبَّتي لِلمُتَباذِلينَ فِيَّ، وَ حَقَّت مَحَبَّتي لِلمُتَصادِقينَ فِيَّ، وَ حَقَّت مَحَبَّتي لِلمُتَزاوِرينَ فِيَّ، وَ حَقَّت مَحَبَّتي لِلمُتَواصِلينَ فِيَّ.</span><ref><p><span dir="rtl">المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۱۸۸ ح۷۳۱۶ عن عبادة بن الصامت.</span></p></ref> <span dir="rtl"></span></li></ol>

 

<ol start="154" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - در یادکرد حدیثی قُدسی - [خداوند عز وجل فرمود:] «دوستى</span>‌<span dir="rtl">ام با آنان که در راه من يکديگر را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارند، قطعى است. دوستى</span>‌<span dir="rtl">ام با آنان که در راه من به يکديگر مى</span>‌<span dir="rtl">بخشند، قطعى است. دوستى</span>‌<span dir="rtl">ام با آنان که در راه من با يکديگر دوستى مى</span>‌<span dir="rtl">کنند، قطعى است. دوستى</span>‌<span dir="rtl">ام با آنان که در راه من به ديدار يکديگر مى</span>‌<span dir="rtl">روند، قطعى است. دوستى</span>‌<span dir="rtl">ام با آنان که در راه من با يکديگر مى</span>‌<span dir="rtl">پيوندند، قطعى است».</span></li></ol>

 

<ol start="155" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: قالَ اللهُ تَبارَكَ وَ تَعالیٰ: وَجَبَت مَحَبَّتي لِلمُتَحابّينَ فِيَّ، وَ المُتَجالِسينَ فِيَّ، وَ المُتَزاوِرينَ فِيَّ، وَ المُتَباذِلينَ فِيَّ.</span><ref><p><span dir="rtl">الموطّأ: ج۲ ص۹۵۴ ح۱۶ عن معاذ بن جبل، مسند ابن حنبل: ج۸ ص۲۳۹ ح۲۲۰۹۱، المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۱۸۷ ح۷۳۱۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="155" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند - تبارک و تعالی - مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد: «دوست داشتنِ آنان که در راه من يکديگر را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارند، در راه من با يکديگر هم</span>‌<span dir="rtl">نشينى مى</span>‌<span dir="rtl">کنند، در راه من به ديدار يکديگر مى</span>‌<span dir="rtl">روند و در راه من به يکديگر مى</span>‌<span dir="rtl">بخشند، بر من واجب است».</span></li></ol>

 

<ol start="156" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">مسند ابن حنبل عن عُبادة بن الصامت: سَمِعتُ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله يَحكي عَن رَبِّهِ عزّ وجلّ يَقولُ: حَقَّت مَحَبَّتي لِلمُتَحابّينَ فِيَّ، وَ حَقَّت مَحَبَّتي لِلمُتَباذِلينَ فِيَّ، وَ حَقَّت مَحَبَّتي لِلمُتَزاوِرينَ فِيَّ. وَ المُتَحابّونَ فِي اللهِ عَلیٰ مَنابِرَ مِن نورٍ فِي ظِلِّ العَرشِ يَومَ لا ظِلَّ إلّا ظِلُّهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">مسند ابن حنبل: ج۸ ص۲۴۶ ح۲۲۱۲۵؛ تنبيه الخواطر: ج۱ ص۲۹ و فيه «حقّت محبّتي للمتحابّين فيَّ، وحقّت محبّتي للمتزاورين فيَّ».</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="156" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">مسند ابن حنبل - به نقل از عبادة بن صامت -: از پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله شنيدم که از خداوند عز وجل نقل مى</span>‌<span dir="rtl">کرد که مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد: «دوستى</span>‌<span dir="rtl">ام با آنان که در راه من يکديگر را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارند، قطعى است. دوستى</span>‌<span dir="rtl">ام با آنان که در راه من به يکديگر مى</span>‌<span dir="rtl">بخشند، قطعى است. دوستى</span>‌<span dir="rtl">ام با آنان که در راه من به ديدار يکديگر مى</span>‌<span dir="rtl">روند، قطعى است. در روزى که سايه</span>‌<span dir="rtl">اى جز سايۀ خدا نيست، آنان که در راه خدا يکديگر را دوست داشته</span>‌<span dir="rtl">اند، بر منبرهايى از نور در سايۀ عرش قرار دارند».</span></li></ol>

 

<ol start="157" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">كنز العمّال عن خالد بن الوليد: جاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله فَقالَ:... أُحِبُّ أَن أكونَ مِن أحِبّاءِ اللهِ وَ رَسولِهِ. قالَ: أحِبَّ ما أَحَبَّ اللهُ وَ رَسولُهُ، وَ أبغِض ما أبغَضَ اللهُ وَ رَسولُهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">كنز العمّال: ج۱۶ ص۱۲۷ و ۱۲۹ ح۴۴۱۵۴ نقلاً عن السيوطي.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="157" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">کنز العمّال - به نقل از خالد بن وليد -: مردى نزد پيامبر صلی اللّه علیه وآله آمد و گفت:... دوست دارم که از دوستان خدا و پيامبر او باشم.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فرمود: «آنچه را خدا و پيامبرش دوست دارند، دوست بدار و آنچه را که مبغوض خدا و پيامبر اوست، دشمن بدار».</span>

<span id="البغض-في-الله"></span>
==== <span dir="rtl">۳ / ۶ - ۵: البُغضُ فِي اللهِ</span> ====

<span dir="rtl">۳ / ۶ - ۵</span><span dir="rtl">: دشمن داشتن در راه خدا</span>

<ol start="158" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: قالَ عيسَى بنُ مَريَمَ عليه السلام لِلحَوارِيّينَ: تَحَبَّبوا إِلَى اللهِ وَ تَقَرَّبوا إِلَيهِ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالوا: يا روحَ اللهِ، بِماذا نَتَحَبَّبُ إِلَى اللهِ وَ نَتَقَرَّبُ؟</span>

<span dir="rtl">قالَ: بِبُغضِ أَهلِ المَعاصي، وَ التَمِسوا رِضَى اللهِ بِسَخَطِهِم.</span><ref><span dir="rtl">تحف العقول: ص۴۴، تنبيه الخواطر: ج۲ ص۲۳۵ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۱۴۷ ح۶۰؛ ربيع الأبرار: ج۱ ص۴۸۳.</span></ref>

<ol start="158" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: عيسى بن مريم علیه السلام به حواريان فرمود: «خود را محبوب خدا گردانيد و به او تقرّب بجوييد».</span></li></ol>

<span dir="rtl">گفتند:</span> ‌<span dir="rtl">اى روح خدا! به چه وسيله، خود را محبوب خدا گردانيم و تقرّب جوييم؟</span>

<span dir="rtl">فرمود: «با دشمن داشتن گنه</span>‌<span dir="rtl">پيشگان</span><ref><span dir="rtl">گُنَه</span>‌<span dir="rtl">پیشگان، یعنی کسانی که گناه را پیشه و حرفۀ خود کرده</span>‌<span dir="rtl">اند و از معصیت خدا باکی ندارند، نه گنهکاران - که از روی لغزش و غفلت، گناه از آنان سر می</span>‌<span dir="rtl">زند؛ ولی قلباً دوست ندارند که بندۀ معصیتکار خدا باشند-.</span></ref><span dir="rtl">، و با ناخشنودى از آنان، خشنودى خدا را بجوييد».</span>

<ol start="159" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الباقر عليه السلام _ في كِتابِهِ إِلیٰ سَعدِ الخَيرِ _: اِعلَم _ رَحِمَكَ اللهُ _ أنَّهُ لا تُنالُ مَحَبَّةُ اللهِ إلّا بِبُغضِ كَثيرٍ مِنَ النّاسِ، وَ لا وَلايَتُهُ إلّا بِمُعاداتِهِم، وَ فَوتُ ذٰلِكَ قَليلٌ يَسيرٌ لِدَركِ ذٰلِكَ مِنَ اللهِ لِقَومٍ يَعلَمونَ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۸ ص۵۶ ح۱۷ عن حمزة بن بزيع، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۳۶۳ ح۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="159" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام باقر علیه السلام - در نامه</span>‌<span dir="rtl">اش به سعد الخير -: خدايت رحمت کند! بدان که محبّت خدا را به دست نمى</span>‌<span dir="rtl">توان آورد، مگر از طريق کين</span>‌<span dir="rtl">ورزى با بسيارى از مردمان و به دوستى و ولايت او نمى</span>‌<span dir="rtl">توان رسيد، مگر با دشمنى کردن با آنان. اين از دست دادن [مردم] در مقابل رسيدن به دوستى خدا، در نظر کسانى که [به ارزش کار] آگاه</span>‌<span dir="rtl">اند، بسيار ناچيز است.</span></li></ol>

 

<ol start="160" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: طَلَبتُ حُبَّ اللهِ عزّ وجلّ فَوَجَدتُهُ في بُغضِ أَهلِ المَعاصي.</span><ref><p><span dir="rtl">مستدرك الوسائل: ج۱۲ ص۱۷۳ ح۱۳۸۱۰ نقلاً عن مجموعة الشهيد.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="160" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: محبّت خداوند عز وجل را جُستم و آن را در نفرت از گنهکاران يافتم.</span></li></ol>

<span id="الزهد-في-الدنيا"></span>
==== <span dir="rtl">۳ / ۶ - ۶: الزُّهدُ فِي الدُّنيا</span> ====

<span dir="rtl">۳ / ۶ - ۶</span><span dir="rtl">: زُهدوَرزی در دنیا</span>

<ol start="161" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: اِزهَد فِي الدُّنيا يُحِبَّكَ اللهُ، وَ ازهَد فيما في أيدِي النّاسِ يُحِبّوكَ.</span><ref><p><span dir="rtl">سنن ابن ماجة: ج۲ ص۱۳۷۳ ح۴۱۰۲ عن سهل بن سعد الساعدي؛ الأمالي للطوسي: ص۱۴۰ ح۲۲۸ و ص۲۰۲ ح۳۴۴ كلاهما عن محمّد بن عيسى الكندي عن الإمام الصادق عليه السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۱۵ ح۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="161" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: به دنيا بى</span>‌<span dir="rtl">رغبتى کن تا خدا دوستت بدارد و به آنچه در دست مردم است، بى</span>‌<span dir="rtl">رغبتى کن تا مردم دوستت بدارند.</span></li></ol>

 

<ol start="162" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إن أحبَبتَ أَن يُحِبَّكَ اللهُ فَازهَد فِي الدُّنيا، وَ إن أحبَبتَ أَن يُحِبَّكَ النّاسُ فَلا يَقَعُ في يَدِكَ مِن حُطامِها شَيءٌ إلّا نَبذتَهُ إِلَيهِم.</span><ref><p><span dir="rtl">عيون الأخبار لابن قتيبة: ج۳ ص۱۷۴ عن منصور بن المعتمر، حلية الأولياء: ج۸ ص۵۲ الرقم۴۰۲، ربيع الأبرار:ج۱ ص۴۹۶ كلاهما نحوه. ۶. يرزأ: يأخذ (النهایة: ج۲ ص۲۱۸ «رزأ»).</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="162" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: اگر دوست دارى که خداوند دوستت بدارد، به دنيا بى</span>‌<span dir="rtl">رغبت باش و اگر دوست دارى مردم دوستت بدارند، هر گاه از مال دنيا چيزى به دستت افتاد، آن را به سوى آنان بيفکن.</span></li></ol>

 

<ol start="163" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله - لِعَليٍّ عليه السلام -: يا عَلِيُّ، إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ قَد زَيَّنَكَ بِزينَةٍ لَم يُزَيِّنِ العِبادَ بِزينَةٍ أَحَبَّ إِلَى اللهِ مِنها؛ زَيَّنَكَ بِالزُّهدِ فِي الدُّنيا وَ جَعَلَكَ لا تَرزَأُ</span><ref></ref> <span dir="rtl">مِنها شَيئاً وَ لا تَرزَأُ مِنكَ شَيئاً، وَ وَهَبَ لَكَ حُبَّ المَساكينِ.</span><ref><p><span dir="rtl">. الأمالي للطوسي: ص۱۸۱ ح۳۰۳ عن عمّار، بشارة المصطفى: ص۹۸، بحار الأنوار: ج۳۹ ص۲۹۸ ح۱۰۱؛ تاريخ دمشق: ج۴۲ ص۲۸۱ عن عمّار و راجع العمدة: ص۲۹۷ ح۴۹۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="163" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - خطاب به علی علیه السلام -: اى على! خداوند، تو را به زيورى آراسته است که بندگان را به زيورى محبوب</span>‌<span dir="rtl">تر از آن در نزد خود، نياراسته است؛ تو را به زيور زهد، آراسته و چُنانت قرار داده که نه تو از دنيا چيزى بر مى</span>‌<span dir="rtl">گيرى و نه دنيا از تو چيزى بر مى</span>‌<span dir="rtl">گيرد، و دوستىِ مستمندان را نيز به تو ارزانى داشته است.</span></li></ol>

 

<ol start="164" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله - لِعَليٍّ عليه السلام -: يا عَلِيُّ، إِنَّ اللهَ خَصَّكَ بِأَمرٍ وَ أعطاكَهُ، لَيسَ مِنَ الأَعمالِ شَيءٌ أحَبُّ إِلَيهِ وَ لا أفضَلُ مِنهُ عِندَهُ؛ الزُّهدُ فِي الدُّنيا، فَلَيسَ تَنالُ مِنها شَيئاً وَ لا تَنالُ</span><ref><p><span dir="rtl">في الطبعة التی بأیدینا «تَنالُهُ»، وَ ما أثبتناه من بحار الأنوار.</span></p></ref> <span dir="rtl">مِنكَ، وَ هِيَ زينَةُ الأَبرارِ عِندَ اللهِ عزّ وجلّ يَومَ القِيامَةِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الخصال: ص۵۵۶ ح۳۱ عن عامر بن واثلة عن الإمام عليّ عليه السلام، بحار الأنوار: ج</span>‌<span dir="rtl">۳۱ ص۳۱۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="164" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - خطاب به علی علیه السلام -: اى على! خداوند، خصلتى به تو اختصاص داده و عطايت کرده است که هيچ عملى در نزد او محبوب</span>‌<span dir="rtl">تر و برتر از آن نيست: زهد در دنيا. نه تو از دنيا نوايى مى</span>‌<span dir="rtl">گيرى و نه دنيا از تو به نوايى مى</span>‌<span dir="rtl">رسد. در روز قيامت، زهد، زيور نيکان در نزد خداوند است.</span></li></ol>

<span id="بغض-الدنيا"></span>
==== <span dir="rtl">۳ / ۶ - ۷: بُغضُ الدُّنيا</span> ====

<span dir="rtl">۳ / ۶ - ۷</span><span dir="rtl">: دشمن داشتنِ دنیا</span>

<ol start="165" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أرَدتَ أَن يُحِبَّكَ اللهُ فَأَبغِضِ الدُّنيا، وَ إِذا أرَدتَ أَن يُحِبَّكَ النّاسُ فَما کانَ عِندَكَ مِن فُضولِها فَانبِذهُ إلَيهم.</span><ref><p><span dir="rtl">تاريخ بغداد: ج۷ص۲۷۰ الرقم۳۷۵۴ عن ربعي بن خراش، البداية و النهاية: ج۱۰ص۱۳۷.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="165" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: اگر مى</span>‌<span dir="rtl">خواهى خدا تو را دوست بدارد، دنيا را دشمن بدار و اگر مى</span>‌<span dir="rtl">خواهى مردم دوستت بدارند، مازادِ داشته</span>‌<span dir="rtl">هايت را به آنان بده.</span></li></ol>

 

<ol start="166" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عیسیٰ عليه السلام - لَمّا سُئِلَ عَن عَمَلٍ يورِثُ مَحَبَّةَ اللهِ -: أبغِضُوا الدُّنيا يُحبِبكُمُ اللهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">تنبيه الخواطر: ج۱ ص۱۳۴، بحار الأنوار: ج۱۴ ص۳۲۸ ح۵۴.</span></p></ref> <span dir="rtl"></span></li></ol>

 

<ol start="166" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عيسى علیه السلام - در پاسخ سؤال از عملى که دوستى خدا را به بار مى</span>‌<span dir="rtl">آورد -: دنيا را دشمن بداريد تا خداوند، شما را دوست بدارد.</span></li></ol>

<span id="كظم-الغيظ"></span>
==== <span dir="rtl">۳ / ۶ - ۸: كَظمُ الغَيظِ</span> ====

<span dir="rtl">۳ / ۶ - ۸</span><span dir="rtl">: فروخوردن خشم</span>

<ol start="167" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: ما مِن جُرعَةٍ أحَبُّ إِلَيَّ مِن جُرعَةِ غَيظٍ يَكظِمُها عَبدٌ، ما كَظَمَها عَبدٌ لِلهِ إلّا مَلَأَ اللهُ جَوفَهُ إيماناً.</span><ref><p><span dir="rtl">مسند ابن حنبل: ج۱ ص۷۰۰ ح۳۰۱۷ عن ابن عبّاس، تفسير ابن كثير: ج۱ ص۴۹۳، كنز العمّال: ج۳ ص۱۳۰ ح۵۸۲۱ نقلاً عن ابن أبي الدنيا و فيهما «إلى اللّٰه</span>‌<span dir="rtl">» بدل «إليَّ».</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="167" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هيچ جرعه</span>‌<span dir="rtl">اى نزدم محبوب</span>‌<span dir="rtl">تر از جرعۀ خشمى نيست که بنده، آن را فرو مى</span>‌<span dir="rtl">خورد. هر گاه بنده</span>‌<span dir="rtl">اى براى خدا خشم خود را فرو بَرَد، خداوند، درون او را سرشار از ايمان خواهد کرد.</span></li></ol>

 

<ol start="168" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: ما مِن جُرعَةٍ أحَبُّ إِلَى اللهِ مِن جُرعَتَينِ: جُرعَةِ غَيظٍ يَرُدُّها مُؤمِنٌ بِحِلمٍ، وَ جُرعَةِ جَزَعٍ يَرُدُّها مُؤمِنٌ بِصَبرٍ.</span><ref><p><span dir="rtl">الأمالي للمفيد: ص۱۱ ح۸ عن أبي حمزة الثمالی عن الإمام زين العابدين عليه السلام، الخصال: ص۵۰ ح۶۰ عن الإمام زين العابدين عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۳۷۸ ح۳۱؛ الفردوس: ج۴ ص۹۱ ح۶۲۸۳ عن الإمام عليّ عليه السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="168" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هيچ جرعه</span>‌<span dir="rtl">اى نزد خدا محبوب</span>‌<span dir="rtl">تر از دو جرعه نيست: جرعۀ خشمى که مؤمن، آن را با بردبارى فرو مى</span>‌<span dir="rtl">بَرد و جرعۀ بى</span>‌<span dir="rtl">تابى</span>‌<span dir="rtl">اى که مؤمن، آن را با شکيبايى [به درون خود] باز مى</span>‌<span dir="rtl">گردانَد.</span></li></ol>

 

<ol start="169" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: وَجَبَت مَحَبَّةُ اللهِ عَلیٰ مَن غَضِبَ فَحَلُمَ.</span><ref><p><span dir="rtl">تاريخ دمشق: ج۱۴ ص۴۰۴ ح۳۶۲۲ عن عائشة، تاريخ أصبهان: ج۲ ص۱۰۰ الرقم۱۲۱۴ نحوه؛ مشكاة الأنوار: ص۵۳۲ ح۱۷۸۳ نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="169" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: دوستىِ خدا به کسى که خشمگين می</span>‌<span dir="rtl">شود و آن گاه بردبارى می</span>‌<span dir="rtl">کند، قطعى است.</span></li></ol>

 

<ol start="170" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله - لِرَجُلٍ -: إِنَّ فيكَ لَخَصلَتَينِ يُحِبُّهُمَا اللهُ: الحِلمَ وَ الأَناةَ.</span><ref><p><span dir="rtl">صحيح مسلم: ج۱ ص۴۹ ح۱۸ عن أبي سعيد الخدري، مسند ابن حنبل: ج۴ ص۴۷ ح۱۱۱۷۵، السنن الكبرى: ج۱۰ ص۳۲۷ ح۲۰۸۰۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="170" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - خطاب به مردى -: در تو، دو صفت است که خداوند، آنها را دوست دارد: بردبارى و درنگ در کارها.</span></li></ol>

 

<ol start="171" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: ما مِن جُرَعَةٍ يَتَجَرَّعُهَا العَبدُ أحَبُّ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ مِن جُرعَةِ غَيظٍ يَتَجَرَّعُها عِندَ تَرَدُّدِها في قَلبِهِ؛ إمّا بِصَبرٍ وَ إمّا بِحِلمٍ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۱۱۱ ح۱۳ عن أبي حمزة الثمالي، المحاسن: ج۱ ص۴۵۶ ح۱۰۵۴، مشكاة الأنوار: ص۳۸۰ ح۱۲۴۹ عن الإمام الباقر عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۴۲۲ ح۶۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="171" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترين جرعه نزد خداوند عز وجل که آدمى آن را مى</span>‌<span dir="rtl">نوشد، جرعۀ خشمى است که در دلش به گردش در مى</span>‌<span dir="rtl">آيد و او آن را يا با صبر و يا با بردبارى فرو مى</span>‌<span dir="rtl">برد.</span></li></ol>

<span id="السخاء"></span>
==== <span dir="rtl">۳ / ۶ - ۹: السَّخاءُ</span> ====

<span dir="rtl">۳ / ۶ - ۹</span><span dir="rtl">: بخشندگی (سخاوتمندی)</span>

<ol start="172" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ السَّخِيَّ؛ فَأَحِبّوهُ، وَ يُبغِضُ البَخيلَ؛ فَأَبغِضوهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">درر الأحاديث‌: ص۳۵ عن يحيى بن الحسين.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="172" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، بخشندگان را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارد. پس دوستشان بداريد، و بخيلان را دشمن مى</span>‌<span dir="rtl">دارد. پس دشمنشان بداريد.</span></li></ol>

 

<ol start="173" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ الجَوادَ مِن خَلقِهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">البيان و التبيين: ج۲ ص۵۷ عن محمّد بن إبراهيم التيمي؛ نثر الدرّ: ج۱ ص۲۶۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="173" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، در ميان خَلقش، بخشندگان را دوست دارد.</span></li></ol>

 

<ol start="174" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ جَوادٌ يُحِبُّ الجودَ.</span><ref><p><span dir="rtl">شُعب الإيمان: ج۷ ص۴۲۶ ح۱۰۸۴۰ عن طلحة بن عبيدالله</span>‌<span dir="rtl">؛ تاريخ اليعقوبي: ج۲ ص۹۷، النوادر للراوندي: ص۷ عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="174" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، بخشنده است و بخشش را دوست دارد.</span></li></ol>

 

<ol start="175" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: السَّخِيُّ الجَهولُ أحَبُّ إِلَى اللهِ مِنَ العابِدِ البَخيلِ.</span><ref><p><span dir="rtl">البخلاء للخطيب: ص۴۵ عن عائشة، الفردوس: ج۲ ص۳۴۲ ح۳۵۴۶ و فيه «العالم» بدل «العابد».</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="175" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: نزد خدا، بخشندۀ نابخرد، محبوب</span>‌<span dir="rtl">تر از پارساى بخيل است.</span></li></ol>

 

<ol start="176" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: شابٌّ سَخِيٌّ مُرهَقٌ فِي الذُّنوبِ، أحَبُّ إِلَى اللهِ مِن شَيخٍ عابِدٍ بَخيلٍ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۴ ص۴۱ ح۱۴ عن أبي جعفر المدائني، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۲ ص۶۱ ح۱۷۰۸، مكارم الأخلاق: ج۱ص۲۹۵ح۹۱۹، بحار الأنوار: ج۷۳ص۳۰۷ح۳۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="176" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: جوانِ بخشندۀ آلوده به گنا</span>‌<span dir="rtl">هان، نزد خداوند، از پیرِ عابد بخیل، محبوب</span>‌<span dir="rtl">تر است.</span></li></ol>

<span id="التواضع"></span>
==== <span dir="rtl">۳ / ۶ - ۱۰: التَّواضُعُ</span> ====

<span dir="rtl">۳ / ۶ - ۱۰</span><span dir="rtl">: فروتنی</span>

<ol start="177" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله - لِعائِشَةَ -: يا عائِشَةُ، تَواضَعي؛ فَإِنَّ اللهَ تَعالیٰ يُحِبُّ المُتَواضِعينَ، وَ يُبغِضُ المُتَكَبِّرينَ.</span><ref><p><span dir="rtl">الفردوس: ج۵ ص۴۲۷ ح۸۶۳۴ عن عائشة، كنز العمّال: ج۳ ص۱۱۳ ح۵۷۳۴ نقلاً عن أبي الشيخ.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="177" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله</span> ‌<span dir="rtl">- خطاب به عایشه -: اى عايشه! فروتن باش که خداوند متعال، فروتنان را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارد و گردنکشان را دشمن.</span></li></ol>

<span id="الغيرة"></span>
==== <span dir="rtl">۳ / ۶ - ۱۱: الغَيرَةُ</span> ====

<span dir="rtl">۳ / ۶ - ۱۱</span><span dir="rtl">: غیرت</span>

<ol start="178" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ مِن عِبادِهِ الغَيورَ.</span><ref><p><span dir="rtl">المعجم الأوسط: ج۸ ص۲۱۵ ح۸۴۴۱، الفردوس: ج۱ ص۶۴ ح۱۸۴ كلاهما عن</span>‌<span dir="rtl">الإمام</span>‌ <span dir="rtl">عليّ عليه السلام، قضاء الحوائج لابن أبي الدنيا: ص۵۲ ح۴۴ و فيه «إنّ اللّٰه</span>‌ <span dir="rtl">يحبّ</span> ‌<span dir="rtl">الغيور» عن</span> ‌<span dir="rtl">الإمام</span>‌ <span dir="rtl">الصادق عن</span>‌ <span dir="rtl">أبيه عن</span> ‌<span dir="rtl">الإمام</span> ‌<span dir="rtl">عليّ عليهم السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="178" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، بندگان غیرتمندِ خود را دوست دارد.</span></li></ol>

 

<ol start="179" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: إِنَّ اللهَ - تَباركَ وَ تَعالیٰ - غَيورٌ يُحِبُّ كُلَّ غَيورٍ، وَ لِغَيرَتِهِ حَرَّمَ الفَواحِشَ ظاهِرَها وَ باطِنَها.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۵ ص۵۳۵ ح۱، مشكاة الأنوار: ص۴۱۵ ح۱۳۹۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="179" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: خداوند - تبارک و تعالى - غيرتمند است و هر غيرتمندى را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارد، و از غيرتمندى اوست که زشت</span>‌<span dir="rtl">کاری</span>‌<span dir="rtl">ها را، چه پيدا و چه ناپيدا، حرام نموده است.</span></li></ol>

<span id="الرفق"></span>
==== <span dir="rtl">۳ / ۶ - ۱۲: الرِّفقُ</span> ====

<span dir="rtl">۳ / ۶ - ۱۲</span><span dir="rtl">: ملایمت</span>

<ol start="180" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ الرِّفقَ فِي الأَمرِ كُلِّهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">صحيح البخاري: ج۵ ص۲۲۴۲ ح۵۶۷۸ عن عائشة، صحيح مسلم: ج۴ ص۱۷۰۶ ح۱۰، سنن الترمذي: ج۵ ص۶۰ ح۲۷۰۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="180" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، ملايمت را در همۀ کارها دوست دارد.</span></li></ol>

 

<ol start="181" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ رَفيقٌ يُحِبُّ الرِّفقَ.</span><ref><p><span dir="rtl">صحيح مسلم: ج۴ ص۲۰۰۴ ح۷۷ عن عائشة؛ الكافي: ج۲ ص۱۱۹ ح۵ عن جابر الجعفي عن الإمام الباقر عليه السلام، مشكاة الأنوار: ص۳۱۶ ح۱۰۰۱ عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۵۶ ح۲۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="181" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، ملايم است و ملايمت را دوست دارد.</span></li></ol>

<span id="محاسن-الأعمال"></span>
=== <span dir="rtl">۳ / ۷: مَحاسِنُ الأَعمالِ</span> ===

<span dir="rtl">۳ / ۷</span><span dir="rtl">: کارهاى نيکو</span>

<span id="الجهاد-في-سبيل-الله"></span>
==== <span dir="rtl">۳ / ۷ - ۱: الجِهادُ في سَبيلِ اللهِ</span> ====

<span dir="rtl">۳ / ۷ - ۱</span><span dir="rtl">: جهاد در راه خدا</span>

<span dir="rtl">الكتاب</span>

<span dir="rtl">قرآن</span>

<span dir="rtl">(إِنَّ ٱللهَ يُحِبُّ ٱلَّذِينَ يُقَـٰتِلُونَ فِى سَبِيلِهِ صَفًّا كَأَنَّهُم بُنْيَـٰنٌ مَّرْصُوصٌ).</span><ref><span dir="rtl">الصفّ: ۴.</span></ref>

<span dir="rtl">(خداوند، کسانى را که در راهش چونان صفى برآمده از سرب پیکار مى</span>‌<span dir="rtl">کنند، دوست دارد).</span>

<span dir="rtl">(وَ كَأَيِّن مِّن نَّبِىٍّ قَـٰتَلَ مَعَهُ رِبِّيُّونَ كَثِيرٌ فَمَا وَهَنُواْ لِمَا أَصَابَهُمْ فِى سَبِيلِ ٱللهِ وَ مَا ضَعُفُواْ وَ مَا ٱسْتَكَانُواْ وَ ٱللهُ يُحِبُّ ٱلصَّـٰبِرِينَ).</span><ref><span dir="rtl">آل عمران: ۱۴۶.</span></ref>

<span dir="rtl">(و چه بسيار پيامبرانى که همراه او توده</span>‌<span dir="rtl">هاى انبوهی جنگیدند و در برابر آنچه در راه خدا بِدانها رسيد، سستى نورزيدند و ناتوان نشدند و [در برابر دشمن] زبونی ننمودند و خداوند، شکيبايان را دوست دارد).</span>

<span dir="rtl">(یـٰأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ مَن يَرْتَدَّ مِنكُمْ عَن دِينِهِ فَسَوْفَ يَأْتِى ٱللهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَ يُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى ٱلْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى ٱلْكَـٰفِرِينَ يُجَـٰهِدُونَ فِى سَبِيلِ ٱللهِ وَ لاَ يَخَافُونَ لَوْمَةَ لاَئِمٍ ذَ ٰلِكَ فَضْلُ ٱللهِ يُؤْتِيهِ مَن يَشَاءُ وَ ٱللهُ و ٰسِعٌ عَلِيمٌ).</span><ref><span dir="rtl">المائدة: ۵۴.</span></ref>

<span dir="rtl">(</span>‌<span dir="rtl">اى کسانى که ايمان آورده</span>‌<span dir="rtl">ايد! هر کس از شما از دين خود برگردد، [بداند که</span>‌<span dir="rtl">] به زودى، خدا گروهى را مى</span>‌<span dir="rtl">آورد که آنان را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارد و آنان [نيز] او را دوست دارند. [اينان</span>‌<span dir="rtl">] با مؤمنان، فروتن، [و] با کافران، سختگيرند، در راه خدا جهاد مى</span>‌<span dir="rtl">کنند و از سرزنش هيچ ملامتگرى نمى</span>‌<span dir="rtl">هراسند. اين، فضل خداست. آن را به هر که بخواهد، مى</span>‌<span dir="rtl">دهد، و خدا گشايشگر داناست).</span>

<span dir="rtl">الحديث</span>

<span dir="rtl">حدیث</span>

<ol start="182" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">تفسير ابن أبي حاتم عن مُقاتل: قالَ المُؤمِنونَ: لَو نَعلَمُ أَحَبَّ الأَعمالِ إِلَى اللهِ لَعَمِلناهُ! فَدَلَّهُم عَلیٰ أحَبِّ الأَعمالِ إِلَيهِ، فَقالَ: (إِنَّ ٱللهَ يُحِبُّ ٱلَّذِينَ يُقَـٰتِلُونَ فِى سَبِيلِهِ صَفًّا)، فَبَيَّنَ لَهُم، فَابتُلوا يَومَ أُحُدٍ بِذٰلِكَ، فَوَلَّوا عَنِ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله مُدبِرينَ، فَأَنزَلَ اللهُ في ذٰلِكَ: (يَـٰأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لِمَ تَقُولُونَ مَا لَا تَفْعَلُونَ)</span><ref><p><span dir="rtl">الصفّ: ۲.</span></p></ref><span dir="rtl">.</span><ref><p><span dir="rtl">تفسير ابن أبي حاتم: ج۱۰ ص۳۳۵۴ ح۱۸۸۸۵، الدرّ المنثور: ج۸ ص۱۴۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="182" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">تفسير ابن أبی حاتم - به نقل از مقاتل -: مؤمنان گفتند: «اگر مى</span>‌<span dir="rtl">دانستيم محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترين کار در نزد خدا چيست، آن را انجام مى</span>‌<span dir="rtl">داديم». پس خداوند، آنان را به محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترينِ کارها نزد خود راه</span>‌<span dir="rtl">نمايى کرد و فرمود: (خداوند، کسانى را که در راهش چونان صفى برآمده از سرب، پيکار مى</span>‌<span dir="rtl">کنند، دوست دارد). پس آن را برايشان بيان داشت و آنان در جنگ اُحُد، بِدان آزمايش شدند و از پيامبر صلی اللّه علیه وآله روى گرداندند و پشت کردند. آن</span> ‌<span dir="rtl">گاه، خداوند در اين باره اين آيه را نازل فرمود: (اى کسانى که ايمان آورده</span>‌<span dir="rtl">ايد! چرا چيزى مى</span>‌<span dir="rtl">گوييد که انجامش نمى</span>‌<span dir="rtl">دهيد؟).</span></li></ol>

 

<ol start="183" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الدرّ المنثور عن زيد بن أسلم - في قَولِهِ تَعالیٰ: (إِنَّ ٱللهَ يُحِبُّ ٱلَّذِينَ يُقَـٰتِلُونَ...) -: نَزَلَت هٰذِهِ الآيَةُ في نَفَرٍ مِنَ الأَنصارِ فيهِم عَبدُاللهِ بنُ رَواحَةَ، قالوا في مَجلِسٍ: لَو نَعلَمُ أيُّ الأَعمالِ أحَبُّ إِلَى اللهِ لَعمِلنا بِهِ حَتّیٰ نَموتَ! فَأَنزَلَ اللهُ هٰذِهِ فيهِم، فَقالَ ابنُ رَواحَةَ: لا أبرَحُ حَبيساً في سَبيلِ اللهِ حَتّیٰ أموتَ شَهيداً.</span><ref><p><span dir="rtl">الدرّ المنثور: ج۸ ص۱۴۶ نقلاً عن مالك في تفسيره.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="183" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الدرّ المنثور - به نقل از زيد بن اسلم، در بارۀ این سخن خداوند متعال: (خداوند، کسانى را که در راهش چونان صفی برآمده از سرب پیکار می</span>‌<span dir="rtl">کنند، دوست دارد) -: اين آيه، در بارۀ گروهى</span> ‌<span dir="rtl">از انصار، از جمله عبد اللّٰه</span> ‌<span dir="rtl">بن رَواحه نازل شد. آنان</span> ‌<span dir="rtl">در مجلسى</span> ‌<span dir="rtl">گفتند: اگر مى</span>‌<span dir="rtl">دانستيم محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترينِ کارها نزد خدا چيست، تا پاى مرگ، انجامش مى</span>‌<span dir="rtl">داديم. پس خداوند، اين آيه را نازل کرد. آن گاه عبد اللّٰه</span>‌ <span dir="rtl">بن رواحه گفت: من خود را در راه خدا وقف مى</span>‌<span dir="rtl">کنم تا به شهادت از دنيا بروم.</span></li></ol>

<span id="ذكر-الله-1"></span>
==== <span dir="rtl">۳ / ۷ - ۲: ذِكرُ اللهِ</span> ====

<span dir="rtl">۳ / ۷ - ۲</span><span dir="rtl">: یاد کردنِ خداوند</span>

<ol start="184" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: مَن أكثَرَ ذِكرَ اللهِ عزّ وجلّ أَحَبَّهُ اللهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۴۹۹ ح۳ عن داوود بن سرحان عن الإمام الصادق عليه السلام، الزهد للحسين بن سعيد: ص۵۵ ح۱۴۸ عن عبد الرحمان بن الحجّاج عن الإمام الصادق عليه السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، بحار الأنوار: ج۶۶ ص۳۲۵ ح۱۱؛ كنز العمّال: ج۳ ص۲۴۱ ح۶۳۵۰ نقلاً عن الدارقطني في الإفراد عن عائشة.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="184" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: کسى که خداوند عز وجل را بسيار ياد کند، خداوند، او را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارد.</span></li></ol>

 

<ol start="185" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله - في وَصِيَّتِهِ لِأَبي ذَرٍّ -: يا أبا ذَرٍّ، إِنَّ أَحَبَّكُم إِلَى اللهِ _ جَلَّ ثَناؤُهُ _ أكثَرُكُم ذِكراً لَهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">مكارم الأخلاق: ج۲ ص۳۷۵ ح۲۶۶۱ عن أبي ذرّ، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۸۶ ح۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="185" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - در سفارش به ابو ذر -:</span> ‌<span dir="rtl">اى ابو ذر! محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترينِ شما نزد خداوند عز وجل کسى است که بيشتر به ياد او باشد.</span></li></ol>

 

<ol start="186" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: أحَبُّهُم [أيِ النّاسِ] إِلَى اللهِ أكثَرُهُم ذِكراً.</span><ref><p><span dir="rtl">إرشاد القلوب: ص۱۳۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="186" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترينِ مردم نزد خدا، کسى است که بيشتر، [از خدا] ياد کند.</span></li></ol>

 

<ol start="187" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: قالَ موسیٰ عليه السلام: يا رَبِّ، وَدِدتُ أنّي أعلَمُ مَن تُحِبُّ مِن عِبادِكَ فَأُحِبَّهُ!</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ: إِذا رَأيتَ عَبدي يُكثِرُ مِن ذِكري، فَأَنَا أذِنتُ لَهُ في ذٰلِكَ؛ فَأُحِبُّهُ. وَ إِذا رَأَيتَ عَبدي لا يَذكُرُني، فَأَنَا حَجَبتُهُ عَن ذٰلِكَ؛ وَ أَنَا أُبغِضُهُ.</span><ref><span dir="rtl">تاريخ دمشق: ج۶۱ ص۱۴۷ ح۱۲۵۶۵ عن عمر بن الخطّاب، الفردوس: ج۳ ص۱۹۲ ح۴۵۳۴؛ الدعوات: ص۲۰ ح۱۸ و ليس فيه «قال موسى عليه السلام»، بحار الأنوار: ج۹۳ ص۱۶۰ ح۴۱.</span></ref>

<ol start="187" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: موسى علیه السلام گفت:</span>‌ <span dir="rtl">اى پروردگار من! دوست دارم بدانم که از بندگانت چه کسى را دوست دارى تا من نيز دوستش بدارم.</span></li></ol>

<span dir="rtl">خداوند فرمود: «هر گاه ديدى که بنده</span>‌<span dir="rtl">ام مرا بسيار ياد مى</span>‌<span dir="rtl">کند، من، [توفیق و] اجازۀ اين کار را به او داده</span>‌<span dir="rtl">ام. پس او را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارم، و هر گاه ديدى که بنده</span>‌<span dir="rtl">ام مرا ياد نمى</span>‌<span dir="rtl">کند، من او را از اين کار مانع شده</span>‌<span dir="rtl">ام و من، دشمنش مى</span>‌<span dir="rtl">دارم».</span>

<ol start="188" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله _ في دُعاءِ الجَوشَنِ الكَبيرِ _: يا أنيسَ الذّاكِرينَ.</span><ref><p><span dir="rtl">البلد الأمين: ص۴۱۰، المصباح للكفعمي: ص۳۴۶، بحار الأنوار: ج۹۴ ص۳۹۵ ح۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="188" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - در دعاى «جوشن کبير» -:</span> ‌<span dir="rtl">اى همدمِ ذاکران!</span></li></ol>

 

<ol start="189" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: إِذا رَأَيتَ اللهَ سُبحانَهُ يُؤنِسُكَ بِذِكرِهِ، فَقَد أَحَبَّكَ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۳ ص۱۳۱ ح۴۰۴۰، عيون الحكم و المواعظ: ص۱۳۵ ح۳۰۷۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="189" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: هر گاه ديدى که خداوند سبحان، تو را با يادش مأنوس ساخته است، بى گمان، دوستت دارد.</span></li></ol>

 

<ol start="190" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الباقر أو الإمام الصادق عليهما السلام: أكثِروا مِنَ التَّهليلِ وَ التَّكبيرِ؛ فَإِنَّهُ لَيسَ شَيءٌ أَحَبَّ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ مِنَ التَّهليلِ وَ التَّكبيرِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۵۰۶ ح۲ عن الفضيل بن يسار، عُدّة الداعي: ص۲۴۶، ثواب الأعمال: ص۱۸ ح۱۳، بحار الأنوار: ج۹۳ ص۲۰۲ ح۳۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="190" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام باقر علیه السلام يا امام صادق علیه السلام: ذکر «لا إله إلّا اللّٰه» و «اللّٰه أکبر» را بسيار بگوييد؛ زيرا هيچ چيز نزد خداوند عز وجل محبوب</span>‌<span dir="rtl">تر از گفتن «لا إله إلّا اللّٰه» و «اللّٰه أکبر» نيست.</span></li></ol>

 

<ol start="191" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عدّة الداعي: في بَعضِ الأَحاديثِ القُدسِيَّةِ: أيُّما عَبدٍ اطَّلَعتُ عَلیٰ قَلبِهِ فَرَأَيتُ الغالِبَ عَلَيهِ التَّمَسُّكَ بِذِكري، تَوَلَّيتُ سِياسَتَهُ، وَ كُنتُ جَليسَهُ وَ مُحادِثَهُ وَ أنيسَهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">عُدّة الداعي: ص۲۳۵، بحار الأنوار: ج۹۳ ص۱۶۲ ح۴۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="191" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عدّة الداعى: در حديثى قدسى آمده است: «هر بنده</span>‌<span dir="rtl">اى که بر دلش بنگرم و چنگ زدن به يادم را بر آن چيره ببينم، تربيت او را خود بر عهده مى</span>‌<span dir="rtl">گيرم و هم</span>‌<span dir="rtl">نشين و هم</span>‌<span dir="rtl">سخن و همدم او خواهم بود».</span></li></ol>

<span dir="rtl">راجع: ص۵۸ (ذكر اللّه</span>‌<span dir="rtl">).</span>

<span dir="rtl">ر.ک: ص۵۹ (یاد خدا).</span>

<span id="قراءة-القرآن"></span>
==== <span dir="rtl">۳ / ۷ - ۳: قِراءَةُ القُرآنِ</span> ====

<span dir="rtl">۳ / ۷ - ۳</span><span dir="rtl">: قرآن خواندن</span>

<ol start="192" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله - لِسَلمانَ الفارِسِيِّ -: يا سَلمانُ، المُؤمِنُ إِذا قَرَأَ القُرآنَ فَتَحَ اللهُ عَلَيهِ أبوابَ الرَّحمَةِ، وَ خَلَقَ اللهُ بِكُلِّ حَرفٍ يَخرُجُ مِن فَمِهِ مَلَكاً يُسَبِّحُ لَهُ إِلیٰ يَومِ القِيامَةِ؛ فَإِنَّهُ لَيسَ شَيءٌ - بَعدَ تَعَلُّمِ العِلمِ - أَحَبَّ إِلَى اللهِ مِن قِراءَةِ القُرآنِ.</span><ref><p><span dir="rtl">جامع الأخبار: ص۱۱۴ ح۱۹۷، بحار الأنوار: ج۹۲ ص۱۸ ح۱۸.</span></p></ref> <span dir="rtl"></span></li></ol>

 

<ol start="192" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - خطاب به سلمان فارسی-:</span> ‌<span dir="rtl">اى سلمان! مؤمن، هر گاه قرآن بخواند، خداوند درهاى رحمت را بر او مى</span>‌<span dir="rtl">گشايد و با هر حرفى که از دهانش خارج مى</span>‌<span dir="rtl">شود، فرشته</span>‌<span dir="rtl">اى مى</span>‌<span dir="rtl">آفريند که تا روز قيامت برايش تسبيح خواهد گفت؛ زيرا پس از دانش آموختن، هيچ چيز نزد خداوند، محبوب</span>‌<span dir="rtl">تر از خواندن قرآن نيست.</span></li></ol>

 

<ol start="193" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: حَمَلَةُ القُرآنِ هُمُ المَحفوفونَ بِرَحمَةِ اللهِ، المَلبوسونَ بِنورِ اللهِ عزّ وجلّ. يا حَمَلَةَ القُرآنِ! تَحَبَّبوا إِلَى اللهِ بِتَوقيرِ كِتابِهِ؛ يَزِدكُم حُبّاً وَ يُحَبِّبكُم إِلیٰ خَلقِهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">جامع الأخبار: ص۱۱۵ ح۲۰۲، بحار الأنوار: ج۹۲ ص۱۹ ح۱۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="193" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: رحمت خدا، حاملان قرآن را فرا گرفته است و آنان با نور خداوند عز وجل پوشيده شده اند.</span>‌ <span dir="rtl">اى حاملان قرآن! با بزرگداشتِ کتابش، با خدا دوستى کنيد تا شما را بيشتر دوست بدارد و شما را محبوب بندگانش گردانَد.</span></li></ol>

 

<ol start="194" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الكافي عن أبي بَصير: قُلتُ لِأَبي جَعفَرٍ عليه السلام: إِذا قَرَأتُ القُرآنَ فَرَفَعتُ بِهِ صَوتي، جاءَنِيَ الشَّيطانُ فَقالَ: إِنَّما تُرائي بِهٰذا أهلَكَ وَ النّاسَ!</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ: يا أبا مُحَمَّدٍ، اِقرَأ قِراءَةً ما بَينَ القِراءَتَينِ: تُسمِعُ أهلَكَ، وَ رَجَّع</span><ref><span dir="rtl">التَّرجیع: تردید الصوت باللَّحن في القراءة و في الغناء. و منه الترجیع في الأذان (مفردات ألفاظ القرآن: ص۳۴۳ «رجع»).</span></ref> <span dir="rtl">بِالقُرآنِ صَوتَكَ؛ فَإِنَّ اللهَ عزّ وجلّ يُحِبُّ الصَّوتَ الحَسَنَ يُرَجَّعُ فيهِ تَرجيعاً.</span><ref><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۶۱۶ ح۱۳.</span></ref> <span dir="rtl"></span>

<ol start="194" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الکافى - به نقل از ابو بصير -: به امام باقر علیه السلام گفتم: هر گاه قرآن مى</span>‌<span dir="rtl">خوانم و صدايم را به آن بلند مى</span>‌<span dir="rtl">کنم، شيطان به سراغم مى</span>‌<span dir="rtl">آيد و مى</span>‌<span dir="rtl">گويد: تو اين کار را جهت خودنمايى براى خانواده</span>‌<span dir="rtl">ات و مردم انجام مى</span>‌<span dir="rtl">دهى.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فرمود: «اى ابو محمّد! با آوازى ملايم</span>‌<span dir="rtl">تر بخوان، به طورى که فقط خانواده</span>‌<span dir="rtl">ات بشنوند و قرآن را با صدایی آهنگین و خوش بخوان که خداوند، خواندن قرآن با صدای خوش و آهنگین را دوست دارد».</span>

<ol start="195" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: مَن قَرَأَ في كُلِّ لَيلَةِ جُمُعَةٍ الواقِعَةَ؛ أَحَبَّهُ اللهُ، وَ أَحَبَّهُ</span><ref><p><span dir="rtl">كذا في المصدر، و في مكارم الأخلاق و أعلام الدین: «حبّبه»، و هو الصحيح.</span></p></ref> <span dir="rtl">إِلَى النّاسِ أجمَعينَ، وَ لَم يَرَ فِي الدُّنيا بُؤساً أبَداً وَ لا فَقراً وَ لا فاقَةً وَ لا آفَةً مِن آفاتِ الدُّنيا، وَ کانَ مِن رُفَقاءِ أميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام. وَ هٰذِهِ السّورَةُ لِأَميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام خاصَّةً، لا يَشرَكُهُ فيها أحَدٌ.</span><ref><p><span dir="rtl">ثواب الأعمال: ص۱۴۴ ح۱ عن أبي بصير، مكارم الأخلاق: ج۲ ص۱۸۵ ح۲۴۹۳، أعلام الدین: ص۳۷۸ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۸۹ ص۳۱۰ ذیل ح۱۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="195" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: هر کس در هر شب جمعه، سورۀ واقعه را بخواند، خداوند، او را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارد و محبوب همۀ مردمانش مى</span>‌<span dir="rtl">گرداند و هرگز در دنيا گرفتار درويشى، فقر، درماندگى و هيچ آفتى از آفات دنيا نخواهد شد و از همراهان امير مؤمنان خواهد بود. اين سوره، ويژۀ امير مؤمنان است و کسى در آن، شريکش نيست.</span></li></ol>

 

<ol start="196" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: لا تَدَعوا قِراءَةَ سورَةِ طٰه؛ فَإِنَّ اللهَ يُحِبُّها، وَ يُحِبُّ مَن قَرَأَها. وَ مَن أدمَنَ قِراءَتَها أعطاهُ اللهُ يَومَ الِقيامَةِ كِتابَهُ بِيَمينِهِ، وَ لَم يُحاسِبهُ بِما عَمِلَ فِي الإِسلامِ، وَ أُعطِيَ فِي الآخِرَةِ مِنَ الأَجرِ حَتّیٰ يَرضیٰ.</span><ref><p><span dir="rtl">ثواب الأعمال: ص۱۳۴ ح۱ عن إسحاق بن عمّار، المصباح للكفعمي: ص۴۴۱، بحار الأنوار: ج۹۲ ص۲۸۴ ح۱.</span></p></ref> <span dir="rtl"></span></li></ol>

 

<ol start="196" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: خواندن سورۀ طه را ترک مکنيد که خداوند، آن را و هر که آن را بخواند، دوست دارد. هر که پيوسته آن را بخواند، خداوند در روز قيامت، نامۀ اعمالش را به دست راستش خواهد داد و تنها از آنچه در زمان اسلام انجام داده است، از او حسابرسى خواهد کرد و در آخرت، چندان به او پاداش داده مى</span>‌<span dir="rtl">شود تا خشنود گردد.</span></li></ol>

 

<ol start="197" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: مَن قَرَأَ في فَرائِضِهِ «أَلَمْ تَرَ كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ»</span><ref><p><span dir="rtl">أي سورة الفیل. و قال الشیخ الصدوق (رحمه الله) في ذیل الحدیث: قال مصنّف هذا الكتاب (رحمه الله): من قرأ سورة الفیل فلیقرأ معها «لإیلاف» في ركعة فریضة؛ فإنّهما جمیعاً سورة واحدة، و لا یجوز التفرّد بواحدة منهما.</span></p></ref><span dir="rtl">، شَهِدَ لَهُ يَومَ القِيامَةِ كُلُّ سَهلٍ وَ جَبَلٍ وَ مَدَرٍ بِأَنَّهُ کانَ مِنَ المُصَلّينَ، وَ يُنادي لَهُ يَومَ القِيامَةِ مُنادٍ: صَدَقتُم عَلیٰ عَبدي، قَبِلتُ شَهادَتَكُم لَهُ وَ عَلَيهِ، أدخِلوهُ الجَنَّةَ وَ لا تُحاسِبوهُ؛ فَإِنَّهُ مِمَّن أُحِبُّهُ وَ أُحِبُّ عَمَلَهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">ثواب الأعمال: ص۱۵۴ ح۱ عن أبي بصير، بحار الأنوار: ج۹۲ ص۳۳۷ ح۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="197" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: هر که در نمازهاى واجب خويش، [سورۀ] «آيا نديدى پروردگارت با اصحاب فيل چه کرد؟» (سورۀ فيل) را بخواند، روز قيامت، هر دشت و کوه و کلوخى برايش شهادت خواهد داد که او از نمازگزاران بوده است و روز قيامت، فريادگرى برايش ندا خواهد داد: «در بارۀ بنده</span>‌<span dir="rtl">ام راست گفتيد. شهادت شما را به سودِ او و به زیانِ او مى</span>‌<span dir="rtl">پذيرم. او را به بهشت، وارد کنید و از او حسابرسى نکنيد که او از کسانى است که خودشان را و کردارشان را دوست دارم».</span></li></ol>

<span id="الصلاة"></span>
==== <span dir="rtl">۳ / ۷ - ۴: الصَّلاةُ</span> ====

<span dir="rtl">۳ / ۷ - ۴</span><span dir="rtl">: نماز خواندن</span>

<ol start="198" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: أحَبُّ العَمَلِ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ تَعجيلُ الصَّلاةِ لِأَوَّلِ وَقتِها.</span><ref><p><span dir="rtl">مسند ابن حنبل: ج۱۰ ص۳۱۶ ح۲۷۱۷۵ عن أُمّ فروة، سنن الدارقطني: ج۱ ص۲۴۸ ح۱۲، المعجم الكبير: ج۲۵ ص۸۲ ح۲۰۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="198" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترين کارها نزد خداوند، شتاب در به جا آوردن نماز در اوّلِ وقتش است.</span></li></ol>

 

<ol start="199" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الكافي عن مُعاوية بن وَهبٍ: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللهِ عليه السلام عَن أفضَلِ ما يَتَقَرَّبُ بِهِ العِبادُ إِلیٰ رَبِّهِم وَ أحَبِّ ذٰلِكَ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ ما هُوَ؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ: ما أعلَمُ شَيئاً بَعدَ المَعرِفَةِ أفضَلَ مِن هٰذِهِ الصَّلاةِ، أ لا تَریٰ أنَّ العَبدَ الصّالِحَ عيسَى بنَ مَريَمَ عليه السلام قالَ: (وَ أَوْصانِي بِالصَّلاةِ وَ الزَّكاةِ ما دُمْتُ حَيًّا)</span><ref><span dir="rtl">مريم: ۳۱.</span></ref><span dir="rtl">؟.</span><ref><span dir="rtl">الكافي: ج۳ ص۲۶۴ ح۱، تهذيب الأحكام: ج۲ ص۲۳۶ ح۹۳۲ و لیس فیه ذیله من «ألا تَریٰ»، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۱ ص۲۱۰ ح۶۳۴، بحار الأنوار: ج۸۲ ص۲۲۵ ح۵۰.</span></ref>

<ol start="199" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الکافى - به نقل از معاوية بن وهب -: از امام صادق علیه السلام پرسيدم: برترين و دوست</span>‌<span dir="rtl">داشتنى</span>‌<span dir="rtl">ترين وسيلۀ نزديک شدن بندگان به پروردگارشان، نزد خداوند عز وجل چيست؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">فرمود: «پس از شناخت، چيزى برتر از اين نماز نمى</span>‌<span dir="rtl">شناسم. آيا نمى</span>‌<span dir="rtl">بينى که بندۀ شايسته، عيسى بن مريم علیه السلام، گفت: (و مرا به نماز و زکات، تا زمانى که زنده باشم، سفارش فرمود)؟».</span>

<ol start="200" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: أحَبُّ الأَعمالِ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ الصَّلاةُ، وَ هِيَ آخِرُ وَصايَا الأَنبِياءِ عليهم السلام.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۳ ص۲۶۴ ح۲ عن زيد الشحّام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۱ ص۲۱۰ ح۶۳۸، دعائم الإسلام: ج۱ ص۱۳۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="200" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترينِ کارها نزد خداوند عز وجل نماز است و آن، آخرين سفارش همۀ پيامبران است.</span></li></ol>

<span id="الطهارة"></span>
==== <span dir="rtl">۳ / ۷ - ۵: الطَّهارَةُ</span> ====

<span dir="rtl">۳ / ۷ - ۵</span><span dir="rtl">: پاکی</span>

<span dir="rtl">الكتاب</span>

<span dir="rtl">قرآن</span>

<span dir="rtl">(لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَى ٱلتَّقْوَیٰ مِنْ أَوَّلِ يَوْمٍ أَحَقُّ أَن تَقُومَ فِيهِ فِيهِ رِجَالٌ يُحِبُّونَ أَن يَتَطَهَّرُواْ وَ ٱللهُ يُحِبُّ ٱلْمُطَّهِّرِينَ).</span><ref><span dir="rtl">التوبة: ۱۰۸ و راجع البقرة: ۲۲۲.</span></ref>

<span dir="rtl">(مسجدى که از روز نخست بر [اساس] پرهيزگارى بنا شده، شايسته</span>‌<span dir="rtl">تر است که در آن [به نماز] بِايستى. در آن، مردانى</span>‌ <span dir="rtl">هستند که دوست دارند پاک باشند و خداوند، کسانى را که خواهان پاکى</span> ‌<span dir="rtl">اند، دوست دارد).</span>

<span dir="rtl">الحديث</span>

<span dir="rtl">حدیث</span>

<ol start="201" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المستدرك على الصحيحين عن أبي أيّوبَ الأنصاري و جابرِ بن عبد اللّه</span>‌ <span dir="rtl">و أنسِ بن مالك: إِنَّ هٰذِهِ الآيَةَ لَمّا نَزَلَت: (فِيهِ رِجَالٌ يُحِبُّونَ أَن يَتَطَهَّرُواْ)، قالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: يا مَعشَرَ الأَنصارِ! إِنَّ اللهَ قَد أثنیٰ عَلَيكُم فِي الطَّهورِ خَيراً، فَما طَهورُكُم هٰذا؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالوا: نَتَوَضَّأُ لِلصَّلاةِ، وَ نَغتَسِلُ مِنَ الجَنابَةِ، وَ نَستَنجي بِالماءِ.</span>

<span dir="rtl">قالَ: هُوَ ذاكَ، فَعَلَيكُم بِهِ.</span><ref><span dir="rtl">المستدرك على الصحيحين: ج۲ ص۳۶۵ ح۳۲۸۷، سنن ابن ماجة: ج۱ ص۱۲۷ ح۳۵۵، السنن الكبرى: ج۱ ص۱۷۱ ح۵۱۳ كلاهما نحوه.</span></ref>

<ol start="201" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المستدرک على الصحيحين - به نقل از ابو ايّوب انصارى و جابر بن عبد اللّٰه و اَنَس بن مالک -: چون آيۀ (در آن، مردانى هستند که دوست دارند پاک باشند) نازل شد، پيامبر خدا فرمود: «اى گروه انصار! خداوند به سبب پاکى</span>‌<span dir="rtl">تان، شما را ستوده است. [بگوييد که:] پاکىِ شما به چيست؟».</span></li></ol>

<span dir="rtl">گفتند: براى نماز، وضو مى</span>‌<span dir="rtl">گيريم و پس از جنابت، غسل مى</span>‌<span dir="rtl">کنيم و با آب، نجاست را از خود بر طرف مى</span>‌<span dir="rtl">سازيم.</span>

<span dir="rtl">پيامبر خدا فرمود: «پاکى (طهارت)، همين است. پس پايبند به آن باشيد».</span>

<ol start="202" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المعجم الكبير عن أبي أُمامة: قالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله لِأَهلِ قُباءَ: ما هٰذَا الطَّهورُ الَّذي خُصِصتُم بِهِ في هٰذِهِ الآيَةِ: (فِيهِ رِجَالٌ يُحِبُّونَ أَن يَتَطَهَّرُواْ وَ ٱللهُ يُحِبُّ ٱلْمُطَّهِّرِينَ)؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالوا: يا رَسولَ اللهِ، ما مِنّا أحَدٌ يَخرُجُ مِنَ الغائِطِ إلّا غَسَلَ مَقعَدَتَهُ.</span><ref><span dir="rtl">المعجم الكبير: ج۸ ص۱۲۱ ح۷۵۵۵؛ مجمع البيان: ج۵ ص۱۱۱ و راجع ج۳ ص۷۳.</span></ref>

<ol start="202" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المعجم الکبير - به نقل از ابو اُمامه -: پيامبر خدا به اهل قُبا فرمود: «اين پاکى (طهارتی) که در آيۀ (در آن، مردانى هستند که دوست دارند پاک باشند و خداوند، کسانى را که خواهان پاکى</span> ‌<span dir="rtl">اند، دوست دارد) ويژۀ شما گشته است، چيست؟».</span></li></ol>

<span dir="rtl">گفتند:</span> ‌<span dir="rtl">اى پيامبر خدا! هر يک از ما، پس از قضاى حاجت، نشيمنگاه خود را مى</span>‌<span dir="rtl">شويد.</span>

<ol start="203" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الدرّ المنثور عن ابن عمر _ في قَولِهِ تَعالیٰ: (فِيهِ رِجَالٌ يُحِبُّونَ أَن يَتَطَهَّرُواْ وَ ٱللهُ يُحِبُّ ٱلْمُطَّهِّرِينَ) -: سَأَلَهُم رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله عَن طَهورِهِمُ الَّذي أثنَى اللهُ بِهِ عَلَيهِم.</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالوا: كُنّا نَستَنجي بِالماءِ فِي الجاهِلِيَّةِ، فَلَمّا جاءَ اللهُ بِالإِسلامِ لَم نَدَعهُ.</span>

<span dir="rtl">قالَ: فَلا تَدَعوهُ.</span><ref><span dir="rtl">الدرّ المنثور: ج۴ ص۲۹۱ نقلاً عن ابن مردويه و ص۲۹۰ نقلاً عن عبد الرزّاق عن عبد اللّٰه بن الحارث نحوه و بزیادة: «إنّكم قد أثنى عليكم فدوموا» في آخره.</span></ref>

<ol start="203" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الدرّ المنثور - به نقل از ابن عمر، در بارۀ اين سخن خداوند متعال: (در آن، مردانى هستند که دوست دارند پاک باشند و خداوند، کسانی را که خواهان پاکی</span>‌ <span dir="rtl">اند، دوست دارد) -: پيامبر خدا از آنان در بارۀ پاکى</span>‌<span dir="rtl">اى که خداوند به سببش آنان را ستوده است، پرسيد.</span></li></ol>

<span dir="rtl">پاسخ دادند: ما در روزگار جاهليت، نجاست را با آب از خود مى</span>‌<span dir="rtl">زدوديم و چون خداوند اسلام را آورد، اين عادت را رها نکرديم.</span>

<span dir="rtl">پيامبر خدا فرمود: «پس آن را رها مکنيد».</span>

<span id="النظافة"></span>
==== <span dir="rtl">۳ / ۷ - ۶: النَّظافَةُ</span> ====

<span dir="rtl">۳ / ۷ - ۶</span><span dir="rtl">: پاکیزگی</span>

<ol start="204" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ تَعالیٰ يُحِبُّ النّاسِكَ النَّظيفَ.</span><ref><p><span dir="rtl">تاريخ بغداد: ج۱۰ ص۱۲ الرقم۵۱۲۲ عن جابر.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="204" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند متعال، عبادت</span>‌<span dir="rtl">پيشۀ</span> ‌<span dir="rtl">پاکيزه را دوست دارد.</span></li></ol>

 

<ol start="205" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: تَنَظَّفوا بِكُلِّ مَا استَطَعتُم؛ فَإِنَّ اللهَ تَعالیٰ بَنَى الإِسلامَ عَلَى النَّظافَةِ، وَ لَن يَدخُلَ الجَنَّةَ إلّا كُلُّ نَظيفٍ.</span><ref><p><span dir="rtl">كنز العمّال: ج۹ ص۲۷۷ ح۲۶۰۰۲ نقلاً عن أبي الصعاليك الطرسوسي في جزئه عن أبي هريرة.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="205" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خودتان را با هر وسيله</span>‌<span dir="rtl">اى که مى</span>‌<span dir="rtl">توانيد، پاکيزه کنيد؛ زيرا خداوند متعال، اسلام را بر پايۀ پاکيزگى بنا کرده است و هرگز به بهشت نمی</span>‌<span dir="rtl">رود، مگر کسى که پاکيزه باشد.</span></li></ol>

 

<ol start="206" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: الإِسلامُ نَظيفٌ، فَتَنَظَّفوا؛ فَإِنَّهُ لا يَدخُلُ الجَنَّةَ إلّا نَظيفٌ.</span><ref><p><span dir="rtl">المعجم الأوسط: ج۵ ص۱۳۹ ح۴۸۹۳ عن عائشة، تاريخ بغداد: ج۵ ص۱۴۳ الرقم ۲۵۷۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="206" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: اسلام، پاکيزه است. پس پاکيزه باشيد، که جز پاکيزه</span>‌<span dir="rtl">، به بهشت وارد نمى</span>‌<span dir="rtl">شود.</span></li></ol>

 

<ol start="207" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ طَيّبٌ يُحِبُّ الطَّيِّبَ، نَظيفٌ يُحِبُّ النَّظافَةَ.</span><ref><p><span dir="rtl">سنن الترمذي: ج۵ ص۱۱۲ ح۲۷۹۹ عن سعد بن أبي وقّاص.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="207" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، پاک است و شخص پاک را دوست دارد؛ پاکيزه است و پاکيزگى را دوست دارد.</span></li></ol>

 

<ol start="208" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: تَنَظَّفوا بِالماءِ مِنَ النَّتِنِ الرّيحِ الَّذي يُتَأَذّیٰ بِهِ، تَعَهَّدوا أنفُسَكُم؛ فَإِنَّ اللهَ عزّ وجلّ يُبغِضُ مِن عِبادِهِ القاذورَةَ الَّذي يَتَأَنَّفُ بِهِ مَن جَلَسَ إِلَيهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الخصال: ص۶۲۰ ح۱۰ عن أبي بصير وَ محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، تحف العقول: ص۱۱۰ نحوه، بحار الأنوار: ج۱۰ ص۹۹ ح۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="208" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: خودتان را با آب از بوى نامطبوعى که مايۀ آزار ديگران است، پاکيزه سازيد. به [سر و وضع] خودتان برسيد؛ زيرا خداوند عز وجل از بندگان پلشت و کثيف خود، که هر کس با او مى</span>‌<span dir="rtl">نشيند، از وى بيزار مى</span>‌<span dir="rtl">شود، نفرت دارد.</span></li></ol>

<span id="السماحة"></span>
==== <span dir="rtl">۳ / ۷ - ۷: السَّماحَةُ</span> ====

<span dir="rtl">۳ / ۷ - ۷</span><span dir="rtl">: آسانگیری</span>

<ol start="209" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ سَمحَ البَيعِ</span><ref><p><span dir="rtl">سَمحَ البیعِ: أي سهلَ البیع. و المُسامَحة: المساهَلة. و فیه: «اِسمَح یُسمَح بك»؛ أي سهّل یُسَهَّل علیك (اُنظر: النهایة: ج۲ ص۳۹۸ «سمح»).</span></p></ref><span dir="rtl">، سَمحَ الشِّراءِ، سَمحَ القَضاءِ.</span><ref><p><span dir="rtl">سنن الترمذي: ج۳ ص۶۰۹ ح۱۳۱۹ عن أبي هريرة، المستدرك على الصحيحين: ج۲ ص۶۴ ح۲۳۳۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="209" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، کسى را که در خريد و فروش، آسانگیر است و وام را به راحتی پس می</span>‌<span dir="rtl">دهد، دوست دارد.</span></li></ol>

 

<ol start="210" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: أَحَبَّ اللهُ تَعالیٰ عَبداً سَمحاً إِذا باعَ، وَ سَمحاً إذَا اشتَریٰ، وَ سَمحاً إِذا قَضیٰ، وَ سَمحاً إذَا اقتَضیٰ.</span><ref><p><span dir="rtl">شُعب الإيمان: ج۷ ص۵۳۶ ح۱۱۲۵۳ عن أبي هريرة، مسند الشهاب: ج۲ ص۲۵۲ ح۱۲۹۹ نحوه، الموطّأ: ج۲ ص۶۸۵ ح۱۰۰ من دون إسناد إلی أحدٍ من أهل البیت عليهم السلام.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="210" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند متعال، بنده</span>‌<span dir="rtl">اى را دوست دارد که در فروختن، آسانگير باشد و در خريدن، آسانگير باشد و در پس دادنِ وام، راحت [و آسان</span>‌<span dir="rtl">دِه] باشد و در پس گرفتنِ وام، آسانگير باشد.</span></li></ol>

 

<ol start="211" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ تَعالیٰ يُحِبُّ السَّهلَ الطَّليقَ.</span><ref><p><span dir="rtl">شُعب الإيمان: ج۶ ص۲۵۴ ح۸۰۵۵ عن مورق العجلي و ح۸۰۵۶، الفردوس: ج۱ ص۱۵۶ ح۵۷۴ نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="211" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند متعال، شخص آسانگير و راحت را دوست دارد.</span></li></ol>

 

<ol start="212" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: إِنَّ اللهَ سُبحانَهُ يُحِبُّ السَّهلَ النَّفسِ، السَّمحَ الخَليقَةِ، القَريبَ الأَمرِ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۲ ص۵۱۳ ح۳۴۷۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="212" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: خداوند پاک، انسانِ آسانگیرِ، بخشنده</span>‌<span dir="rtl">خوىِ بیِ</span>‌<span dir="rtl">تکلّف را دوست دارد.</span></li></ol>

<span id="اصطناع-المعروف"></span>
==== <span dir="rtl">۳ / ۷ - ۸: اِصطِناعُ المَعروفِ</span> ====

<span dir="rtl">۳ / ۷ - ۸</span><span dir="rtl">: انجام دادن کارهای نیک</span>

<ol start="213" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: أَوحَى اللهُ عزّ وجلّ إِلیٰ ذِي القَرنَينِ: وَ عِزَّتي وَ جَلالي! ما خَلَقتُ خَلقاً أَحَبَّ إِلَيَّ مِنَ المَعروفِ، وَ سَأَجعَلُ لَهُ عَلَماً؛ فَمَن رَأَيتَني حَبَّبتُ</span><ref><p><span dir="rtl">في الطبعة التي بأیدینا: «أحببت»، و الصواب ما أثبتناه كما في كنز العمّال: ح۱۶۴۵۱ نقلاً عن المصدر.</span></p></ref> <span dir="rtl">إِلَيهِ المَعروفَ وَ اصطِناعَهُ، وَ حَبَّبتُ إِلَى النّاسِ الطَّلَبَ إِلَيهِ، فَأَحِبَّهُ وَ تَوَلَّهُ؛ فَإِنّي أُحِبُّهُ وَ أتَوَلّاهُ. وَ مَن رَأَيتَني كَرَّهُت إِلَيهِ المَعروفَ، وَ بَغَّضتُ إِلَى النّاسِ الطَّلَبَ إِلَيهِ، فَأَبغِضهُ وَ لا تَتَوَلَّهُ؛ فَإِنَّهُ مِن شَرِّ مَن خَلَقتُ.</span><ref><p><span dir="rtl">الفردوس: ج۱ ص۱۴۴ ح۵۱۵ عن عبد اللّٰه</span>‌ <span dir="rtl">المزني.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="213" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: خداوند عز وجل به ذو القَرنَين وحى کرد که: «به عزّت و جلالم سوگند، هيچ آفريده</span>‌<span dir="rtl">اى را نيافريدم که نزد من، محبوب</span>‌<span dir="rtl">تر از عمل شايسته (معروف) باشد، و براى آن، نشانه</span>‌<span dir="rtl">اى قرار خواهم داد: هر کس را ديدى که عمل شايسته و انجام دادن آن را در نظرش محبوب ساخته</span>‌<span dir="rtl">ام و نيز درخواست از او را براى مردم، محبوب ساخته</span>‌<span dir="rtl">ام، او را دوست بدار و با او دوستى کن؛ چرا که من دوستش دارم و او را به دوستى برگزيده</span>‌<span dir="rtl">ام، و هر کس را ديدى که عمل شايسته را در نظرش ناخوشايند ساخته</span>‌<span dir="rtl">ام و مردم را از درخواست از او، بى</span>‌<span dir="rtl">رغبت کرده</span>‌<span dir="rtl">ام، تو نيز او را دشمن بدار و با او پيمان دوستى مبند؛ چرا که او از بدترين آفريده</span>‌<span dir="rtl">هاى من است».</span></li></ol>

<span id="إغاثة-اللهفان"></span>
==== <span dir="rtl">۳ / ۷ - ۹: إغاثَةُ اللَّهفانِ</span> ====

<span dir="rtl">۳ / ۷ - ۹</span><span dir="rtl">: فریادرسی گرفتاران</span>

<ol start="214" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله - في حَدیثٍ لَهُ -:... و اللهُ عزّ وجلّ يُحِبُّ إغاثَةَ اللَّهفانِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۴ ص۲۷ ح۴ عن ابن القدّاح عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۲ص۵۵ ح۱۶۸۲، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۴۰۹ ح۱۰؛ مسند أبي يعلى: ج۴ ص۲۲۰ ح۴۲۸۰ عن أنس.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="214" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند عز وجل فریادرسی گرفتاران را دوست دارد.</span></li></ol>

 

<ol start="215" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الباقر عليه السلام: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ إراقَةَ الدِّماءِ، وَ إطعامَ الطَّعامِ، وَ إغاثَةَ اللَّهفانِ.</span><ref><p><span dir="rtl">المحاسن: ج۲ ص۱۴۳ ح۱۳۷۴ عن عبيد اللّه</span>‌ <span dir="rtl">بن الوليد الوصّافي، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۲۲ ح۲۷.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="215" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام باقر علیه السلام: خداوند، قربانى کردن و غذا دادن [به مردم</span>‌<span dir="rtl">] و فريادرسى گرفتاران را دوست دارد.</span></li></ol>

<span id="سقي-العطشان"></span>
==== <span dir="rtl">۳ / ۷ - ۱۰: سَقيُ العَطشانِ</span> ====

<span dir="rtl">۳ / ۷ - ۱۰</span><span dir="rtl">: سیراب کردن تشنه</span>

<ol start="216" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الباقر عليه السلام: إِنَّ اللهَ- تَبارَكَ وَ تَعالیٰ - يُحِبُّ إبرادَ الكَبِدِ الحَرّیٰ</span><ref><p><span dir="rtl">الحَرّیٰ: فَعلیٰ من الحَرّ، و هي للمبالغة؛ یرید أنّها لشدّة حرّها قد عطشت و یبست من العطش. و إبرادها بسقیها (اُنظر: النهایة: ج۱ ص۳۶۴ «حرر»).</span></p></ref><span dir="rtl">، وَ مَن سَقیٰ كَبِداً حَرّیٰ مِن بَهيمَةٍ أو غَيرِها أظَلَّهُ اللهُ يَومَ لا ظِلَّ إلّا ظِلُّهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۴ص۵۸ح۶ عن ضريس بن عبد الملك، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۲ ص۶۴ ح۱۷۲۳، مكارم الأخلاق: ج۱ ص۲۹۳ ح۹۰۶ نحوه، بحار الأنوار: ج۹۶ ص۱۷۰ ح۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="216" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام باقر علیه السلام: خداوند - تبارک و تعالى - خنک کردن جگر تفتيده را دوست دارد. هر کس جگر تشنه</span>‌<span dir="rtl">اى را، از حيوان و غير حيوان، سيراب کند، خداوند در آن روزى که هيچ سايه</span>‌<span dir="rtl">اى جز سايۀ او نيست، سايه</span>‌<span dir="rtl">اش می</span>‌<span dir="rtl">دهد.</span></li></ol>

<span id="الإيثار"></span>
==== <span dir="rtl">۳ / ۷ - ۱۱: الإِيثارُ</span> ====

<span dir="rtl">۳ / ۷ - ۱۱</span><span dir="rtl">: از خود گذشتگی</span>

<ol start="217" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: إِنَّ مِمّا خَصَّ اللهُ عزّ وجلّ بِهِ المُؤمِنَ أَن يُعرِّفَهُ بِرَّ إخوانِهِ</span><ref><p><span dir="rtl">قال العلّامة المجلسي (رحمه الله): أي [عرّفه] ثواب البِرّ. أو التعریف كنایة عن التوفیق للفعل (مرآة العقول: ج۹ ص۱۳۸).</span></p></ref> <span dir="rtl">وَ إن قَلَّ، وَ لَيسَ البِرُّ بِالكَثرَةِ؛ وَ ذٰلِكَ أنَّ اللهَ عزّ وجلّ يَقولُ في كِتابِهِ: (وَ يُؤْثِرُونَ عَلَیٰ أَنفُسِهِمْ وَ لَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ)، ثُمَّ قالَ: (وَ مَن يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُوْلَـٰئِكَ هُمُ ٱلْمُفْلِحُونَ)</span><ref><p><span dir="rtl">الحشر: ۹.</span></p></ref><span dir="rtl">، وَ مَن عَرَّفَهُ اللهُ عزّ وجلّ بِذٰلِكَ</span><ref><p><span dir="rtl">قال العلّامة المجلسي (رحمه الله): «و من عَرَّفَه اللّٰه» علی بناء التفعیل، «بذلك» كأنّ الباء زائدة، أو المعنی: عرّفه بذلك التعریف المتقدّم. و یمكن أَن یُقرأ: «عَرَفَهُ» علی بناء المجرّد (مرآة العقول: ج۹ ص۱۳۹).</span></p></ref> <span dir="rtl">أَحَبَّهُ اللهُ، وَ مَن أَحَبَّهُ اللهُ- تَبارَكَ وَ تَعالیٰ- وَفّاهُ أجرَهُ يَومَ القِيامَةِ بِغَيرِ حِسابٍ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۲۰۶ ح۶ عن جميل بن درّاج، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۲۹۹ ح۳۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="217" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: از جمله چيزهايى که خداوند عز وجل به مؤمن ارزانى داشته، اين است که نيکى کردن به برادرانش را به او شناسانده است، اگر چه اندک باشد، و نيکى کردن، به کمّيتِ بسيار نيست؛ چرا که خداوند عز وجل در کتاب خود مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد: (و آنها را بر خود مقدّم مى</span>‌<span dir="rtl">دارند، هر چند در خودشان احتياجى [مبرم] باشد). سپس مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد: (و هر کس از بخل مصون بمانَد، آنان رستگاران اند)، و هر کس که خداوند عز وجل اين نکته را به او بشناسانَد، خداوند او را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارد و کسى که خداوند - تبارک و تعالى - دوستش بدارد، مزد او را در روز قيامت، بدون حساب و کامل، عطا مى</span>‌<span dir="rtl">کند.</span></li></ol>

<span id="قول-الحق"></span>
==== <span dir="rtl">۳ / ۷ - ۱۲: قَولُ الحَقِّ</span> ====

<span dir="rtl">۳ / ۷ - ۱۲</span><span dir="rtl">: گفتن حق</span>

<ol start="218" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: ما مِن صَدَقَةٍ أحَبُّ إِلَى اللهِ مِن قَولِ الحَقِّ.</span><ref><p><span dir="rtl">شُعب الإيمان: ج۶ ص۱۲۵ ح۷۶۸۵ عن أبي هريرة، الدرّ المنثور: ج۲ ص۴۳ نقلاً عن ابن أبي حاتم عن عمرو بن دينار.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="218" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هيچ صدقه</span>‌<span dir="rtl">اى نزد خدا، محبوب</span>‌<span dir="rtl">تر از گفتن حق نيست.</span></li></ol>

<span id="إفشاء-السلام"></span>
==== <span dir="rtl">۳ / ۷ - ۱۳: إفشاءُ السَّلامِ</span> ====

<span dir="rtl">۳ / ۷ - ۱۳</span><span dir="rtl">: آشتی</span>‌<span dir="rtl">جویی</span><ref><span dir="rtl">در متن عربی حدیث، «إفشاء السَّلام» آمده است؛ امّا از آن</span>‌ <span dir="rtl">جا که همین تعبیر، در احادیث متعدّد دیگری با قید «فی العالَم (در جهان)» همراه است (به عنوان نمونه، ر.ک: الکافی: ج۲ ص۱۴۴ ح۲ و ص۲۴۰ ح۳۲ و ج۴ ص۴۴ ح۱۰)، نمی</span>‌<span dir="rtl">توان «إفشاءُ السَّلام» را به «بلند سلام کردن» و «آشکار نمودن سلام» ترجمه کرد - چنان</span>‌<span dir="rtl">که برخی مترجمان کرده</span>‌<span dir="rtl">اند-؛ بلکه باید گفت که مقصود، همان «آشتی</span>‌<span dir="rtl">جویی با همگان» است و حتّی «بُخل نَوَرزیدن در سلام کردن به دیگران» (ر.ک: معانی الأخبار:</span> ‌<span dir="rtl">ص۲۵۱ ح۱) - که در حدیثی آمده است - را نیز باید دعوت به «سلام (صلح و مسالمت)» و توصیه</span>‌<span dir="rtl">ای مسالمت</span>‌<span dir="rtl">جویانه دانست. نیز، ر.ک: ص۳۱۷ ح۶80.</span></ref>

<ol start="219" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الباقر عليه السلام: إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ يُحِبُّ إفشاءَ السَّلامِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۶۴۵ ح۵ عن محمّد بن قيس، تحف العقول: ص۳۰۰، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۱۸۱ ح۶۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="219" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام باقر علیه السلام: خداوند عز وجل رواج دادنِ آشتی (صلح و صفا) را دوست دارد.</span></li></ol>

<span id="ما-يحبه-الله"></span>
=== <span dir="rtl">۳ / ۸: ما يُحِبُّهُ اللّٰهُ</span> ===

<span dir="rtl">۳ / ۸</span><span dir="rtl">: آنچه خداوند دوست دارد</span>

<ol start="220" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ الصَّبرَ عِندَ زَلزَلَـةِ الزِّلزالِ، وَ اليَقينَ النّافِـذَ عِندَ مَجيءِ الشُّبُهاتِ، وَ العَقلَ الكامِلَ عِندَ نُزولِ الشَّهَواتِ، وَ الوَرَعَ الصّادِقَ عِندَ الحَرامِ وَ الخَبيثاتِ.</span><ref><p><span dir="rtl">نوادر الأُصول: ج۱ ص۳۲۶ عن الزبير بن العوّام</span>‌<span dir="rtl">.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="220" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، شکيبايى به هنگام مصیبت</span>‌<span dir="rtl">های تکان</span>‌<span dir="rtl">دهنده [ی طبیعی]، يقينِ قاطع به هنگام پيش آمدن شبهه</span>‌<span dir="rtl">ها، عقلِ کامل به هنگام فرا رسيدن هوس</span>‌<span dir="rtl">ها، و پارسايىِ راستين در برابر حرام و پليدى</span>‌<span dir="rtl">ها را دوست دارد.</span></li></ol>

 

<ol start="221" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الزهد الكبیر عن عِمرانَ بنِ حُصَين: أخَذَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله عِمامَتي مِن وَرائي فَقالَ: يا عِمرانُ، إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ يُحِبُّ الإِنفاقَ، وَ يُبغِضُ الإِقتارَ</span><ref><p><span dir="rtl">قَتَرَ علی عیاله: أي ضَیَّق علیهم في النَّفَقة (لسان العرب: ج۵ ص۷۰ «قتر»).</span></p></ref><span dir="rtl">؛ فَأَنفِق وَ أَطعِم، وَ لا تُقَتِّر فَيَعسُر عَلَيكَ الطَّلَبُ. وَ اعلَم أنَّ اللهَ عزّ وجلّ يُحِبُّ البَصَرَ النّافِذَ عِندَ مَجيءِ الشُّبُهاتِ، وَ العَقلَ الكامِلَ عِندَ نُزولِ الشَّهَواتِ، وَ يُحِبُّ السَّماحَةَ وَ لَو عَلیٰ تَمَراتٍ، وَ يُحِبُّ الشَّجاعَةَ وَ لَو عَلیٰ قَتلِ حَيَّةٍ.</span><ref><p><span dir="rtl">الزهد الكبیر للبیهقي: ص۴۶ ح۹۵۴، مسند الشهاب: ج۲ ص۱۵۲ ح۱۰۸۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="221" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الزهد الکبیر - به نقل از عِمران بن حُصَين -: پيامبر صلی اللّه علیه وآله گوشۀ عمامه</span>‌<span dir="rtl">ام را گرفت و فرمود: «اى عمران! خداوند عز وجل بخشش مالی را دوست دارد و دستْ</span>‌<span dir="rtl">بسته بودن (بُخل) را دشمن مى</span>‌<span dir="rtl">دارد. پس ببخش و بخوران و تنگ مگیر که [من هم بر تو تنگ می</span>‌<span dir="rtl">گیرم و در نتیجه] طلب [روزى]، بر تو دشوار می</span>‌<span dir="rtl">شود. بِدان که خداوند، ديدۀ تيزبين به هنگام در رسيدن شبهه</span>‌<span dir="rtl">ها و عقل کامل به هنگام فرود آمدن هوس</span>‌<span dir="rtl">ها را دوست دارد. همچنين خداوند، بخشش را – گر چه به چند خرما باشد - و دلاورى را - گر چه به کشتن مارى باشد - دوست دارد.</span></li></ol>

 

<ol start="222" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الباقر عليه السلام: أُتِيَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله بِأُساریٰ فَأَمَرَ بِقَتلِهِم، وَ خَلّیٰ رَجُلاً مِن بَينِهِم، فَقالَ الرَّجُلُ: يا نَبِيَّ اللهِ، كَيفَ أطلَقتَ عَنّي مِن بَينِهِم؟!</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ: أخبَرَني جَبرَئيلُ عَنِ اللهِ- جَلَّ جَلالُهُ- أنَّ فيكَ خَمسَ خِصالٍ يُحِبُّهَا اللهُ وَ رَسولُهُ: الغَيرَةَ الشَّديدَةَ عَلیٰ حَرَمِكَ، وَ السَّخاءَ، وَ حُسنَ الخُلُقِ، وَ صِدقَ اللِّسانِ، وَ الشَّجاعَةَ.</span>

<span dir="rtl">فَلَمّا سَمِعَهَا الرَّجُلُ أسلَمَ وَ حَسُنَ إسلامُهُ، وَ قاتَلَ مَعَ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله قِتالاً شَديداً حَتَّى اسْتُشهِدَ.</span><ref><span dir="rtl">الخصال: ص۲۸۲ ح۲۸ عن أبي عبيدة الحذّاء، الأمالي للصدوق: ص۳۴۵ ح۴۱۷، مشكاة الأنوار: ص۴۱۷ ح۱۴۰۸ كلاهما نحوه.</span></ref>

<ol start="222" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام باقر علیه السلام: گروهى را نزد پيامبر صلی اللّه علیه وآله آوردند و دستور داد آنان را بکشند و تنها يکى را از آنان آزاد کرد. آن مرد گفت:</span> ‌<span dir="rtl">اى پيامبر خدا! چگونه مرا از ميان آنان رها کردى؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">فرمود: «جبرئيل علیه السلام از طرف خدا به من خبر داد که در تو، پنج خصلت هست که خدا و پيامبرش آنها را دوست دارند: غيرت، سخاوت، اخلاق خوش، راستگويى و شجاعت».</span>

<span dir="rtl">هنگام که مرد اين سخن را شنيد، اسلام آورد و مسلمان خوبى شد و در رکاب پيامبر صلی اللّه علیه وآله با کفّار، جنگ سختی کرد و سرانجام به شهادت رسيد.</span>

<ol start="223" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ جَميلٌ يُحِبُّ الجَمالَ.</span><ref><p><span dir="rtl">صحيح مسلم: ج۱ ص۹۳ ح۹۱ عن عبد اللّٰه بن مسعود؛ تفسير العيّاشي: ج۲ ص۱۴۳ ح۱۵۷۱ عن خيثمة بن أبي خيثمة عن الإمام الحسن عليه السلام، عوالي اللآلي: ج۱ ص۴۳۷ ح۱۵۰، بحار الأنوار: ج۸۳ ص۱۷۵ ح۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="223" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند عز وجل زيباست و زيبايى را دوست دارد.</span></li></ol>

 

<ol start="224" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ جَميلٌ يُحِبُّ الجَمالَ، وَ يُحِبُّ أَن يَریٰ أثَرَ نِعمَتِهِ عَلیٰ عَبدِهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">المعجم الأوسط: ج۵ ص۶۰ ح۴۶۶۸ عن أبي ريحانة؛ الكافي: ج۶ ص۴۳۸ ح۱ عن أبي بصير عن الإمام الصادق عن الإمام عليّ عليهما السلام، الخصال: ص۶۱۳ ح۱۰ عن الإمام الصادق عن</span>‌<span dir="rtl">آبائه عن</span>‌<span dir="rtl">الإمام عليّ عليهم السلام، بحار الأنوار: ج۱۰ ص۹۲ ح۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="224" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، زيباست و زيبايى را دوست دارد و خوش دارد که اثر نعمت خود را در بنده</span>‌<span dir="rtl">اش ببيند.</span></li></ol>

 

<ol start="225" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ وِترٌ</span><ref><p><span dir="rtl">الوِتر: الفَرد، و تُكسَر واوه و تُفتح (النهایة: ج۵ ص۱۴۷ «وتر»).</span></p></ref> <span dir="rtl">يُحِبُّ الوِترَ.</span><ref><p><span dir="rtl">صحيح مسلم: ج۴ ص۲۰۶۲ ح۲۶۷۷ عن أبي</span>‌<span dir="rtl">هريرة؛ الكافي: ج۳ ص۲۵ ح۴، تهذيب الأحكام: ج۱ ص۳۶۰ ح۱۰۸۳ كلاهما عن زرارة عن الإمام الباقر عليه السلام، بحار الأنوار: ج۴ ص۲۱۰ ح۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="225" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، تک است و تک</span><ref><p><span dir="rtl">اشاره به اين است که در تکرار کارها، فرد بودن تعداد، مطلوب است؛ مانند: سه بار، پنج بار، هفت بار و...، به استثناى مواردى که در شرع، دستور دیگری دارد.</span></p></ref> <span dir="rtl">را دوست دارد.</span></li></ol>

 

<ol start="226" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: ما مِن نَفَقَةٍ أحَبُّ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ مِن نَفَقَةِ قَصدٍ</span><ref><p><span dir="rtl">نفقة قَصد: أي وسط، لا یكون إسرافاً و لا تقتیراً (روضة المتقین: ج۶ ص۴۵۲).</span></p></ref><span dir="rtl">.</span><ref><p><span dir="rtl">كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۳ ص۱۶۷ ح۳۶۲۱، المحاسن: ج۲ ص۱۰۴ ح۱۲۸۰ كلاهما عن ابن أبي يعفور عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۲۲ ح۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="226" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هيچ خرج</span>‌<span dir="rtl">کردنی نزد خدا، محبوب</span>‌<span dir="rtl">تر از خرج</span>‌<span dir="rtl">کردنی نيست که با ميانه</span>‌<span dir="rtl">روى همراه باشد.</span></li></ol>

 

<ol start="227" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ تَعالیٰ يُحِبُّ أَن يَریٰ عَبدَهُ تَعِباً في طَلَبِ الحَلالِ.</span><ref><p><span dir="rtl">كنز العمّال: ج۴ ص۴ ح۹۲۰۰ نقلاً عن الفردوس عن الإمام عليّ عليه السلام.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="227" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداى متعال دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارد که بنده</span>‌<span dir="rtl">اش را ببيند که در طلبِ روزى، رنج مى</span>‌<span dir="rtl">بَرَد.</span></li></ol>

 

<ol start="228" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: ما مِنَ الكَلامِ كَلِمَةٌ أحَبُّ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ مِن قَولِ: «لا إلٰهَ إلَّا اللهُ».</span><ref><p><span dir="rtl">التوحيد: ص۲۱ ح۱۴ عن ابن عبّاس، ثواب الأعمال: ص۲۱ ح۲، مكارم الأخلاق: ج۲ ص۸۲ ح۲۲۱۱، بحار الأنوار: ج۹۳ ص۱۹۶ ح۱۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="228" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هيچ سخنى در نزد خداوند، محبوب</span>‌<span dir="rtl">تر از گفتار «لا إله إلّا اللّٰه» نيست.</span></li></ol>

 

<ol start="229" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ أَن يُؤخَذَ بِرُخصَتِهِ، كَما يُحِبُّ أَن يُؤخَذَ بِعَزائِمِهِ</span><ref><p><span dir="rtl">عزائمه: أي فرائضه التي أوجبها اللّٰه و أمَرَنا بها (لسان العرب: ج۱۲ ص۴۰۰ «عزم»).</span></p></ref><span dir="rtl">. إِنَّ اللهَ بَعَثَني بِالحَنيفِيَّةِ السَّمحَةِ دينِ إبراهيمَ عليه السلام.</span><ref><p><span dir="rtl">كنز العمّال: ج۳ ص۳۴ ح۵۳۴۱ نقلاً عن ابن عساكر عن الإمام عليّ عليه السلام.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="229" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، دوست دارد رُخصت</span>‌<span dir="rtl">هایش (مُباح</span>‌<span dir="rtl">هايش) به کار بسته شوند، همان گونه که دوست دارد به واجباتش عمل شود. خداوند، مرا با دين راحت و آسان، دين ابراهيم، بر انگیخت.</span></li></ol>

 

<ol start="230" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ أَن تُؤتیٰ رُخَصُهُ، كَما يُحِبُّ أَن تُؤتیٰ عَزائِمُهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">صحيح ابن حبّان: ج۲ ص۶۹ ح۳۵۴ عن ابن عبّاس؛ تفسیر القمّي: ج۱ ص۱۶ عن الامام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج۹۳ ص۲۹ نقلاً عن رسالة النعماني و كلاهما نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="230" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، همچنان که دوست دارد به واجباتش عمل شود، دوست دارد رخصت</span>‌<span dir="rtl">هايش نيز به جا آورده شوند [و بندگانش از آنها بهره ببرند].</span></li></ol>

 

<ol start="231" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: ما مِن قَطرَةٍ أحَبُّ إِلَى اللهِ مِن قَطرَتَينِ: قَطرَةِ دَمٍ في سَبيلِ اللهِ، وَ قَطرَةِ دَمعٍ في سَوادِ اللَّيلِ مِن خَشيَةِ اللهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الأمالي للمفيد: ص۱۱ ح۸ عن أبي حمزة الثمالي عن الإمام زين العابدين عليه السلام، الكافي: ج۵ ص۵۳ ح۳ عن الإمام الباقر عن أبيه عليهما السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۱۵۲ ح۱۳؛ الفردوس: ج۴ ص۶۵ ح۶۲۰۵ عن أبي أُمامة نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="231" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هيچ قطره</span>‌<span dir="rtl">اى نزد خدا محبوب</span>‌<span dir="rtl">تر از دو قطره نيست: قطرۀ خونى که در راه خدا ريخته شود و قطرۀ اشکى که در دل شب از خوف خدا فرو غلتد.</span></li></ol>

 

<ol start="232" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إنّ اللهَ عزّ وجلّ يُحِبُّ الصَّمتَ عِندَ ثَلاثٍ: عِندَ تِلاوَةِ القُرآنِ، وَ عِندَ الزَّحفِ</span><ref><p><span dir="rtl">الزحف: الجهاد و لقاء العدوّ في الحرب (النهایة: ج۲ ص۲۹۷ «زحف»).</span></p></ref><span dir="rtl">، وَ عِندَ الجَنازَةِ.</span><ref><p><span dir="rtl">المعجم الكبير: ج۵ ص۲۱۳ ح۵۱۳۰ عن زيد بن أرقم.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="232" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند عز وجل سکوت کردن را در سه مورد، دوست دارد: هنگام تلاوت قرآن، هنگام جهاد و پيشروى به سوى دشمن، و نزد جنازه.</span></li></ol>

 

<ol start="233" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: اللهُ عزّ وجلّ عَفُوٌّ يُحِبُّ العَفوَ.</span><ref><p><span dir="rtl">مسند ابن حنبل: ج۲ ص۹۸ ح۳۹۷۷ عن أبي ماجد، السنن الكبرى: ج۸ ص۵۷۵ ح۱۷۶۱۲، المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۴۲۴ ح۸۱۵۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="233" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، بسيار باگذشت است و گذشت کردن را دوست دارد.</span></li></ol>

 

<ol start="234" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: إِنَّ القَصدَ أمرٌ يُحِبُّهُ اللهُ عزّ وجلّ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۴ ص۵۲ ح۲ عن داوود الرقّي، الخصال: ص۱۰ ح۳۶، ثواب الأعمال: ص۲۲۱ ح۱، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۳۴۶ ح۱۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="234" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: خداوند عز وجل ميانه</span>‌<span dir="rtl">روى را دوست دارد.</span></li></ol>

 

<ol start="235" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ تَعالیٰ يُحِبُّ أَن تَعدِلوا بَينَ أولادِكُم، كَما يُحِبُّ أَن تَعدِلُوا بَينَ أَنفُسِكُم.</span><ref><p><span dir="rtl">سنن الدارقطني: ج۳ ص۴۲ ح۱۷۳ عن النعمان بن بشير، كنز العمّال: ج۱۶ ص۴۴۶ ح۴۵۳۵۶ نقلاً عن الطبراني و ص۴۴۵ ح۴۵۳۵۰ نقلاً عن ابن النجّار بزیادة «حتّى في القُبَل» بعد «بین أولادكم» و كلاهما نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="235" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند متعال، دوست دارد که ميان فرزندانتان به عدالت رفتار کنيد، همان گونه که دوست دارد میان خودتان به عدالت رفتار کنید.</span></li></ol>

 

<ol start="236" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: ثَلاثَةٌ يُحِبُّهَا اللهُ: قِلَّةُ الكَلامِ، وَ قِلَّةُ المَنامِ، وَ قِلّةُ الطَّعامِ. ثَلاثَةٌ يُبغِضُهَا اللهُ: كَثرَةُ الكَلامِ، وَ كَثرَةُ المَنامِ، وَ كَثرَةُ الطَّعامِ.</span><ref><p><span dir="rtl">تنبيه الخواطر: ج۲ ص۲۱۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="236" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، سه چيز را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارد: کم</span>‌<span dir="rtl">گويى، کم</span>‌<span dir="rtl">خوابى، و کم</span>‌<span dir="rtl">خورى، و سه چيز را دشمن مى</span>‌<span dir="rtl">دارد: پُرگويى، پُرخوابى و پُرخورى.</span></li></ol>

 

<ol start="237" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: ثَلاثَةٌ يُحِبُّهَا اللهُ سُبحانَهُ: القِيامُ بِحَقِّهِ، وَ التَّواضُعُ لِخَلقِهِ، وَ الإِحسانُ إِلیٰ عِبادِهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">تنبيه الخواطر: ج۲ ص۱۲۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="237" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند سبحان، سه چيز را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارد: به جا آوردن حقوقش، فروتنى براى خلقش، و نيکوکارى به بندگانش.</span></li></ol>

 

<ol start="238" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله - مِن وَصِیَّتِهِ لِأمیرِ المُؤمِنینَ عليه السلام -: يا عَلِيُّ، أحَبُّ العَمَلِ إِلَى اللهِ ثَلاثُ خِصالٍ: مَن أتَى اللهَ بِمَا افتَرَضَ عَلَيهِ فَهُوَ مِن أعبَدِ النّاسِ، وَ مَن وَرِعَ عَن مَحارِمِ اللهِ فَهُوَ مِن أورَعِ النّاسِ، وَ مَن قَنِعَ بِما رَزَقَهُ اللهُ فَهُوَ مِن أغنَى النّاسِ.</span><ref><p><span dir="rtl">تحف العقول: ص۷، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۶۲ ح۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="238" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - در سفارش به امیر مؤمنان علیه السلام -: ای علی! محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترین کارها در نزد خدا سه چیز است: کسى که دستور واجب خدا را انجام دهد، از عابدترين مردم خواهد بود؛ هر کس از حرام</span>‌<span dir="rtl">هاى خدا پروا کند، از پارساترين مردم است؛ و هر کس به آنچه خداوند داده، قانع باشد، از بى</span>‌<span dir="rtl">نيازترين</span>‌<span dir="rtl">هاست.</span></li></ol>

 

<ol start="239" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ يُحِبُّ البَيتَ الَّذي فيهِ العُرسُ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۶ ص۵۴ ح۲ عن أبي خديجة.</span></p></ref> <span dir="rtl"></span></li></ol>

 

<ol start="239" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: خداوند، خانه</span>‌<span dir="rtl">اى را که در آن عروسى است، دوست دارد.</span></li></ol>

 

<ol start="240" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: ما بُنِيَ فِي الإِسلامِ بِناءٌ أحَبُّ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ وَ أعَزُّ مِنَ التَّزويجِ.</span><ref><p><span dir="rtl">بحار الأنوار: ج۱۰۳ ص۲۲۲ ح۴۰ نقلاً عن الهداية.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="240" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: در اسلام، هيچ بنايى ساخته نشده که نزد خداوند عز وجل محبوب</span>‌<span dir="rtl">تر و ارجمندتر از ازدواج باشد.</span></li></ol>

 

<ol start="241" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إذَا التَقَى المُسلِمانِ فَسَلَّمَ كُلٌّ مِنهُما عَلیٰ صاحِبِهِ وَ تَصافَحا، کانَ أحَبُّهُما إِلَى اللهِ أحسَنَهُما بِشراً لِصاحِبِهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">شُعب الإيمان: ج۶ ص۲۵۳ ح۸۰۵۲ عن عمر بن الخطّاب، نوادر الأُصول: ج۲ ص۶۹ نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="241" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه دو مسلمان يکديگر را ببينند و هر کدام از آنان به ديگرى سلام کند و با هم دست بدهند، محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترينِ آن دو نزد خداوند، خوش</span>‌<span dir="rtl">روترينِ آنان نسبت به ديگرى است.</span></li></ol>

 

<ol start="242" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الكافي عن الحلبي عن الإمام الصادق عليه السلام، قال: سَأَلتُهُ عَن قَولِ اللهِ عزّ وجلّ: (أَوْ لَـٰمَسْتُمُ ٱلنِّسَاءَ)</span><ref><p><span dir="rtl">المائدة: ۶.</span></p></ref><span dir="rtl">، فَقالَ: هُوَ الجِماعُ، وَ لٰكِنَّ اللهَ سَتيرٌ يُحِبُّ السَّترَ؛ فَلَم يُسَمِّ كَما تُسَمّونَ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۵ ص۵۵۵ ح۵، تفسير العيّاشي: ج۱ ص۴۰۰ ح۹۸۴، بحار الأنوار: ج۸۰ ص۲۲۰ ح۱۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="242" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الکافى - به نقل از حلبى -: از امام صادق علیه السلام در بارۀ [مقصود] سخن خداى عز وجل: (یا زنان را لمس کرديد) پرسيدم.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فرمود: «مقصود، آميزشِ [جنسى] است؛ ليکن خداوند، پوشاننده (عفيف) است و پوشاندن (عفّت کلام) را دوست دارد. از این رو آن</span> ‌<span dir="rtl">گونه که شما نام مى</span>‌<span dir="rtl">بريد، نام نبرده</span>‌ <span dir="rtl">است.</span>

<span id="أحب-الأعمال-إلى-الله"></span>
=== <span dir="rtl">۳ / ۹: أحَبُّ الأَعمالِ إِلَى اللهِ</span> ===

<span dir="rtl">۳ / ۹</span><span dir="rtl">: محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترینْ کارها نزد خدا</span>

<ol start="243" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: أحَبُّ الأَعمالِ إِلَى اللهِ سُرورٌ تُدخِلُهُ عَلَى المُؤمِنِ؛ تَطرُدُ عَنهُ جَوعَتَهُ، أو تَكشِفُ عَنهُ كُربَتَهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۱۹۱ ح۱۱، جامع الأحاديث للقمّي (الغایات): ص۱۸۲ كلاهما عن مالك بن عطيّة عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۲۹۵ ح۲۴؛ المعجم الكبير: ج۱۲ ص۳۴۶ ح۱۳۶۴۶ عن ابن عمر نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="243" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترين کارها در پيشگاه خدا، شادى</span>‌<span dir="rtl">اى است که به مؤمن برسانى، گرسنگى</span>‌<span dir="rtl">اش را بر طرف کنى و اندوهش را بزدايى.</span></li></ol>

 

<ol start="244" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الباقر عليه السلام: سُئِلَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: أيُّ الأَعمالِ أحَبُّ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ: اِتِّباعُ سُرورِ المُسلِمِ.</span>

<span dir="rtl">قيلَ: يا رَسولَ اللهِ، وَ ما اتِّباعُ سُرورِ المُسلِمِ؟</span>

<span dir="rtl">قالَ: شَبعُ جَوعَتِهِ، وَ تَنفيسُ كُربَتِهِ، وَ قَضاءُ دَينِهِ.</span><ref><span dir="rtl">قرب الإسناد: ص۱۴۵ ح۵۲۲ عن أبي البختري عن الإمام الصادق عليه السلام، الكافي: ج۴ ص۵۱ ح۷ عن الإمام الصادق عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۲۸۳ ح۲.</span></ref> <span dir="rtl"></span>

<ol start="244" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام باقر علیه السلام: از پيامبر خدا پرسيدند: چه کارى نزد خداوند عز وجل محبوب</span>‌<span dir="rtl">تر است؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">فرمود: «پى در پى شادمان کردن مسلمان».</span>

<span dir="rtl">پرسيدند: مقصود از پى در پى شادمان کردن مسلمان چيست؟</span>

<span dir="rtl">فرمود: «بر طرف ساختن گرسنگى</span>‌<span dir="rtl">اش، زدودن اندوهش و پرداختن بدهى</span>‌<span dir="rtl">اش».</span>

<ol start="245" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: ما عُبِدَ اللهُ بِشَيءٍ أَحَبَّ إِلَى اللهِ مِن إدخالِ السُّرورِ عَلَى المُؤمِنِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۱۸۸ ح۲ عن جابر الجعفيّ، مصادقة الإخوان: ص۱۵۸ ح۲ نحوه، بحا ر الأنوار: ج۷۴ ص۲۸۸ ح۱۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="245" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام باقر علیه السلام: خداوند به چيزى که نزد او محبوب</span>‌<span dir="rtl">تر از شاد کردن مؤمن باشد، عبادت نشده است.</span></li></ol>

 

<ol start="246" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">مسند ابن حنبل عن أبي ذرّ: خَرَجَ إلَينا رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله، فَقالَ: أ تَدرونَ أيُّ الأَعمالِ أحَبُّ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ قائِلٌ: الصَّلاةُ وَ الزَّكاةُ.</span>

<span dir="rtl">وَ قالَ قائِلٌ: الجِهادُ.</span>

<span dir="rtl">قالَ: إِنَّ أَحَبَّ الأَعمالِ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ الحُبُّ فِي اللهِ، وَ البُغضُ فِي اللهِ.</span><ref><span dir="rtl">مسند ابن حنبل: ج۸ ص۶۸ ح۲۱۳۶۱ و راجع تاريخ بغداد: ج۶ ص۳۹۱ الرقم۳۴۳۴.</span></ref>

<ol start="246" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">مسند ابن حنبل - به نقل از ابو ذر -: پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله به سوى ما بيرون آمد و فرمود: «آيا مى</span>‌<span dir="rtl">دانيد کدام يک از اعمال، نزد خدا محبوب</span>‌<span dir="rtl">تر است؟».</span></li></ol>

<span dir="rtl">گوينده</span>‌<span dir="rtl">اى گفت: نماز و زکات.</span>

<span dir="rtl">يکى ديگر گفت: جهاد.</span>

<span dir="rtl">فرمود: «محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترين اعمال در نزد خداوند عز وجل، دوست داشتن به خاطر خدا و دشمن داشتن به خاطر خدا هستند».</span>

<ol start="247" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الخصال عن أبي ذرّ: قُلتُ: يا رَسولَ اللهِ، أيُّ الأَعمالِ أحَبُّ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ؟ فَقالَ: إيمَانٌ بِاللهِ وَ جِهادٌ في سَبيلِهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الخصال: ص۵۲۳ ح۱۳، معاني الأخبار: ص۳۳۳ ح۱، الأمالي للطوسي: ص۵۳۹ ح۱۱۶۳، بحار الأنوار: ج۱۰۰ ص۱۱ ح۲۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="247" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الخصال - به نقل از ابو ذر -: گفتم: ای پیامبر خدا!</span>‌ <span dir="rtl">چه عملى نزد خدا محبوب</span>‌<span dir="rtl">تر است؟ فرمود: «ايمان به خدا و جهاد در راه خدا».</span></li></ol>

 

<ol start="248" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الخصال عن عبد اللّه</span>‌ <span dir="rtl">بنِ مسعود: سَأَلتُ رَسولَ اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: أيُّ الأَعمالِ أحَبُّ إِلَى اللهِ؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ: الصَّلاةُ لِوَقتِها.</span>

<span dir="rtl">قُلتُ: ثُمَّ أيُّ شَيءٍ؟</span>

<span dir="rtl">قالَ: بِرُّ الوالِدَينِ.</span>

<span dir="rtl">قُلتُ: ثُمَّ أيُّ شَيءٍ؟</span>

<span dir="rtl">قالَ: الجِهادُ في سَبيلِ اللهِ.</span><ref><span dir="rtl">الخصال: ص۱۶۳ ح۲۱۳، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۷۰ ح۴۸؛ صحیح البخاري: ج۱ ص۱۹۷ ح۵۰۴ نحوه و راجع الكافي: ج۲ ص۱۵۸ ح۴.</span></ref>

<ol start="248" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الخصال - به نقل از عبد اللّٰه</span>‌ <span dir="rtl">بن مسعود -: از پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله پرسيدم: چه کارى نزد خدا محبوب</span>‌<span dir="rtl">تر است؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">فرمود: «نماز اوّل وقت».</span>

<span dir="rtl">پرسيدم: پس از آن، چه چيزى؟</span>

<span dir="rtl">فرمود: «نيکى به پدر و مادر».</span>

<span dir="rtl">پرسيدم: پس از آن، چه چيزى؟</span>

<span dir="rtl">فرمود: «جهاد در راه خدا».</span>

<ol start="249" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ أَحَبَّ الأَعمالِ إِلَى اللهِ، الصَّلاةُ وَ البِرُّ وَ الجِهادُ.</span><ref><p><span dir="rtl">الخصال: ص۱۸۵ ح۲۵۶ عن عبد اللّٰه بن مسعود، بحار الأنوار: ج۸۲ ص۲۰۶ ح۱۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="249" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترين کارها نزد خدا، نماز، نيکى کردن و جهاد است.</span></li></ol>

 

<ol start="250" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">صحيح ابن حبّان عن مُعاذ بن جبل: سَأَلتُ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: أيُّ الأَعمالِ أحَبُّ إِلَى اللهِ؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ: أَن تَموتَ وَ لِسانُكَ رَطبٌ مِن ذِكرِ اللهِ.</span><ref><span dir="rtl">صحيح ابن حبّان: ج۳ ص۱۰۰ ح۸۱۸، المعجم الكبير: ج۲۰ ص۹۳ ح۱۸۱، عمل اليوم و الليلة لابن السنّي: ص۶ ح۲ و راجع جامع الأخبار: ص۱۱۶ ح۲۰۸.</span></ref>

<ol start="250" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">صحيح ابن حبّان - به نقل از مُعاذ بن جبل -: از پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله پرسيدم: کدامين اعمال نزد خدا محبوب</span>‌<span dir="rtl">تر است؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">فرمود: «اين که تا دَم مرگ، زبانت از ياد خدا تَر و تازه باشد».</span>

<ol start="251" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المعجم الكبير عن عصمة بن مالك عن رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: أحَبُّ العَمَلِ إِلَى اللّهِ عزّ وجلّ سُبحَةُ الحَديثِ</span>‌<span dir="rtl">.…</span></li></ol>

<span dir="rtl">قُلنا: يا رَسولَ اللّهِ، وَ ما سُبحَةُ الحَديثِ؟</span>

<span dir="rtl">قالَ</span>‌<span dir="rtl">: القَومُ يَتَحَدَّثونَ وَ الرَّجلُ يُسَبِّحُ</span>‌<span dir="rtl">.</span><ref><span dir="rtl">المعجم الكبير: ج۱۷ ص۱۸۵ ح۴۹۶، الفردوس: ج۱ ص۳۶۷ ح۱۴۷۸ نحوه.</span></ref>

<ol start="251" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المعجم الکبیر - به نقل از عصمة بن مالک -: پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله فرمود: «محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترين کارها نزد خداوند عز وجل، تسبيحِ سخن است».…</span></li></ol>

<span dir="rtl">گفتیم:</span> ‌<span dir="rtl">ای پیامبر خدا! تسبيح سخن چيست؟</span>

<span dir="rtl">فرمود: «اين که عدّه</span>‌<span dir="rtl">اى مشغول صحبت کردن باشند و انسان، تسبيح خدا گويد».</span>

<ol start="252" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">صحیح مسلم عن عائشة: کانَ لِرَسولِ اللَّهِ صلّی اللّه عليه وآله حَصيرٌ، وَ کانَ یَحجُرُهُ</span>‌<ref><p><span dir="rtl">یحجره: أي یجعله لنَفسه دون غیره (النهایة: ج۱ ص۳۴۱ «حجر»).</span></p></ref> <span dir="rtl">مِنَ اللَّيلِ فَيُصَلّي فيهِ، فَجَعَلَ النّاسُ يُصَلّونَ بِصَلَاتِهِ. وَ يَبسُطُهُ بِالنَّهارِ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَثابوا ذَاتَ لَيلَةٍ</span><ref><span dir="rtl">فثابوا ذات لیلة: أي اجتمعوا. و قیل: رجعوا للصلاة (شرح صحیح مسلم للنووي: ج۶ ص۷۰).</span></ref><span dir="rtl">، فَقالَ: «يَا أَيُّهَا النّاسُ! عَلَيكُم مِنَ الأَعمالِ ما تُطيقونَ؛ فَإِنَّ اللهَ لا يَمَلُّ حَتّىٰ تَمَلّوا، وَ إِنَّ أَحَبَّ</span>‌ <span dir="rtl">الأَعمالِ إِلَى اللهِ ما دُووِمَ عَلَيهِ</span>‌ <span dir="rtl">وَ إن قَلَّ».</span>

<span dir="rtl">وَ کانَ آلُ مُحَمَّدٍ صلّی اللّه عليه وآله إِذا عَمِلوا عَمَلاً أَثبَتوهُ.</span><ref><span dir="rtl">صحيح مسلم: ج۱ ص۵۴۰ ح۲۱۵، صحيح البخاري: ج۵ ص۲۲۰۱ ح۵۵۲۳، السنن الكبرى: ج۳ ص۱۵۵ ح۵۲۳۷ كلاهما نحوه.</span></ref>

<ol start="252" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">صحیح مسلم - به نقل از عايشه -: پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله بوريايى داشت که شب</span>‌<span dir="rtl">ها آن را برای خود [جانماز] قرار می</span>‌<span dir="rtl">داد و بر آن نماز مى</span>‌<span dir="rtl">خوانْد و مردم با نماز ایشان نماز می</span>‌<span dir="rtl">گزاردند، و روز، آن را پهن مى</span>‌<span dir="rtl">کرد.</span></li></ol>

<span dir="rtl">شبی مردم بسیاری جمع شدند. [پيامبر صلی اللّه علیه وآله] فرمود: «اى مردم! در حدّى که توان داريد، عمل کنيد؛ زيرا خداوند خسته نمى</span>‌<span dir="rtl">شود، مگر اين که شما خسته شويد.</span><ref><span dir="rtl">يعنى عنايت و رحمت خداوند براى کسى که اطاعتش کند، پايان نمى</span>‌<span dir="rtl">پذيرد، مگر زمانى که خسته شود و درخواست خود را قطع کند. (م)</span></ref> <span dir="rtl">محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترين عمل نزد خداوند، عملى است که ادامه</span>‌<span dir="rtl">دار باشد، گر چه اندک باشد» و خاندان محمّد صلی اللّه علیه وآله هر گاه عملى انجام مى</span>‌<span dir="rtl">دادند، آن را استوار مى</span>‌<span dir="rtl">ساختند.</span>

<ol start="253" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">سنن الترمذي عن أبي صالح: سُئِلَت عائِشَةُ وَ اُمُّ سَلَمَةَ عَن أيِّ العَمَلِ کانَ أَحَبَّ إِلیٰ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله، قالَتا: ما ديمَ عَلَيهِ وَ إن قَلَّ.</span><ref><p><span dir="rtl">سنن الترمذي: ج۵ ص۱۴۲ ح۲۸۵۶، المعجم الكبير: ج۲۳ ص۲۵۲ ح۵۱۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="253" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">سنن الترمذى - به نقل از ابو صالح -: از عايشه و اُمّ سلمه پرسيدند: محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترين عمل در نزد پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله چه بود؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">آن دو گفتند: عملى که بر آن، مداومت مى</span>‌<span dir="rtl">شد، گر چه اندک</span> ‌<span dir="rtl">بود.</span>

<ol start="254" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الباقر عليه السلام: أحَبُّ الأَعمالِ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ ما داوَمَ عَلَيهِ العَبدُ وَ إن قَلَّ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۸۲ ح۲ عن زرارة، تهذيب الأحكام: ج۲ ص۴۱ ح۱۳۰، مستطرفات السرائر: ص۷۲ ح۶ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۲۱۹ ح۲۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="254" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام باقر علیه السلام: محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترين عمل در پيشگاه خداوند عز وجل، عملى است که آدمى بر آن مداومت ورزد، هرچند اندک باشد.</span></li></ol>

 

<ol start="255" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: أحَبُّ الأَعمالِ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ فِي الأَرضِ الدُّعاءُ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۴۶۷ ح۸، عُدّة الداعي: ص۳۳ كلاهما عن ابن القدّاح عن الإمام الصادق عليه السلام، مكارم الأخلاق: ج۲ ص۹ ح۱۹۸۵، بحار الأنوار: ج۹۳ ص۲۹۷ ح۲۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="255" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترين کارها نزد خداوند عز وجل در روی زمين، دعا کردن است.</span></li></ol>

 

<ol start="256" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الباقر عليه السلام: ما مِن شَيءٍ أحَبَّ إِلَى اللهِ مِن أَن يُسأَلَ.</span><ref><p><span dir="rtl">المحاسن: ج۱ ص۴۵۵ ح۱۰۵۱ عن أبي حمزة الثمالي، الاختصاص: ص۲۲۸ عن الإمام الباقر والإمام زين العابدين عليهما السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۳۹۳ ح۷۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="256" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام باقر علیه السلام: نزد خدا چيزى محبوب</span>‌<span dir="rtl">تر از اين نيست که از او درخواست شود.</span></li></ol>

 

<ol start="257" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: مِن أحَبِّ الكَلامِ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ أَن يَقولَ العَبدُ وَ هُوَ ساجِدٌ: رَبِّ ظَلَمتُ نَفسي فَاغفِر لي.</span><ref><p><span dir="rtl">الدعاء للطبراني: ص۱۹۵ ح۶۰۸ عن زرّ بن حبيش، المصنّف لعبد الرزّاق: ج۲ ص۱۵۵ ح۲۸۷۷؛ بحار الأنوار: ج۸۶ ص۲۱۷ ح۳۳ نقلاً من خطّ الشهيد.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="257" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: از محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترين سخنان نزد خداوند عز وجل اين است که بنده، در حال سجده بگويد: «پروردگارا! به خودم ستم کردم. مرا بيامرز».</span></li></ol>

 

<ol start="258" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الحسين عليه السلام: قالَ زَيدُ بنُ صَوحانَ لِأَميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام: أيُّ الأَعمالِ أحَبُّ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ: اِنتِظارُ الفَرَجِ.</span><ref><span dir="rtl">كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۳۸۳ ح۵۸۳۳، معاني الأخبار: ص۱۹۹ ح۴، الأمالي للطوسي: ص۴۳۶ ح۹۷۴ كلّها عن عبد اللّٰه</span>‌ <span dir="rtl">بن بكر المراديّ عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج۵۲ ص۱۲۳ ح۷.</span></ref>

<ol start="258" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام حسين علیه السلام: زيد بن صوحان به امير مؤمنان علیه السلام گفت: چه عملى نزد خداوند عز وجل محبوب</span>‌<span dir="rtl">تر است؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">فرمود: «انتظار فَرَج».</span><ref><span dir="rtl">فرج، يعنى «گشايش» و مقصود، اميد داشتن به لطف و گشايش خداوند در همه کارهاست؛ امّا - چنان که احاديث وارد شده در این موضوع، نشان مى</span>‌<span dir="rtl">دهند - عالى</span>‌<span dir="rtl">ترين شکل گشايش، بازگشت دولت اهل بيت علیهم السلام از طريق ظهور قائم آنان، امام مهدى علیه السلام، و فراگير شدن انصاف، عدالت، رحمت، ايمان، آگاهى، عقلانیت و رفاه در سايه آن است.</span></ref>

<ol start="259" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: اِنتَظِرُوا الفَرَجَ، وَ لا تَيأَسوا مِن رَوحِ اللهِ؛ فَإِنَّ أَحَبَّ الأَعمالِ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ انتِظارُ الفَرَجِ، ما دامَ عَلَيهِ العَبدُ المُؤمِنُ.</span><ref><p><span dir="rtl">الخصال: ص۶۱۶ ح۱۰ عن أبي بصير ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، تحف العقول: ص۱۰۶، بحار الأنوار: ج۵۲ ص۱۲۳ ح۷.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="259" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: در انتظار فرج باشيد و از رحمت خدا نوميد مشويد، که محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترين کارها نزد خداوند عز وجل انتظار فرج است، تا وقتى که بندۀ مؤمن، بر آن مداومت ورزد.</span></li></ol>

 

<ol start="260" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام – مِن وَصِیَّتِهِ لِكُمَيلِ بنِ زِيادٍ -: يا كُمَيلُ، إِنَّ أَحَبَّ ما تَمتَثِلُهُ العِبادُ إِلَى اللهِ - بَعدَ الإِقرارِ بِهِ وَ بِأَولِيائِهِ - التَّعَفُّفُ، وَ التَحَمُّلُ، وَ الاِصطِبارُ.</span><ref><p><span dir="rtl">تحف العقول: ص۱۷۳، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۴۱۴ ح۳۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="260" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام – در سفارش به کميل بن زياد -:</span> ‌<span dir="rtl">اى کميل! محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترين چيزى که بندگان - پس از اقرار به خدا و اوليايش - به درگاهش پيش مى</span>‌<span dir="rtl">آورند، خويشتندارى، تحمّل و شکيبايى است.</span></li></ol>

 

<ol start="261" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام زين العابدين عليه السلام: ما مِن شَيءٍ أَحَبَّ إِلَى اللهِ بَعدَ مَعرِفَتِهِ مِن عِفَّةِ بَطنٍ وَ فَرجٍ، وَ ما مِن شَيءٍ أَحَبَّ إِلَى اللهِ مِن أَن يُسأَلَ.</span><ref><p><span dir="rtl">تحف العقول: ص۲۸۲، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۱۴۱ ذیل ح۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="261" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام زین العابدین علیه السلام: هیچ چیز نزد خداوند، پس از شناخت او، محبوب</span>‌<span dir="rtl">تر از پاکی شکم و دامن نیست و هیچ چیز نزد خداوند، محبوب</span>‌<span dir="rtl">تر از این نیست که از او درخواست شود.</span></li></ol>

 

<ol start="262" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: کانَ آخِرُ ما أوصیٰ بِهِ الخَضِرُ موسَى بنَ عِمرانَ عليه السلام أَن قالَ لَهُ: لا تُعَيِّرَنَّ أحَداً بِذَنبٍ، وَ إِنَّ أَحَبَّ الأُمورِ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ ثَلاثَةٌ: القَصدُ فِي الجِدَةِ، وَ العَفوُ فِي المَقدُرَةِ، وَ الرِّفقُ بِعِبادِ اللهِ؛ وَ ما رَفَقَ أحَدٌ بِأَحَدٍ فِي الدُّنيا إلّا رَفَقَ اللهُ عزّ وجلّ بِهِ يَومَ القِيامَةِ. وَ رَأسُ الحِكمَةِ مَخافَةُ اللهِ تَبارَكَ وَ تَعالیٰ.</span><ref><p><span dir="rtl">الخصال: ص۱۱۱ ح۸۳، بحار الأنوار: ج۱۳ ص۲۹۴ ح۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="262" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام زین العابدین علیه السلام: آخرین سفارش خضر به موسى بن عمران علیه السلام اين بود که به او گفت: کسى را به گناه سرزنش مکن و محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترين کارها نزد خدا سه کار است: اعتدال در توانگرى، عفو در قدرتمندى، و ارفاق به بندگان خدا. هیچ کسى در دنيا به ديگرى، ارفاق نمی</span>‌<span dir="rtl">کند، مگر آن که خداوند در قيامت به او ارفاق خواهد کرد. اساس حکمت، ترس از خداست.</span></li></ol>

 

<ol start="263" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: مِن أحَبِّ الأَعمالِ إِلَى اللهِ تَعالیٰ زِيارَةُ قَبرِ الحُسَينِ عليه السلام.</span><ref><p><span dir="rtl">كامل الزيارات: ص۲۷۷ ح۴۳۴، بحار الأنوار: ج۱۰۱ ص۴۹ ح۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="263" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: از محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترين کارها نزد خداوند متعال، زيارت قبر حسين علیه السلام است.</span></li></ol>

 

<ol start="264" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام - لَمّا سَأَلَهُ يَزيدُ بنُ هارونَ الواسِطِيُّ عَنِ الفَلّاحينَ -: هُمُ الزّارِعونَ كُنوزُ اللهِ في أرضِهِ. وَ ما فِي الأَعمالِ شَيءٌ أَحَبَّ إِلَى اللهِ مِنَ الزِّراعَةِ، وَ ما بَعَثَ اللهُ نَبِيّاً إلّا زَرّاعاً، إلّا إدريسَ عليه السلام فَإِنَّهُ کانَ خَيّاطاً.</span><ref><p><span dir="rtl">تهذيب الأحكام: ج۶ص۳۸۴ح۱۱۳۸، جامع الأحاديث للقمّي(الغایات): ص۱۸۳ و ليس فيه صدره، عوالي اللآلي: ج۳ ص۲۰۴ ح۴۰ و فيه «سأل هارون بن يزيد الواسطي الباقر عليه السلام...»، بحار الأنوار: ج۱۰۳ ص۶۹ ح۲۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="264" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام - در پاسخ يزيد بن هارون واسطى که از ايشان در بارۀ کشاورزان پرسيد -: آنان، کشتگران گنج</span>‌<span dir="rtl">هاى خدا در زمين اويند. در ميان کارها هيچ کارى نزد خداوند، محبوب</span>‌<span dir="rtl">تر از کشاورزى نيست و خدا هيچ پيامبرى را نفرستاد، مگر آن که کشاورز بود، مگر ادريس علیه السلام که خیّاط بود.</span></li></ol>

 

<ol start="265" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: أحَبُّ الأَعمالِ إِلَى اللهِ تَعالى رِفقُ الوالي وَ عَدلُهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">جامع الأحاديث للقمّي(الغایات): ص۱۸۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="265" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: دوست</span>‌<span dir="rtl">داشتنى</span>‌<span dir="rtl">ترينِ کارها نزد خداى بزرگ، نرمش و دادگرى حکمران است.</span></li></ol>

 

<ol start="266" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الكافي عن محمّد بن مروان: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللهِ عليه السلام: أيُّ الأَعمالِ أحَبُّ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ؟ فَقالَ: أن تَحمَدَهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۵۰۳ ح۲، ثواب الأعمال، ص۲۸ ح۱، مكارم الأخلاق: ج۲ ص۸۰ ح۲۲۰۳ كلاهما عن الامام الباقر عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۹۳ ص۲۲۰ ح۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="266" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الکافی - به نقل از محمّد بن مروان -: به امام صادق علیه السلام گفتم: کدام عمل نزد خداوند عز وجل محبوب</span>‌<span dir="rtl">تر است؟ فرمود: «اين که او را حمد گويى».</span></li></ol>

<span dir="rtl">راجع: ص۱۰۲ (حُسنُ الخلق) و ص۱۱۴ (الجهاد في سبيل اللّه</span>‌<span dir="rtl">).</span>

<span dir="rtl">ر.ک: ص۱۰۳ (خوش</span>‌<span dir="rtl">خویی) و ص۱۱۵ (جهاد در راه خدا</span>‌<span dir="rtl">).</span>

<span id="من-يحبهم-الله"></span>
=== <span dir="rtl">۳ / ۱۰: مَن يُحِبُّهُمُ اللّٰهُ</span> ===

<span dir="rtl">۳ / ۱۰</span><span dir="rtl">: آنان که خدا دوستشان دارد</span>

<span dir="rtl">الكتاب</span>

<span dir="rtl">قرآن</span>

<span dir="rtl">(وَ أَحْسِنُوا إِنَّ اللهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ).</span><ref><span dir="rtl">البقرة: ۱۹۵و راجع آل عمران: ۱۳۴ و ۱۴۸، المائدة: ۱۳ و ۹۳.</span></ref>

<span dir="rtl">(و نيکى کنيد. همانا خداوند، نيکوکاران را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارد).</span>

<span dir="rtl">(إِنَّ اللهَ يُحِبُّ التَّوَّابِينَ وَ يُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِينَ).</span><ref><span dir="rtl">البقرة: ۲۲۲.</span></ref>

<span dir="rtl">(همانا خداوند، توبه کنندگان و پاکيزگان را دوست دارد).</span>

<span dir="rtl">(إِنَّ اللهَ يُحِبُّ الْمُتَّقِينَ).</span><ref><span dir="rtl">التوبة: ۴ و ۷، آل عمران: ۷۶.</span></ref>

<span dir="rtl">(خداوند، پرهيزگاران را دوست دارد).</span>

<span dir="rtl">(وَ ٱللهُ يُحِبُّ ٱلْمُطَّهِّرِينَ).</span><ref><span dir="rtl">التوبة: ۱۰۸ و راجع البقرة: ۲۲۲.</span></ref>

<span dir="rtl">(و خدا کسانى را که خواهان پاکى</span> ‌<span dir="rtl">اند، دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارد).</span>

<span dir="rtl">(وَ ٱللهُ يُحِبُّ ٱلصَّـٰبِرِينَ).</span><ref><span dir="rtl">آل عمران: ۱۴۶.</span></ref>

<span dir="rtl">(خداوند، شکيبايان را دوست دارد).</span>

<span dir="rtl">(فَإِذا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللهِ إِنَّ اللهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ).</span><ref><span dir="rtl">آل عمران: ۱۵۹. ۲. المائدة: ۴۲، الحجرات: ۹، الممتحنة: ۸.</span></ref>

<span dir="rtl">(پس هر گاه مصمّم [به کارى] شدى، بر خداوند، توکّل کن که خداوند، توکّل</span> ‌<span dir="rtl">کنندگان را دوست دارد).</span>

<span dir="rtl">(إِنَّ اللهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ).</span><ref></ref>

<span dir="rtl">(خداوند، دادگران را دوست دارد).</span>

<span dir="rtl">راجع: ص۱۱۴ (الجهاد في سبيل اللّه</span>‌<span dir="rtl">).</span>

<span dir="rtl">ر.ک: ص۱۱۵ (جهاد در راه خدا</span>‌<span dir="rtl">).</span>

<span dir="rtl">الحديث</span>

<span dir="rtl">حديث</span>

<ol start="267" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ المُؤمِنَ المُحتَرِفَ</span><ref><p><span dir="rtl">. الحِرفَة: الصناعة و جهة الكسب. یقال: هو یحترف لعیاله. و هو محترف: أي صانع (اُنظر: النهایة: ج۱ ص۳۶۹ «حرف»).</span></p></ref><span dir="rtl">.</span><ref><p><span dir="rtl">المعجم الأوسط: ج۸ ص۳۸۰ ح۸۹۳۴؛ الكافي: ج۵ ص۱۱۳ ذیل ح۱، مسند زيد: ص۲۵۵ عن الإمام زين</span>‌<span dir="rtl">العابدين عن أبيه عن جدّه عليهم السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="267" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند عز وجل مؤمن پیشه</span>‌<span dir="rtl">ور را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارد.</span></li></ol>

 

<ol start="268" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام عليه السلام: إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ يُحِبُّ المُحتَرِفَ الأَمينَ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۵ ص۱۱۳ ح۱ عن محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عليه السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۳ ص۱۵۸ ح۳۵۸۰، الخصال: ص۶۲۱ ح۱۰ عن الإمام الصادق عن آبائه عنه عليهم السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۱۰ ص۱۰۰ ح۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="268" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام علی صلی اللّه علیه وآله: خداوند، مؤمنِ پيشه</span>‌<span dir="rtl">ورِ امانتدار را دوست دارد.</span></li></ol>

 

<ol start="269" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ الحَيِيَّ</span><ref><p><span dir="rtl">في الطبعة التي بأیدینا: «الحيّ»، و الصواب ما أثبتناه.</span></p></ref> <span dir="rtl">العَيِيَّ</span><ref><p><span dir="rtl">عَیِيَ في الأمر فهو عَیِيّ: عجز عنه. و عَیِيَ في المنطِق: حصر. و المُعایاة: أَن تأتي بكلام لا یهتَدیٰ له. و العِيّ: خلاف البیان (اُنظر: لسان العرب: ج۱۵ ص۱۱۲ و ۱۱۳ «عیا»). و المراد هاهنا الذي لا یتكلّم فیما لا یعنیه أو فیما لا فائدة فیه من الفوائد الراجعة إلی الأُمور الأُخرویّة. و لیس المراد به العاجز عن الكلام أو البیان أو من بلسانه آفة، وإلّا لم یكن صفة كمال.</span></p></ref> <span dir="rtl">المُتَعَفِّفَ.</span><ref><p><span dir="rtl">عوالي اللآلي: ج۱ ص۷۰ ح۱۲۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="269" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، شخصِ آزرمگينِ سنجيده</span>‌<span dir="rtl">سخنِ پاک</span>‌<span dir="rtl">دامن را دوست دارد.</span></li></ol>

 

<ol start="270" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ الحَيِيَّ الحَليمَ العَفيفَ المُتَعَفِّفَ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۱۱۲ ح۸ عن جابر الجعفي عن الإمام الباقر عليه السلام، تحف العقول: ص۳۰۰ عن الإمام الباقر عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۴۰۵ ح۱۸؛ المعجم الكبير: ج۱۰ ص۱۹۶ ح۱۰۴۴۲ عن ابن مسعود عن فاطمة عليها السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="270" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، انسان باحياى بردبار پاک</span>‌<span dir="rtl">دامن بامِناعت را دوست دارد.</span></li></ol>

 

<ol start="271" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ عَبدَهُ المُؤمِنَ الفَقيرَ المُتَعَفِّفَ أبَا العِيالِ.</span><ref><p><span dir="rtl">سنن ابن ماجة: ج۲ ص۱۳۸۰ ح۴۱۲۱ عن عمران بن حصين، المعجم الكبير: ج۱۸ ص۲۴۲ ح۶۰۷؛ تنبيه الخواطر: ج۱ ص۷ نحوه و لیس فیه «المؤمن».</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="271" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، بندۀ مؤمنِ تهی</span>‌<span dir="rtl">دستِ عفيفِ عيالوارِ خود را دوست دارد.</span></li></ol>

 

<ol start="272" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ المُؤمِنَ إِذا کانَ فَقيراً مُتَعَفِّفاً.</span><ref><p><span dir="rtl">المعجم الكبير: ج۱۸ ص۱۸۶ ح۴۴۱ عن عمران بن حصين، حلية الأولياء: ج۲ ص۲۸۲ الرقم۱۹۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="272" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، مؤمن را هر گاه تهى</span>‌<span dir="rtl">دست خويشتندار باشد، دوست دارد.</span></li></ol>

 

<ol start="273" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ رَحيمٌ يُحِبُّ كُلَّ رَحيمٍ.</span><ref><p><span dir="rtl">الأمالي للطوسي: ص۵۱۶ ح۱۱۲۹، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۳۹۴ ح۱۶؛ تفسیر الطبری: ج۷ الجزء۱۱ ص۷۸ عن أبي صالح الحنفي.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="273" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، مهربان است و همۀ مهربانان را دوست دارد.</span></li></ol>

 

<ol start="274" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله - لِعَلِيٍّ عليه السلام -: يا عَلِيُّ، بَشِّر شيعَتَكَ وَ أنصارَكَ بِخِصالٍ عَشرٍ: أوَّلُها: طيبُ المَولِدِ، وَ ثانيها: حُسنُ إيمانِهِم بِاللهِ، وَ ثالِثُها: حُبُّ اللهِ عزّ وجلّ لَهُم.…</span><ref><p><span dir="rtl">الخصال: ص۴۳۰ ح۱۰ عن الحسين بن زيد عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، مشكاة الأنوار: ص۱۵۰ ح۳۶۲، روضة الواعظين: ج۲ ص۸۴ ح۶۸۶، بحار الأنوار: ج۲۷ ص۱۶۲ ح۱۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="274" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - خطاب به علی علیه السلام -: اى على! پيروان و يارانت را به ده ويژگى بشارت بده: نخست: حلال</span>‌<span dir="rtl">زاده بودن، دوم: نيکويىِ ايمانشان به خدا، سوم: محبّت خداوند عز وجل به ايشان.…</span></li></ol>

 

<ol start="275" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: طالِبُ العِلمِ أَحَبَّهُ اللهُ وَ أَحَبَّهُ المَلائِكَةُ وَ أَحَبَّهُ النَّبِيّونَ... وَ طالِبُ العِلمِ حَبيبُ اللهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">جامع الأخبار: ص۱۱۰ ح۱۹۵ عن الإمام عليّ عليه السلام، بحار الأنوار: ج۱ ص۱۷۸ ح۶۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="275" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، جويندۀ دانش را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارد و فرشتگان و پيامبران نيز دوستش مى</span>‌<span dir="rtl">دارند... و جويندۀ دانش، محبوب خداست.</span></li></ol>

 

<ol start="276" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: ما مِن مُؤمِنٍ يَقعُدُ ساعَةً عِندَ العالِـمِ إلّا ناداهُ رَبُّهُ عزّ وجلّ: جَلَستَ إِلیٰ حَبيبي، وَ عِزَّتي وَ جَلالي! لَأُسكِنَنَّكَ الجَنَّةَ مَعَهُ وَ لا أُبالي.</span><ref><p><span dir="rtl">الأمالي للصدوق: ص۹۱ ح۶۵ عن أنس</span>‌<span dir="rtl">، منية المريد: ص۳۴۱ نحوه، روضة الواعظين: ج۱ ۴۶ ح۴۲، بحار الأنوار: ج۱ ص۱۹۸ ح۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="276" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هيچ مؤمنى نيست که ساعتى نزد دانشمند بنشيند، مگر آن که پروردگار عز وجل ندايش مى</span>‌<span dir="rtl">دهد: «نزد حبيبم نشستى. به عزّت و جلالم سوگند، تو را در بهشت، هم</span>‌<span dir="rtl">نشين او خواهم کرد و باکى نيست».</span></li></ol>

 

<ol start="277" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">سنن الترمذي عن عبد الله بن مسعود يَرفعه: قالَ [رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله]: ثَلاثَةٌ يُحِبُّهُمُ اللهُ: رَجُلٌ قامَ مِنَ اللَّيلِ يَتلو كِتابَ اللهِ، وَ رَجُلٌ تَصَدَّقَ صَدَقَةً بِيَمينِهِ يُخفيها - أراهُ قالَ: - مِن شِمالِهِ، وَ رَجُلٌ کانَ في سَرِيَّةٍ فَانهَزَمَ أصحابُهُ فَاستَقبَلَ العَدُوَّ.</span><ref><p><span dir="rtl">سنن الترمذي: ج۴ ص۶۹۷ ح۲۵۶۷ عن ابن مسعود، المعجم الكبير: ج۱۰ ص۲۰۸ ح۱۰۴۸۶ من دون إسناد إليه صلّی اللّه عَليه وآلِه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="277" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">سنن الترمذی - به نقل از ابن مسعود، در حدیثی که آن را به پیامبر صلی اللّه علیه وآله می</span>‌<span dir="rtl">رساند -: سه کس </span>‌<span dir="rtl">اند که خداوند عز وجل آنها را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارد: مردى که نيمه</span>‌<span dir="rtl">هاى شب برخيزد و کتاب خدا را تلاوت کند، شخصى که با دست راستش صدقه مى</span>‌<span dir="rtl">دهد و آن را پنهان مى</span>‌<span dir="rtl">دارد - و فکر مى</span>‌<span dir="rtl">کنم فرمود: از دست چپش -، و شخصى که میان رزمندگان باشد و چون يارانش شکست خوردند [و بگریزند]، خود رو به</span>‌ <span dir="rtl">روی دشمن بِایستد.</span></li></ol>

 

<ol start="278" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: ثَلاثَةٌ يُحِبُّهُمُ اللّهُ تَعالىٰ وَ يَضحَكُ إِلَيهِم وَ يَستَبشِرُ بِهِم: الَّذي إذَا انكَشَفَت فِئَةٌ قاتَلَ وَراءَها بِنَفسِهِ لِلهِ تَعالىٰ؛ فَإِمّا أَن يُقتَلَ وَ إمّا أَن يَنصُرَهُ اللّهُ تَعالىٰ وَ يَكفِيَهُ</span>‌<span dir="rtl">، فَيَقولُ</span>‌<span dir="rtl">: اُنظُروا إلىٰ عَبدي، كَيفَ صَبَّرَ لي نَفسَهُ</span>‌<span dir="rtl">! وَ الَّذي لَهُ امرَأَةٌ حَسناءُ وَ فِراشٌ لَيِّنٌ حَسَنٌ</span>‌<span dir="rtl">، فَيَقومُ مِنَ اللَّيلِ فَيَذَرُ شَهوَتَهُ فَيَذكُرُني وَ يُناجيني، وَ لَو شاءَ لَرَقَدَ. وَ الَّذي يَكونُ في سَفَرٍ وَ کانَ مَعَهُ رَكبٌ، فَسَهِروا وَ نَصِبوا</span><ref><p><span dir="rtl">النَّصَب: الإعیاء من العَناء. نصِبَ الرجل نَصَباً: أعیا و تعب (لسان العرب: ج۱ ص۷۵۸ «نصب»).</span></p></ref> <span dir="rtl">ثُمَّ هَجَعوا</span><ref><p><span dir="rtl">الهُجوع: النوم لیلاً (لسان العرب: ج۸ ص۳۶۷ «هجع»).</span></p></ref><span dir="rtl">، فَقامَ فِي السَّحَرِ في سَرّاءَ أو ضَرّاءَ.</span><ref><p><span dir="rtl">الأسماء و الصفات: ج۲ ص۴۰۸ ح۹۸۳ عن أبي الدرداء، لطائف المعارف: ص۹۱، الترغيب و الترهيب: ج۱ ص۴۳۴ ح۳۲ نقلاً عن المعجم الكبير و كلاهما نحوه و راجع الأمالي للشجري: ص۲۰۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="278" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند متعال، سه تن را دوست دارد و به رويشان لبخند مى</span>‌<span dir="rtl">زند و از آنان شادمان مى</span>‌<span dir="rtl">شود: کسى که چون گروهى [از دشمنان خدا] پديدار شوند، براى خدا با جان خود مى</span>‌<span dir="rtl">جنگد، تا کشته شود يا خداوند يارى</span>‌<span dir="rtl">اش کند و [از رنج کارزار] بى</span>‌<span dir="rtl">نيازش سازد. پس خداوند مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد: «به بنده</span>‌<span dir="rtl">ام بنگريد که چگونه براى من از جان، شکيبايى ورزيد!»؛ و کسى که زنى زيبا و بسترى نرم و خوش دارد، آن گاه شبانه از جايش بر مى</span>‌<span dir="rtl">خيزد و شهوتش را وا مى</span>‌<span dir="rtl">گذارد و مرا ياد مى</span>‌<span dir="rtl">کند و با من، به راز و نياز مى</span>‌<span dir="rtl">پردازد، در صورتى که مى</span>‌<span dir="rtl">توانست در بستر بيارمد؛ و کسى که هر گاه با گروهى هم</span>‌<span dir="rtl">سفر گردد، چون آنان تا پاسى از شب بيدار بمانند و سپس خسته</span>‌<span dir="rtl">تن به خواب روند، سحرگاهان در خوشى و ناخوشى، [براى عبادت] از خواب</span> ‌<span dir="rtl">بر می</span>‌<span dir="rtl">خيزد.</span></li></ol>

 

<ol start="279" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: ثَلاثَةٌ يَضحَكُ اللهُ يَومَ القِيامَةِ إِلَيهِم: الرَّجُلُ إِذا قامَ مِنَ اللَّيلِ يُصَلّي، وَ القَومُ إِذا صَفّوا لِلصَّلاةِ، وَ القَومُ إِذا صَفّوا لِقِتالِ العَدُوِّ.</span><ref><p><span dir="rtl">مسند أبي يعلى: ج۱ ص۴۶۸ ح۱۰۰۰ عن أبي سعيد الخدري، سنن ابن ماجة: ج۱ ص۷۳ ح۲۰۰ نحوه، مسند ابن حنبل: ج۴ ص۱۶۰ ح۱۱۷۶۱ نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="279" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، روز قيامت به سه تن لبخند مى</span>‌<span dir="rtl">زند: کسى که شبانه بر مى</span>‌<span dir="rtl">خيزد و نماز مى</span>‌<span dir="rtl">خواند، مردمى که براى نماز، صف مى</span>‌<span dir="rtl">بندند و مردمى که براى پيکار با دشمن، صف مى</span>‌<span dir="rtl">کشند.</span></li></ol>

 

<ol start="280" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">مسند ابن حنبل عن مطرف بن عبداللّه</span>‌ <span dir="rtl">بن الشّخّير: بَلَغَني عَن أبي ذَرٍّ حَديثٌ، فَكُنتُ أُحِبُّ أَن ألقاهُ، فَلَقيتُهُ، فَقُلتُ لَهُ: يا أبا ذَرٍّ، بَلَغَني عَنكَ حَديثٌ، فَكُنتُ أُحِبُّ أَن ألقاكَ فَأَسأَلَكَ عَنهُ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ: قَد لَقيتَ فَاسأَل.</span>

<span dir="rtl">قُلتُ: بَلَغَني أنَّكَ تَقولُ: سَمِعتُ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله يَقولُ: «ثَلاثَةٌ يُحِبُّهُمُ اللهُ عزّ وجلّ، وَ ثَلاثَةٌ يُبغِضُهُمُ اللهُ عزّ وجلّ»؟</span>

<span dir="rtl">قالَ: نَعَم، فَما أخالُني أكذِبُ عَلیٰ خَليلي مُحَمَّدٍ صلّی اللّه عليه وآله _ ثَلاثاً يَقولُها _.</span>

<span dir="rtl">قُلتُ: مَنِ الثَّلاثَةُ الَّذينَ يُحِبُّهُمُ اللهُ عزّ وجلّ؟</span>

<span dir="rtl">قالَ: رَجُلٌ غَزا في سَبيلِ اللهِ، فَلَقِيَ العَدوَّ مُجاهِداً مُحتَسِباً فَقاتَلَ حَتّیٰ قُتِلَ؛ وَ أنتُم تَجِدونَ في كِتابِ اللهِ عزّ وجلّ: (إِنَّ ٱللهَ يُحِبُّ ٱلَّذِينَ يُقَـٰتِلُونَ فِى سَبِيلِهِ صَفًّا)</span><ref><span dir="rtl">الصفّ: ۴.</span></ref><span dir="rtl">. وَ رَجُلٌ لَهُ جارٌ يُؤذيهِ، فَيَصبِرُ عَلیٰ أذاهُ وَ يَحتَسِبُهُ حَتّیٰ يَكفِيَهُ اللهُ إيّاهُ بِمَوتٍ أو حَياةٍ. وَ رَجُلٌ يَكونُ مَعَ قَومٍ فَيَسيرونَ حَتّیٰ يَشُقَّ عَلَيهِمُ الكَریٰ</span><ref><span dir="rtl">الكَریٰ: النوم (النهایة: ج۴ ص۱۷۰ «كرا»).</span></ref> <span dir="rtl">أوِ النُّعاسُ، فَيَنزِلونَ في آخِرِ اللَّيلِ، فَيَقومُ إِلیٰ وُضوئِهِ وَ صَلاتِهِ.</span><ref><span dir="rtl">مسند ابن حنبل: ج۸ ص۱۲۶ ح۲۱۵۸۶، المستدرك على الصحيحين: ج۲ ص۹۸ ح۲۴۴۶، السنن الكبرى: ج۹ ص۲۶۹ ح۱۸۵۰۱ كلاهما نحوه.</span></ref>

<ol start="280" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">مسند ابن حنبل - به نقل از مطرف بن عبد اللّٰه بن شَخّير -: حديثى از ابو ذر برايم نقل کرده بودند و من دوست داشتم او را ببينم. چون او را ديدم، به او گفتم:</span> ‌<span dir="rtl">اى ابو ذر! از تو حديثى برايم نقل کرده</span>‌<span dir="rtl">اند که دوست داشتم تو را ببينم و در بارۀ آن از تو بپرسم.</span></li></ol>

<span dir="rtl">ابو ذر گفت: اينک ديدى. پس بپرس.</span>

<span dir="rtl">گفتم: شنيده</span>‌<span dir="rtl">ام که مى</span>‌<span dir="rtl">گويى: پيامبر خدا فرمود: «خداوند عز وجل سه تن را دوست دارد و سه تن را دشمن مى</span>‌<span dir="rtl">دارد».</span>

<span dir="rtl">گفت: «آرى. گمان ندارم که به دوستم محمّد، دروغ ببندم» و اين جمله را سه بار تکرار کرد.</span>

<span dir="rtl">گفتم: آن سه تن که خداوند دوستشان دارد، کيان</span>‌ <span dir="rtl">اند؟</span>

<span dir="rtl">گفت: «مردى که در راه خدا مى</span>‌<span dir="rtl">جنگد. پس براى جهاد و به انتظار پاداش خدا، با دشمن رويارو مى</span>‌<span dir="rtl">شود و پيکار مى</span>‌<span dir="rtl">کند تا کشته شود و شما در کتاب خداوند عز وجل مى</span>‌<span dir="rtl">خوانيد: (خداوند، کسانى را که در راهش در صفى مى</span>‌<span dir="rtl">جنگند، دوست دارد)، و مردى که همسايه</span>‌<span dir="rtl">اش او را مى</span>‌<span dir="rtl">آزارد و او بر آزارش شکيبايى مى</span>‌<span dir="rtl">ورزد و انتظار پاداش از خدا دارد. پس خداوند او را با مرگ يا زندگى، از اين آزار، ايمن مى</span>‌<span dir="rtl">گرداند، و مردى که همراه مردمى است که در حرکت هستند، تا آن که خواب يا چرت بر آنان چيره مى</span>‌<span dir="rtl">شود و آنان، آخر شب [براى خواب] فرود مى</span>‌<span dir="rtl">آيند؛ امّا او به وضو و نمازش مى</span>‌<span dir="rtl">پردازد».</span>

<ol start="281" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: أتاني جِبرائيلُ عليه السلام مَعَ سَبعينَ ألفَ مَلَكٍ بَعدَ صَلاةِ الظُّهرِ وَ قالَ:... يا مُحَمَّدُ، مَن أَحَبَّ الجَماعَةَ أَحَبَّهُ اللهُ وَ المَلائِكَةُ أجمَعونَ.</span><ref><p><span dir="rtl">جامع الأخبار: ص۱۹۳ ح۴۷۵ عن أبي سعيد الخدري، بحار الأنوار: ج۸۸ ص۱۵ ح۲۷.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="281" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: جبرئيل علیه السلام همراه هفتاد هزار فرشته، پس از نماز ظهر نزدم آمد و گفت: «...</span> ‌<span dir="rtl">اى محمّد! هر کس نماز [خواندن با] جماعت را دوست داشته باشد، خداوند و همۀ فرشتگان، دوستش خواهند داشت».</span></li></ol>

 

<ol start="282" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ حَيِيٌّ سَتيرٌ يُحِبُّ الحَياءَ وَ السَّترَ؛ فَإِذَا اغتَسَلَ أحَدُكُم فَليَستَتِر.</span><ref><p><span dir="rtl">سنن أبي داوود: ج۴ ص۴۰ ح۴۰۱۲ عن يعلى بن أُميّة، سنن النسائي: ج۱ ص۲۰۰، السنن الكبرى: ج۱ ص۳۰۶ ح۹۵۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="282" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند عز وجل آزرمگين و پرده</span>‌<span dir="rtl">پوش است و آزرم و پرده</span>‌<span dir="rtl">پوشى را دوست دارد. پس هر کس از شما غسل می</span>‌<span dir="rtl">کند، خود را بپوشاند.</span></li></ol>

 

<ol start="283" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: سِتُّ خِصالٍ مَن كُنَّ فيهِ کانَ بَينَ يَدَيِ اللهِ وَ عَن يَمينِهِ: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ المَرءَ المُسلِمَ الَّذي يُحِبُّ لِأَخيهِ ما يُحِبُّ لِنَفسِهِ، وَ يَكرَهُ لَهُ ما يَكرَهُ لِنَفسِهِ، وَ يُناصِحُهُ الوَلايَةَ، وَ يَعرِفُ فَضلي، وَ يَطَأُ عَقِبي، وَ يَنتَظِرُ عاقِبَتي</span><ref><p><span dir="rtl">قال المجلسي (رحمه الله): لعلّ المراد بالعاقبة دولته و دولة ولده عليهم السلام في الرجعة... و یحتمل أَن یكون المراد بالعاقبة هنا الولد أو آخر الأولاد... فیكون المراد انتظار الفرج بظهور القائم عليه السلام (بحار الأنوار: ج۲۷ ص۸۹).</span></p></ref><span dir="rtl">.</span><ref><p><span dir="rtl">المحاسن: ج۱ ص۷۲ ح۲۸، بحار الأنوار: ج۲۷ ص۸۹ ح۴۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="283" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: هر که داراى شش صفت باشد، در کنار خدا و در سمت راستش خواهد بود. خداوند، شخص مسلمانى را دوست دارد که: آنچه را براى خودش خوش مى</span>‌<span dir="rtl">دارد، براى برادرش نيز خوش بدارد؛ و آنچه را براى خود ناخوش مى</span>‌<span dir="rtl">دارد، براى برادرش نيز ناخوش بدارد؛ و برای او در ولايت، خيرخواهى مى</span>‌<span dir="rtl">کند؛ و برتری مرا مى</span>‌<span dir="rtl">شناسد؛ و گام جاى پاى من مى</span>‌<span dir="rtl">نهد؛ و منتظر [دولت] فرزند آخر من است.</span></li></ol>

 

<ol start="284" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: إِنَّ اللهَ تَعالیٰ يُحِبُّ المُؤمِنَ العالِمَ الفَقيهَ الزّاهِدَ الخاشِعَ الحَيِيَّ العَليمَ الحَسَنَ الخُلُقِ المُقتَصِدَ المُنصِفَ.</span><ref><p><span dir="rtl">مطالب السؤول: ج۱ ص۲۰۶؛ بحار الأنوار: ج۷۸ ص۶ ح۵۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="284" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: خداوند متعال، مؤمنِ دانشمندِ ژرف</span>‌<span dir="rtl">انديشِ پارساى فروتنِ آزرمگينِ دانشورِ خوش</span>‌‌<span dir="rtl">خوى ميانه</span>‌<span dir="rtl">روِ باانصاف را دوست دارد.</span></li></ol>

 

<ol start="285" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: إِنَّ اللهَ سُبحانَهُ يُحِبُّ المُتَعَفِّفَ الحَيِيَّ التَّقِيَّ الرّاضِيَ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۲ ص۵۰۱ ح۳۴۳۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="285" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: خداوند سبحان، شخص بامِناعتِ آزرمگينِ پرهيزگارِ خُرسَند را دوست دارد.</span></li></ol>

 

<ol start="286" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: مَن مَقَتَ نَفسَهُ، أَحَبَّهُ اللهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۵ ص۱۸۵ ح۷۸۹۷، عیون الحكم و المواعظ: ص۴۵۳ ح۸۱۴۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="286" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: هر کس بر نفس خودش خشم بگیرد، خداوند، دوستش خواهد داشت.</span></li></ol>

 

<ol start="287" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: كَفِّروا ذُنوبَكُم وَ تَحَبَّبوا إِلیٰ رَبِّكُم بِالصَّدَقَةِ وَ صِلَةِ الرَّحِمِ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۴ ص۶۳۵ ح۷۲۵۸، عیون الحكم و المواعظ: ص۳۹۷ ح۶۷۲۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="287" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: با دادن صدقه و پيوند با خويشاوندان، گناهانتان را پاک کنيد و محبوب خداوند شويد.</span></li></ol>

 

<ol start="288" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الكافي عن عمّار الدُّهني: سَمِعتُ عَلِيَّ بنَ الحُسَینِ عليه السلام یَقولُ:</span>‌ <span dir="rtl">إِنَّ اللهَ يُحِبُّ كُلَّ قَلبٍ حَزينٍ، وَ يُحِبُّ كُلَّ عَبدٍ شَكورٍ، يَقولُ اللهُ _ تَبارَكَ وَ تَعالیٰ _ لِعَبدٍ مِن عَبيدِهِ يَومَ القِيامَةِ: أ شَكَرتَ فُلاناً؟ فَيَقولُ: بَل شَكَرتُكَ يا رَبِّ! فَيَقولُ: لَم تَشكُرني إذ لَم تَشكُرهُ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">ثُمَّ قالَ: أشكَرُكُم لِلهِ أشكَرُكُم لِلنّاسِ.</span><ref><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۹۹ح۳۰، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۳۸ ح۲۵.</span></ref>

<ol start="288" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الکافی - به نقل عمّار دُهنی -: از امام زین العابدین علیه السلام شنیدم که فرمود: «خداوند هر دل غمناکى را و هر بندۀ سپاس</span>‌<span dir="rtl">گزارى را دوست دارد. در روز قيامت، خداوند - تبارک و تعالی - به يکى از بندگانش مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد: آيا از فلانى سپاس</span>‌<span dir="rtl">گزارى کردى؟ او می</span>‌<span dir="rtl">گوید:</span> ‌<span dir="rtl">اى خداوند! از تو سپاس</span>‌<span dir="rtl">گزارى کردم. خدا مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد: از من سپاس</span>‌<span dir="rtl">گزارى نکرده</span>‌<span dir="rtl">اى؛ چون از او سپاس</span>‌<span dir="rtl">گزارى نکردى».</span></li></ol>

<span dir="rtl">سپس افزود: «سپاس</span>‌<span dir="rtl">گزارترينِ شما از خدا کسى است که از مردم سپاس</span>‌<span dir="rtl">گزارتر باشد».</span>

<ol start="289" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الباقر عليه السلام: إِنَّ اللهَ _ تَبارَكَ وَ تَعالیٰ _ يُحِبُّ المُداعِبَ فِي الجَماعَةِ بِلا رَفَثٍ</span><ref><p><span dir="rtl">رَفَثَ في منطقه: أفحَشَ فیه، أو صرَّحَ بما یَكْنیٰ عنه من ذِكر النكاح (المصباح المنیر: ص۲۳۲ «رفث»).</span></p></ref><span dir="rtl">، المُتَوَحِّدَ بِالفِكَرِ، المُتَخَلِّيَ بِالعِبَرِ، السّاهِرَ بِالصَّلاةِ.</span><ref><p><span dir="rtl">كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۱ ص۴۷۴ ح۱۳۷۲، المحاسن: ج۱ ص۴۵۶ ح۱۰۵۶، مشكاة الأنوار: ص۲۵۶ ح۷۵۵ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۳۲۵ ح۱۸ و راجع الكافي: ج۲ ص۶۶۳ ح۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="289" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام باقر علیه السلام: خداوند-تبارک و تعالی- شخصى را دوست دارد که در ميان جمع، بى</span>‌ <span dir="rtl">آن که هرزه</span>‌<span dir="rtl">گویی و ناسزاگویی کند، شوخ باشد، با تفکّرش تنها شود، با عبرت</span>‌<span dir="rtl">ها خلوت گزيند، و با نماز، شب</span>‌<span dir="rtl">زنده</span>‌<span dir="rtl">دارى کند.</span></li></ol>

 

<ol start="290" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ العَبدَ أَن يَطلُبَ إِلَيهِ فِي الجُرمِ العَظيمِ، وَ يُبغِضُ العَبدَ أَن يَستَخِفَّ بِالجُرمِ اليَسيرِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۴۲۷ ح۶ عن عنبسة العابد، المحاسن: ج۱ ص۴۵۶ ح۱۰۵۵، بحار الأنوار: ج۷۳ ص۳۵۹ ح۸۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="290" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: خداوند، دوست دارد که بنده</span>‌<span dir="rtl">اش در بارۀ گناه بزرگ از او [بخشش] بخواهد، و بنده</span>‌<span dir="rtl">اى را که گناه کوچک را سبک شمارد، دشمن مى</span>‌<span dir="rtl">دارد.</span></li></ol>

 

<ol start="291" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: مَنِ اكتَسَبَ مالاً حَراماً، لَم يَقبَلِ اللهُ مِنهُ صَدَقةً وَ لا عِتقاً وَ لا حَجّاً وَ لَا اعتِماراً، وَ كَتَبَ اللهُ - جَلَّ وَ عَزَّ - بِعَدَدِ أجرِ ذٰلِكَ أوزاراً، وَ ما بَقِيَ مِنهُ بَعدَ مَوتِهِ کانَ زادَهُ إِلَى النّارِ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">وَ مَن قَدَرَ عَلَيها فَتَرَكَها مَخافَةَ اللهِ، کانَ في مَحَبّةِ اللهِ، وَ رَحمَتِهِ، وَ يُؤمَرُ بِهِ إِلَى الجَنَّةِ.</span><ref><span dir="rtl">ثواب الأعمال: ص۳۳۴ ح۱ عن ابن عبّاس، أعلام الدین: ص۴۱۴، عوالي اللآلي: ج۱ ص۳۶۵ ح۵۸ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۶ ص۳۶۲ ح۳۰.</span></ref>

<ol start="291" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر کس مال حرامى به دست آورد، خداوند از او نه صدقه</span>‌<span dir="rtl">اى مى</span>‌<span dir="rtl">پذيرد و نه آزاد کردن بنده</span>‌<span dir="rtl">اى و نه حجّى و نه عمره</span>‌<span dir="rtl">اى را و خداوند عز وجل به اندازۀ اجر اين کارها برايش گناه می</span>‌<span dir="rtl">نويسد و آنچه [از آن اموال حرام] پس از مرگش باقى بماند، ره</span>‌<span dir="rtl">توشۀ او به سوى آتش خواهد بود و هر کس بتواند مال حرامى به دست آورد و از ترس خدا از آن چشم بپوشد، مشمول محبّت و رحمت خدا خواهد بود و دستور داده می</span>‌<span dir="rtl">شود که او را به بهشت ببرند.</span></li></ol>

 

<ol start="292" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الزهد لابن المبارك عن فَضالة بن عُبَيد: إِنَّ داوودَ عليه السلام سَأَلَ رَبَّهُ عزّ وجلّ:... يا رَبِّ، أخبِرني بِأَحِبّائِكَ مِن خَلقِكَ؛ أُحِبَّهُم لَكَ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ: ذو سُلطانٍ يَرحَمُ النّاسَ وَ يَحكُمُ لِلنّاسِ كَما يَحكُمُ لِنَفسِهِ، وَ رَجُلٌ آتاهُ اللهُ مالاً فَهُوَ يُنفِقُ مِنهُ ابتِغاءَ وَجهِ اللهِ وَ في طاعَةِ اللهِ عزّ وجلّ، وَ رَجُلٌ يُفني شَبابَهُ وَ قُوَّتَهُ في طاعَةِ اللهِ عزّ وجلّ، وَ رَجُلٌ کانَ قَلبُهُ مُعَلَّقاً فِي المَساجِدِ مِن حُبِّهِ إيّاها، وَ رَجُلٌ لَقِيَ امرَأَةً حَسناءَ فَأَمكَنَتهُ مِن نَفسِها فَتَرَكَها مِن خَشيَةِ اللهِ، وَ رَجُلٌ حَيثُ کانَ يَعلَمُ أنَّ اللهَ تَعالیٰ مَعَهُ؛ نَقِيَّةٌ قُلوبُهُم، طَيِّبٌ كَسبُهُم، يَتَحابّونَ بِجَلالي، أُذكَرُ بِهِم، وَ يُذكَرونَ بِذِكري. وَ رَجُلٌ فاضَت عَيناهُ مِن خَشيَةِ اللهِ عزّ وجلّ.</span><ref><span dir="rtl">الزهد لابن المبارك: ص۱۶۱ ح۴۷۱.</span></ref>

<ol start="292" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الزهد، ابن مبارک - به نقل از فضالة بن عُبَيد -: داوود علیه السلام از پروردگارش عز وجل پرسيد:... پروردگارا! مرا از محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترين بندگانت باخبر ساز تا آنها را به خاطر تو دوست بدارم.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فرمود: «قدرتمندى که به مردم رحم مى</span>‌<span dir="rtl">کند و چنان براى مردم داورى مى</span>‌<span dir="rtl">کند که براى خودش داورى مى</span>‌<span dir="rtl">کند، و کسى که خداوند به او مالى بخشيده است و او در جهت رضايت خداوند و در راه فرمانبرىِ خداوند عز وجل از آن خرج مى</span>‌<span dir="rtl">کند، و کسى که جوانى و نيرويش را در راه فرمانبرى از خداوند عز وجل صرف مى</span>‌<span dir="rtl">کند، و کسى که به دليل علاقه</span>‌<span dir="rtl">اش به مسجد همواره دلش آن جاست، و مردى که زنى زيبا را ببيند که خود را در اختيارش گذاشته است، امّا از ترس خدا او را وا گذارد، و کسى که هر جا باشد، مى</span>‌<span dir="rtl">داند خدا با اوست. اينان، دل</span>‌<span dir="rtl">هايشان پاک، و کسب و کارشان پاکيزه است و به واسطۀ عظمت [و شکوهِ] من، يکديگر را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارند. ديگران به وسيلۀ آنان يادم مى</span>‌<span dir="rtl">کنند و با يادم، آنان را ياد مى</span>‌<span dir="rtl">کنند. نيز کسى که از ترسِ خداوند عز وجل چشمانش اشکبار شود».</span>

<ol start="293" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المستدرك على الصحيحين عن ابن عبّاسٍ عن رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: ثَلاثَةٌ مَن كُنَّ فيهِ آواهُ اللهُ في كَنَفِهِ، وَ سَتَرَ عَلَيهِ بِرَحمَتِهِ، وَ أدخَلَهُ في مَحَبَّتِهِ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">قيلَ: ما هُنَّ يا رَسولَ اللهِ؟</span>

<span dir="rtl">قالَ: مَن إِذا أُعطِيَ شَكَرَ، وَ إِذا قَدَرَ غَفَرَ، وَ إِذا غَضِبَ فَتَرَ.</span><ref><span dir="rtl">المستدرك على الصحيحين: ج۱ ص۲۱۵ ح۴۳۳ عن ابن عبّاس، شُعب الإيمان: ج۴ ص۱۰۵ ح۴۴۳۳، الفردوس: ج۲ ص۸۳ ح۲۴۵۲ نحوه.</span></ref>

<ol start="293" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المستدرک على الصحيحين - به نقل از ابن عبّاس -: پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله فرمود: «هر که داراى سه صفت باشد، خداوند او را در پناه خود مى</span>‌<span dir="rtl">گيرد، با رحمتش او را مى</span>‌<span dir="rtl">پوشانَد و او را در محبّت خود، وارد مى</span>‌<span dir="rtl">کند».</span></li></ol>

<span dir="rtl">[اصحاب] گفتند:</span> ‌<span dir="rtl">اى پيامبر خدا! آنها چيستند؟</span>

<span dir="rtl">فرمود: «آن که چون به او چيزى دهند، سپاس بگزارد؛ چون [بر دشمن خود] توانا شود، ببخشد؛ و چون خشمگين شود، درنگ و سستى کند».</span>

<ol start="294" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: مَن سَرَّهُ أَن يُحِبَّ اللهَ وَ رَسولَهُ، أو يُحِبَّهُ اللهُ وَ رَسولُهُ؛ فَليَصدُق حَديثَهُ إِذا حَدَّثَ، وَ لْيُؤَدِّ أمانَتَهُ إذَا اؤتُمِنَ، وَ ليُحسِن جِوارَ مَن جاوَرَهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">شُعب الإيمان: ج۲ ص۲۰۱ ح۱۵۳۳ عن عبد الرحمان بن أبي قراد، أُسد الغابة: ج۳ ص۴۸۵ الرقم۳۲۷۹ و ليس فيه «يحبّ اللّٰه</span>‌ <span dir="rtl">وَ رسوله، أو»، كنز العمّال: ج۱۵ ص۸۲۵ ح۴۳۲۷۸ نقلاً عن الطبرانی عن عبد الرحمان بن أبي قراد نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="294" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر که خوش دارد که خدا و پيامبرش را دوست بدارد، يا خدا و پيامبرش او را دوست بدارند، بايد هر گاه سخن مى</span>‌<span dir="rtl">گويد، راست بگويد، هر گاه امانتى به او سپرده شد، آن را به صاحبش باز گردانَد، و با همسايه</span>‌<span dir="rtl">اش خوش</span>‌<span dir="rtl">همسايگى کند.</span></li></ol>

 

<ol start="295" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عيسى عليه السلام: إن أرَدتُم أَن تَكونوا أحِبّاءَ اللهِ وَ أصفِياءَ اللهِ؛ فَأَحِسِنوا إِلیٰ مَن أساءَ إلَيكُم، وَ اعْفوا عَمَّن ظَلَمَكُم، وَ سَلِّموا عَلیٰ مَن أعرَضَ عَنكُم.</span><ref><p><span dir="rtl">تحف العقول: ص۵۰۳، بحار الأنوار: ج۱۴ ص۳۰۶ ح۱۷.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="295" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عيسى علیه السلام: اگر مى</span>‌<span dir="rtl">خواهيد دوستان و برگزيدگان خدا باشيد، به آن که به شما بدى مى</span>‌<span dir="rtl">کند، نيکى کنيد و از آن که به شما ستم مى</span>‌<span dir="rtl">کند، در گذريد و بر آن که از شما روى مى</span>‌<span dir="rtl">گرداند، سلام دهيد.</span></li></ol>

 

<ol start="296" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: قالَ اللهُ تَعالیٰ: حَقَّت مَحَبَّتي لِلَّذينَ يَتَصادَقونَ مِن أجلي، وَ حَقَّت مَحَبَّتي لِلَّذينَ يَتَناصَرونَ مِن أجلي.</span><ref><p><span dir="rtl">مسكّن الفؤاد: ص۳۹؛ مسند ابن حنبل: ج۷ ص۱۱۳ ح۱۹۴۵۵ عن عمرو بن عبسة نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="296" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند متعال مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد: «دوستى</span>‌<span dir="rtl">ام براى آنان که به خاطر من دوستى مى</span>‌<span dir="rtl">کنند، قطعى است و دوستى</span>‌<span dir="rtl">ام براى آنان که براى من يکديگر را يارى مى</span>‌<span dir="rtl">کنند، قطعى است».</span></li></ol>

 

<ol start="297" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">إرشاد القلوب: رُوِيَ عَن أميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام أنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله سَأَلَ رَبَّهُ سُبحانَهُ لَيلَةَ المِعراجِ فَقالَ: يا رَبِّ، أيُّ الأَعمالِ أفضَلُ؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ اللهُ تَعالیٰ: لَيسَ شَيءٌ أفضَلَ عِندي مِنَ التَّوَكُّلِ عَلَيَّ، وَ الرِّضا بِما قَسَمتُ. يا مُحَمَّدُ، وَجَبَت مَحَبَّتي لِلمُتَحابّينَ فِيَّ، وَ وَجَبَت مَحَبَّتي لِلمُتَعاطِفينَ فِيَّ، وَ وَجَبَت مَحَبَّتي لِلمُتَواصِلينَ فِيَّ، وَ وَجَبَت مَحَبَّتي لِلمُتَوَكِّلينَ عَلَيَّ. وَ لَيسَ لِمَحَبَّتي عَلَمٌ وَ لا غايَةٌ وَ لا نِهايَةٌ، وَ كُلَّما رَفَعتُ لَهُم عَلَماً وَضَعتُ لَهُم عَلَماً. أُولٰئِكَ الَّذينَ نَظَروا إِلَى المَخلوقينَ بِنَظَري إِلَيهِم، وَ لَم يَرفَعُوا الحَوائِجَ إِلَى الخَلقِ، بُطونُهُم خَفيفَةٌ مِن أكلِ الحَرامِ، نَعيمُهُم فِي الدُّنيا ذِكري وَ مَحَبَّتي وَ رِضائي عَنهُم.</span><ref><span dir="rtl">إرشاد القلوب: ص۱۹۹، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۲۱ ح۶.</span></ref>

<ol start="297" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">إرشاد القلوب: از امير مؤمنان علیه السلام نقل شده است که پيامبر صلی اللّه علیه وآله در شب معراج، از پروردگارش پرسيد: پروردگارا! کدام يک از اعمال، برتر است؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">خداوند متعال فرمود: «هيچ چيز نزدم برتر از توکّل به من و خشنودى به قسمت من نيست.</span> ‌<span dir="rtl">اى محمّد! دوستى</span>‌<span dir="rtl">ام براى آنان که به خاطر من يکديگر را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارند، ثابت است و دوستى</span>‌<span dir="rtl">ام براى آنان که به خاطر من به يکديگر مهر مى</span>‌<span dir="rtl">ورزند، ثابت است و دوستى</span>‌<span dir="rtl">ام براى آنان که به خاطر من به يکديگر مى</span>‌<span dir="rtl">پيوندند، ثابت است و دوستى</span>‌<span dir="rtl">ام براى توکّل کنندگان بر من، ثابت است. دوستى</span>‌<span dir="rtl">ام، نه نشان[ثابت و اندازه</span>‌<span dir="rtl">ای] دارد و نه فرجام و نه نهايتى. هر گاه از ايشان نشانى بردارم، نشانى ديگر برايشان مى</span>‌<span dir="rtl">گذارم. آنان هستند که به [خاطر] نگاه من به آفريدگانم، به آنها مى</span>‌<span dir="rtl">نگرند و نيازهايشان را نزد خلق نمى</span>‌<span dir="rtl">برند؛ شکم</span>‌<span dir="rtl">هايشان از حرامخوارى سَبُک است، خوشى</span>‌<span dir="rtl">شان در دنيا، ياد من و دوستى من و خشنودى من [از آنان] است».</span>

<ol start="298" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: جاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله فَقالَ: عَلِّمني عَمَلاً يُحِبُّنِي اللهُ عَلَيهِ، وَ يُحِبُّنِي المَخلوقونَ، وَ يُثرِي اللهُ مالي، وَ يُصِحُّ بَدَني، وَ يُطيلُ عُمُري، وَ يَحشُرُني مَعَكَ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ: هٰذِهِ سِتُّ خِصالٍ، تَحتاجُ إِلیٰ سِتّ خِصالٍ:</span>

<span dir="rtl">إِذا أرَدتَ أَن يُحِبَّكَ اللهُ فَخَفهُ وَ اتَّقِهِ. وَ إِذا أرَدتَ أَن يُحِبَّكَ المَخلوقونَ فَأَحسِن إِلَيهِم، وَ ارفِض ما في أيديهِم. وَ إِذا أرَدتَ أَن يُثرِيَ اللهُ مالَكَ فَزَكِّهِ. وَ إِذا أرَدتَ أَن يُصِحَّ بَدَنَكَ فَأَكثِر مِنَ الصَّدَقَةِ. وَ إِذا أرَدتَ أَن يُطيلَ اللهُ عُمُرَكَ فَصِل ذَوي أرحامِكَ. وَ إِذا أرَدتَ أَن يَحشُرَكَ اللهُ مَعي فَأَطِلِ السُّجودَ بَينَ يَدَيِ اللهِ الواحِدِ القَهّارِ.</span><ref><span dir="rtl">أعلام الدين: ص۲۶۸، بحار الأنوار: ج۸۵ ص۱۶۴ ح۱۲.</span></ref>

<ol start="298" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: مردى نزد پيامبر صلی اللّه علیه وآله آمد و گفت: به من کارى بياموز که با انجام دادنش، خداوند مرا دوست بدارد، آفريدگان نيز دوستم بدارند، خداوند بر دارايى</span>‌<span dir="rtl">ام بيفزايد، تن</span>‌<span dir="rtl">درستم گرداند، عمرم را طولانى کند و مرا با تو محشور سازد.</span></li></ol>

<span dir="rtl">پيامبر خدا فرمود: «اينها شش صفت</span>‌ <span dir="rtl">اند که نيازمند شش صفت ديگر هستند: هر گاه خواستى خداوند دوستت بدارد، از او بترس و پروا داشتن از او را پيشه کن؛ و هر گاه خواستى آفريدگانْ دوستت بدارند، به آنان نيکى کن و آنچه را در دست دارند، رها کن؛ و هر گاه خواستى خداوند دارايى</span>‌<span dir="rtl">ات را بيفزايد، زکات بپرداز؛ و هر گاه خواستى خداوند تن</span>‌<span dir="rtl">درستت گردانَد، بسيار صدقه بده؛ و هر گاه خواستى خداوند عمرت را طولانى کند، به خويشاوندانت رسیدگی کن؛ و هر گاه خواستى خداوند تو را با من محشور سازد، در برابر خداى يگانۀ چيره، سجده</span>‌<span dir="rtl">ات را طولانى کن».</span>

<ol start="299" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: قالَ اللهُ: عَبدِيَ المُؤمِنُ أحَبُّ إِلَيَّ مِن بَعضِ مَلائِكَتي.</span><ref><p><span dir="rtl">المعجم الأوسط: ج۶ ص۳۶۷ ح۶۶۳۴ عن أبي هريرة.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="299" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد: «بندۀ مؤمنم نزد من، از برخى فرشتگانم محبوب</span>‌<span dir="rtl">تر است».</span></li></ol>

 

<ol start="300" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: المُؤمِنُ القَوِيُّ خَيرٌ وَ أحَبُّ إِلَى اللهِ مِنَ المُؤمِنِ الضَّعيفِ، وَ في كُلٍّ خَيرٌ. اِحرِص عَلیٰ ما يَنفَعُكَ، وَ استَعِن بِاللهِ، وَ لا تَعجَز. وَ إن أصابَكَ شَيءٌ فَلا تَقُل: «لَو أنّي فَعَلتُ کانَ كَذا وَ كَذا»، وَ لٰكِن قُل: «قَدَرُ اللهِ، وَ ما شاءَ فَعَلَ»؛ فَإِنَّ «لَو» تَفتَحُ عَمَلَ الشَّيطانِ.</span><ref><p><span dir="rtl">صحيح مسلم: ج۴ ص۲۰۵۲ ح۳۴ عن أبي هريرة، سنن ابن ماجة: ج۱ ص۳۱ ح۷۹، مسند ابن حنبل: ج۳ ص۲۹۵ ح۸۷۹۹ نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="300" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: مؤمنِ نيرومند نزد خدا، بهتر و محبوب</span>‌<span dir="rtl">تر از مؤمنِ ناتوان است، گرچه در هر يک، خيرى است. براى به دست آوردن آنچه برايت سودمند است، سرسختانه بکوش و از خدا يارى بخواه و از خود، عجز نشان مده، و اگر دچار مشکلى شدى، مگو: «اگر چنين مى</span>‌<span dir="rtl">کردم، چنين و چنان مى</span>‌<span dir="rtl">شد»؛ بلکه بگو: «اين تقدير خدا بود و هر چه خدا بخواهد، همان مى</span>‌<span dir="rtl">شود»؛ زيرا «اگر» گفتن، راه را بر کردار شيطان مى</span>‌<span dir="rtl">گشايد.</span></li></ol>

 

<ol start="301" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: مَن أكَثرَ ذِكرَ المَوتِ، أَحَبَّهُ اللهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۱۲۲ ح۳، تنبيه الخواطر: ج۲ ص۱۹۰ كلاهما عن عبد الرحمان بن الحجّاج عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج۱۶ ص۲۶۵ ح۶۴؛ المعجم الأوسط: ج۵ ص۱۴۰ ح۴۸۹۴ عن عائشة.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="301" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر کس زياد به ياد مرگ باشد، خداوند دوستش دارد.</span></li></ol>

 

<ol start="302" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: طَلبُ العِلمِ فَريضَةٌ عَلیٰ كُلِّ مُسلِمٍ، ألا إِنَّ اللهَ يُحِبُّ بُغاةَ العِلمِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۱ ص۳۰ ح۱ عن عبد الرحمان بن زيد عن أبيه عن الإمام الصادق عليه السلام، بصائر الدرجات: ص۲ ح۱ عن الإمام الصادق عليه السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، المحاسن: ج۱ ص۳۵۳ ح۷۴۵ عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج۱ ص۱۷۲ ح۲۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="302" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: جستجوى دانش، بر هر مسلمانى واجب است. آگاه باشيد که خداوند، جويندگان دانش را دوست دارد.</span></li></ol>

 

<ol start="303" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ الأَبرارَ الأَتقِياءَ الأَخفِياءَ؛ الَّذينَ إِذا غابوا لَم يُفتَقَدوا، وَ إن حَضَروا لَم يُدعَوا وَ لَم يُعرَفوا، قُلوبُهُم مَصابيحُ الهُدیٰ، يَخرُجونَ مِن كُلِّ غَبراءَ مُظلِمَةٍ.</span><ref><p><span dir="rtl">سنن ابن ماجة: ج۲ ص۱۳۲۱ ح۳۹۸۹ عن معاذ بن جبل؛ أعلام الدين: ص۲۹۴، نزهة الناظر: ص۱۵ ح۳۰ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۱۷۲ ح۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="303" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، نيکانِ پرهيزگار گم</span>‌<span dir="rtl">نام را دوست دارد؛ آنان که چون نباشند، نبودشان محسوس نيست و چون حضور يابند، فرا خوانده نمى</span>‌<span dir="rtl">شوند و شناخته نمى</span>‌<span dir="rtl">گردند؛ دل</span>‌<span dir="rtl">هايشان چراغ</span>‌<span dir="rtl">هاى هدايت است و از[خطرِ] هر فضاى غبارآلود و تاريک [و برخاسته از شبهه، به سلامت] بيرون مى</span>‌<span dir="rtl">آيند.</span></li></ol>

 

<ol start="304" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ العَبدَ التَّقِيَّ الغَنِيَّ الخَفِيَّ.</span><ref><p><span dir="rtl">صحيح مسلم: ج۴ ص۲۲۷۷ ح۱۱ عن سعد بن أبي وقّاص؛ عوالي اللآلي: ج۱ ص۲۸۱ ح۱۱۹ نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="304" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، بندۀ پرهيزگارِ ثروتمند گم</span>‌<span dir="rtl">نام را دوست دارد.</span></li></ol>

 

<ol start="305" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ لَيُحِبُّ المُلِحّينَ فِي الدُّعاءِ.</span><ref><p><span dir="rtl">شُعب الإيمان: ج۲ ص۳۸ ح۱۱۰۸ عن عائشة؛ الدعوات: ص۲۰ ح۱۵، جامع الأخبار: ص۳۶۳ ح۱۰۰۹، بحار الأنوار: ج۹۳ ص۳۰۰ ح۳۷ و راجع قرب الإسناد: ص۶ ح۱۷.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="305" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، اصرار کنندگان و پيگيران در دعا را دوست دارد.</span></li></ol>

 

<ol start="306" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الباقر عليه السلام: إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ يُحِبُّ مِن عِبادِهِ المُؤمِنينَ كُلَّ عَبدٍ دَعّاءٍ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۴۷۸ ح۹ عن أبي الصباح الكناني، ثواب الأعمال: ص۱۹۳ ح۱، مكارم الأخلاق: ج۲ ص۱۴ ح۲۰۲۲، بحار الأنوار: ج۸۷ ص۱۶۵ ح۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="306" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام باقر علیه السلام: خداوند عز وجل از ميان بندگان مؤمنش، بنده</span>‌<span dir="rtl">اى را که بسيار دعا کند، دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارد.</span></li></ol>

 

<ol start="307" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عيسى عليه السلام: كَيفَ يَستَكمِلُ حُبَّ رَبِّهِ مَن لا يُقرِضُهُ بَعضَ ما رَزَقَهُ؟!</span> <ref><p><span dir="rtl">تحف العقول: ص۵۰۶، بحار الأنوار: ج۱۴ ص۳۰۹ ح۱۷.</span></p></ref> <span dir="rtl"></span></li></ol>

 

<ol start="307" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عيسى علیه السلام: چگونه محبّتش به خدايش کامل است کسى که قسمتى از آنچه را روزى</span>‌<span dir="rtl">اش کرده، به او وام نمى</span>‌<span dir="rtl">دهد؟!</span></li></ol>

<span dir="rtl">راجع: ص۱۱۴ (الجهاد في سبيل اللّه</span>‌<span dir="rtl">).</span>

<span dir="rtl">ر.ک: ص۱۱۵ (جهاد در راه خدا</span>‌<span dir="rtl">).</span>

<span id="أحب-الناس-إلى-الله"></span>
=== <span dir="rtl">۳ / ۱۱: أحَبُّ النّاسِ إِلَى اللهِ</span> ===

<span dir="rtl">۳ / ۱۱</span><span dir="rtl">: محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترینِ مردم در نزد خدا</span>

<ol start="308" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: قالَ اللهُ عزّ وجلّ: الخَلقُ عِيالي، فَأَحَبُّهُم إِلَيَّ ألطَفُهُم بِهِم، وَ أسعاهُم في حَوائِجِهِم.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۱۹۹ ح۱۰ عن ابن سنان، مصادقة الإخوان: ص۱۷۸ ح۱۲ و فيه «أعناهم بأُمورهم، و أقومهم بشأنهم» بدل «ألطفهم بهم»، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۳۳۶ ح۱۱۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="308" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: خداوند عز وجل فرمود: «مردم، عائلۀ من هستند. پس، محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترين آنان نزد من کسانى هستند که با مردم، مهربان</span>‌<span dir="rtl">تر و در برآوردن نيازهاى آنها کوشاتر باشند».</span></li></ol>

 

<ol start="309" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: سُئِلَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: مَن أحَبُّ النّاسِ إِلَى اللهِ؟ قالَ: أنفَعُ النّاسِ لِلنّاسِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۱۶۴ ح۷، جامع الأحاديث للقمّي (الغایات): ص۱۹۸، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۳۳۹ ح۱۲۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="309" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: از پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله پرسيدند: محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترينِ مردم نزد خدا کيست؟ فرمود: «سودمندترينِ مردم براى مردم».</span></li></ol>

 

<ol start="310" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المعجم الكبير عن ابن عمر: إِنَّ رَجُلاً جاءَ إِلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله فَقالَ: يا رَسولَ اللهِ، أيُّ النّاسِ أحَبُّ إِلَى اللهِ؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: أحَبُّ النّاسِ إِلَى اللهِ تَعالیٰ أنفَعُهُم لِلنّاسِ.</span><ref><span dir="rtl">المعجم الكبير: ج۱۲ ص۳۴۶ ح۱۳۶۴۶، المعجم الأوسط: ج۶ ص۱۳۹ ح۶۰۲۶، قضاء الحوائج لابن أبي الدنيا: ص۴۷ ح۳۶ نحوه.</span></ref>

<ol start="310" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المعجم الکبير - به نقل از ابن عمر -: مردى نزد پيامبر صلی اللّه علیه وآله آمد و گفت:</span>‌ <span dir="rtl">اى پيامبر خدا! کدام گروه از مردم، نزد خدا محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترند؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله فرمود: «محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترينِ مردم نزد خداى متعال، سودمندترینِ آنان براى مردم است».</span>

<ol start="311" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: الخَلقُ عِيالُ اللهِ، فَأَحَبُّ الخَلقِ إِلَى اللهِ مَن نَفَعَ عِيالَ اللهِ، وَ أدخَلَ عَلیٰ أَهلِ بَيتٍ سُروراً.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۱۶۴ ح۶ عن السكوني عن الإمام الصادق عليه السلام، الجعفريّات: ص۱۹۳، النوادر للراوندي: ص۱۱ و فيه «أهل بيتي» بدل «أهل بيت» و كلاهما عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۳۳۹ ح۱۲۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="311" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: مردم، نانخور خدايند. دوست</span>‌<span dir="rtl">داشتنى</span>‌<span dir="rtl">ترينِ مردم نزد خداوند، کسى است که به نانخوران او سود برساند و خانواده</span>‌<span dir="rtl">اى را شادمان کند.</span></li></ol>

 

<ol start="312" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: الخَلقُ عِيالُ اللهِ، فَأَحَبُّهُم إِلَيهِ أنفَعُهُم لِعِيالِهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">المجازات النبويّة: ص۲۴۱ح۱۹۵ عن أنس، قرب الإسناد: ص۱۲۰ ح۴۲۱ عن الإمام الصادق عن أبيه عليهما السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، بحار الأنوار: ج۹۶ ص۱۱۸ ح۱۵؛ مسند أبي يعلى: ج۳ ص۳۴۰ ح۳۳۰۲ عن أنس.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="312" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: مردم، نانخور خدايند. از اين رو، محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترينشان در نزد او، سودمندترينشان برای نانخوران اوست.</span><ref><p><span dir="rtl">در متن حديث، «عيالُ اللّه» آمده است. سيّد رضى مى</span>‌<span dir="rtl">گويد: اين کلام، مجازى است، براى اين که عائلۀ انسان، کسانى</span>‌ <span dir="rtl">هستند که انسان، سنگينىِ بار آنان را بر عهده دارد و رسيدگى به امور آنان، وى را آزرده مى</span>‌<span dir="rtl">کند، در حالى که سنگينى</span>‌<span dir="rtl">ها خدا را خسته نمى</span>‌<span dir="rtl">کند و تحوّلات، او را نمى</span>‌<span dir="rtl">آزارد. آرى! از آن جا که خداوند عهده</span>‌<span dir="rtl">دار مصالح بندگانش است، روزى</span>‌<span dir="rtl">ها را بر آنان فراوان مى</span>‌<span dir="rtl">کند و زندگى آنان را نظام مى</span>‌<span dir="rtl">بخشد و وسايل رفاه را و هدايت اديان را بهرۀ آنها مى</span>‌<span dir="rtl">سازد. اين کارها به تناسب و بر حسب دانسته</span>‌<span dir="rtl">ها، به عائله</span>‌<span dir="rtl">مندی و سرپرستی تشبيه شده است؛ چرا که سرپرست، متکفّل امور خانواده و عهده</span>‌<span dir="rtl">دار کار آنهاست.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="313" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: أحَبُّ عِبادِ اللهِ إِلَى اللهِ أنفَعُهُم لِعِبادِهِ، وَ أقوَمُهُم بِحَقِّهِ؛ الَّذينَ يُحَبِّبُ إِلَيهِمُ المَعروفَ وَ فِعالَهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">تحف العقول: ص۴۹، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۱۵۲ ح۱۱۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="313" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترينِ بندگان در نزد خداوند، سودمندترينشان برای بندگان و پايبندترينشان در گزاردن حقّش است؛ کسانى که خداوند، کار نيک و انجام دادن آن را محبوبشان ساخته است.</span></li></ol>

 

<ol start="314" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: الخَلقُ كُلُّهُم عِيالُ اللهِ، وَ إِنَّ أَحَبَّهُم إِلَيهِ أنفَعُهُم لِخَلقِهِ، وَ أحسَنُهُم صَنيعاً إِلیٰ عِيالِهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">أعلام الدين: ص۲۷۶، الاُصول السّتة عشر (أصل مثنّى بن الوليد): ص۱۰۲ عن الإمام الباقر عليه السلام و ليس فيه «أنفعهم لخلقه»، بحار الأنوار: ج۹۶ ص۱۶۰ ح۳۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="314" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خلق، همه نانخور خدايند و محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترينشان نزد او، سودمندترينِ آنان برای خلقش و نيکوکارترينشان برای خانوادۀ خويش است.</span></li></ol>

 

<ol start="315" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: عِيالُ الرَّجُلِ أُسَراؤُهُ، وَ أحَبُّ العِبادِ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ أحسَنُهُم صُنعاً إِلیٰ أُسَرائِهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۳ ص۵۵۵ ح۴۹۰۹، مكارم الأخلاق: ج۱ ص۴۶۹ ح۱۶۰۳.</span></p></ref> <span dir="rtl"></span></li></ol>

 

<ol start="315" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: خانوادۀ مرد، اسيران او هستند و محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترينِ بندگان نزد خداوند عز وجل کسى است که به اسيرانش، بيشتر نيکى کند.</span></li></ol>

 

<ol start="316" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ أَحَبَّ عِبادِ اللهِ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ مَن حَبَّبَ إِلَيهِ المَعروفَ، وَ حَبَّبَ إِلَيهِ فِعالَهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">قضاء الحوائج لابن أبي الدنيا: ص۲۲ ح۲ عن أبي سعيد الخدريّ</span>‌<span dir="rtl">؛ الكافي: ج۴ ص۲۵ ح۳ عن أبي حمزة الثمالي عن الإمام الباقر عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۱۵۲ ح۱۱۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="316" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترينِ بندگان خدا نزد او، کسى است که [خداوند] او را به کار نيک، علاقه</span>‌<span dir="rtl">مند نموده و او را به انجام دادنِ آن نيز علاقه</span>‌<span dir="rtl">مند کرده باشد.</span></li></ol>

 

<ol start="317" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام زين العابدين عليه السلام: إِنَّ اللهَ _ تَبارَكَ وَ تَعالیٰ _ أوحیٰ إِلیٰ دانِيالَ عليه السلام: إِنَّ أمقَتَ عَبيدي إِلَيَّ الجاهِلُ المُستَخِفُّ بِحَقِّ أَهلِ العِلمِ، التّارِكُ لِلاِقتِداءِ بِهِم. وَ إنَّ أَحَبَّ عَبيدي إِلَيَّ التَّقِيُّ الطّالِبُ لِلثَّوابِ الجَزيلِ، اللّازِمُ لِلعُلَماءِ، التّابِعُ لِلحُلَماءِ، القابِلُ عَنِ الحُكَماءِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۱ ص۳۵ ح۵ عن أبي حمزة الثمالي، منية المريد: ص۱۱۱، بحار الأنوار: ج۱ ص۱۸۵ ح۱۰۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="317" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام زين العابدين علیه السلام: خداوند - تبارک و تعالی - متعال به دانيال علیه السلام وحى فرمود که: «منفورترينِ بندگانم در نزد من، آن نادانى است که حقّ [و حرمت] اهل دانش را سبُک مى</span>‌<span dir="rtl">شمارد و آنان را سرمشق خويش قرار نمى</span>‌<span dir="rtl">دهد، و محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترينِ بندگانم در نزد من، آن پرهيزگارى است که جوياى ثواب بسيار است و ملازمت با عالمان را اختيار کرده و پيرو خردمندان، و پذيرنده از فرزانگان است».</span></li></ol>

 

<ol start="318" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الباقر عليه السلام: لا تُحَقِّروا صَغيراً مِن حَوائِجِكُم؛ فَإِنَّ أَحَبَّ المُؤمِنينَ إِلَى اللهِ تَعالیٰ أسأَلُهُم.</span><ref><p><span dir="rtl">مكارم الأخلاق: ج۲ ص۹۷ ح۲۲۷۵، بحار الأنوار: ج۹۳ ص۳۴۶ ح۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="318" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام باقر علیه السلام: حاجت</span>‌<span dir="rtl">هاى خُرد خويش را حقير مشماريد؛ چرا که محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترينِ مؤمنان نزد خداوند متعال، پُرخواهش</span>‌<span dir="rtl">ترينِ آنهاست.</span></li></ol>

 

<ol start="319" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: أحَبُّ المُؤمِنَينَ إِلَى اللهِ مَن نَصَبَ نَفسَهُ في طاعَةِ اللهِ، وَ نَصَحَ لِأُمَّةِ نَبِيِّهِ، وَ تَفَكَّرَ في عُيوبِهِ، وَ أبصَرَ وَ عَقَلَ وَ عَمِلَ.</span><ref><p><span dir="rtl">تنبيه الخواطر: ج۲ ص۲۱۳، إرشاد القلوب: ص۱۴ و فيه «و علم فعمل و علم» بدل «و أبصر و عقل و عمل».</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="319" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترينِ مؤمنان در نزد خداوند متعال، کسى است که در راه فرمانبرى از خدا بکوشد، خيرخواه امّت پيامبرش باشد، در عيب</span>‌<span dir="rtl">هايش بينديشد [و آنها را اصلاح کند]، و بينا گردد و خِرد ورزد و عمل کند.</span></li></ol>

 

<ol start="320" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ داوودَ عليه السلام قالَ فيما يُخاطِبُ رَبَّهُ عزّ وجلّ: يا رَبِّ، أيُّ عِبادِكَ أحَبُّ إِلَيكَ، أُحِبُّهُ بِحُبِّكَ؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ: يا داوودُ، أحَبُّ عِبادي إِلَيَّ نَقِيُّ القَلبِ، نَقِيُّ الكَفَّينِ، لا يَأتي إِلیٰ أحَدٍ سوءاً، وَ لا يَمشي بِالنَّميمَةِ، تَزولُ الجِبالُ وَ لا يَزولُ، وَ أَحَبَّني، وَ أَحَبَّ مَن يُحِبُّني، وَ حَبَّبَني إِلیٰ عِبادي.</span><ref><span dir="rtl">شُعب الإيمان: ج۶ ص۱۱۹ ح۷۶۶۸ عن ابن عبّاس، الفردوس: ج۳ ص۱۹۵ ح۴۵۴۳، كنز العمّال: ج۱۵ ص۸۷۲ ح۴۳۴۶۷ نقلاً عن ابن عساكر.</span></ref>

<ol start="320" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: داوود علیه السلام در گفتگوهايش با خداوند عز وجل گفت: پروردگارا! کدام يک از بندگانت در نزدت محبوب</span>‌<span dir="rtl">تر است، تا چون تو دوستش مى</span>‌<span dir="rtl">دارى، من نيز دوستش بدارم؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">فرمود: «اى داوود! محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترينِ بندگانم نزد من، شخصِ پاک</span>‌<span dir="rtl">دلِ</span>‌ <span dir="rtl">پاک</span>‌<span dir="rtl">دست است که نه به کسى گزندى مى</span>‌<span dir="rtl">رساند و نه سخن</span>‌<span dir="rtl">چينى مى</span>‌<span dir="rtl">کند؛ کوه</span>‌<span dir="rtl">ها از جا کنده مى</span>‌<span dir="rtl">شوند، امّا او استوار مى</span>‌<span dir="rtl">ماند؛ مرا دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارد و کسى را که مرا دوست بدارد نيز دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارد و مرا محبوب بندگانم مى</span>‌<span dir="rtl">سازد».</span>

<ol start="321" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: أحَبُّكُم إِلَى اللهِ تَعالیٰ أقَلُّكُم طُعماً، وَ أخَفُّكُم بَدَناً.</span><ref><p><span dir="rtl">كنز العمّال: ج۱۵ ص۲۶۱ ح۴۰۸۶۹ نقلا عن الفردوس عن ابن عبّاس.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="321" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترينِ شما در نزد خداوند متعال، کسى است که خوراکش کمتر و بدنش سبُک</span>‌<span dir="rtl">تر باشد.</span></li></ol>

 

<ol start="322" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: يَقولُ اللهُ تَبارَكَ وَ تَعالیٰ: إِنَّ أَحَبَّ العِبادِ إِلَيَّ المُتَحابّونَ مِن أجلي، المُتَعَلِّقَةُ قُلوبُهُم بِالمَساجِدِ، وَ المُستَغِفرونَ بِالأَسحارِ، أُولٰئِكَ إِذا أرَدتُ بِأَهلِ الأَرضِ عُقوبَةً ذَكَرتُهُم فَصَرَفتُ العُقوبَةَ عَنهُم.</span><ref><p><span dir="rtl">مكارم الأخلاق: ج۲ ص۳۷۵ ح۲۶۶۱ عن أبي ذرّ، تنبيه الخواطر: ج۲ ص۶۲ و فيه «بحلال» بدل «من أجلي»، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۸۶؛ حلية الأولياء: ج۵ ص۲۱۲ الرقم۳۲۶ من دون إسناد إليه صلّی اللّه عَليه وآلِه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="322" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند - تبارک و تعالى - مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد: «محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترين بندگان در نزد من، آنان</span>‌ <span dir="rtl">اند که به خاطر من، يکديگر را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارند، دل</span>‌<span dir="rtl">بستۀ مسجدها و آمرزش</span>‌<span dir="rtl">خواهانِ در سحرگاهان اند. اينان</span> ‌<span dir="rtl">اند که هر گاه بخواهم اهل زمين را کيفر دهم، به ياد آنان مى</span>‌<span dir="rtl">افتم و از کيفر دادنشان، منصرف مى</span>‌<span dir="rtl">شوم».</span></li></ol>

 

<ol start="323" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: يَقولُ اللهُ جَلَّ جَلالُهُ: مَلائِكَتي! وَ عِزَّتي وَ جَلالي! ما خَلَقتُ خَلقاً أَحَبَّ إِلَيَّ مِنَ المُقِرّينَ لي بِتَوحيدي وَ أَن لا إلٰهَ غَيري، وَ حَقٌّ عَلَيَّ أَن لا أُصلِيَ بِالنّارِ أهلَ تَوحيدي.</span><ref><p><span dir="rtl">التوحيد: ص۲۹ ح۳۱ عن ابن عبّاس، الأمالي للصدوق: ص۳۷۲ ح۴۶۹، روضة الواعظين: ج۱ ص۱۲۰ ح۱۳۹، بحار الأنوار: ج۸ ص۳۵۹ ح۲۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="323" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند عز وجل مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد: «اى فرشتگانم! به عزّت و جلالم سوگند، هيچ آفريده</span>‌<span dir="rtl">اى نيافريدم که در نزدم محبوب</span>‌<span dir="rtl">تر از کسانى باشد که به يگانگىِ من و اين که جز من معبودی نيست، اعتراف مى</span>‌<span dir="rtl">کنند. بر من حق است که اهل يگانگى</span>‌<span dir="rtl">ام را با آتش نسوزانم».</span></li></ol>

 

<ol start="324" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: اِعتَرِفوا بِنِعمَةِ اللهِ رَبِّكُم عزّ وجلّ، وَ توبوا إِلَيهِ مِن جَميعِ ذُنوبِكُم؛ فَإِنَّ اللهَ يُحِبُّ الشّاكِرينَ مِن عِبادِهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">مهج الدعوات: ص۲۷۵ عن عبداللّٰه النهشلي عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج۴۸ ص۱۵۳ ح۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="324" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: به نعمت پروردگارتان اعتراف کنيد و از همۀ گناهانتان به سويش توبه نماييد، که خداوند، بندگان سپاس</span>‌<span dir="rtl">گزارش را دوست دارد.</span></li></ol>

 

<ol start="325" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الدعوات: قالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله: يا رَبِّ، أيُّ عِبادِكَ أحَبُّ إِلَيكَ؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ: الَّذي یَبكي لِفَقدِ الصّالِحینَ كَما یَبكي الصَّبِيُّ عَلیٰ فَقدِ أَبَوَیهِ.</span><ref><span dir="rtl">الدعوات</span>‌<span dir="rtl">: ص۲۴۱ ح۶۷۶.</span></ref>

<ol start="325" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الدعوات: پيامبر صلی اللّه علیه وآله گفت: پروردگارا! کدام يک از بندگانت، نزد تو محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترند؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">[خداوند] فرمود: «کسى که به خاطر از دست دادن صالحان گریه می</span>‌<span dir="rtl">کند، چونان بچّه</span>‌<span dir="rtl">ای که برای از دست دادن پدر و مادرش گریه می</span>‌<span dir="rtl">کند».</span>

<ol start="326" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ أَحَبَّ النّاسِ إِلَى اللهِ يَومَ القِيامَةِ وَ أدناهُم مِنهُ مَجلِساً إمامٌ عادِلٌ.</span><ref><p><span dir="rtl">سنن الترمذي: ج۳ ص۶۱۷ ح۱۳۲۹ عن أبي سعيد الخدريّ</span>‌<span dir="rtl">؛ روضة الواعظين: ج۲ ص۴۵۸ ح۱۵۹۴، عوالي اللآلي: ج۱ ص۳۷۲ ح۸۳ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۳۵۱ ح۵۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="326" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترينِ مردم در نزد خداوند در روز قيامت و نزديک</span>‌<span dir="rtl">ترين آنان به جايگاه او، پيشواى دادگر است.</span></li></ol>

 

<ol start="327" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ أَحَبَّكُم إِلَى اللهِ أحسَنُكُم عَمَلاً.</span><ref><p><span dir="rtl">الجعفريّات: ص۲۳۸ عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، الكافي: ج۸ ص۶۸ ح۲۴، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۴۰۸ ح۵۸۸۴ كلاهما عن الإمام زين العابدين عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۱۳۶ ح۱۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="327" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترينِ شما در نزد خداوند، نيک</span>‌<span dir="rtl">کردارترينِ شماست.</span></li></ol>

 

<ol start="328" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: أحَبُّ العَبيدِ إِلَى اللهِ - تَبارَكَ وَ تَعالیٰ- الأَتقِياءُ الأَخفِياءُ.</span><ref><p><span dir="rtl">المستدرك على الصحيحين: ج۳ ص۳۰۳ ح۵۱۸۲ عن معاذ؛ التحصین في صفات العارفین: ص۱۹ ح۳۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="328" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترينِ بندگان در نزد خداوند - تبارک و تعالى -، پرهيزگارانِ ناشناخته</span> ‌<span dir="rtl">اند.</span></li></ol>

 

<ol start="329" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">حلية الأولياء عن وهب بن منبّه: قالَ داوودُ عليه السلام: يا رَبِّ، أيُّ عِبادِكَ أحَبُّ إِلَيكَ؟ قالَ: مُؤمِنٌ حَسَنُ الصَّلاةِ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ: يا رَبِّ، أيُّ عِبادِكَ أبغَضُ إِلَيكَ؟ قالَ: كافِرٌ حَسَنُ الصّورَةِ. كَفَرَ هٰذا وَ شَكَرَ هٰذا.</span><ref><span dir="rtl">حلية الأولياء: ج۴ ص۵۵ الرقم ۲۵۶.</span></ref>

<ol start="329" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">حلية الأولياء - به نقل از وهب بن منبّه -: داوود علیه السلام گفت: پروردگارا! کدام</span> ‌<span dir="rtl">يک از بندگانت در نزدت محبوب</span>‌<span dir="rtl">تر است؟ فرمود: «مؤمن خوش</span>‌<span dir="rtl">نماز».</span></li></ol>

<span dir="rtl">پرسيد: پروردگارا! کدام</span> ‌<span dir="rtl">يک از بندگانت را بيشتر دشمن مى</span>‌<span dir="rtl">دارى؟ فرمود: «کافرِ خوش</span>‌<span dir="rtl">چهره. اين يک، کفر ورزيده است و آن يک، سپاس گزارده است».</span>

<ol start="330" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">تفسير الطبري عن ابن عبّاس: سَأَلَ موسیٰ عليه السلام رَبَّهُ وَ قالَ: ربِّ، أيُّ عِبادِكَ أحَبُّ</span> ‌<span dir="rtl">إِلَيكَ؟ قالَ: الَّذي يَذكُرُني وَ لا يَنساني.</span><ref><p><span dir="rtl">تفسير الطبري: ج۹ الجزء ۱۵ ص۲۷۷؛ تفسير روض الجنان: ج۱۳ ص۵، بحار الأنوار: ج۱۳ ص۲۸۱ ح۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="330" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">تفسير الطبرى - به نقل از ابن عبّاس -: موسى علیه السلام از پروردگارش پرسيد و گفت: پروردگارا! کدام</span> ‌<span dir="rtl">يک از بندگانت</span> ‌<span dir="rtl">نزدت محبوب</span>‌<span dir="rtl">تر است؟ فرمود: «آن که مراد یاد می</span>‌<span dir="rtl">کند و فراموشم نمى</span>‌<span dir="rtl">کند».</span></li></ol>

 

<ol start="331" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الامام عليّ عليه السلام - في بَيانِ صِفاتِ المُتَّقينَ -: عِبادَ اللهِ! إِنَّ مِن أحَبِّ عِبادِ اللهِ إِلَيهِ عَبداً أعانَهُ اللهُ عَلیٰ نَفسِهِ، فَاستَشعَرَ الحُزنَ، وَ تَجَلبَبَ</span><ref><p><span dir="rtl">قال ابن أبي الحدید: «استَشعَر الحُزن»: جعَلَه كالشِّعار؛ و هو ما یلي الجسد من الثیاب. «و تجلبَبَ الخوف»: جعله جِلباباً؛ أي ثوباً (شرح نهج البلاغة: ج۶ ص۳۶۴).</span></p></ref> <span dir="rtl">الخَوفَ؛ فَزَهَرَ مِصباحُ الهُدیٰ في قَلبِهِ، وَ أعَدَّ القِریٰ لِيَومِهِ</span><ref><p><span dir="rtl">قال ابن أبي الحدید: «أعدّ القِریٰ لیَومه»: أي أعَدّ ما قدّمه من الطاعات قِریً [و القِریٰ: الضیافة و الإحسان للضیف] لضیف الموت النازل به (شرح نهج البلاغة: ج۶ ص۳۶۴).</span></p></ref> <span dir="rtl">النّازِلِ بِهِ، فَقَرَّبَ عَلیٰ نَفسِهِ البَعيدَ، وَ هَوَّنَ الشَّديدَ.</span><ref><p><span dir="rtl">نهج البلاغة: الخطبة ۸۷، أعلام الدين: ص۱۲۷، غرر الحكم: ج۲ ص۵۶۱ ح۳۵۷۷ نحوه و لیس فیه ذیله من «فَقَرَّبَ عَلیٰ نَفسِهِ»، بحار الأنوار: ج۲ ص۵۶ ح۳۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="331" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام - در بيان صفت</span>‌<span dir="rtl">هاى پرهيزگاران -:</span> ‌<span dir="rtl">اى بندگان خدا! از محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترينِ بندگان خدا در نزد او، بنده</span>‌<span dir="rtl">اى است که خداوند، او را در برابر نفسش يارى کرده است. در نتيجه، آن بنده، اندوه را جامۀ زيرين خويش قرار داده است و ترس [از خدا و عذاب الهى] را جامۀ رويين خود. چراغ هدايت، در دل او افروخته گشته است و وسایل پذيرايى را براى روزى که ميهمانش مى</span>‌<span dir="rtl">شود (پس از مرگ و روز قيامت)، آماده ساخته است. دور را در نظر خويش، نزديک، و سخت را آسان نموده است.</span></li></ol>

 

<ol start="332" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام زين العابدين عليه السلام - مِن دُعائِهِ فِي الاِعتِرافِ -: أتوبُ إِلَيكَ في مَقامي هٰذا تَوبَةَ نادمٍ... عالِمٍ بِأَنَّ العَفوَ عَنِ الذَّنبِ العَظيمِ لا يَتَعاظَمُكَ... وَ أنَّ أَحَبَّ عِبادِكَ إِلَيكَ مَن تَرَكَ الاِستِكبارَ عَلَيكَ، وَ جانَبَ الإِصرارَ، وَ لَزِمَ الاِستِغفارَ.</span><ref><p><span dir="rtl">الصحيفة السجّادية: ص۵۵ الدعاء ۱۲، المصباح للكفعمي: ص۵۰۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="332" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام زین العابدین علیه السلام – در دعایش در اعتراف به قصور و تقصير -: در اين جايگاهم، به سويت توبه مى</span>‌<span dir="rtl">کنم؛ توبۀ پشیمانی... که مى</span>‌<span dir="rtl">داند گذشت از گناه بزرگ، بر تو دشوار و بزرگ نمى</span>‌<span dir="rtl">نمايد... و اين</span>‌ <span dir="rtl">که محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترينِ بندگانت نزدت، کسى است که گردن</span>‌<span dir="rtl">فرازى در برابر تو را وا گذارد و پافشارى [بر گناه] را رها کند و پايبند استغفار گردد.</span></li></ol>

 

<ol start="333" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: أفضَلُ الخَلقِ أقضاهُم بِالحَقِّ، وَ أحَبُّهُم إِلَى اللهِ سُبحانَهُ أقوَلُهُم لِلصِّدقِ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۲ ص۴۶۷ ح۳۳۲۳، عیون الحكم و المواعظ: ص۱۲۵ ح۲۸۴۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="333" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: برترين مردم، داورترين آنها به حق است و محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترين آنان نزد خداوند سبحان، راستگوترين آنهاست.</span></li></ol>

 

<ol start="334" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: أحَبُّ العِبادِ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ رَجُلٌ صَدوقٌ في حَديثِهِ، مُحافِظٌ عَلیٰ صَلَواتِهِ وَ مَا افتَرَضَ اللهُ عَلَيهِ، مَعَ أداءِ الأَمانَةِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الأمالي للصدوق: ص۳۷۱ ح۴۶۷ عن الحسين بن أبي العلاء، الاختصاص: ص۲۴۲، مشكاة الأنوار: ص۱۰۸ ح۲۵۰، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۱۱۶ ح۱۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="334" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترينِ بندگان در نزد خداوند عز وجل کسى است که در گفتارش راستگوست و بر گزاردن نماز و آنچه خدا بر او واجب کرده است، مواظبت می</span>‌<span dir="rtl">کند و امانت</span>‌<span dir="rtl">پرداز است.</span></li></ol>

<span dir="rtl">راجع: ص۱۰۲ (حُسنُ الخُلق) و ص۲۱۰ (الابتلاء بعظيم البلاء).</span>

<span dir="rtl">ر.ک: ص۱۰۳ (خوش</span>‌<span dir="rtl">خویی) و ص۲۱۱ (مبتلا شدن به بلای بزرگ).</span>

<span id="معناى-محبت-خدا"></span>
=== <span dir="rtl">معناى محبّت خدا</span> ===

<span dir="rtl">آنچه در فصل سوم آمده، به روشنى دلالت دارد که عقايد، اخلاق و اعمال شايسته، موجب محبّت آفريدگار به آفريدۀ خود مى</span>‌<span dir="rtl">گردد و از آن جا که تغيير و تحوّل در ذات مقدّس خداوند متعال راه ندارد، اين سؤال مطرح مى</span>‌<span dir="rtl">شود که: معناى محبّت خدا به انسان چيست؟</span>

<span dir="rtl">در پاسخ اين سؤال، برخى گفته</span>‌<span dir="rtl">اند:</span>

<span dir="rtl">مَحَبَّةُ اللّهِ لِلعِبادِ إنعامُهُ عَلَيهِم، وَ أن يُوَفِّقَهُم لِطاعَتِهِ وَ يَهدِيَهُم لِدينِهِ الَّذِی ارتَضاهُ. وَ حُبُّ العِبادِ للّٰهِ أن يُطيعوهُ وَ لا يَعصوهُ.</span><ref><span dir="rtl">مجمع البحرين: ج۱ ص۳۴۸ مادّۀ «حبب».</span></ref>

<span dir="rtl">محبّت خدا به بندگان، آن است که به آنان نعمت مى</span>‌<span dir="rtl">بخشد و به فرمانبرى از خود، توفيقشان مى</span>‌<span dir="rtl">دهد و به دينى که پسنديدۀ اوست، هدايتشان مى</span>‌<span dir="rtl">کند. دوستى بندگان با خداوند نيز آن است که از او فرمانبرى کنند و نافرمانى</span>‌<span dir="rtl">اش نکنند.</span>

<span dir="rtl">برخی نيز گفته</span>‌<span dir="rtl">اند:</span>

<span dir="rtl">مَحَبَّةُ اللّهِ صِفَةٌ مِن صِفاتِ فِعلِهِ، فَهِیَ إحسَانٌ مَخصوصٌ يَليقُ بِالعَبدِ، وَ أمّا مَحَبَّةُ العَبدِ لِلهِ تَعالىٰ فَحالَةٌ يَجِدُها فی قَلبِهِ، يَحصُلُ مِنهَا التَّعظيمُ لَهُ وَ إيثارُ رِضاهُ وَ الاِستِئناسُ بِذِکرِهِ.</span><ref><span dir="rtl">همان.</span></ref>

<span dir="rtl">محبّت خدا [به بنده]، صفتى از صفات فعل اوست و احسانِ ويژه</span>‌<span dir="rtl">اى است که شايستۀ بنده است؛ امّا محبّت بنده به خدا، حالتى است که در قلب بنده پديدار مى</span>‌<span dir="rtl">شود و بر اثر آن، بزرگداشتِ خداوند و مقدّم شمردن رضاى او و اُنس گرفتن با يادش، حاصل مى</span>‌<span dir="rtl">گردد.</span>

<span dir="rtl">براى تبيين معناى محبّت آفريدگار به آفريده، ابتدا معنای محبّت آفريده به آفريدگار را بررسی می</span>‌<span dir="rtl">کنیم؛ زیرا بر پایۀ حدیث زیر، میان این دو، نسبت ثابتی وجود دارد:</span>

<span dir="rtl">فَإنَّ اللّهَ يُنزِلُ العَبدَ مِنهُ حَيثُ أنزَلَهُ مِن نَفسِهِ.</span><ref><span dir="rtl">ر. ک: دوستی در قرآن و حدیث: ص۶۰۰ ح۱۳۰۷.</span></ref>

<span dir="rtl">خداوند، بنده را نسبت به خود در جايگاهى قرار مى</span>‌<span dir="rtl">دهد که وى، خدا را در جان خويش قرار داده است.</span>

<span dir="rtl">از سوی دیگر، محبّتِ دسته</span>‌<span dir="rtl">اى از اهل ايمان به خداوند متعال، در اطاعت از او و ترک نافرمانى او خلاصه می</span>‌<span dir="rtl">شود. عبادت</span>‌<span dir="rtl">های اينان بر مبناى محبّت نيست؛ بلکه بر اساس طمع یا ترس است.</span><ref><span dir="rtl">ر. ک: ص۳۳ (پرستش دوستداران).</span></ref> <span dir="rtl">اینان از نعمت محبّت واقعی به خدا برخوردار نيستند و از این رو، محبّت خداوند متعال به آنان، به معناى توفيق به کارهاى نيک در دنيا و پاداش دادن در آخرت است.</span>

<span dir="rtl">امّا در ميان بندگان خدا کسانى هستند که هر چند اندک</span>‌<span dir="rtl">شمارند، حقيقتاً خدا را دوست دارند. اطاعت آنها از خدا از ترس دوزخ و يا به طمع بهشت نيست؛ بلکه به دليل عشق و علاقۀ آنها به خداست.</span><ref><span dir="rtl">ر. ک: ص۳۳ (پرستش دوستداران).</span></ref> <span dir="rtl">برای نمونه، آنان در مقام نيايش مى</span>‌<span dir="rtl">گويند:</span>

<span dir="rtl">سَيِّدى!... أنَا مِن حُبِّکَ ظَمآنُ لا أروىٰ.</span><ref><span dir="rtl">ر. ک: ص۳۲ ح۳۹</span></ref>

<span dir="rtl">سَرورم! من در دوست داشتن تو، تشنه</span>‌<span dir="rtl">اى هستم که سيراب نمى</span>‌<span dir="rtl">شوم.</span>

<span dir="rtl">ما أطيَبَ طَعمَ حُبِّکَ!</span>

<span dir="rtl">طعم محبّتت، چه شيرين است!</span>

<span dir="rtl">و نیز:</span>

<span dir="rtl">يا نَعیمی وَ جَنَّتی!</span><ref><span dir="rtl">ر.ک: بحار الأنوار:ج۹۴ ص۱۴۸ ح۲۱ (نقلاً عن العدد القويّة فی مناجاة المريدين).</span></ref>

‌<span dir="rtl">اى نعمت و بهشت من!</span>

<span dir="rtl">فَهَبنى - يا إلٰهى وَ سَيِّدى وَ مَولاىَ وَ رَبّى - صَبَرتُ عَلىٰ عَذابِکَ فَکَيفَ أصبِرُ عَلىٰ فِراقِکَ.</span><ref><span dir="rtl">ر.ک: ص۲۸ ح۲۸.</span></ref>

<span dir="rtl">ای معبود و آقا و مولا و پروردگار من! گيرم که بر عذابت صبر کردم، بر فراقت چگونه صبر کنم؟!</span>

<span dir="rtl">محبّت خدا به اين دسته از بندگان، مفهومى ديگر دارد. معنا و مفهوم واقعى اين دو نوع محبّت را تنها کسانى مى</span>‌<span dir="rtl">توانند درک کنند که به آن رسيده باشند. هر سخنى در تبيين و تفسير محبّت حقيقى آفريده به آفريدگار و بالعکس، ناقص و نارساست. بهترين بيان در توضيح آثار اين محبّت، همان است که در حديث «قرب نوافل» آمده است</span><ref><span dir="rtl">ر.ک: مصباح المتهجّد: ص۸۴۷ ح۹۱۰.</span></ref> <span dir="rtl">که شيخ بهايى، در بارۀ آن مى</span>‌<span dir="rtl">گويد:</span>

<span dir="rtl">سند اين حديث، صحيح است و از احاديث مشهور ميان شيعه و اهل سنّت به شمار مى</span>‌<span dir="rtl">رود که آن را با تغييرى اندک در کتاب</span>‌<span dir="rtl">های صحاح خود روايت کرده</span>‌<span dir="rtl">اند.</span>

<span dir="rtl">این فقیه و عالم بزرگ در تبيين جملۀ «وَإنَّهُ لَيَتَقَرَّبُ إلَیَّ بِالنَّوافِلِ حَتّىٰ اُحِبَّهُ؛ او با انجام دادن نوافل به من نزديک و نزديک</span>‌<span dir="rtl">تر مى</span>‌<span dir="rtl">شود تا آن جا که او را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارم» مى</span>‌<span dir="rtl">گويد:</span>

<span dir="rtl">نوافل، همۀ اعمال غير واجبى است که براى خدای سبحان به جاى آورده مى</span>‌<span dir="rtl">شود؛ ليکن تخصيص آن به نمازهاى مستحبّى، عارضى و حاصل استعمال عرف است. معناى محبّت خداى سبحان به بنده، توفيق دادن او براى دورى جستن از سراى فريب، و ترقّى یافتن به سوى عالم نور، و اُنس گرفتن با خدا و وحشت از ماسِواى او، و يکى شدن همۀ انديشه</span>‌<span dir="rtl">ها و دغدغه</span>‌<span dir="rtl">هاست. يکى از عارفان مى</span>‌<span dir="rtl">گويد: «اگر مى</span>‌<span dir="rtl">خواهى مقام خود را بشناسى، بنگر تو را در کجا جاى داده است».</span>

<span dir="rtl">و نيز در توضيح گفتار خداوند متعال در حديث قدسىِ «فَإذا أحبَبتُهُ کُنتُ سَمعَهُ الَّذى يَسمَعُ بِهِ...؛</span><ref><span dir="rtl">ر. ک: صحيح البخارى: ج۵ ص۲۳۸۵ ح۶۱۳۷.</span></ref> <span dir="rtl">پس چون او را دوست بدارم، گوش شنوايش خواهم بود...»، مى</span>‌<span dir="rtl">گويد:</span>

<span dir="rtl">صاحب</span>‌<span dir="rtl">دلان را در اين مقام، کلماتى ارجمند، اشاراتى رمزى و تلويحاتى ذوقى است که مشام جان</span>‌<span dir="rtl">ها را مى</span>‌<span dir="rtl">نوازد و معطّر مى</span>‌<span dir="rtl">کند و استخوان</span>‌<span dir="rtl">هاى پوسيده را زنده مى</span>‌<span dir="rtl">سازد. البتّه تنها آنان که تن خود را با رياضت، خسته کرده و جانشان را با مجاهدت، رنجه ساخته</span>‌<span dir="rtl">اند و مشرب آنان را دريافته و مقصود و مطلبشان را فهميده</span>‌<span dir="rtl">اند، به معانى و ژرفايش دست مى</span>‌<span dir="rtl">يابند.</span>

<span dir="rtl">ليکن کسى که به سبب دل بستن به بهره</span>‌<span dir="rtl">هاى دنيوى و فرو رفتن در لذّات جسمانى، اين رمزها را در نيافته و به اين گنجينه</span>‌<span dir="rtl">ها راه نبرده است، به هنگام شنيدن اين سخنان، در آستانۀ خطر بزرگى همچون فرو رفتن در تاريکى</span>‌<span dir="rtl">هاى الحاد و در افتادن در پرتگاه</span>‌<span dir="rtl">هاى حلول و اتّحاد است، تعالى اللّٰه</span>‌ <span dir="rtl">عن ذلک عُلُوّاً کبيرا.</span>

<span dir="rtl">ما در اين مقام، به گونه</span>‌<span dir="rtl">اى که دريافت آن بر اذهان آسان باشد، مى</span>‌<span dir="rtl">گوييم که در اين تعبيرات، مبالغه در قرب و بيان چيرگى سلطان محبّت بر ظاهر و باطن و پيدا و پنهان بنده است. بنا بر اين، مقصود - و اللّٰه</span>‌ <span dir="rtl">أعلم - آن است که چون بنده</span>‌<span dir="rtl">ام را دوست بدارم، او را به جايگاه اُنس خود فرا مى</span>‌<span dir="rtl">کشم و به عالم قدس بر مى</span>‌<span dir="rtl">آورم و انديشه</span>‌<span dir="rtl">اش را در اسرار ملکوت، غرقه و حواسش را منحصر به بر گرفتن انوار آن مى</span>‌<span dir="rtl">کنم. در نتيجه، قدمش در مقام قرب، استوار مى</span>‌<span dir="rtl">گردد و گوشت و خونش با محبّت من در مى</span>‌<span dir="rtl">آميزد، تا آن که خود را فراموش کند و از حسّ خود غافل گردد و اغيار در برابرش از ميان بروند، تا آن جا که به منزلۀ چشم و گوش او گردم.</span><ref><span dir="rtl">الأربعون حدیثاً، شیخ بهایی: ص۴۱۵ (شرح حدیث ۳۵).</span></ref>

<span id="الفصل-الرابع-موانع-محبة-الله"></span>
== <span dir="rtl">الفَصلُ الرّابِع: مَوانِعُ مَحَبَّةِ اللهِ</span> ==

<span dir="rtl">فصل چهارم</span><span dir="rtl">: موانع خدادوستی</span>

<span id="أخطر-الموانع"></span>
=== <span dir="rtl">۴ / ۱: أخطَرُ المَوانِعِ</span> ===

<span dir="rtl">۴ / ۱</span><span dir="rtl">: خطرناک</span>‌<span dir="rtl">ترین مانع</span>

<span dir="rtl">الكتاب</span>

<span dir="rtl">قرآن</span>

<span dir="rtl">(مَّا جَعَلَ ٱللهُ لِرَجُلٍ مِّن قَلْبَيْنِ فِى جَوْفِهِ).</span><ref><span dir="rtl">الأحزاب: ۴.</span></ref>

<span dir="rtl">(خداوند در درون هيچ مردى، دو قلب ننهاده است).</span>

<span dir="rtl">(كَلاَّ بَلْ تُحِبُّونَ ٱلْعَاجِلَةَ* وَ تَذَرُونَ ٱلْآخِرَةَ).</span><ref><span dir="rtl">القيامة: ۲۰ ـ ۲۱.</span></ref> <span dir="rtl"></span>

<span dir="rtl">(چنين نيست که شما مى</span>‌<span dir="rtl">پنداريد [و دلايل معاد را کافى نمى</span>‌<span dir="rtl">دانيد]؛ بلکه شما دنياىِ زودگذر [و هوس</span>‌<span dir="rtl">هاى بى قيد و شرط] را دوست داريد * و آخرت را وا مى</span>‌<span dir="rtl">نهيد).</span>

<span dir="rtl">الحديث</span>

<span dir="rtl">حديث</span>

<ol start="335" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: حُبُّ الدُّنيا وَ حُبُّ اللهِ لا يَجتَمِعانِ في قَلبٍ أبَداً.</span><ref><p><span dir="rtl">تنبيه الخواطر: ج۲ ص۱۲۲، بحار الأنوار: ج۱۴ ص۳۲۷ ح۵۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="335" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: دنيادوستى و خدادوستى، هرگز در يک دل، جمع نمى</span>‌<span dir="rtl">شوند.</span></li></ol>

 

<ol start="336" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: كَما أنَّ الشَّمسَ وَ اللَّيلَ لا يَجتَمِعانِ، كَذٰلِكَ حُبُّ اللهِ وَ حُبُّ الدُّنيا لا يَجتَمِعانِ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۴ ص۶۲۴ ح۷۲۱۹، عيون الحكم و المواعظ: ص۳۹۷ ح۶۷۲۰ و راجع تحف العقول: ص۲۱۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="336" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: چنان که خورشيد و شب با هم جمع نمى</span>‌<span dir="rtl">شوند، خدادوستى و دنيادوستى نيز با هم جمع نمى</span>‌<span dir="rtl">شوند.</span></li></ol>

 

<ol start="337" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عيسىٰ عليه السلام: بِحَقٍّ أقولُ لَكُم: إِنَّ العَبدَ لا يَقدِرُ عَلیٰ أَن يَخدِمَ رَبَّينِ، وَ لا مَحالَةَ أنَّهُ يُؤثِرُ أحَدَهُما عَلَى الآخَرِ وَ إن جَهَدَ، كَذٰلِكَ لا يَجتَمِعُ لَكُم حُبُّ اللهِ وَ حُبُّ الدُّنيا.</span><ref><p><span dir="rtl">تحف العقول: ص۵۰۳، بحار الأنوار: ج۱۴ ص۳۰۷ ح۱۷.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="337" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عيسى علیه السلام: به راستى به شما مى</span>‌<span dir="rtl">گويم: بنده، هر اندازه هم بکوشد، نمى</span>‌<span dir="rtl">تواند دو خواجه را خدمت کند و ناگزير، يکى از آن دو را بر ديگرى بر مى</span>‌<span dir="rtl">گزيند. همچنين خدادوستى و دنيادوستى در شما جمع نمى</span>‌<span dir="rtl">شوند.</span></li></ol>

 

<ol start="338" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام - في ذِكرِ حَديثِ المِعراجِ -: قالَ اللهُ تعالیٰ:... يا أحمَدُ، لَو صَلَّى العَبدُ صَلاةَ أَهلِ السَّماءِ وَ الأَرضِ، وَ صامَ صِيامَ أَهلِ السَّماءِ وَ الأَرضِ، وَ طَویٰ مِنَ الطَّعامِ مِثلَ المَلائِكَةِ، وَ لَبِسَ لِباسَ العاري، ثُمَّ أریٰ في قَلبِهِ مِن حُبِّ الدُّنيا ذَرَّةً أو سُمعَتِها أو رِئاسَتِها أو حُلِيِّها أو زينَتِها؛ لا يُجاوِرُني في داري، وَ لَأَنزَعَنَّ مِن قَلبِهِ مَحَبَّتي، وَ عَلَيكَ سَلامي وَ مَحَبَّتي.</span><ref><p><span dir="rtl">إرشاد القلوب: ص۱۹۹ ـ ۲۰۶، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۳۰ ح۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="338" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام - در يادکرد حديث معراج پيامبر صلی اللّه علیه وآله -: خداوند متعال فرمود: «...</span>‌<span dir="rtl">اى احمد! اگر بنده به اندازۀ نمازهاى اهل آسمان و زمين نماز بخواند و به اندازۀ روزه</span>‌<span dir="rtl">هاى اهل آسمان و زمين روزه بگيرد و چون فرشتگان غذا نخورد و مانند برهنگان جامه بپوشد، امّا در دل او ذرّه</span>‌<span dir="rtl">اى حبّ دنيا يا شهرت آن يا رياست آن يا زر و زيور آن ببينم، هرگز در خانه</span>‌<span dir="rtl">ام به جوار من در نخواهد آمد و محبّت خود را از دل او بر خواهم کَند. سلام و محبّت من، بر تو باد!</span></li></ol>

==== <span dir="rtl">توضیح</span> ====

<span dir="rtl">المراد من محبّة الدنیا هو الکون في خدمة الدنیا، و تقدیم الاُمور الدنیویة علی الوظائف الدینیة و الإلٰهیة. من هنا فإنّ من یسعیٰ لأداء الوظائف المادّیة و المعنویة المتعلّقة به ثمّ یُسخّرها - بعد تحصیلها - للاُمور الاُخرویة، لا یُعدّ طالباً للدنیا أو منشغلاً قلبُه بها، و هذه المحبّة - في الحقیقة - هي امتداد للمحبّة الإلٰهیة، و تتعارض أو تتنافیٰ معها.</span>

<span dir="rtl">توضیح</span>

<span dir="rtl">مقصود از محبّت دنیا، به خدمت دنیا در آمدن و ترجیح خواسته</span>‌<span dir="rtl">های دنیایی بر وظایف دینی و الهی است. از این رو، کسی که دنیا را برای انجام وظایف مادّی و معنوی خویش می</span>‌<span dir="rtl">طلبد و پس از به دست آوردنش، آن را برای تحصیل آخرت به کار می</span>‌<span dir="rtl">برد، محبّت دنیا در دلش ننشسته و دنیاخواه نیست. در واقع، این محبّت با محبّت الهی در طول یکدیگرند و با هم تعارض و تنافی ندارند.</span>

<ol start="339" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام زين العابدين عليه السلام _ في دُعائِهِ _: وَ انزَع مِن قَلبي حُبَّ دُنيا دَنِيَّةٍ؛ تَنهیٰ عَمّا عِندَكَ، و تَصُدُّ عَنِ ابتِغاءِ الوَسيلَةِ إِلَيكَ، وَ تُذهِلُ عَنِ التَّقَرُّبِ مِنكَ.</span><ref><p><span dir="rtl">الصحيفة السجّادية: ص۱۹۷ الدعاء ۴۷، الإقبال: ج۲ ص۹۷ نحوه، المصباح للكفعمي: ص۸۹۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="339" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام زين العابدين علیه السلام - در دعایش-: دوستىِ دنياى دون را از دلم بَر کن که از [دستيابى به] آنچه نزد توست، باز مى</span>‌<span dir="rtl">دارد و از جستن وسيلۀ رسيدن به تو مانع مى</span>‌<span dir="rtl">شود و از نزديک شدن به تو غافل مى</span>‌<span dir="rtl">سازد.</span></li></ol>

 

<ol start="340" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: إِذا تَخَلَّى المُؤمِنُ مِن الدُّنيا سَما، وَ وَجَدَ حَلاوَةَ حُبِّ اللهِ، وَ کانَ عِندَ أَهلِ الدُّنيا كَأَنَّهُ قَد خولِطَ</span><ref><p><span dir="rtl">یقال: خولِطَ فلانٌ في عقله مخالطةً: إذا اختلّ عقله (النهایة: ج۲ ص۶۴ «خلط»).</span></p></ref><span dir="rtl">، وَ إِنَّما خالَطَ القَومَ حَلاوَةُ حُبِّ اللهِ فَلَم يَشتَغِلوا بِغَيرِهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۱۳۰ ح۱۰ عن عبد اللّه</span>‌ <span dir="rtl">بن القاسم، مشكاة الأنوار: ص۲۱۸ ح۵۹۶ و فيه «تحلّى... بسيماء» بدل «تخلّى... سما»،تنبيه الخواطر: ج۲ ص۱۹۲ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۳ ص۵۶ ح۲۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="340" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: هر گاه مؤمن از دنيا دست بشويد، بلندى مى</span>‌<span dir="rtl">گيرد و شيرينى محبّت خدا را مى</span>‌<span dir="rtl">چشد و در نظر اهل دنيا ديوانه مى</span>‌<span dir="rtl">نمايد، حال آن که در واقع، شيرينىِ محبّت خداوند با [جان] آنان در آميخته است و از اين رو، به غير او نمى</span>‌<span dir="rtl">پردازند.</span></li></ol>

 

<ol start="341" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الكافي عن حفص بن غياث عن الإمام الصادق عليه السلام: إِذا رَأَيتُمُ العالِمَ مُحِبّاً لِدُنياهُ فَاتَّهِموهُ عَلیٰ دينِكُم؛ فَإِنَّ كُلَّ مُحِبٍّ لِشَيءٍ يَحوطُ ما أَحَبَّ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">وَ قالَ عليه السلام: أَوحَى اللهُ إِلیٰ داوودَ عليه السلام: لا تَجعَل بَيني وَ بَينَكَ عالِماً مَفتوناً بِالدُّنيا؛ فَيَصُدَّكَ عَن طَريقِ مَحَبَّتي؛ فَإِنَّ اُولٰئِكَ قُطّاعُ طَريقِ عِبادِيَ المُريدينَ. إِنَّ أدنیٰ ما أَنَا صانِعٌ بِهِم أَن أنزَعَ حَلاوَةَ مُناجاتي عَن قُلوبِهِم.</span><ref><span dir="rtl">الكافي: ج۱ ص۴۶ ح۴، علل الشرائع: ص۳۹۴ ح۱۲، منية المريد: ص۱۳۸، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۰۷ ح۷ و ۸.</span></ref>

<ol start="341" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الکافی - به نقل از حفص بن غياث -: امام صادق علیه السلام فرمود: «هر گاه دانشمند را دوستدار دنيا ديديد، به دين خود به او بدگمان باشيد؛ زيرا هر دوستدارِ چیزی، در بند چیزی است که آن را دوست می</span>‌<span dir="rtl">دارد».</span></li></ol>

<span dir="rtl">و فرمود: «خداوند عز وجل به داوود علیه السلام وحى فرمود که: ميان من و خودت عالِمى فريفتۀ دنيا را واسطه قرار مده، که تو را از راه دوست داشتن من باز می</span>‌<span dir="rtl">دارد، که اينان، راهزنان بندگان جوياى من هستند. کمترين کارى که با اين افراد مى</span>‌<span dir="rtl">کنم، آن است که شيرينى راز و نيازم را از دل</span>‌<span dir="rtl">هايشان بر مى</span>‌<span dir="rtl">کَنَم».</span>

<ol start="342" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام المهدي عليه السلام - في قَولِهِ تَعالیٰ: (فَاخْلَعْ نَعْلَيْكَ إِنَّكَ بِالْوَادِ ٱلْمُقَدَّسِ طُوًى)</span><ref><p><span dir="rtl">طه: ۱۲.</span></p></ref> <span dir="rtl">-: إِنَّ موسیٰ عليه السلام ناجیٰ رَبَّهُ بِالوادِ المُقَدَّسِ، فَقالَ: «يا رَبِّ، إِنّي قَد أخلَصتُ لَكَ المَحَبَّةَ مِنّي، و غَسَلتُ قَلبي عَمَّن سِواكَ»، وَ کانَ شَديدَ الحُبِّ لِأَهلِهِ، فَقالَ اللهُ تَعالیٰ: (اخْلَعْ نَعْلَيْكَ) أي: اِنزِع حُبَّ أَهلِكَ مِن قَلبِكَ إن کانَت مَحَبَّتُكَ لي خالِصَةً، وَ قَلبُكَ مِنَ المَيلِ إِلیٰ مَن سِوايَ مَغسولاً.</span><ref><p><span dir="rtl">كمال الدين: ص۴۶۰ ح۲۱ عن سعد بن عبد اللّٰه</span>‌ <span dir="rtl">القمّي، الاحتجاج: ج۲ ص۵۲۸ ح۳۴۱، دلائل الإمامة: ص۵۱۳ ح۴۹۲، بحار الأنوار: ج۱۳ ص۶۵ ح۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="342" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام مهدى علیه السلام - در بارۀ این سخن خداى متعال: (کفشت را در آرو، که تو در سرزمين مقدّسِ طُوا هستى) -: موسى علیه السلام در وادى مقدّس با پروردگارش مناجات کرد و گفت: «پروردگارا! محبّتم را براى تو خالص ساخته</span>‌<span dir="rtl">ام و قلبم را از غير تو شسته</span>‌<span dir="rtl">ام»، در حالى که او بسيار خانواده</span>‌<span dir="rtl">اش را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">داشت. پس، خداوند متعال فرمود: (کفشت را در آور)؛ يعنى اگر محبّتت براى من خالص و قلبت از گرايش به غير من پاک است، محبّت به خانواده</span>‌<span dir="rtl">ات را از قلبت بر کَن.</span></li></ol>

 

<ol start="343" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: مَن أَحَبَّ لِقاءَ اللهِ سُبحانَهُ، سَلا</span><ref><p><span dir="rtl">سَلا عنه: نسیه. وَ سَلَیتُ فلاناً: أي أبغضته و تركته (لسان العرب: ج۱۴ ص۴۹۴ ـ ۴۹۵ «سلا»).</span></p></ref> <span dir="rtl">عَنِ الدُّنيا.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۵ ص۲۹۲ح۸۴۲۵، عیون الحكم و المواعظ: ص۴۴۸ ح۷۹۵۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="343" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: کسى که دوستدار ديدار خداوند سبحان باشد، دنيا را از ياد می</span>‌<span dir="rtl">بَرَد.</span></li></ol>

 

<ol start="344" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: كَيفَ يَدَّعي حُبَّ اللهِ مَن سَكَنَ قَلبَهُ حُبُّ الدُّنيا؟!</span> <ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۴ ص۵۶۶ ح۷۰۰۲، عيون الحكم و المواعظ: ص۳۸۳ ح۶۴۷۴.</span></p></ref> <span dir="rtl"></span></li></ol>

 

<ol start="344" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: کسى که محبّت دنيا در دلش خانه کرده، چگونه مدّعى محبّت خداست؟!</span></li></ol>

 

<ol start="345" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: إن كُنتُم تُحِبّونَ اللهَ، فَأَخرِجوا مِن قُلوبِكُم حُبَّ الدُّنيا.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۳ ص۲۲ ح۳۷۴۷، عيون الحكم و المواعظ: ص۱۶۳ ح۳۴۷۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="345" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: اگر خدا را دوست داريد، پس محبّت دنيا را از دل</span>‌<span dir="rtl">هايتان بيرون کنيد.</span></li></ol>

 

<ol start="346" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إِلَيهِ -: حُبُّ الرِّئاسَةِ شاغِلٌ عَن حُبِّ اللهِ سُبحانَهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج۲۰ ص۳۰۷ ح۵۱۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="346" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام - در حکمت</span>‌<span dir="rtl">هاى منسوب به ايشان -: رياست</span>‌<span dir="rtl">دوستى، از دوستى خداى سبحان باز مى</span>‌<span dir="rtl">دارد.</span></li></ol>

 

<ol start="347" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">مسكّن الفؤاد: في أخبارِ داوودَ عليه السلام: ما لِأَولِيائي وَ الهَمَّ بِالدُّنيا؟! إِنَّ الهَمَّ يُذهِبُ حَلاوَةَ مُناجاتي في قُلوبِهِم. يا داوودُ، إِنَّ مَحَبَّتي مِن أولِيائي أَن يَكونوا روحانيِّينَ لا يَغتَمّونَ.</span><ref><p><span dir="rtl">مسكّن الفؤاد: ص۸۰، بحار الأنوار: ج۸۲ ص۱۴۳ ح۲۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="347" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">مسکّن الفؤاد: در اخبار داوود علیه السلام [از زبان خداوند] آمده است: «دوستان مرا با نگرانی دنيا چه کار؟! نگرانی [دنيا]، شيرينىِ مناجات با مرا از دل</span>‌<span dir="rtl">هایشان مى</span>‌<span dir="rtl">بَرَد.</span> ‌<span dir="rtl">اى داوود! علاقه</span>‌<span dir="rtl">ام به دوستانم، اين است که اهل معنويت باشند و نگرانی [دنيا و مادّيات را] به خود راه ندهند.</span></li></ol>

 

<ol start="348" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">شعب الإیمان عَن بِشرٍ: أَوحَى اللّهُ عزّ وجلّ إِلىٰ داوودَ: يا داوودُ، خَلَقتُ الشَّهَواتِ وَ اللَّذّاتِ لِضَعَفَةِ عِبادي، فَأَمَّا الأَبطالُ فَما لَهُم وَ لِلشَّهَواتِ وَ اللَّذّاتِ! يا داوودُ، فَلا تُعلِقَنَّ</span><ref><p><span dir="rtl">في المصدر: «فلا تعقلن»، و هو تصحیف واضح، و الصواب ما أثبتناه كما في حلیة الأولیاء.</span></p></ref> <span dir="rtl">قَلبَكَ مِنها بِشَيءٍ؛ فَأَدنىٰ ما أُعاقِبُكَ بِهِ أَن أَنسَخَ حَلاوَةَ حُبّي مِن قَلبِكَ.</span><ref><p><span dir="rtl">شعب الإیمان: ج۱ ص۳۷۸ ح۴۵۳، حلية الأولياء: ج۱۰ ص۲۰ الرقم۴۶۵ نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="348" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">شعب الإیمان - به نقل از بِشر -: خداوند متعال به داوود علیه السلام وحى کرد: «ای داوود! من هوس</span>‌<span dir="rtl">ها و لذّت</span>‌<span dir="rtl">ها را براى بندگان ضعيفم آفريدم؛ امّا بندگان قوی را با هوس</span>‌<span dir="rtl">ها و لذّت</span>‌<span dir="rtl">ها چه کار؟!</span> ‌<span dir="rtl">ای داوود! پس قلبت را به چيزى از آنها گره مزَن، که کمترین چیزی که با آن تو را کيفر خواهم داد، آن است که شيرينى محبّتم را از قلبت خواهم زدود».</span></li></ol>

 

<ol start="349" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">إحیاء العلوم: في أَخبارِ داوودَ عليه السلام - أَيضاً- أنَّ اللّهَ تَعالىٰ أوحىٰ إِلَيهِ: تَزعُمُ أَنَّكَ تُحِبُّني [یا داوودُ]</span><ref><p><span dir="rtl">أثبتنا ما بین المعقوفین من المحجّة البیضاء.</span></p></ref><span dir="rtl">، فَإِن كُنتَ تُحِبُّني فَأَخرِج حُبَّ الدُّنيا مِن قَلبِكَ؛ فَإِنَّ حُبّي وَ حُبَّها لَا يَجتَمِعانِ في قَلبٍ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">يا داوودُ، خالِص حَبيبي</span><ref><span dir="rtl">في المحجّة البیضاء: «محبّتي»، و هو الأنسب.</span></ref> <span dir="rtl">مُخالَصَةً، وَ خالِط أَهلَ الدُّنيا مُخالَطَةً، وَ دينَكَ فَقَلِّدنيهِ، وَ لا تُقَلِّد دينَكَ الرِّجالَ، أمّا مَا اسْتَبانَ لَكَ مِمّا وافَقَ مَحَبَّتي فَتَمَسَّك بِهِ، وَ أَمّا ما أشكَلَ عَلَيكَ فَقَلِّدنيهِ؛ حَقّاً عَلَيَّ أَن أتَوَلّیٰ سِیاسَتَكَ وَ تَقویمَكَ</span><ref><span dir="rtl">في المصدر هنا تشویش في المتن، و ما أثبتناه من المحجّة البیضاء.</span></ref><span dir="rtl">، وَ أَكونَ قائِدَكَ وَ دَليلَكَ؛ أُعطيكَ مِن غَيرِ أَن تَسأَلَني، وَ أُعينُكَ عَلَى الشَّدائِدِ. وَ إِنّي قَد حَلَفتُ عَلىٰ نَفسي أنّي لا أُثيبُ إِلّا عَبداً قَد عَرَفتُ مِن طَلِبَتِهِ وَ إِرادَتِهِ إلقاءَ كَنَفِهِ بَينَ يَدَيَّ، وَ أَنَّهُ لا غِنىٰ بِهِ عَنّي؛ فَإِذا كُنتَ كَذٰلِكَ نَزَعتُ الذِّلَّةَ وَ الوَحشَةَ عَنكَ، وَ أُسكِنُ الغِنىٰ قَلبَكَ.…</span>

<span dir="rtl">يا داوودُ، تَحَبَّب إِلَيَّ بِمُعاداةِ نَفسِكَ، اِمنَعهَا الشَّهَواتِ؛ أَنظُر إِلَيكَ، وَ تَرَى الحُجُبَ بَيني وَ بَينَكَ مَرفوعَةً، إِنَّما أُداريكَ مُداراةً لِتَقوىٰ عَلىٰ ثَوابي إِذا مَنَنتُ عَلَيكَ بِهِ، وَ إِنّي أَحبِسُهُ عَنكَ وَ أَنتَ مُتَمَسِّكٌ بِطاعَتي.</span><ref><span dir="rtl">إحیاء العلوم: ج۴ ص۴۷۲، المحجّة البیضاء: ص۶۱.</span></ref>

<ol start="349" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">إحیاء العلوم: در اخبار داوود علیه السلام آمده است که خداوند متعال به او وحى کرد: «اى داوود! تو مى</span>‌<span dir="rtl">پندارى که دوستم دارى. پس دنيادوستى را از قلبت بيرون کن؛ زيرا دوستى من و آن، در هيچ قلبى جمع نمى</span>‌<span dir="rtl">شود.</span></li></ol>

‌<span dir="rtl">اى داوود! دوستى</span>‌<span dir="rtl">ام را يکسره خالص کن و با اهل دنيا به گونه</span>‌<span dir="rtl">اى [معتدلانه] معاشرت کن. در بارۀ [احکام] دينت از من تقليد کن، نه از آدميان؛ امّا هر آنچه برايت روشن گشت که با محبّت من همساز است، آن را حفظ کن؛ امّا آنچه بر تو دشوار گشت، پس در آن، از من تقليد کن و بر من حق است که تربيت و تعلیم تو را خود به عهده بگيرم و راه</span>‌<span dir="rtl">نما و راهبرت باشم. بى آن که از من درخواست کنى، به تو مى</span>‌<span dir="rtl">بخشم و در سختى</span>‌<span dir="rtl">ها به تو کمک مى</span>‌<span dir="rtl">کنم؛ زيرا من بر خود عهد کرده</span>‌<span dir="rtl">ام که پاداش ندهم، مگر به بنده</span>‌<span dir="rtl">اى که از خواست و اراده</span>‌<span dir="rtl">اش بدانم که خود را برابرم می</span>‌<span dir="rtl">افکند و می</span>‌<span dir="rtl">داند که او از من بی</span>‌<span dir="rtl">نیاز نیست. پس هر گاه چنين بودى، بى</span>‌<span dir="rtl">کسى و خوارى را از تو بر طرف خواهم کرد و بی</span>‌<span dir="rtl">نیازی را در قلبت جاى خواهم داد.…</span>

‌<span dir="rtl">اى داوود! از طريق دشمنی با نفست، با من دوستى کن، و از شهوت</span>‌<span dir="rtl">ها بازش دار تا به تو بنگرم و ببينى که حجاب</span>‌<span dir="rtl">هاى ميان ما برداشته شده است. با تو چنان مدارا مى</span>‌<span dir="rtl">کنم تا هر گاه خواستم، با پاداشم بر تو منّت گذارم، برای به دست آوردنش نيرومند شوى، و من در حالى که تو پايبند فرمانبرى من هستى، آن را از تو پنهان مى</span>‌<span dir="rtl">کنم».</span>

<ol start="350" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: قيلَ إِنَّ اللهَ تعالیٰ أوحیٰ إِلیٰ داوودَ عليه السلام: إِنّي حَرَّمتُ عَلَى القُلوبِ أَن يَدخُلَها حُبّي وَ حُبُّ غَيري.</span><ref><p><span dir="rtl">شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج۱۱ ص۸۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="350" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">شرح نهج البلاغة، ابن ابی الحدید: نقل شده است که خداوند متعال، به داوود علیه السلام وحى کرد: «من بر دل</span>‌<span dir="rtl">ها حرام ساخته</span>‌<span dir="rtl">ام که دوستى من با دوستى غيرِ من، در آنها وارد شود».</span></li></ol>

<span id="من-لا-يحبهم-الله"></span>
=== <span dir="rtl">۴ / ۲: مَن لا يُحِبُّهُمُ اللّٰهُ</span> ===

<span dir="rtl">۴ / ۲</span><span dir="rtl">: آنان که خدا دوستشان ندارد</span>

<span dir="rtl">الكتاب</span>

<span dir="rtl">قرآن</span>

<span dir="rtl">(إِنَّ ٱللهَ لَا يُحِبُّ ٱلْمُعْتَدِينَ).</span><ref><span dir="rtl">البقرة: ۱۹۰ و راجع المائدة: ۸۷، الأعراف: ۵۵.</span></ref>

<span dir="rtl">(خداوند، تجاوزکاران را دوست ندارد).</span>

<span dir="rtl">(وَ ٱللهُ لَا يُحِبُّ كُلَّ كَفَّارٍ أَثِيمٍ).</span><ref><span dir="rtl">البقرة: ۲۷۶.</span></ref>

<span dir="rtl">(خداوند، هيچ ناسپاسِ گنهکارى را دوست ندارد).</span>

<span dir="rtl">(وَ ٱللهُ لَا يُحِبُّ ٱلظَّـٰـلِمِينَ).</span><ref><span dir="rtl">آل عمران: ۵۷ و راجع آل عمران: ۱۴۰، الشورى: ۴۰.</span></ref>

<span dir="rtl">(خداوند، ستمکاران را دوست ندارد).</span>

<span dir="rtl">(إِنَّ ٱللهَ لَا يُحِبُّ مَن كَانَ مُخْتَالاً فَخُورًا).</span><ref><span dir="rtl">النساء: ۳۶.</span></ref>

<span dir="rtl">(خداوند، کسى را که متکبّر و فخرفروش است، دوست ندارد).</span>

<span dir="rtl">(إِنَّ ٱللهَ لَا يُحِبُّ مَن كَانَ خَوَّانًا أَثِيمًا).</span><ref><span dir="rtl">النساء: ۱۰۷.</span></ref>

<span dir="rtl">(خداوند، کسى را که خيانتکار و گنهکار است، دوست ندارد).</span>

<span dir="rtl">(وَ ٱللهُ لَا يُحِبُّ ٱلْمُفْسِدِينَ).</span><ref><span dir="rtl">المائدة: ۶۴ و راجع القصص: ۷۷.</span></ref>

<span dir="rtl">(خداوند، مُفسدان را دوست ندارد).</span>

<span dir="rtl">(إِنَّهُ لَا يُحِبُّ ٱلْمُسْرِفِينَ).</span><ref><span dir="rtl">الأنعام: ۱۴۱، الأعراف: ۳۱.</span></ref>

<span dir="rtl">(خداوند، اسرافکاران را دوست ندارد).</span>

<span dir="rtl">(إِنَّ ٱللهَ لَا يُحِبُّ ٱلْخَائِنِينَ).</span><ref><span dir="rtl">الأنفال: ۵۸.</span></ref>

<span dir="rtl">(خداوند، خائنان را دوست ندارد).</span>

<span dir="rtl">(إِنَّهُ لَا يُحِبُّ ٱلْمُسْتَكْبِرِينَ).</span><ref><span dir="rtl">النحل: ۲۳.</span></ref>

<span dir="rtl">(خداوند، مستکبران را دوست ندارد).</span>

<span dir="rtl">(إِنَّ ٱللهَ لَا يُحِبُّ كُلَّ خَوَّانٍ كَفُورٍ).</span><ref><span dir="rtl">الحجّ: ۳۸.</span></ref>

<span dir="rtl">(خداوند، هيچ خيانتکار ناسپاسى را دوست ندارد).</span>

<span dir="rtl">(إِنَّ قَـٰرُونَ كَانَ مِن قَوْمِ مُـوسَیٰ فَبَغَیٰ عَلَيْهِمْ و ءَاتَيْنَـٰهُ مِنَ ٱلْكُنُوزِ مَا إِنَّ مَفَاتِحَهُ لَتَنُوأُ بِالْعُصْبَةِ أُوْلِى ٱلْقُوَّةِ إِذْ قَالَ لَهُ قَوْمُهُ لَا تَفْرَحْ إِنَّ ٱللهَ لَا يُحِبُّ ٱلْفَرِحِينَ).</span><ref><span dir="rtl">القصص: ۷۶.</span></ref>

<span dir="rtl">(قارون از قوم موسى بود که بر آنان ستم ورزيد و ما از گنجينه</span>‌<span dir="rtl">ها، آن قدر به او داده بوديم که کليدهاى آن براى يک گروه نيرومند، سنگين مى</span>‌<span dir="rtl">آمد. [به خاطر آوريد] آن هنگام [را] که قوم وى به او گفتند: سرمست مشو که خدا، سرمستان را دوست ندارد).</span>

<span dir="rtl">(إِنَّ ٱللهَ لَا يُحِبُّ ٱلْكَـٰفِرِينَ).</span><ref><span dir="rtl">آل عمران: ۳۲ و راجع الروم: ۴۵.</span></ref>

<span dir="rtl">(خداوند، کافران را دوست ندارد).</span>

<span dir="rtl">(وَ لَا تُصَعِّرْ خَدَّكَ لِلنَّاسِ وَ لَا تَمْشِ فِى ٱلْأَرْضِ مَرَحًا إِنَّ ٱللهَ لَا يُحِبُّ كُلَّ مُخْتَالٍ فَخُورٍ).</span><ref><span dir="rtl">لقمان: ۱۸ و راجع الحديد: ۲۳.</span></ref>

<span dir="rtl">(از مردم [از سر تکبّر]، رخ بر متاب و در زمين، متکبّرانه راه مرو که خداوند، هيچ متکبّر فخرفروشى را دوست ندارد).</span>

<span id="الفصل-الخامس-خصائص-المحبين-لله"></span>
== <span dir="rtl">الفَصلُ الخامِس: خَصائِصُ المُحِبّينَ لِلهِ</span> ==

<span dir="rtl">فصل پنجم</span><span dir="rtl">: ویژگی</span>‌<span dir="rtl">های دوستداران خدا</span>

<span id="النصب-لله"></span>
=== <span dir="rtl">۵ / ۱: النَّصَبُ لِلهِ</span> ===

<span dir="rtl">۵ / ۱</span><span dir="rtl">: خستگی برای خدا</span>

<ol start="351" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">حلية الأولياء عن ثَور بن يزيد: قَرَأتُ فِي التَّوراةِ: إِنَّ القَلبَ المُحِبَّ لِلهِ عزّ وجلّ يُحِبُّ النَّصَبَ</span><ref><p><span dir="rtl">النَّصَب: الإعیاء من العناء. نَصِبَ الرجلُ نَصَباً: أعیا و تعِبَ (لسان العرب: ج۱ ص۷۵۸ «نصب»).</span></p></ref> <span dir="rtl">لِلهِ عزّ وجلّ.</span><ref><p><span dir="rtl">حلية الأولياء: ج۶ ص۹۳ الرقم۳۴۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="351" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">حلية الأولياء - به نقل از ثَور بن يزيد -: در تورات خواندم: «قلب دوستدار خداوند عز وجل خستگى براى خداوند را دوست دارد».</span></li></ol>

 

<ol start="352" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: القَلبُ المُحِبُّ لِلهِ يُحِبُّ كَثيراً النَّصَبَ لِلهِ، وَ القَلبُ اللّاهي عَنِ اللّٰهِ يُحِبُّ الرّاحَةَ، فَلا تَظُنَّ - يَا بنَ آدَمَ- أنَّكَ تُدرِكُ رِفعَةَ البِرِّ بِغَيرِ مَشَقَّةٍ؛ فَإِنَّ الحَقَّ ثَقيلٌ مُرٌّ، وَ الباطِلَ خَفيفٌ حُلوٌ وُنِيٌّ</span><ref><p><span dir="rtl">الوَنا: الضعف و الفتور، و قد وَنا یَني وُنِیّاً. و امرأةٌ وَناةٌ و أَنِیَّة: بطیئة القیام و القعود و المشي، و فیها فُتورٌ لنعمتها (اُنظر: لسان العرب: ج۱۵ ص۴۱۵ ـ ۴۱۶ «وني»).</span></p></ref><span dir="rtl">.</span><ref><p><span dir="rtl">تنبيه الخواطر: ج۲ ص۸۷ عن زيد بن عليّ عن الإمام زين العابدين عليه السلام.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="352" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: قلب دوستدار خدا، خستگى براى خدا را بسيار دوست دارد و قلب غافل از ياد خدا، آسايش را دوست دارد. پس،</span> ‌<span dir="rtl">اى آدميزاد! گمان مبر که مقام والاىِ نيکى را بدون سختى به دست مى</span>‌<span dir="rtl">آورى؛ زيرا حق، سنگين و تلخ است و باطل، سَبُک، شيرين و سست.</span></li></ol>

 

<ol start="353" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: إِنَّ اللهَ - تَبارَكَ وَ تَعالیٰ - أوحیٰ إِلیٰ داوودَ عليه السلام: ما لي أراكَ وُحداناً؟!</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ: هَجَرتُ النّاسَ وَ هَجَروني فيكَ.</span>

<span dir="rtl">قالَ: فَما لي أراكَ ساكِتاً؟!</span>

<span dir="rtl">قالَ: خَشيَتُكَ أسكَتَتني.</span>

<span dir="rtl">قالَ: فَما لي أراكَ نَصِباً؟!</span>

<span dir="rtl">قالَ: حُبُّكَ أنصَبَني.</span><ref><span dir="rtl">الأمالي للصدوق: ص۲۶۳ ح۲۸۰ عن يونس بن ظبيان، مشكاة الأنوار: ص۴۰۰ ح۱۳۲۶ نحوه، قصص الأنبیاء للراوندي: ص۱۹۹ ح۲۴۵ نحوه، بحار الأنوار: ج۱۴ ص۳۴ ح۳.</span></ref>

<ol start="353" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: خداوند متعال به داوود علیه السلام وحى کرد: «چرا تنهايت مى</span>‌<span dir="rtl">بينم؟».</span></li></ol>

<span dir="rtl">گفت: در راه تو از مردم بريده</span>‌<span dir="rtl">ام و آنان از من بريده</span>‌<span dir="rtl">اند.</span>

<span dir="rtl">خداوند فرمود: «چرا خاموشت مى</span>‌<span dir="rtl">بينم؟».</span>

<span dir="rtl">گفت: ترس از تو، خاموشم کرده است.</span>

<span dir="rtl">خداوند فرمود: «چرا خسته</span>‌<span dir="rtl">ات مى</span>‌<span dir="rtl">بينم؟».</span>

<span dir="rtl">گفت: محبتّت خسته</span>‌<span dir="rtl">ام ساخته است.</span>

<ol start="354" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: کانَ عَلِيُّ بنُ الحُسَينِ عليه السلام شَديدَ الاِجتِهادِ فِي العِبادَةِ؛ نَهارَهُ صائِمٌ وَ لَيلَهُ قائِمٌ، فَأَضَرَّ ذٰلِكَ بِجِسمِهِ، فَقُلتُ لَهُ: يا أبَه، كَم هٰذَا الدُّؤوبُ؟!</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ: أ تَحَبَّبُ إِلیٰ رَبّي لَعَلَّهُ يُزلِفُني</span><ref><span dir="rtl">الزُّلفَة و الزُّلفیٰ: القربة. أزلَفَهُ: قَرَّبه (المصباح المنیر: ص۲۵۴ «زلف»).</span></ref><span dir="rtl">.</span><ref><span dir="rtl">المناقب لابن شهرآشوب: ج۴ ص۱۵۵ عن معتّب، بحار الأنوار: ج۴۶ ص۹۱ ح۷۸.</span></ref>

<ol start="354" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: على بن الحسين (زين العابدين) علیه السلام در عبادت، سختکوش بود، روزش را روزه مى</span>‌<span dir="rtl">داشت و شبش را به عبادت مى</span>‌<span dir="rtl">ايستاد. پس اين کار به پيکر او آسيب رساند. به او گفتم:</span> ‌<span dir="rtl">اى پدر! اين همه تلاش براى چه؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">فرمود: «به درگاه خدايم اظهار محبّت مى</span>‌<span dir="rtl">کنم. شايد مرا به خود، نزديک کند».</span>

<ol start="355" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">حلية الأولياء عن عمر: نَظَرَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله إِلیٰ مُصعَبِ بنِ عُمَيرٍ مُقبِلاً وَ عَلَيهِ إهابُ كَبشٍ قَد تَنَطَّقَ بِهِ، فَقالَ: اُنظُروا إِلیٰ هٰذَا الرَّجُلِ الَّذي قَد نَوَّرَ اللهُ قَلبَهُ، لَقَد رَأَيتُهُ بَينَ أبَوَينِ يَغذُوانِهِ بِأَطيَبِ الطَّعامِ وَ الشَّرابِ، فَدَعاهُ حُبُّ اللهِ وَ رَسولِهِ إِلیٰ ما تَرَونَ.</span><ref><p><span dir="rtl">حلية الأولياء: ج۱ ص۱۰۸ الرقم۱۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="355" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">حلیة الأولیاء - به نقل از عمر -: پيامبر صلی اللّه علیه وآله به مُصعَب بن عُمَير که پيش مى</span>‌<span dir="rtl">آمد و پوستين گوسفندى دور کمرش بسته بود، نگريست و فرمود: «به اين مرد بنگريد که خداوند، دلش را روشن ساخته است. او را نزد پدر و مادرش دیده بودم که بهترين خوراک و نوشيدنى را به او مى</span>‌<span dir="rtl">خورانند و مى</span>‌<span dir="rtl">نوشانند؛ امّا محبّت خدا و پيامبرش، او را به اين حالى در آورده است که مى</span>‌<span dir="rtl">بينيد».</span></li></ol>

<span id="حب-الخير-و-أهله"></span>
=== <span dir="rtl">۵ / ۲: حُبُّ الخَيرِ وَ أَهلِهِ</span> ===

<span dir="rtl">۵ / ۲</span><span dir="rtl">: دوست داشتنِ نیکی و نیکان</span>

<ol start="356" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">السنّة لابن أبي عاصم عن عبد اللّه</span>‌ <span dir="rtl">بن مسعود: كُنّا عِندَ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله، فَأَقبَلَ راكِبٌ حَتّیٰ أناخَ</span><ref><p><span dir="rtl">أنَختُ الجمَلَ: أبرَكتُه، فأناخَ (المصباح المنیر: ج۴ ص۳۲۲ «نوخ»).</span></p></ref> <span dir="rtl">بِالنَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله، فَقالَ: يا رَسولَ اللهِ، إِنّي أتَيتُكَ مِن مَسيرَةِ سَبعٍ - أنصَبتُ بَدَني، وَ أسهَرتُ لَيلي، وَ أظمَأتُ نَهاري، وَ أنصَبتُ راحِلَتي -؛ لِأَسأَلَكَ عَن خَصلَتَينِ أسهَرَتاني.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ لَهُ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله: مَا اسمُكَ؟</span>

<span dir="rtl">فَقالَ: زَيدُ الخَيلِ.</span>

<span dir="rtl">قالَ: أَنتَ زَيدُ الخَيرِ. سَل، فَرُبَّ مُعضِلَةٍ قَد سُئِلَ عَنها.</span>

<span dir="rtl">فَقالَ: أسأَلُـكَ عَن عَلامَةِ اللهِ تَعالیٰ فيمَن يُريدُ، وَ عَلامَتِهِ فيمَن لا يُريدُ؟</span>

<span dir="rtl">فَقالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله: كَيفَ أصبَحتَ؟</span>

<span dir="rtl">قالَ: أصبَحتُ أُحِبُّ الخَيرَ وَ مَن يَعمَلُ بِهِ، وَ إن عَمِلتُ بِهِ أيقَنتُ ثَوابَهُ، وَ إن فاتَني مِنهُ شَيءٌ حَنَنتُ إِلَيهِ.</span>

<span dir="rtl">فَقالَ لَهُ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله: هيهِ، هٰذِهِ عَلامَةُ اللهِ في مَن يُريدُ. وَ عَلامَتُهُ في مَن لا يُريدُ: أَن لَو أرادَكَ لِلآخَرينَ</span><ref><span dir="rtl">کذا، و في حلية الأولياء و المعجم الكبير: «للأُخرىٰ»، و الظاهر أنّه الصواب.</span></ref> <span dir="rtl">لَهَيَّأَكَ لَها، ثُمَّ لا يُبالي بِأَيِّ وادٍ هَلَكتَ.</span><ref><span dir="rtl">السنّة لابن أبي عاصم: ص۱۸۰ح۴۱۵، المعجم الكبير: ج۱۰ ص۲۰۲ ح۱۰۴۶۴، حلية الأولياء: ج۱ ص۳۷۶ الرقم۸۴ كلاهما نحوه.</span></ref>

<ol start="356" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">السنّة، ابن ابى عاصم - به نقل از عبد اللّٰه بن مسعود -: نزد پيامبر صلی اللّه علیه وآله بوديم که سوارى آمد و مَرکب خود را کنار پيامبر صلی اللّه علیه وآله نشاند و گفت:</span>‌ <span dir="rtl">اى پيامبر خدا! من از فاصلۀ هفت [روزْ راه] به سويت آمده</span>‌<span dir="rtl">ام. بدنم را خسته کرده</span>‌<span dir="rtl">ام، شب را به بيدارى و روز را به تشنگى گذرانده</span>‌<span dir="rtl">ام و مَرکبم را خسته کرده</span>‌<span dir="rtl">ام تا از تو در بارۀ دو خصلتی بپرسم که خواب شبانه را از من رُبوده</span>‌<span dir="rtl">اند.</span></li></ol>

<span dir="rtl">پيامبر صلی اللّه علیه وآله به او فرمود: «نامت چيست؟».</span>

<span dir="rtl">گفت: زيدُ الخَيل (زيدِ اسب</span>‌<span dir="rtl">يار).</span>

<span dir="rtl">فرمود: «تو زيد الخير (زيدِ نيک</span>‌<span dir="rtl">يار) هستى. بپرس، که چه بسا دشوارى</span>‌<span dir="rtl">اى که در باره</span>‌<span dir="rtl">اش پرسش شده [و پاسخ گرفته شده] است».</span>

<span dir="rtl">گفت: از تو در بارۀ نشانۀ خداوند متعال در کسى که او را مى</span>‌<span dir="rtl">خواهد و نشانه</span>‌<span dir="rtl">اش در آن که او را نمى</span>‌<span dir="rtl">خواهد، مى</span>‌<span dir="rtl">پرسم.</span>

<span dir="rtl">فرمود: «شب را چگونه به صبح آوردى؟».</span>

<span dir="rtl">گفت: در حالى به صبح آوردم که نيکى را و هر که آن را انجام دهد، دوست می</span>‌<span dir="rtl">دارم و اگر خودم آن را انجام دهم، يقين به پاداشش دارم و اگر آن را از دست بدهم، همچنان به آن احساس علاقه مى</span>‌<span dir="rtl">کنم.</span>

<span dir="rtl">پيامبر صلی اللّه علیه وآله به او فرمود: «هان! اين، همان نشانۀ خداوند است در کسى که [خدا] او را مى</span>‌<span dir="rtl">خواهد، و امّا نشانه</span>‌<span dir="rtl">اش در کسى که او را نمى</span>‌<span dir="rtl">خواهد، اين است که اگر تو را براى کارهاى ديگرى [جز نيکى] مى</span>‌<span dir="rtl">خواست، تو را براى آنها آماده مى</span>‌<span dir="rtl">کرد و باکش نبود که در کجا تباه گردى!».</span>

<span id="حب-أهل-البيت-عليهم-السلام"></span>
=== <span dir="rtl">۵ / ۳: حُبُّ أَهلِ البَيتِ عليهم السلام</span> ===

<span dir="rtl">۵ / ۳</span><span dir="rtl">: دوستی اهل بیت علیهم السلام</span>

<ol start="357" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: وَ اللهِ، ما أَحَبَّ اللهَ مَن أَحَبَّ الدُّنيا وَ والیٰ غَيرَنا، وَ مَن عَرَفَ حَقَّنا وَ أَحَبَّنا فَقَد أَحَبَّ اللهَ تَبارَكَ وَ تَعالیٰ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۸ ص۱۲۹ ح۹۸ عن حفص بن غياث، تحف العقول: ص۳۵۷، تنبيه الخواطر: ج۲ ص۱۳۷، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۲۲۶ ح۹۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="357" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: به خدا سوگند، آن که دنيا را دوست دارد و با جز ما دوستى مى</span>‌<span dir="rtl">کند، خدا را دوست ندارد. هر که حقّ ما را بشناسد و ما را دوست بدارد، در حقيقت، خداوند- تبارک و تعالی- را دوست داشته است.</span></li></ol>

 

<ol start="358" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الهادي عليه السلام - فِي الزِّيارَةِ الجامِعَةِ -: وَ مَن أَحَبَّكُم فَقَد أَحَبَّ اللهَ، وَ مَن أبغَضَكُم فَقَد أبغَضَ اللهَ.</span><ref><p><span dir="rtl">تهذيب الأحكام: ج۶ ص۹۷ ح۱۷۷ عن موسى بن عبد اللّٰه</span>‌ <span dir="rtl">النخعي، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۲ ص۶۱۳ ح۳۲۱۳، عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج۲ ص۲۷۷ ح۱، بحار الأنوار: ج۱۰۲ ص۱۲۹ ح۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="358" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام هادى علیه السلام - در «زيارت جامعه» -: هر که شما را دوست بدارد، خدا – تبارک و تعالی – را دوست داشته و هر که شما را دشمن بدارد، خدا را دشمن داشته است.</span></li></ol>

<span dir="rtl">راجع: ص۱۰۰ (حبّ النبيّ وَ أهل بيته عليهم السلام).</span>

<span dir="rtl">ر.ک: ص۱۰۱ (دوست داشتن پیامبر صلی اللّه علیه وآله و اهل بيت او علیهم السلام).</span>

<span id="قيام-الليل"></span>
=== <span dir="rtl">۵ / ۴: قِيامُ اللَّيلِ</span> ===

<span dir="rtl">۵ / ۴</span><span dir="rtl">: شب</span>‌<span dir="rtl">زنده</span>‌<span dir="rtl">داری</span>

<ol start="359" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: کانَ فيما ناجَى اللهُ عزّ وجلّ بِهِ موسَى بنَ عِمرانَ عليه السلام أَن قالَ لَهُ: يَا بنَ عِمرانَ، كَذَبَ مَن زَعَمَ أنَّهُ يُحِبُّني فَإِذا جَنَّهُ اللَّيلُ نامَ عَنّي! أ لَيسَ كُلُّ مُحِبٍّ يُحِبُّ خَلوَةَ حَبيبِهِ؟!</span> ‌</li></ol>

<span dir="rtl">ها أَنَا ذا – يَا بنَ عِمرانَ - مُطَّلِعٌ عَلیٰ أحِبّائي؛ إِذا جَنَّهُمُ اللَّيلُ حَوَّلتُ أبصارَهُم مِن قُلوبِهِم، وَ مَثَّلتُ عُقوبَتي بَينَ أعيُنِهِم، يُخاطِبونّي عَنِ المُشاهَدَةِ، وَ يُكَلِّمونّي عَنِ الحُضورِ.</span>

<span dir="rtl">يَا بنَ عِمرانَ، هَب لي مِن قَلبِكَ الخُشوعَ، وَ مِن بَدَنِكَ الخُضوعَ، وَ مِن عَينَيكَ الدُّموعَ فِي ظُلَمِ اللَّيلِ، وَ ادعُني؛ فَإِنَّكَ تَجِدُني قَريباً مُجيباً.</span><ref><span dir="rtl">الأمالي للصدوق: ص۴۳۸ ح۵۷۷ عن المفضّل بن عمر، روضة الواعظين: ج۲ ص۱۶۰ ح۸۶۳، بحار الأنوار: ج۱۳ ص۳۲۹ ح۷؛ ربيع</span> ‌<span dir="rtl">الأبرار: ج۲ ص۹۵ و فیه «أوحَى اللّٰهُ إلىٰ داوودَ عليه السلام: يا داوودُ، كَذَبَ مَنِ ادَّعىٰ مَحَبَّتي وإذا جَنَّهُ اللَّيلُ نامَ عَنّي! أ لَيسَ كُلُّ مُحِبٍّ يُحِبُّ خَلوَةَ حَبيبِهِ؟!».</span></ref>

<ol start="359" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: از جمله رازگویى</span>‌<span dir="rtl">های خداوند عز وجل با موسی بن عمران علیه السلام آن بود که به او فرمود: «ای پور عمران! دروغ مى</span>‌<span dir="rtl">گوید آن که مى</span>‌<span dir="rtl">پندارد دوستم مى</span>‌<span dir="rtl">دارد و چون شب می</span>‌<span dir="rtl">آید، از من غفلت مى</span>‌<span dir="rtl">کند و مى</span>‌<span dir="rtl">خوابد. مگر هر دوستدارى، خلوت با محبوبش را دوست ندارد؟!</span> ‌</li></ol>

<span dir="rtl">ای پور عمران! اینک، این منم که بر دوستانم آگاهم که چون شب، آنان را فرو پوشد، دیدۀ دلشان را [از دیدن غیر] بر می</span>‌<span dir="rtl">گردانم و کیفرم (مجازاتم) را پیش</span>‌ <span dir="rtl">چشمانشان مجسّم می</span>‌<span dir="rtl">کنم و چنان با من سخن مى</span>‌<span dir="rtl">گویند که گویی مرا مى</span>‌<span dir="rtl">بینند و چنان مرا مخاطب مى</span>‌<span dir="rtl">سازند که گویی در حضورم هستند.</span>

<span dir="rtl">ای پور عمران! از قلبت، شکستگى، از تنت، افتادگی و از چشمانت، اشک</span>‌<span dir="rtl">ها را در تاریکی شب، نثار من کن و مرا بخوان که مرا نزدیک و اجابت</span> ‌<span dir="rtl">کننده خواهی یافت».</span>

<ol start="360" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">مسكّن الفؤاد: أَوحَى اللّهُ تَعالىٰ إِلىٰ بَعضِ الصِّدّيقينَ: إِنَّ لي عِباداً مِن عِبادي، يُحِبّونّي وَ أُحِبُّهُم، وَ يَشتاقونَ إِلَيَّ وَ أَشتاقُ إِلَيهِم، وَ يَذكُرونّي وَ أَذكُرُهُم؛ فَإِن أخَذتَ طَريقَتَهُم أحبَبتُكَ، وَ إن عَدَلتَ عَنهُم مَقَتُّكَ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ: يا رَبِّ، وَ ما عَلامَتُهُم؟</span>

<span dir="rtl">قالَ: يُراعونَ الظَّلالَ بِالنَّهارِ كَما يُراعِي (الرّاعي) الشَّفيقُ غَنَمَهُ، وَ يَحِنّونَ إلىٰ غُروبِ الشَّمسِ، كَما تَحِنُّ الطَّيرُ إِلىٰ أَوكارِها عِندَ الغُروبِ، فَإِذا جَنَّهُمُ اللَّيلُ وَ اخْتَلَطَ الظَّلامُ، وَ فُرِشَتِ الفُرُشُ، وَ نُصِبَتِ الأَسِرَّةُ، وَ خَلا كُلُّ حَبيبٍ بِحَبيبِهِ؛ نَصَبوا إِلَيَّ أَقدامَهُم، وَ افْتَرَشوا لي وُجوهَهُم، وَ ناجَوني بِكَلامي، وَ تَمَلَّقوني بِإِنعامي، ما بَينَ صارِخٍ وَ باكٍ، وَ ما بَينَ مُتَأَوِّهٍ وَ شاكٍ، وَ بَينَ قائِمٍ وَ قاعِدٍ، وَ بَينَ راكِعٍ وَ ساجِدٍ، بِعَيني ما يَتَحَمَّلونَ مِن أَجلي، وَ بِسَمعي ما يَشكونَ مِن حُبّي، أَقَلُّ ما أُعطيهِم ثَلاثاً: الأَوَّلُ: أَقذِفُ مِن نوري في قُلوبِهِم، فَيُخبِرونَ عَنّي، كَما أُخبِرُ عَنهُم. وَ الثّاني: لَو کانَتِ السَّماوات وَ الأَرَضونَ وَ ما فيهِما في مَوازينِهِم، لَاسْتَقلَلتُها لَهُم. وَ الثّالِثُ: أُقبِلُ بِوَجهي عَلَيهِم،‌ أَ فَتَرىٰ مَن أَقبَلتُ بِوَجهي عَلَيهِ يَعلَمُ أَحَدٌ ما أُريدُ أَن أُعطِيَهُ؟</span><ref><span dir="rtl">مسكّن الفؤاد: ص۲۸، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۶ ح۲۸؛ إحیاء العلوم: ج۴ ص۴۶۹ نحوه.</span></ref>

<ol start="360" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">مسکّن الفؤاد: خداوند متعال به يکى از صدّيقان وحى فرمود: «مرا در ميان بندگانم، بندگانى است که دوستم مى</span>‌<span dir="rtl">دارند و دوستشان مى</span>‌<span dir="rtl">دارم؛ مشتاقم هستند و مشتاق آنانم، و به يادم هستند و به يادشان هستم. پس اگر روش آنان را در پيش بگيرى، دوستت خواهم داشت و اگر از روش آنان روی گردانی، دشمنت خواهم داشت».</span></li></ol>

<span dir="rtl">آن صدّيق گفت: پروردگارا! نشانۀ آنان چيست؟</span>

<span dir="rtl">خداوند عز وجل فرمود: «همان</span> ‌<span dir="rtl">گونه که شبانِ مهربان، گوسفندانش را مى</span>‌<span dir="rtl">پايد، آنان نيز در روز، سايه</span>‌<span dir="rtl">ها را مى</span>‌<span dir="rtl">پايند و همان</span> ‌<span dir="rtl">گونه که پرندگان، مشتاق آشيانه</span>‌<span dir="rtl">شان هستند، آنان مشتاق رسيدن غروب خورشيدند. پس چون شبْ آنان را فرو پوشد و تاريکى با همه چيز درآميزد و فرش</span>‌<span dir="rtl">ها گسترده و تخت</span>‌<span dir="rtl">ها بر پا شوند و هر دوستدارى با محبوب خود، خلوت کند، آنان گام</span>‌<span dir="rtl">هايشان را براى من خسته مى</span>‌<span dir="rtl">کنند و رخسارشان را برايم چون فرش بر زمين مى</span>‌<span dir="rtl">گسترند و با سخنم با من راز مى</span>‌<span dir="rtl">گويند و با نعمت</span>‌<span dir="rtl">هایم برايم تملّق مى</span>‌<span dir="rtl">کنند. در اين حال، گاه نالان و گاه گريان اند، گاه مويه</span>‌<span dir="rtl">کنان و گاه شِکوه</span>‌<span dir="rtl">کنان، گاه ايستاده و گاه نشسته، و گاه در رکوع و گاه در سجده اند. در برابر چشمانم، چه</span>‌<span dir="rtl">ها که برايم تحمّل نمى</span>‌<span dir="rtl">کنند و فراپيش گوشم، چه شِکوه</span>‌<span dir="rtl">ها که از محبّت من نمى</span>‌<span dir="rtl">کنند! کمترین چيزى که به آنان مى</span>‌<span dir="rtl">بخشم، اين سه چيز است: اوّل: از نور خودم در قلبشان مى</span>‌<span dir="rtl">افکنم. در نتيجه، چنان از من خبر مى</span>‌<span dir="rtl">دهند که من از آنان خبر مى</span>‌<span dir="rtl">دهم. دوم: اگر آسمان</span>‌<span dir="rtl">ها و زمين در ميزان عمل آنان [و پاداششان] باشد، آن را برايشان کم خواهم شمرد. سوم: با رخسار خود، به آنان روى مى</span>‌<span dir="rtl">آورم. آيا فکر مى</span>‌<span dir="rtl">کنى کسى مى</span>‌<span dir="rtl">داند به آن که با رخسارم به او روى آورده</span>‌<span dir="rtl">ام، چه می</span>‌<span dir="rtl">خواهم ببخشم؟».</span>

<span id="جوامع-خصائص-المحبين-لله"></span>
=== <span dir="rtl">۵ / ۵: جَوامِعُ خَصائِصِ المُحِبّينَ لِلهِ</span> ===

<span dir="rtl">۵ / ۵</span><span dir="rtl">: کلّیاتی در بارۀ ویژگی دوستداران خدا</span>

<ol start="361" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله - في دُعاءِ الجَوشَنِ الكَبيرِ -: يا مَن إِلَيهِ يَلجَأُ المُتَحَيِّرونَ، يا مَن بِهِ يَستَأنِسُ المُريدونَ، يا مَن بِهِ يَفتَخِرُ المُحِبّونَ.</span><ref><p><span dir="rtl">البلد الأمين: ص۴۰۶، المصباح للكفعمي: ص۳۴۰، بحار الأنوار: ج۹۴ ص۳۸۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="361" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - در دعاى «جوشن کبير» -:</span> ‌<span dir="rtl">اى آن که سرگردانان، به او پناه مى</span>‌<span dir="rtl">آورند! اى آن که خواستاران، به او اُنس مى</span>‌<span dir="rtl">گيرند!</span> ‌<span dir="rtl">اى آن که دوستداران، به او افتخار مى</span>‌<span dir="rtl">کنند!</span></li></ol>

 

<ol start="362" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام - في ذِكرِ حَديثِ المِعراجِ -: قالَ اللهُ تعالیٰ:... يا أحمَدُ، لَيسَ كُلُّ مَن قالَ: «أُحِبُّ اللهَ» أَحَبَّني، حَتّیٰ يَأخُذَ قوتاً، وَ يَلبَسَ دوناً، وَ يَنامَ سُجوداً، وَ يُطيلَ قِياماً، وَ يَلزَمَ صَمتاً، وَ يَتَوَكَّلَ عَلَيَّ، وَ يَبكِيَ كَثيراً، وَ يُقِلَّ ضِحكاً، وَ يُخالِفَ هَواهُ، وَ يَتَّخِذَ المَسجِدَ بَيتاً، وَ العِلمَ صاحِباً، وَ الزُّهدَ جَليساً، وَ العُلَماءَ أحِبّاءَ، وَ الفُقَراءَ رُفَقاءَ، وَ يَطلُبَ رِضايَ، وَ يَفِرَّ مِنَ العاصينَ فِراراً، وَ يَشغَلَ بِذِكرِي اشتِغالاً، وَ يُكثِرَ التَّسبيحَ دائِماً، وَ يَكونَ بِالعَهدِ صادِقاً، وَ بِالوَعدِ وافِياً، وَ يَكونَ قَلبُهُ طاهِراً، وَ فِي الصَّلاةِ ذاكِياً</span><ref><p><span dir="rtl">كذا في الطبعة التي بأیدینا، و في بحار الأنوار نقلاً عن المصدر: «زاكياً»، و هو الأصحّ.</span></p></ref><span dir="rtl">، وَ فِي الفَرائِضِ مُجتَهِداً، وَ فيما عِندي مِنَ الثَّوابِ راغِباً، وَ مِن عَذابي راهِباً، وَ لِأَحِبّائي قَريباً وَ قَریناً</span><ref><p><span dir="rtl">القَرین: المُصاحِب (تاج العروس: ج۱۳ ص۳۳۶ «قرن»). و في بحار الأنوار: «جلیساً» بدل «قریناً».</span></p></ref><span dir="rtl">.</span><ref><p><span dir="rtl">إرشاد القلوب: ص۱۹۹ ـ ۲۰۵، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۳۰ ح۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="362" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام علی علیه السلام - در یاد کرد «حديث معراج» -: خداوند متعال فرمود: «اى احمد! چنين نيست که هر که بگويد: &quot;خدا را دوست دارم&quot;، مرا دوست داشته باشد، مگر آن که به اندازۀ نيازش بخورد، لباس کم</span>‌<span dir="rtl">بها بپوشد، [پهلو از بستر تهى کند و به دليل طولانى شدن سجده] در سجده به خواب رود، و قيامش [در نماز] طولانى شود، خاموشى پيشه کند، بر من توکّل نمايد، بسيار بگريد، کم بخندد، با هواى نفسش مخالفت کند، مسجد را خانۀ خود، دانش را دوست، زهد را هم</span>‌<span dir="rtl">نشين، عالمان را دوستان، و فقيران را همراهان خود سازد، خشنودىِ مرا بجويد، سخت از گنهکاران بگريزد، نيک به ياد من مشغول باشد، همواره و بسيار تسبيح گويد، پايبند به عهد خود باشد و به وعده</span>‌<span dir="rtl">اش وفا کند، قلبش پاکيزه باشد، در نمازش پاک و در فريضه</span>‌<span dir="rtl">هايش کوشا باشد، خواستار پاداش من، ترسان از عذاب من، و نزديک و همراه دوستانم باشد».</span></li></ol>

 

<ol start="363" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عدّة الداعي عن كعب الأحبار: مَكتوبٌ فِي التَّوراةِ: يا موسیٰ، مَن أَحَبَّني لَم يَنسَني، وَ مَن رَجا مَعروفي ألَحَّ في مَسأَلَتي.</span><ref><p><span dir="rtl">عُدّة الداعي: ص۱۴۳ و ص۱۸۹، أعلام الدين: ص۳۲۸، بحار الأنوار: ج۹۳ ص۳۴۰ ح۱۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="363" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عدّة الداعى - به نقل از کعب الأحبار -: در تورات نوشته است: «اى موسى! کسى که مرا دوست دارد، فراموشم نمى</span>‌<span dir="rtl">کند و کسى که به نيکى من اميدوار است، در خواهش از من، پافشارى مى</span>‌<span dir="rtl">کند».</span></li></ol>

 

<ol start="364" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">مصباح الشّريعة - فيما نَسَبَهُ إِلَی الإمامِ الصّادِقِ عليه السلام -: المُشتاقُ لا يَشتَهي طَعاماً، وَ لا يَلتَذُّ شَراباً، وَ لا يَستَطيبُ رُقاداً، وَ لا يَأنَسُ حَميماً</span><ref><p><span dir="rtl">الحمیم: القریب الذي تَوَدّه و یَوَدُّك (لسان العرب: ج۱۲ ص۱۵۳ «حمم»).</span></p></ref><span dir="rtl">، وَ لا يَأوي داراً، وَ لا يَسكُنُ عُمراناً، وَ لا يَلبَسُ لَيِّناً، وَ لا يَقِرُّ قَراراً، وَ يَعبُدُ اللهَ لَيلاً وَ نَهاراً راجِياً بِأَن يَصِلَ إِلیٰ مَا اشتاقَ إِلَيهِ، وَ يُناجِيَهُ بِلِسانِ الشَّوقِ مُعَبِّراً عَمّا في سَريرَتِهِ، كَما أخبَرَ اللهُ تَعالیٰ عَن موسىٰ عليه السلام في ميعادِ رَبِّهِ بِقَولِهِ: (وَ عَجِلْتُ إِلَيْكَ رَبِّ لِـتَرْضَیٰ)</span><ref><p><span dir="rtl">طه: ۸۴.</span></p></ref><span dir="rtl">، وَ فَسَّرَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله عَن حالِهِ أنَّهُ ما أكَلَ وَ ما شَرِبَ وَ لا نامَ وَ لَا اشتَهیٰ شَيئاً مِن ذٰلِكَ في ذَهابِهِ وَ مَجيئِهِ أربَعينَ يَوماً؛ شَوقاً إِلیٰ رَبِّهِ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">وَ إِذا دَخَلتَ مَيدانَ الشَّوقِ فَكَبِّر عَلیٰ نَفسِكَ وَ مُرادِكَ مِنَ الدُّنيا، وَ وَدِّعِ جَميعَ المَألوفاتِ، وَ اجزِم عَن سِویٰ مَعشوقِكَ، وَ لَبِّ بَينَ حَياتِكَ وَ مَوتِكَ: «لَبَّيكَ اللّٰهُمَّ لَبَّيكَ»، وَ أعظَمَ اللهُ أجرَكَ.</span>

<span dir="rtl">و مَثَلُ المُشتاقِ مَثَلُ الغَريقِ؛ لَيسَ لَهُ هِمَّةٌ إلّا خَلاصُهُ، وَ قَد نَسِيَ كُلَّ شَيءٍ دونَهُ.</span><ref><span dir="rtl">مصباح الشريعة: ص۵۲۹، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۴ ح۲۴.</span></ref> <span dir="rtl"></span>

<ol start="364" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">مصباح الشریعة - در آنچه به امام صادق علیه السلام نسبت داده است -: مشتاق، نه ميل به غذا دارد، نه از نوشيدنى</span>‌<span dir="rtl">اى لذّت مى</span>‌<span dir="rtl">برد، نه خوابى خوش دارد، نه با دوستى اُنس مى</span>‌<span dir="rtl">گيرد، نه در خانه</span>‌<span dir="rtl">اى آرام می</span>‌<span dir="rtl">گیرد، نه در جايى آبادان، منزل مى</span>‌<span dir="rtl">کند، نه لباسى نرم به تن مى</span>‌<span dir="rtl">کند و نه هيچ قرار و آرامى دارد. شب و روز، خدا را عبادت مى</span>‌<span dir="rtl">کند و آرزومند رسيدن به چيزى است که اشتياقش را دارد و با زبان شوقِ خود که از نهانش خبر مى</span>‌<span dir="rtl">دهد، با او راز مى</span>‌<span dir="rtl">گويد، همان</span>‌ <span dir="rtl">گونه که خداوند، از ميعاد موسى بن عمران علیه السلام با پروردگارش، چنين خبر مى</span>‌<span dir="rtl">دهد: (پروردگارا! به سويت شتافتم تا خشنود گردى). پيامبر صلی اللّه علیه وآله حال شوق موسى علیه السلام را به پروردگارش چنين توضيح داده که او در مدّت چهل روز که رفت و آمدش به ميقات طول کشيد، نه چيزى خورد و نه چيزى آشاميد و نه خوابيد و نه به چيزى از اين کارها ميل پيدا کرد.</span></li></ol>

<span dir="rtl">پس هر گاه به ميدان شوق گام نهادى، بر نفْست و خواستۀ دنيايى</span>‌<span dir="rtl">ات [به نشانۀ ترک آنها] تکبير بزن و آنچه را بدان اُنس دارى، وا گذار و از هر چيزى جز معشوقت جدا شو و ميان زندگى و مرگت، بانگ «اجابت می</span>‌<span dir="rtl">کنم تو را خدا، اجابت می</span>‌<span dir="rtl">کنم» سر ده که خداوند متعال، پاداشت را عظيم گرداند.</span>

<span dir="rtl">حکايت مشتاق، حکايت غريق است که انديشه</span>‌<span dir="rtl">اى جز رهايى خويش ندارد و هر چيزى جز آن را فراموش مى</span>‌<span dir="rtl">کند.</span>

<ol start="365" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام - فِي الدّيوانِ المَنسوبِ إِلَيهِ -:</span></li></ol>

<span dir="rtl">لا تُخدَعَنَّ فَلِلمُحِبِّ دَلائِلُ وَ لَدَيهِ مِن نَجوَى الحَبيبِ رَسائِلُ</span>

<span dir="rtl">مِنها تَنَعُّمُهُ بِما يُبلیٰ بِهِ وَ سُرورُهُ في كُلِّ ما هُوَ فاعِلُ</span>

<span dir="rtl">فَالمَنعُ مِنهُ عَطِيَّةٌ مَعروفَةٌ وَ الفَقرُ إكرامٌ وَ لُطفٌ عاجِلُ</span>

<span dir="rtl">وَ مِنَ الدَّلائِلِ أَن يُریٰ مُتَحَفِّظاً مُتَقَشِّفاً في كُلِّ ما هُوَ نازِلُ</span>

<span dir="rtl">وَ مِنَ الدَّلائِلِ أَن تَراهُ مُشَمِّراً في خِرقَتَينِ عَلیٰ شُطوطِ السّاحِلِ</span>

<span dir="rtl">وَ مِنَ الدَّلائِلِ زُهدُهُ فيما تَریٰ مِن دارِ ذُلٍّ وَ النَّعيمِ الزّائِلِ</span>

<span dir="rtl">وَ مِنَ الدَّلائِلِ أَن يُریٰ في عَزمِهِ طَوعَ الحَبيبِ وَ إن ألَحَّ العاذِلُ</span>

<span dir="rtl">وَ مِنَ الدَّلائِلِ أَن يُریٰ مِن شَوقِهِ مِثلَ السَّقيمِ وَ فِي الفُؤادِ غَلائِلُ</span>

<span dir="rtl">وَ مِنَ الدَّلائِلِ أَن يُریٰ مِن أُنسِهِ مُستَوحِشاً مِن كُلِّ ما هُوَ شاغِلُ</span>

<span dir="rtl">و مِنَ الدَّلائِلِ ضِحكُهُ بَينَ الوَریٰ وَ القَلبُ مَحزونٌ كَقَلبِ الثّاكِلِ</span>

<span dir="rtl">وَ مِنَ الدَّلائِلِ حُزنُهُ وَ نَحيبُهُ جَوفَ الظلامِ</span><ref><span dir="rtl">في الطبعة التي بأیدینا: «الظلم»، و ما أثبتناه من طبعة أُخریٰ.</span></ref> <span dir="rtl">فَما لَهُ مِن عاقِلِ</span>

<span dir="rtl">وَ مِنَ الدَّلائِلِ أَن يُریٰ مُتَهَنِّكاً بِسُؤالِ مَن يَحظیٰ لَدَيهِ السّائِلُ</span>

<span dir="rtl">وَ مِنَ الدَّلائِلِ أَن تَراهُ باكِياً أن قَد رَآهُ عَلیٰ قَبيحٍ عاقِلُ</span>

<span dir="rtl">وَ مِنَ الدَّلائِلِ أَن تَراهُ مُسافِراً نَحوَ الجِهادِ وَ كُلِّ فِعلٍ فاضِلِ</span>

<span dir="rtl">وَ مِنَ الدَّلائِلِ أَن تَراهُ وَ مسَلَّماً كُلَّ الأُمورِ إِلَى المَليكِ العادِلِ.</span><ref><span dir="rtl">الديوان المنسوب إلى الإمام عليّ عليه السلام: ص۳۴۶ ح۱۲۸۰.</span></ref>

<ol start="365" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام - در ديوان منسوب به ايشان -:</span></li></ol>

<span dir="rtl">فريفته مشو، که دوستدار را نشانه</span>‌<span dir="rtl">هايى است /</span>

<span dir="rtl">و از نجواى محبوب، نزدش نامه</span>‌<span dir="rtl">هايى است.</span>

<span dir="rtl">از جملۀ آن دلايل، خُرّمى اوست، به هر آن بلايى که دچارش مى</span>‌<span dir="rtl">شود/</span>

<span dir="rtl">و شادمانى اوست به هر آنچه محبوب مى</span>‌<span dir="rtl">کند.</span>

<span dir="rtl">از این رو، منع از سوى محبوب، خود، بخششى نيک است/</span>

<span dir="rtl">و فقر، گراميداشت و لطفى بى</span>‌<span dir="rtl">درنگ است.</span>

<span dir="rtl">نشانۀ ديگرِ آن دوستدار، اين</span> ‌<span dir="rtl">که هر چه بر سرش فرود مى</span>‌<span dir="rtl">آيد/</span>

<span dir="rtl">خود را نگاه مى</span>‌<span dir="rtl">دارد و ساده زندگى مى</span>‌<span dir="rtl">نمايد.</span>

<span dir="rtl">نشانۀ ديگر، آن که او را جامه به کمر بسته/</span>

<span dir="rtl">بر کنارۀ آب و آمادۀ هر کار مى</span>‌<span dir="rtl">بينى.</span>

<span dir="rtl">نشانۀ ديگر، بى</span>‌<span dir="rtl">رغبتى اوست /</span>

<span dir="rtl">به آنچه از سراى ذلّت و نعمتِ گذرا مى</span>‌<span dir="rtl">بينى.</span>

<span dir="rtl">نشانۀ ديگر، آن است که عزمش /</span>

<span dir="rtl">بر فرمانبرىِ محبوب استوار است، گرچه سرزنشگر، پافشارى کند.</span>

<span dir="rtl">نشانۀ ديگر، آن است که بر اثر شوقش/</span>

<span dir="rtl">همچون بيمارى به چشم مى</span>‌<span dir="rtl">آيد که قلبش [از شدّت تشنگى] مى</span>‌<span dir="rtl">سوزد.</span>

<span dir="rtl">نشانۀ ديگر، آن است که به سبب اُنس با محبوب/</span>

<span dir="rtl">از هر چيزى که او را از محبوب باز دارد، مى</span>‌<span dir="rtl">رمد.</span>

<span dir="rtl">نشانۀ ديگر، آن است که در ميان مردم مى</span>‌<span dir="rtl">خندد/</span>

<span dir="rtl">امّا قلبش چون عزيزْ از دست دادگان، غمگين است.</span>

<span dir="rtl">نشانۀ ديگر، اندوه و مويۀ اوست /</span>

<span dir="rtl">در پناهِ تاريکى</span>‌<span dir="rtl">هاى شب، که هيچ چيز، او را از آن، باز نمى</span>‌<span dir="rtl">دارد.</span>

<span dir="rtl">نشانۀ ديگر، آن است که شيفتۀ برآوردنِ/</span>

<span dir="rtl">درخواست کسى است که از آن بهره</span>‌<span dir="rtl">مند مى</span>‌<span dir="rtl">شود.</span>

<span dir="rtl">نشانۀ ديگر، آن است که چون عاقلى /</span>

<span dir="rtl">او را در کار زشتى ببيند، گريانش مى</span>‌<span dir="rtl">يابى.</span>

<span dir="rtl">نشانۀ ديگر، آن است که او را پويا/</span>

<span dir="rtl">در راه جهاد و هر کار بافضيلتى مى</span>‌<span dir="rtl">بينى.</span>

<span dir="rtl">نشانۀ ديگر، آن است که او را مى</span>‌<span dir="rtl">بينى/</span>

<span dir="rtl">که همۀ کارها را به فرمان</span>‌<span dir="rtl">رواى عادلى سپرده است.</span>

<span id="الفصل-السادس-علامات-المحبوبين-عند-الله"></span>
== <span dir="rtl">الفَصلُ السّادِس: عَلاماتُ المَحبوبينَ عِندَ اللهِ</span> ==

<span dir="rtl">فصل ششم</span><span dir="rtl">: نشانه</span>‌<span dir="rtl">های محبوبان خدا</span>

<span id="ميزان-منزلة-العبد-عند-الله"></span>
=== <span dir="rtl">۶ / ۱: ميزانُ مَنزِلَةِ العَبدِ عِندَ اللهِ</span> ===

<span dir="rtl">۶ / ۱</span><span dir="rtl">: میزان ارزش بنده در نزد خدا</span>

<ol start="366" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّٰه صلّی اللّه عليه وآله: مَن أَحَبَّ أَن يَعلَمَ ما لَهُ عِندَ اللهِ، فَليَعلَم ما لِلهِ عِندَهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">المحاسن: ج۱ ص۳۹۲ ح۸۷۷ عن السكوني عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، معاني الأخبار: ص۲۳۷ ح۱ عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۳ ص۴۰؛ الفردوس: ج۳ ص۵۹۳ ح۵۸۵۸ عن أنس و فيه «من أراد» بدل «من أحبّ‌».</span></p></ref> <span dir="rtl"></span></li></ol>

 

<ol start="366" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر که دوست دارد بداند نزد خدا چه جایگاهی دارد، ببیند که خدا نزد او چه جایگاهی دارد.</span></li></ol>

 

<ol start="367" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: مَن کانَ يُحِبُّ أَن يَعلَمَ مَنزِلَتَهُ عِندَ اللهِ، فَليَنظُر كَيفَ مَنزِلَةُ اللهِ عِندَهُ؛ فَإِنَّ اللهَ يُنزِلُ العَبدَ مِنهُ حَيثُ أنزَلَهُ مِن نَفسِهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">المستدرك على الصحيحين: ج۱ ص۶۷۲ ح۱۸۲۰ عن جابر؛ إرشاد القلوب: ص۶۰، بحار الأنوار: ج۹۳ ص۱۶۳ ح۴۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="367" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر که دوست دارد بداند نزد خدا چه جایگاهی دارد، به جایگاه خدا نزد خودش توجّه کند؛ زيرا خدا، بنده را در همان جايگاهى مى</span>‌<span dir="rtl">نهد که او خدا را نزد خود، در چنان جايگاهى نهاده است.</span></li></ol>

 

<ol start="368" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: مَن أرادَ مِنكُم أَن يَعلَمَ كَيفَ مَنزِلَتُهُ عِندَ اللهِ، فَليَنظُر كَيفَ مَنزِلَةُ اللهِ مِنهُ عِندَ الذُّنوبِ؛ كَذٰلِكَ تَكونُ مَنزِلَتُهُ عِندَ اللهِ تَبارَكَ وَ تَعالیٰ.</span><ref><p><span dir="rtl">الخصال: ص۶۱۷ ح۱۰ عن أبي بصير عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، تحف العقول: ص۱۰۷، مكارم الأخلاق: ج۱ ص۳۱۷ ح۱۰۱۶ عن الإمام الصادق عن آبائه عنه عليهم السلام و لیس فیهما ذیله من «كَذٰلِكَ تَكونُ»، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۱۸ ح۱۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="368" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: هر يک از شما که مى</span>‌<span dir="rtl">خواهد بداند چه جایگاهی نزد خدا دارد، بنگرد که هنگام [رو به رو شدن با] گناهان، چه ارزشى براى خدا قائل است؛ به همان اندازه نزد خداوند - تبارک و تعالى - منزلت دارد.</span></li></ol>

 

<ol start="369" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: مَن أَحَبَّ أَن يَعلَمَ كَيفَ مَنزِلَتُهُ عِندَ اللهِ، فَليَنظُر كَيفَ مَنزِلَةُ اللهِ عِندَهُ؛ فَإِنَّ كُلَّ مَن خيرَ لَهُ أمرانِ: أمرُ الدُّنيا وَ أمرُ الآخِرَةِ، فَاختارَ أمرَ الآخِرَةِ عَلَى الدُّنيا؛ فَذٰلِكَ الَّذي يُحِبُّ اللهَ، وَ مَنِ اختارَ أمرَ الدُّنيا؛ فَذٰلِكَ الَّذي لا مَنزِلَةَ لِلهِ عِندَهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">جامع الأخبار: ص۵۰۵ ح۱۳۹۸، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۵ ح۲۷.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="369" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: هر که دوست دارد بداند جایگاهش نزد خداوند چگونه است، بنگرد که جایگاه خدا نزد او چگونه است. هر کس بر سر دو راهى دنيا و آخرت قرار گيرد و کار آخرت را بر دنيا برگزيند، چنين شخصى خداوند را دوست دارد؛ امّا کسى که دنيا را برگزيد، براى خدا جایگاهی در نزد خود قائل نيست.</span></li></ol>

<span id="المحبة-عند-أحباء-الله"></span>
=== <span dir="rtl">۶ / ۲: المَحَبَّةُ عِندَ أحِبّاءِ اللّٰهِ</span> ===

<span dir="rtl">۶ / ۲</span><span dir="rtl">: محبوب شدن در ميان دوستان خدا</span>

<ol start="370" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ اللهُ العَبدَ، نادیٰ جِبريلَ: «إِنَّ اللهَ يُحِبُّ فُلاناً فَأَحبِبهُ»، فَيُحِبُّهُ جِبريلُ. فَيُنادي جِبريلُ في أَهلِ السَّماءِ: «إِنَّ اللهَ يُحِبُّ فُلاناً فَأَحِبّوهُ»، فَيُحِبُّهُ أهلُ السَّماءِ. ثُمَّ يوضَعُ لَهُ القَبولُ فِي الأَرضِ.</span><ref><p><span dir="rtl">صحيح البخاري: ج۳ ص۱۱۷۵ ح۳۰۳۷ عن أبي هريرة، صحيح مسلم: ج۴ ص۲۰۳۰ ح۱۵۷، الموطّأ: ج۲ ص۹۵۳ ح۱۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="370" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه خداوند بنده را دوست بدارد، به جبرئيل ندا مى</span>‌<span dir="rtl">دهد: «خداوند، فلانى را دوست دارد. پس او را دوست داشته باش». در نتيجه، جبرئيل دوستش مى</span>‌<span dir="rtl">دارد. پس از آن، جبرئيل در ميان آسمانيان ندا مى</span>‌<span dir="rtl">کند: «خداوند، فلانى را دوست دارد. پس دوستش بداريد». پس، آسمانيان دوستش مى</span>‌<span dir="rtl">دارند. آن گاه، زمينۀ مقبوليت او در زمين فراهم مى</span>‌<span dir="rtl">شود.</span></li></ol>

 

<ol start="371" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ اللهُ عَبداً قَذَفَ حُبَّهُ في قُلوبِ المَلائِكَةِ، وَ إِذا أبغَضَ اللهُ عَبداً قَذَفَ بُغضَهُ في قُلوبِ المَلائِكَةِ، ثُمَّ يَقذِفُهُ في قُلوبِ الآدَمِيّينَ.</span><ref><p><span dir="rtl">حلية الأولياء: ج۳ ص۷۷ الرقم ۲۱۶ عن أنس.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="371" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه خداوند، بنده</span>‌<span dir="rtl">اى را دوست بدارد، محبّتش را در دل</span>‌<span dir="rtl">هاى فرشتگان مى</span>‌<span dir="rtl">افکند و هر گاه بنده</span>‌<span dir="rtl">اى را دشمن بدارد، دشمنى</span>‌<span dir="rtl">اش را در دل</span>‌<span dir="rtl">هاى فرشتگان و سپس در دل</span>‌<span dir="rtl">هاى انسان</span>‌<span dir="rtl">ها مى</span>‌<span dir="rtl">افکند.</span></li></ol>

 

<ol start="372" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ المِقَةَ</span><ref><p><span dir="rtl">المِقَة: المَحَبّة (النهایة: ج۴ ص۳۴۸ «مقة»).</span></p></ref> <span dir="rtl">مِنَ اللهِ، وَ أُلقِيَت مِنَ السَّماءِ، فَإِذا أَحَبَّ اللهُ عَبداً قالَ لِجِبريلَ: «إِنّي أُحِبُّ فُلاناً»، فَيُنادي جِبريلُ: إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ يَمِقُ - يَعني: يُحِبُّ - فُلاناً، فَأَحِبّوهُ، فَيُنزِلُ لَهُ المَحَبَّةَ فِي الأَرضِ.</span><ref><p><span dir="rtl">مسند ابن حنبل: ج۸ ص۲۹۷ ح۲۲۳۳۳ عن أبي أُمامة، المعجم الكبير: ج۸ص۱۲۰ح۷۵۵۱، المعجم الأوسط: ج۴ ص۶۳ ح۳۶۱۴ كلاهما نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="372" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: محبّت از خداست و از آسمان فرو افتاده است. از اين رو، هر گاه خداوند عز وجل بنده</span>‌<span dir="rtl">اى را دوست بدارد، به جبرئيل مى</span>‌<span dir="rtl">گويد: «من، فلانى را دوست دارم». پس جبرئيل ندا مى</span>‌<span dir="rtl">دهد: «خداوند عز وجل فلانى را دوست دارد. پس دوستش بداريد». پس از آن، محبّتش را به سوى زمين فرود مى</span>‌<span dir="rtl">آورد.</span></li></ol>

 

<ol start="373" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ اللهُ تَعالیٰ عَبداً، نادیٰ مُنادٍ مِن السَّماءِ: «أَلا إِنَّ اللهَ تَعالیٰ قَد أَحَبَّ فُلاناً فَأحِبُّوهُ»، فَتَعيهِ القُلوبُ، وَ لا يُلقیٰ إلّا حَبيباً مُحَبَّباً مذقاً</span><ref><p><span dir="rtl">كذا، و في بحار الأنوار: «مذاقاً»، و كلاهما لا یناسب السیاق، و لعل فیه تصحیفاً.</span></p></ref> <span dir="rtl">عندَ الناسِ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">وَ إِذا أبغَضَ اللهُ تَعالیٰ عَبداً، نَادیٰ مُنادٍ مِنَ السَّماءِ: «أَلا إِنَّ اللهَ قَد أَبغَضَ فُلاناً فَأَبغِضوهُ»، فَتَعيهِ القُلوبُ وَ تَعي عَنهُ الآذانُ، فَلا تَلقاهُ إلّا بَغيضاً مُبغِضاً شَيطاناً مارِداً.</span><ref><span dir="rtl">النوادر للراوندي: ص۹۷ عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۳۷۲ ح۵.</span></ref>

<ol start="373" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه خداوند متعال، بنده</span>‌<span dir="rtl">اى را دوست بدارد، ندا دهنده</span>‌<span dir="rtl">اى از آسمان، ندا مى</span>‌<span dir="rtl">دهد: «هان! خداوند متعال، فلانى را دوست دارد. پس شما نيز او را دوست بداريد». پس دل</span>‌<span dir="rtl">ها این ندا را دریافت می</span>‌<span dir="rtl">کنند و [در نتیجه] با کسى برخورد نمى</span>‌<span dir="rtl">کند، مگر آن که محبوب و دوست داشتنى خواهد بود.</span></li></ol>

<span dir="rtl">و هر گاه خداوند متعال، بنده</span>‌<span dir="rtl">ای را دشمن بدارد، ندا دهنده</span>‌<span dir="rtl">ای از آسمان ندا می</span>‌<span dir="rtl">دهد: «هان! خداوند، فلانی را دشمن می</span>‌<span dir="rtl">دارد. پس شما نیز او را دشمن بدارید». پس دل</span>‌<span dir="rtl">ها و گوش</span>‌<span dir="rtl">ها این ندا را دریافت می</span>‌<span dir="rtl">کنند و [در نتیجه] با کسى برخورد نمى</span>‌<span dir="rtl">کند، مگر آن که همچون کینه به شیطان سرکش، کینۀ او را خواهد داشت.</span>

<ol start="374" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ اللهُ عَبداً مِن أُمَّتي، قَذَفَ في قُلوبِ أصفِيائِهِ وَ أرواحِ مَلائِكَتِهِ وَ سُكّانِ عَرشِهِ مَحَبَّتَهُ لِيُحِبّوهُ، فَذٰلِكَ المُحِبُّ حَقّاً، طوبیٰ لَهُ! وَ لَهُ شَفاعَةٌ عِندَ اللهِ يَومَ القِيامَةِ.</span><ref><p><span dir="rtl">مصباح الشريعة: ص۵۲۴، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۴ ح۲۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="374" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه خداوند، بنده</span>‌<span dir="rtl">اى از امّتم را دوست بدارد، محبّتش را در دل</span>‌<span dir="rtl">هاى برگزيدگانش و در جان</span>‌<span dir="rtl">هاى فرشتگان و ساکنان عرشش مى</span>‌<span dir="rtl">افکند تا دوستش بدارند. چنين کسى، به حقيقت، دوستدار است. خوشا به حالش! او در روز قيامت، نزد خداوند، حقّ شفاعت دارد.</span></li></ol>

<span dir="rtl">راجع: ص۲۸۶ (الإيمان وَ العمل الصالح).</span>

<span dir="rtl">راجع: ص۲۸۷ (ایمان و عمل صالح).</span>

<span id="المبغضة-عند-أعداء-الله"></span>
=== <span dir="rtl">۶ / ۳: المَبغَضَةُ عِندَ أعداءِ اللّٰهِ</span> ===

<span dir="rtl">۶ / ۳</span><span dir="rtl">: منفور شدن در میان دشمنان خدا</span>

<ol start="375" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">معاني الأخبار عن أحمد ب محمّد بن عيسىٰ عن المُفضّل بن عمر: قُلتُ لِأَبي عَبدِاللهِ عليه السلام: إِنَّ مَن قِبَلَنا يَقولونَ: إِنَّ اللهَ - تَبارَكَ وَ تَعالیٰ - إِذا أَحَبَّ عَبداً نَوَّهَ بِهِ مُنَوِّهٌ مِنَ السَّماءِ: «إِنَّ اللهَ يُحِبُّ فُلاناً فَأَحِبّوهُ»،فَتُلقیٰ لَهُ المَحَبَّةُ في قُلوبِ العِبادِ. فَإِذا أبغَضَ اللهُ تَعالیٰ عَبداً، نَوَّهَ مُنَوِّهٌ مِنَ السَّماءِ: «إِنَّ اللهَ يُبغِضُ فُلاناً فَأَبغِضوهُ»، قالَ: فَيُلقِي اللهُ لَهُ البَغضاءَ في قُلوبِ العِبادِ!</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ: کانَ عليه السلام مُتَّكِئاً فَاستَویٰ جالِساً، فَنَفَضَ يَدَهُ ثَلاثَ مَرّاتٍ يَقولُ: لا، لَيسَ كَما يَقولونَ، وَ لٰكِنَّ اللهَ عزّ وجلّ إِذا أَحَبَّ عَبداً أغریٰ بِهِ النّاسَ فِي الأَرضِ لِيَقولوا فيهِ؛ فَيُؤثِمَهُم وَ يَأجُرَهُ. وَ إِذا أبغَضَ اللهُ عَبداً حَبَّبَهُ إِلَى النّاسِ لِيَقولوا فيهِ؛ فَيُؤثِمَهُم وَ يُؤثِمَهُ.</span>

<span dir="rtl">ثُمَّ قالَ عليه السلام: مَن کانَ أَحَبَّ إِلَى اللهِ مِن يَحيَى بنِ زَكَرِيّا عليه السلام؟ أغراهُم بِهِ حَتّیٰ قَتَلوهُ! و مَن کانَ أَحَبَّ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ مِن عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ عليه السلام؟ فَلَقِيَ مِنَ النّاسِ ما قَد عَلِمتُم! وَ مَن کانَ أَحَبَّ إِلَى اللهِ تَعالیٰ مِنَ الحُسَينِ بنِ عَلِيٍّ صَلَواتُ اللهِ عَلَيهِ؟ فَأَغراهُم بِهِ حَتّیٰ قَتَلوهُ!</span> <ref><span dir="rtl">معاني الأخبار: ص۳۸۱ ح۱۱، مشكاة الأنوار: ص۴۹۷ ح۱۶۶۴، المؤمن: ص۲۰ ح۱۸ بزیادة «و من كان أبغض إلى اللّٰه</span>‌ <span dir="rtl">من أبي فلان و فلان؟! ليس كما قالوا» فی آخره و كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۳۷۱ ح۲.</span></ref>

<ol start="375" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">معانى الأخبار - به نقل از احمد بن محمّد بن عيسى، از مفَضَّل بن عمر -: به امام صادق علیه السلام گفتم: اطرافيان</span>‌ <span dir="rtl">ما مى</span>‌<span dir="rtl">گويند: هر گاه خداوند متعال، بنده</span>‌<span dir="rtl">اى را دوست بدارد، کسى در آسمان، او را بلندآوازه مى</span>‌<span dir="rtl">سازد و مى</span>‌<span dir="rtl">گويد: «خداوند، فلانى را دوست دارد. پس دوستش بداريد». در نتيجه، محبّتش در دل</span>‌<span dir="rtl">هاى بندگان خدا افکنده مى</span>‌<span dir="rtl">شود. نیز چون خداوند متعال، بنده</span>‌<span dir="rtl">اى را دشمن بدارد، کسى در آسمان اعلام مى</span>‌<span dir="rtl">دارد: «خداوند، فلانى را دشمن مى</span>‌<span dir="rtl">دارد. پس او را دشمن بداريد». در نتيجه، دشمنىِ او در دل</span>‌<span dir="rtl">هاى بندگان خدا افکنده مى</span>‌<span dir="rtl">شود.</span></li></ol>

<span dir="rtl">امام علیه السلام تکيه داده بود. نشست و سه بار دستانش را تکان داد و بر يکديگر زد و فرمود: «نه، چنين نيست که مى</span>‌<span dir="rtl">گويند؛ ليکن خداوند عز وجل هر گاه بنده</span>‌<span dir="rtl">اى را دوست بدارد، مردم را بر آن مى</span>‌<span dir="rtl">دارد تا از او بدگويى کنند و در نتيجه، آنان را گناهکار کند و به او پاداش دهد، و هر گاه خداوند عز وجل بنده</span>‌<span dir="rtl">اى را دشمن بدارد، او را محبوب مردم مى</span>‌<span dir="rtl">گرداند تا در باره</span>‌<span dir="rtl">اش به نيکى سخن بگويند و در نتيجه، او و آنان را گناهکار کند».</span>

<span dir="rtl">سپس فرمود: «چه کسى نزد خداوند، محبوب</span>‌<span dir="rtl">تر از يحيى بن زکريّا علیه السلام بود؟ مردم را بر او شوراند تا او را کشتند. چه کسى نزد خداوند عز وجل محبوب</span>‌<span dir="rtl">تر از على بن ابى طالب علیه السلام بود؟ در حالى که مى</span>‌<span dir="rtl">دانيد از دست مردم چه کشيد. چه کسى نزد خداوند متعال، محبوب</span>‌<span dir="rtl">تر از حسين بن على - که درودهای خدا بر او باد - بود؟ امّا مردم را بر او شوراند تا او را کشتند».</span>

<span id="الأنس-بالله"></span>
=== <span dir="rtl">۶ / ۴: الأُنسُ بِاللّٰهِ</span> ===

<span dir="rtl">۶ / ۴</span><span dir="rtl">: اُنس با خدا</span>

<ol start="376" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله _ في دُعاءِ الجَوشَنِ الكَبيرِ _: يا أنيسَ مَن لا أنيسَ لَهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">المصباح للكفعمي: ص۳۴۲، البلد الأمين: ص۴۰۷، بحار الأنوار: ج۹۴ ص۳۹۱ ح۳.</span></p></ref> <span dir="rtl"></span></li></ol>

 

<ol start="376" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - در دعاى «جوشن کبير»-:</span>‌ <span dir="rtl">اى همدم آن که همدمى ندارد!</span></li></ol>

 

<ol start="377" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: قالَ اللهُ عزّ وجلّ لي: يا مُحَمَّدُ، لَو أنَّ الخَلائِقَ نَظَروا إِلیٰ عَجائِبِ صُنعي؛ ما عَبَدوا غَيري، وَ لَو أنَّهُم وَجَدوا حَلاوَةَ ذِكري في قُلوبِهِم؛ لَزِموا بابي، وَ لَو أنَّهُم نَظَروا إِلیٰ لَطائِفِ بِرّي؛ مَا اشتَغَلوا بِشَيءٍ سِوايَ.</span><ref><p><span dir="rtl">مصابيح القلوب: ص۵۵۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="377" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند عز وجل به من فرمود: «اى محمّد! اگر آفريدگان به ساخته</span>‌<span dir="rtl">هاى شگفت من مى</span>‌<span dir="rtl">نگريستند، جز مرا نمى</span>‌<span dir="rtl">پرستيدند، و اگر شيرينىِ ياد مرا در دل</span>‌<span dir="rtl">هايشان مى</span>‌<span dir="rtl">چشيدند، ملازم درگاه من مى</span>‌<span dir="rtl">شدند، و اگر به ظرايف نيکى</span>‌<span dir="rtl">هاى من مى</span>‌<span dir="rtl">نگريستند، به چيزى جز من نمى</span>‌<span dir="rtl">پرداختند».</span></li></ol>

 

<ol start="378" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: الذِّكرُ لَذَّةُ المُحِبّينَ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۱ ص۱۷۶ ح۶۷۰، عيون الحكم و المواعظ: ص۳۲ ح۵۴۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="378" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: ياد [خدا]، لذّت عاشقان است.</span></li></ol>

 

<ol start="379" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: اللّٰهُمَّ إِلَيكَ حَنَّت قُلوبُ المُخبِتينَ</span><ref><p><span dir="rtl">المُخبِت: الخاشِع المطیع. و الإخبات: الخشوع و التواضع (اُنظر: النهایة: ج۲ ص۴ «خبت»).</span></p></ref><span dir="rtl">، وَ بِكَ أنِسَت عُقولُ العاقِلينَ.</span><ref><p><span dir="rtl">الاختيار لابن الباقي: ج۱ ص۲۰۳، بحار الأنوار: ج۸۷ ص۲۴۲ ح۵۱.</span></p></ref> <span dir="rtl"></span></li></ol>

 

<ol start="379" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: بار خدايا! دل</span>‌<span dir="rtl">هاى خاشعان، شيفتۀ توست و خِردهاى خردمندان، همدم تو.</span></li></ol>

 

<ol start="380" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: اللّٰهُمَّ إِنَّكَ آنَسُ الآنِسينَ لِأَولِيائِكَ، وَ أحضَرُهُم بِالكِفايَةِ لِلمُتَوَكِّلينَ عَلَيكَ، تُشاهِدُهُم في سَرائِرِهِم، وَ تَطَّلِعُ عَلَيهِم في ضَمائِرِهِم، وَ تَعلَمُ مَبلَغَ بَصائِرِهِم؛ فَأَسرارُهُم لَكَ مَكشوفَةٌ، وَ قُلوبُهُم إِلَيكَ مَلهوفَةٌ، إن أوحَشَتهُمُ الغُربَةُ آنَسَهُم ذِكرُكَ، وَ إن صُبَّت عَلَيهِمُ المَصائِبُ لَجَؤوا إِلَى الاِستِجارَةِ بِكَ؛ عِلماً بِأَنَّ أزِمَّةَ الأُمورِ بِيَدِكَ، وَ مَصادِرَها عَن قَضائِكَ.</span><ref><p><span dir="rtl">نهج البلاغة: الخطبة ۲۲۷، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۳۲۹ ح۴۰.</span></p></ref> <span dir="rtl"></span></li></ol>

 

<ol start="380" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: بار خدايا! تو براى دوستانت همدم</span>‌<span dir="rtl">تر از هر همدمى، و براى کمک به آنان که بر تو توکّل مى</span>‌<span dir="rtl">کنند، آماده</span>‌<span dir="rtl">ترينى، و بر نهان</span>‌<span dir="rtl">هايشان گواهى، و از درون</span>‌<span dir="rtl">هايشان آگاهى، و اندازۀ بينش</span>‌<span dir="rtl">ها [و افکار]شان را مى</span>‌<span dir="rtl">دانى. پس، رازهايشان بر تو هويداست و دل</span>‌<span dir="rtl">هايشان به تو شيداست. اگر تنهايى دل</span>‌<span dir="rtl">تنگشان کند، ياد تو انيس آنان مى</span>‌<span dir="rtl">شود، و اگر گرفتارى</span>‌<span dir="rtl">ها بر آنان فرو ريزد، به تو پناه مى</span>‌<span dir="rtl">آورند؛ چرا که مى</span>‌<span dir="rtl">دانند زمام کارها همه در دست تو و خاستگاه آنها قضاى توست.</span></li></ol>

 

<ol start="381" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الحسين عليه السلام - في دُعائِهِ يَومَ عَرَفَةَ -: يا مَن أذاقَ أحِبّاءَهُ حَلاوَةَ المُؤانَسَةِ... أَنتَ الَّذي أَزَلتَ الأَغيارَ عَن قُلوبِ أَحِبّائِكَ... أَنتَ المونِسُ لَهُم حَيثُ أوحَشَتهُمُ العَوالِمُ.</span><ref><p><span dir="rtl">الإقبال (دار الكتب الإسلاميّة): ص۳۴۹، بحار الأنوار: ج۹۸ ص۲۲۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="381" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام حسين علیه السلام - در دعایش در روز عرفه -: اى آن که شيرينى همدمى را به دوستانش چشانيد!... تو آنى که اغيار را از دل</span>‌<span dir="rtl">هاى عاشقانت بیرون بردى.… آن گاه که در همۀ دنيا احساس تنهايى کنند، تو مونس آنانى.</span></li></ol>

 

<ol start="382" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام زين العابدين عليه السلام - فِي مُناجاةِ الذّاكِرين -: إِلٰهي!... أستَغفِرُكَ مِن كُلِّ لَذَّةٍ بِغَيرِ ذِكرِكَ، وَ مِن كُلِّ راحَةٍ بِغَيرِ أُنسِكَ، وَ مِن كُلِّ سُرورٍ بِغَيرِ قُربِكَ، وَ مِن كُلِّ شُغلٍ بِغَيرِ طاعَتِكَ.</span><ref><p><span dir="rtl">بحار الأنوار: ج۹۴ ص۱۵۱ ح۲۲ نقلاً عن بعض كتب الأصحاب</span>‌<span dir="rtl">.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="382" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام زين العابدين علیه السلام - در «مناجات ذاکران» -: معبود من!... از هر لذّتى که از غير ياد تو باشد و از هر آرامشى که از غير اُنس با تو باشد و از هر شادمانى</span>‌<span dir="rtl">اى که از غير نزديک شدن به تو باشد و از هر سرگرمى</span>‌<span dir="rtl">اى به غير طاعت تو، از تو آمرزش مى</span>‌<span dir="rtl">طلبم.</span></li></ol>

 

<ol start="383" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام - في المُناجاةِ الإنجیلیَّةِ -: يا مَن آنَسَ العارِفينَ بِطیب مُناجاتِهِ، وَ ألبَسَ الخائِفينَ</span><ref><p><span dir="rtl">فی الطبعة التي بأیدینا «الخائطین»، و ما أثبتناه من الصحيفة السجّادية الجامعة (ص۴۴۱ الدعاء۱۹۹). و یحتمل أیضاً أن یکون الصواب «الخاطئينَ».</span></p></ref> <span dir="rtl">ثَوبَ مُوالاتِهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">بحار الأنوار: ج۹۴ ص۱۵۷ ح۲۲ نقلاً عن كتاب أنیس العابدین.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="383" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام زین العابدین علیه السلام - در «مناجات انجیلیّه» -:</span> ‌<span dir="rtl">اى آن که با رازگويى خو</span>‌<span dir="rtl">ش</span>‌<span dir="rtl">نوای خويش، با عارفان اُنس گرفت و جامۀ دوستی خویش بر خائفان (/ خاطیان) پوشاند!</span></li></ol>

 

<ol start="384" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: اللّٰهُمَّ... ألبِس قَلبِيَ الوَحشَةَ مِن شِرارِ خَلقِكَ، وَ هَب لِيَ الأُنسَ بِكَ وَ بِأَولِيائِكَ وَ أَهلِ طاعَتِكَ.</span><ref><p><span dir="rtl">الصحيفة السجّادية: ص۹۱ الدعاء ۲۱، مهج الدعوات: ص۴۰ عن الإمام الكاظم عليه السلام، بحار الأنوار: ج۹۴<br />
ص ۳۳۴ ح۵.</span></p></ref> <span dir="rtl"></span></li></ol>

 

<ol start="384" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام زين العابدين علیه السلام: بار خدايا!... جامۀ گريز از نابه</span>‌<span dir="rtl">کارانِ خَلقت را بر من بپوشان و اُنس با خود و دوستانت و فرمان</span>‌<span dir="rtl">بُردارانت را به من ارزانى دار.</span></li></ol>

 

<ol start="385" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: کانَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام يَقولُ وَ هُوَ ساجِدٌ: اِرحَم ذُلّي بَينَ يَدَيكَ، وَ تَضَرُّعي إِلَيكَ، وَ وَحشَتي مِنَ النّاسِ، وَ آنِسني</span><ref><p><span dir="rtl">كذا في المصدر، و في المصادر الاُخریٰ: «و اُنسي».</span></p></ref> <span dir="rtl">بِكَ يا كَريمُ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۳ ص۳۲۷ ح۲۱، تهذيب الأحكام: ج۵ ص۲۷۷ ح۹۴۶ من دون إسناد إلی الإمام عليّ عليه السلام نحوه، فقه الرضا: ص۱۴۱ من دون إسناد إلی الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج۸۶ ص۲۲۹ ح۵۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="385" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: امير مؤمنان علیه السلام در سجده مى</span>‌<span dir="rtl">فرمود: «بر خوارى</span>‌<span dir="rtl">ام در پيشگاهت و زارى</span>‌<span dir="rtl">ام به درگاهت و تنهايى</span>‌<span dir="rtl">ام در ميان مردم، رحم آور و مرا با خودت مأنوس بدار،</span>‌<span dir="rtl">اى کريم!».</span></li></ol>

<span dir="rtl">راجع: ص۱۱۶ (ذكر اللّه</span>‌<span dir="rtl">).</span>

<span dir="rtl">ر.ک: ص۱۱۷ (یاد کردن خدا)</span>‌<span dir="rtl">.</span>

<span id="الإيمان-بالله"></span>
=== <span dir="rtl">۶ / ۵: الإيمانُ بِاللهِ</span> ===

<span dir="rtl">۶ / ۵</span><span dir="rtl">: ايمان به خدا</span>

<ol start="386" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّٰه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللّٰهَ يُعطِي المالَ مَن يُحِبُّ وَ مَن لا يُحِبُّ‌، وَ لا يُعطِي الإِيمانَ إلّا مَن يُحِبُّ‌، وَ إِذا أَحَبَّ اللّٰهُ عَبداً أعطاهُ الإِيمانَ‌.</span><ref><p><span dir="rtl">المستدرك على الصحيحين: ج١ ص٨٩ ح۹۵ وج ۴ ص١٨٣ ح٧٣٠١ نحوه، شعب الإيمان: ج١ ص۴٢۵ ح۶٠٧ كلّها عن عبد اللّٰه بن مسعود.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="386" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، ثروت را، هم به کسى که دوستش دارد و هم به کسى که دوستش ندارد، می</span>‌<span dir="rtl">دهد؛ امّا ايمان را جز به کسى که دوستش دارد، نمى</span>‌<span dir="rtl">دهد. پس هر گاه خداوند، بنده</span>‌<span dir="rtl">اى را دوست بدارد، به او ايمان عطا مى</span>‌<span dir="rtl">کند.</span></li></ol>

 

<ol start="387" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الباقر عليه السلام: إِنَّ هٰذِهِ الدُّنيا يُعطيهَا اللّٰهُ البَرَّ وَ الفاجِرَ، وَ لا يُعطِي الإِيمانَ إلّا صَفوَتَهُ مِن خَلقِهِ‌.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۲۱۵ ح۳ عن حمران بن أعين</span>‌<span dir="rtl">، المحاسن: ج۱ ص۳۴۲ ح۷۰۸ عن الإمام الصادق عليه السلام، التمحیص: ص۵۱ ح۹۳ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۶۸ ص۲۰۳ ح۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="387" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام باقر علیه السلام: اين دنيا را خداوند به [بندگان] نيک و بد مى</span>‌<span dir="rtl">دهد؛ امّا ايمان را جز به برگزيدگان خَلقش نمى</span>‌<span dir="rtl">دهد.</span></li></ol>

 

<ol start="388" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: إِنَّ الدُّنيا يُعطيهَا اللّٰهُ عزّ وجلّ مَن أَحَبَّ وَ مَن أبغَضَ‌، وَ إِنَّ الإِيمانَ لا يُعطيهِ إلّا مَن أَحَبَّهُ‌.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج٢ ص٢١۵ ح۴، المحاسن: ج١ ص٣۴٢ ح٧٠۵ كلاهما عن ميسّر، بحار الأنوار: ج۶٨ ص٢٠۴ ح۴.</span></p></ref> <span dir="rtl"></span></li></ol>

 

<ol start="388" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: دنيا را خداوند عز وجل به دوست و دشمنش مى</span>‌<span dir="rtl">دهد؛ ولى ايمان را جز به کسى که دوستش دارد، نمى</span>‌<span dir="rtl">دهد.</span></li></ol>

<span id="التدین"></span>
=== <span dir="rtl">۶ / ۶: التَّدَیُّنُ</span> ===

<span dir="rtl">۶ / ۶</span><span dir="rtl">: دینداری</span>

<ol start="389" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّٰه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ يُعطِي الدُّنيا مَن يُحِبُّ وَ مَن لا يُحِبُّ، وَ لا يُعطِي الدّينَ إلّا لِمَن أَحَبَّ؛ فَمَن أعطاهُ اللّٰهُ الدّينَ فَقَد أَحَبَّهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">مسند ابن حنبل: ج۲ ص۳۳ ح۳۶۷۲ عن ابن مسعود، المستدرك على الصحيحين: ج۲ ص۴۸۵ ح۳۶۷۱، شُعب الإيمان: ج۴ ص۳۹۵ ح۵۵۲۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="389" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، دنيا را هم به کسى مى</span>‌<span dir="rtl">دهد که دوست دارد و هم به کسى که دوست ندارد؛ امّا دين را جز به کسى که دوست دارد، نمى</span>‌<span dir="rtl">دهد. پس هر که خداوند به وى دين داده، دوستش داشته است.</span></li></ol>

 

<ol start="390" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الباقر عليه السلام: إِنَّ اللهَ يُعطِي الدُّنيا مَن يُحِبُّ وَ يُبغِضُ، وَ لا يُعطي دينَهُ إلّا مَن يُحِبُّ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۲۱۵ ح۲ عن مالك بن أعين، المحاسن: ج۱ ص۳۴۱ ح۷۰۴، تحف العقول: ص۳۰۰، بحار الأنوار: ج۶۸ ص۲۰۳ ح۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="390" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام باقر علیه السلام: خداوند، دنيا را به هر کسى، چه دوست او باشد و چه دشمنش، مى</span>‌<span dir="rtl">دهد؛ امّا دينش را جز به کسى که دوستش مى</span>‌<span dir="rtl">دارد، نمى</span>‌<span dir="rtl">دهد.</span></li></ol>

 

<ol start="391" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الباقر عليه السلام: إِنَّ هٰذِهِ الدُّنيا تَعاطاهَا البَرُّ وَ الفاجِرُ، وَ إِنَّ هٰذَا الدّينَ لا يُعطیهِ اللّٰهُ إلّا أهلَ خاصَّتِهِ‌.</span><ref><p><span dir="rtl">تحف العقول: ص۲۹۷</span>‌<span dir="rtl">، المحاسن: ج۱ ص۳۴۲ ح۷۰۶ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۱۷۷ ح۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="391" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام باقر علیه السلام: اين دنيا را هم نيک و هم بد به دست می</span>‌<span dir="rtl">آورد؛ امّا اين دین را خداوند جز به نزدیکان خاصّش نمى</span>‌<span dir="rtl">دهد.</span></li></ol>

<span id="ولاية-أهل-البیت-عليهم-السلام"></span>
=== <span dir="rtl">۶ / ۷: وَلايَةُ أَهلِ البَیتِ عليهم السلام</span> ===

<span dir="rtl">۶ / ۷</span><span dir="rtl">: ولایت اهل بیت علیهم السلام</span>

<ol start="392" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: إِنَّ اللهَ يُعطِي الدُّنيا مَن يُحِبُّ وَ يُبغِضُ، وَ لا يُعطي هٰذَا الأَمرَ إلّا صَفوَتَهُ مِن خَلقِهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۲۱۴ ح۱ عن عمر بن حنظلة، فضائل الشیعة: ص۷۶ ح۴۱، المحاسن: ج۱ ص۳۴۲ ح۷۰۷ و فیه «الإیمانَ» بدل«هٰذَا الأَمرَ»، بحار الأنوار: ج۶۸ ص۲۰۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="392" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: خدا دنيا را به هر کسى مى</span>‌<span dir="rtl">دهد، چه دوست باشد و چه دشمن؛ ولى اين امر (ولايت) را جز به بندگان برگزيده</span>‌<span dir="rtl">اش نمى</span>‌<span dir="rtl">دهد.</span></li></ol>

 

<ol start="393" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: إِنَّ حُبَّنا أهلَ البَيتِ يُنَزِّلُهُ اللّٰهُ مِنَ السَّماءِ مِن خَزائِنَ تَحتَ العَرشِ كَخَزائِنِ الذَّهَبِ وَالفِضَّةِ‌، وَ لا يُنزِلُهُ إلّا بِقَدَرٍ، وَ لا يُعطيهِ إلّا خَيرَ الخَلقِ‌، وَ إِنَّ لَهُ غَمامَةً كَغَمامَةِ القَطرِ، فَإِذا أرادَ اللّٰهُ أَن يَخُصَّ بِهِ مَن أَحَبَّ مِن خَلقِهِ أذِنَ لِتِلكَ الغَمامَةِ فَتَهَطَّلَت كَما تَهَطَّلَتِ السَّحابُ‌، فَتُصيبُ الجَنينَ في بَطنِ اُمِّهِ‌.</span><ref><p><span dir="rtl">. تحف العقول: ص٣١٣ عن أبي جعفر محمّد بن النعمان الأحول، بحار الأنوار: ج٧٨ ص٢٩٢ ح٢.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="393" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: محبّت به ما (اهل بيت) را خداوند از خزانه</span>‌<span dir="rtl">هايى که زير عرش اوست و مانند خزانه</span>‌<span dir="rtl">هاى زر و سيم اند، از آسمان فرو مى</span>‌<span dir="rtl">فرستد و آن را جز به اندازه نمى</span>‌<span dir="rtl">فرستد و جز به بهترين آفريدگان عطايش نمى</span>‌<span dir="rtl">کند. اين محبّت، ابرى همچون ابرهاى باران</span>‌<span dir="rtl">زا دارد. پس هر گاه خداوند بخواهد آن را به بنده</span>‌<span dir="rtl">اى که دوستش مى</span>‌<span dir="rtl">دارد، اختصاص دهد، به آن ابر فرمان مى</span>‌<span dir="rtl">دهد و باران محبّت فرو مى</span>‌<span dir="rtl">ريزد، همچنان که ابرهاى باران</span>‌<span dir="rtl">زا مى</span>‌<span dir="rtl">بارند و اين باران به جنين در شکم مادرش مى</span>‌<span dir="rtl">رسد.</span></li></ol>

 

<ol start="394" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الأمالي للطوسي عن حَنَشِ بن المُعتمر: دَخَلتُ عَلىٰ أميرِ المُؤمِنينَ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ عليه السلام فَقُلتُ‌: السَّلامُ عَلَيكَ يا أميرَ المُؤمِنينَ وَ رَحمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكاتُهُ‌، كَيفَ أمسَيتَ؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ‌: أمسَيتُ مُحِبّاً لِمُحِبِّنا، وَ مُبغِضاً لِمُبغِضِنا، وَ أمسىٰ مُحِبُّنا مُغتَبِطاً بِرَحمَةٍ مِنَ اللّٰهِ کانَ يَنتَظِرُها، وَ أمسىٰ عَدُوُّنا يُؤَسِّسُ بُنيانَهُ عَلىٰ شَفا جُرُفٍ هارٍ، وَ كَأَنَّ ذٰلِكَ الشَّفا قَدِ انهارَ بِهِ في نارِ جَهَنَّمَ‌، وَ كَأَنَّ أبوابَ الرَّحمَةِ قَد فُتِحَت لِأَهلِها، فَهَنيئاً لِأَهلِ الرَّحمَةِ رَحمَتُهُم، وَ التَّعسُ لِأَهلِ النّارِ وَ النّارُ لَهُم.</span>

<span dir="rtl">يا حَنَشُ‌، مَن سَرَّهُ أَن يَعلَمَ أ مُحِبٌّ لَنا أم مُبغِضٌ فَليَمتَحِن قَلبَهُ‌، فَإِن کانَ يُحِبُّ وَلِيّاً لَنا فَلَيسَ بِمُبغِضٍ لَنا، وَ إن کانَ يُبغِضُ وَلِيَّنا فَلَيسَ بِمُحِبٍّ لَنا، إِنَّ اللّٰهَ تَعالىٰ أخَذَ الميثاقَ لِمُحِبِّنا بِمَوَدَّتِنا، وَ كَتَبَ فِي الذِّكرِ اسمَ مُبغِضِنا، نَحنُ النُّجَباءُ، وَ أفراطُنا أفراطُ الأَنبِياءِ‌.</span><ref><span dir="rtl">الأمالي للطوسي: ص١١٣ ح١٧٢، الأمالي للمفيد: ص٣٣۴ ح۴، الغارات: ح٢ ص۵٨۵ نحوه، بحار الأنوار: ج٢٧ ص۵٣ ح۶.</span></ref>

<ol start="394" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الأمالى، طوسى - به نقل از حَنَش بن مُعتمر -: بر امير مؤمنان، على بن ابى طالب علیه السلام، وارد شدم و گفتم: سلام و رحمت و برکات خداوند بر تو باد، اى امير مؤمنان! چگونه روز خود را به شب رساندى</span>‌<span dir="rtl">؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">فرمود: «روز خود را به شب رساندم، در حالى که دوستدار خود را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارم و دشمنم را دشمن. دوستدار ما، در حالى روز خود را به شب مى</span>‌<span dir="rtl">رساند که به رحمت خداوند که در انتظار آن است، شادمان است و دشمن ما، در حالى روز خود را به شب مى</span>‌<span dir="rtl">رساند که بناى کار خود را بر لبۀ پرتگاهى در حال ريزش مى</span>‌<span dir="rtl">سازد، و گويى آن لبه او را در آتش فرو مى</span>‌<span dir="rtl">افکند و گويى درهاى رحمت به روى اهل آن، گشوده شده</span>‌<span dir="rtl">اند. پس گوارا باد اهل رحمت را رحمتشان و هلاکت و دوزخ، ارزانى دوزخيان باد!</span>

<span dir="rtl">اى حَنَش! هر که خوش</span>‌<span dir="rtl">حال مى</span>‌<span dir="rtl">شود که بداند آيا دوستدار ماست يا دشمن ما، دلش را بيازمايد. اگر دوست ما را دوست داشته باشد، دشمن ما نيست و اگر دوست ما را دشمن داشته باشد، دوستدار ما نيست. خداوند متعال از دوستدار ما بر دوستى ما پيمان گرفته و در لوح محفوظ، نام دشمن ما را نوشته است. ماييم برگزيدگان [خدا] و پيشتازان ما [به سوى حوض کوثر]، پيشتازان پيامبران اند».</span>

<ol start="395" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الأمالي للطوسي عن صالح بن ميثم التمّار: وَجَدتُ في كِتابِ ميثَمٍ2 يَقولُ‌: تَمَسَّينا لَيلَةً عِندَ أميرِ المُؤمِنينَ عَلِيِّ بن أبي طالِبٍ عليه السلام، فَقالَ لَنا:</span></li></ol>

<span dir="rtl">لَيسَ مِن عَبدٍ امتَحَنَ اللّٰهُ قَلبَهُ بِالإِيمانِ إلّا أصبَحَ يَجِدُ مَوَدَّتَنا عَلىٰ قَلبِهِ‌، وَ لا أصبَحَ عَبدٌ مِمَّن سَخَطَ اللّٰهُ عَلَيهِ إلّا يَجِدُ بُغضَنا عَلىٰ قَلبِهِ‌، فَأَصبَحنا نَفرَحُ بِحُبِّ المُؤمِنِ لَنا، وَ نَعرِفُ بُغضَ المُبغِضِ لَنا، وَ أصبَحَ مُحِبُّنا مُغتَبِطاً بِحُبِّنا بِرَحمَةٍ مِنَ اللّٰهِ يَنتَظِرُها كُلَّ يَومٍ‌.…</span>

<span dir="rtl">إِنَّ عَبداً لَن يُقَصِّرَ في حُبِّنا لِخَيرٍ جَعَلَهُ اللّٰهُ في قَلبِهِ‌، وَ لَن يُحِبَّنا مَن يُحِبُّ مُبغِضَنا، إِنَّ ذٰلِكَ لا يَجتَمِعُ في قَلبٍ واحِدٍ، و (مٰا جَعَلَ اللّٰهُ لِرَجُلٍ مِنْ قَلْبَيْنِ فِي جَوْفِهِ)</span><ref><span dir="rtl">الأحزاب: ۴.</span></ref> <span dir="rtl">يُحِبُّ بِهٰذا قَوماً وَ يُحِبُّ بالآخَرِ عَدُوَّهُم، وَ الَّذي يُحِبُّنا فَهُوَ يُخلِصُ حُبَّنا كَما يُخلَصُ الذَّهَبُ لا غِشَّ فيهِ‌.</span><ref><span dir="rtl">الأمالي للطوسي: ص١۴٨ ح٢۴٣، بشارة المصطفى: ص٨٧، كشف الغمّة: ج٢ ص١١ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج٢٧ ص٨٣ ح٢۴.</span></ref>

<ol start="395" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الأمالى، طوسى - به نقل از صالح بن ميثم تمّار -: در کتاب [پدرم] ميثم۲ ديدم که مى</span>‌<span dir="rtl">گويد: شبى را در خدمت امير مؤمنان على بن ابى طالب علیه السلام بوديم. به ما فرمود: «هيچ بنده</span>‌<span dir="rtl">اى نيست که خداوند، دلش را براى ايمان، صاف [و خالص] کرده باشد، مگر اين که محبّت ما را در قلبش احساس مى</span>‌<span dir="rtl">کند و هيچ بنده</span>‌<span dir="rtl">اى نيست که خداوند از او در خشم [و ناخشنود] باشد، مگر اين که در قلبش به ما احساس بغض مى</span>‌<span dir="rtl">کند. بنا بر اين، ما از اين که مؤمن، دوستمان مى</span>‌<span dir="rtl">دارد، شاد مى</span>‌<span dir="rtl">شويم و دشمنىِ کسى را که با ما بغض مى</span>‌<span dir="rtl">ورزد، مى</span>‌<span dir="rtl">دانيم. دوستدار ما، از رحمت خداوند - که به واسطۀ محبّت ما هر روز، انتظار آن را مى</span>‌<span dir="rtl">کشد -، شادمان است.…</span></li></ol>

<span dir="rtl">هر بنده</span>‌<span dir="rtl">اى که خداوند، در دل او خيرى قرار داده باشد، هرگز در دوست داشتن ما کوتاهى نمى</span>‌<span dir="rtl">کند و کسى که دشمن ما را دوست بدارد، هيچ گاه ما را دوست نخواهد داشت. اين دو با هم در يک قلب جمع نمى</span>‌<span dir="rtl">شوند و (خدا براى هيچ مردى در درونش دو دل ننهاده است) که با يکى عدّه</span>‌<span dir="rtl">اى را دوست بدارد و با ديگرى، دشمن آنها را. کسى که ما را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارد، اين محبّت به ما را همچون زر نابى که در آن ناخالصى نيست، خالص مى</span>‌<span dir="rtl">گرداند.</span>

<span id="علم-الباطن"></span>
=== <span dir="rtl">۶ / ۸: عِلمُ الباطِنِ</span> ===

<span dir="rtl">۶ / ۸</span><span dir="rtl">: علم باطنی</span>

<ol start="396" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّٰه صلّی اللّه عليه وآله: سَأَلتُ جَبرَئيلَ عَن عِلمِ الباطِنِ‌، فَقالَ‌: سَأَلتُ اللّهَ عزّ وجلّ عَن عِلمِ الباطِنِ‌، فَقالَ‌: هُوَ سِرٌّ بَيني وَ بَينَ أحبابي وَ أولِيائي وَ أصفِيائي، أُودِعُهُ في قُلوبِهِم، لا يَطَّلِعُ عَلَيهِ مَلَكٌ مُقَرَّبٌ وَ لا نَبِيٌّ مُرسَلٌ‌.</span><ref><p><span dir="rtl">الفردوس: ج۲ ص۳۱۲ ح٣۴١٠، إتحاف السادة: ج۱۰ ص۴۵ كلاهما عن حذيفة بن اليمان.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="396" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: در بارۀ علم باطن از جبرئيل علیه السلام پرسيدم. گفت: از خداوند عز وجل علم باطن را پرسيدم. [خداوند] فرمود: «آن، رازى ميان من و دوستان و اوليا و برگزيدگان من است که در دل</span>‌<span dir="rtl">هايشان مى</span>‌<span dir="rtl">نهم و نه فرشته</span>‌<span dir="rtl">اى مقرّب و نه پيامبرى فرستاده شده بر آن آگاه نمى</span>‌<span dir="rtl">شوند».</span></li></ol>

 

<ol start="397" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: عِلمُ الباطِنِ سِرٌّ مِن سِرِّ اللّٰهِ عزّ وجلّ، وَ حُكمٌ مِن حُكمِ اللّٰهِ‌، يَقذِفُهُ في قُلوبِ مَن يَشاءُ مِن أولِيائِهِ‌.</span><ref><p><span dir="rtl">الفردوس: ج٣ ص۴٢ ح۴١٠۴ عن الإمام عليّ عليه السلام.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="397" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: علم باطن، رازى از رازهاى خداوند عز وجل و حکمتى از حکمت</span>‌<span dir="rtl">هاى خداوند است که در دل</span>‌<span dir="rtl">هاى هر يک از اولياى خود که بخواهد، مى</span>‌<span dir="rtl">گذارد.</span></li></ol>

 

<ol start="398" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: إِنَّ اللّٰهَ سُبحانَهُ يَمنَحُ المالَ مَن يُحِبُّ وَ يُبغِضُ، وَ لا يَمنَحُ العِلمَ إلّا مَن أَحَبَّ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۲ ص۵۳۴ ح۳۵۲۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="398" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: خداوند سبحان، مال را به کسانى که دوست دارد و يا دشمن دارد، مى</span>‌<span dir="rtl">بخشد؛ ولى دانش را جز به کسى که دوست دارد، نمى</span>‌<span dir="rtl">بخشد.</span></li></ol>

<span id="الفوز-بالآخرة"></span>
=== <span dir="rtl">۶ / ۹: الفَوزُ بِالآخِرَةِ</span> ===

<span dir="rtl">۶ / ۹</span><span dir="rtl">: به دست آوردن آخرت</span>

<ol start="399" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ اللّٰهُ عَبداً أغلَقَ عَلَيهِ أُمورَ الدُّنيا، وَ فَتَحَ لَهُ أُمورَ الآخِرَةِ‌.</span><ref><p><span dir="rtl">كنز العمّال: ج٣ ص٢٠۴ ح۶١٨١ نقلاً عن الفردوس عن أنس.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="399" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه خداوند بنده</span>‌<span dir="rtl">اى را دوست بدارد، امور دنيا را بر او مى</span>‌<span dir="rtl">بندد و امور آخرت را بر او مى</span>‌<span dir="rtl">گشايد.</span></li></ol>

 

<ol start="400" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّهُ سُبحانَهُ وَ تَعالى يُعطِي الدُّنيا لِمَن يُحِبُّ وَ يُبغِضُ‌، وَ لا يُعطِي الآخِرَةَ إلّا أهلَ صِفوَتِهِ وَ مَحَبَّتِهِ‌.</span><ref><p><span dir="rtl">أعلام الدين: ص٢٧٧، بحار الأنوار: ج٨١ ص١٩۵ ح۵٢.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="400" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند پاکِ والا، دنيا را به دوست و دشمن مى</span>‌<span dir="rtl">دهد؛ امّا آخرت را جز به کسانى که برگزيده و محبوب او باشند، نمى</span>‌<span dir="rtl">دهد.</span></li></ol>

 

<ol start="401" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الباقر عليه السلام: إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ يُعطِي الدُّنيا مَن يُحِبُّ وَ يُبغِضُ، وَ لا يُعطِي الآخِرَةَ إلّا مَن أَحَبَّ.</span><ref><p><span dir="rtl">فضائل الشيعة: ص۷۱ ح۳۲ عن محمّد بن مسلم، التمحيص: ص۵۱ ح۹۲، المؤمن: ص۲۷ ح۴۷، بحار الأنوار: ج۹۳ ص۳۶۸ ح۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="401" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام باقر علیه السلام: خداوند عز وجل دنيا را به دوست و دشمنش مى</span>‌<span dir="rtl">دهد؛ امّا آخرت را جز به کسى که دوستش مى</span>‌<span dir="rtl">دارد، نمى</span>‌<span dir="rtl">دهد.</span></li></ol>

<span id="الحمية-من-الدنيا"></span>
=== <span dir="rtl">۶ / ۱۰: الحِميَةُ مِنَ الدُّنيا</span> ===

<span dir="rtl">۶ / ۱۰</span><span dir="rtl">: پرهیز از دنیا</span>

<ol start="402" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ اللهُ عَبداً حَماهُ الدُّنيا، كَما يَظَلُّ أحَدُكُم يَحمي سَقيمَهُ الماءَ.</span><ref><p><span dir="rtl">سنن الترمذي: ج۴ ص۳۸۱ ح۲۰۳۶ عن قتادة بن النعمان؛ تنبيه الخواطر: ج۲ ص۳۲ نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="402" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه خداوند بنده</span>‌<span dir="rtl">اى را دوست بدارد، او را از دنيا پرهيز مى</span>‌<span dir="rtl">دهد، چنان که هر يک از شما همواره بيمارش را از آب، پرهيز مى</span>‌<span dir="rtl">دهد.</span></li></ol>

 

<ol start="403" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: إِذا أَحَبَّ اللهُ سُبحانَهُ عَبداً بَغَّضَ إِلَيهِ المالَ، وَ قَصَّرَ مِنهُ الآمالَ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۳ ص۱۶۶ ح۴۱۱۰، عيون الحكم و المواعظ: ص۱۳۳ ح۲۹۸۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="403" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: هر گاه خداوند پاک، بنده</span>‌<span dir="rtl">اى را دوست داشته باشد، مال و ثروت را منفورِ او مى</span>‌<span dir="rtl">گردانَد و آرزوهايش را کوتاه مى</span>‌<span dir="rtl">سازد.</span></li></ol>

 

<ol start="404" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: مِمّا يَدُلُّكَ عَلیٰ دَناءَةِ الدُّنيا أنَّ اللهَ _ جَلَّ ثَناؤُهُ _ زَواها عَن أولِيائِهِ وَ أحِبّائِهِ؛ نَظَراً وَ اختِياراً، وَ بَسَطَها لِأَعدائِهِ؛ فِتنَةً وَ اخْتِباراً.</span><ref><p><span dir="rtl">دستور معالم الحكم: ص۴۰؛ بحار الأنوار: ج۷۳ ص۱۱۰ ح۱۰۹ نقلاً عن عيون الحكم و المواعظ.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="404" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: از جمله چيزهايى که تو را به پستى دنيا ره</span>‌<span dir="rtl">نمون مى</span>‌<span dir="rtl">شود، اين است که خداوند از سر لطف و خيرخواهى، دنيا را از نزديکان و دوستانش دور ساخت، و از بهر آزمايش و امتحان، آن را براى دشمنانش گسترانيد.</span></li></ol>

<span id="الابتلاء-بعظيم-البلاء"></span>
=== <span dir="rtl">۶ / ۱۱: الاِبتِلاءُ بِعَظيمِ البَلاءِ</span> ===

<span dir="rtl">۶ / ۱۱</span><span dir="rtl">: مبتلا شدن به بلای بزرگ</span>

<ol start="405" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ اللهُ عَبداً ابتَلاهُ بِعَظيمِ البَلاءِ؛ فَمَن رَضِيَ فَلَهُ عِندَ اللهِ الرِّضیٰ، وَ مَن سَخِطَ البَلاءَ فَلَهُ عِندَ اللهِ السَّخَطُ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۲۵۳ ح۸ عن زيد الزرّاد عن الإمام الصادق عليه السلام، الخصال: ص۱۸ ح۶۴، تحف العقول: ص۴۱ نحوه، بحار الأنوار: ج۶۷ ص۲۰۹ ح۱۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="405" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه خداوند بنده</span>‌<span dir="rtl">اى را دوست بدارد، او را به گرفتارى و مصيبتى بزرگ مبتلا مى</span>‌<span dir="rtl">کند. پس اگر آن بنده راضى گشت، بهره</span>‌<span dir="rtl">اش نزد خداوند، رضايت است و اگر ناخشنود گشت، بهره</span>‌<span dir="rtl">اش نزد خداوند، ناخشنودى است.</span></li></ol>

 

<ol start="406" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ عِظَمَ الجَزاءِ مَعَ عِظَمِ البَلاءِ، وَ إِنَّ اللهَ إِذا أَحَبَّ قَوماً ابتَلاهُم؛ فَمَن رَضِيَ فَلَهُ الرِّضیٰ، وَ مَن سَخِطَ فَلَهُ السَّخَطُ.</span><ref><p><span dir="rtl">سنن الترمذي: ج۴ ص۶۰۱ ح۲۳۹۶ عن أنس؛ مشكاة الأنوار: ص۵۱۷ ح۱۷۳۹، روضة الواعظين: ج۲ ص۳۶۳ ح۱۳۴۱ كلاهما نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="406" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: بزرگىِ پاداش، همراه بزرگىِ بلاست. خداوند، هر گاه مردمى را دوست بدارد، مبتلايشان مى</span>‌<span dir="rtl">کند. پس هر که خشنود گشت، بهره</span>‌<span dir="rtl">اش خشنودى خداست و هر که ناخشنود گشت، بهره</span>‌<span dir="rtl">اش ناخشنودى خداست.</span></li></ol>

 

<ol start="407" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ إِذا أَحَبَّ قَوماً ابتَلاهُم؛ فَمَن صَبَرَ فَلَهُ الصَّبرُ، وَ مَن جَزِعَ فَلَهُ الجَزَعُ.</span><ref><p><span dir="rtl">مسند ابن حنبل: ج۹ ص۱۵۹ ح۲۳۶۸۴ عن محمود بن لبيد، شُعب الإيمان: ج۷ ص۱۴۵ ح۹۷۸۴، فتح الباري: ج۱۰ ص۱۰۸ نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="407" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند عز وجل هر گاه مردمى را دوست بدارد، آنان را مبتلا مى</span>‌<span dir="rtl">کند. پس هر که شکيبايى کند، بهره</span>‌<span dir="rtl">اش شکيبايى است و هر که بى</span>‌<span dir="rtl">تابى کند، بهره</span>‌<span dir="rtl">اش بى</span>‌<span dir="rtl">تابى است.</span></li></ol>

 

<ol start="408" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ اللهُ عَبداً ابتَلاهُ؛ فَإِن صَبَرَ اجتَباهُ، فَإِن رَضِيَ اصطَفاهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">مسكّن الفؤاد: ص۸۰، بحار الأنوار: ج۸۲ ص۱۴۲ ح۲۶؛ الفردوس: ج۱ ص۲۵۱ ح۹۷۱ عن الإمام عليّ عليه السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="408" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه خداوند، بنده</span>‌<span dir="rtl">اى را دوست بدارد، او را مبتلا مى</span>‌<span dir="rtl">کند. پس اگر شکيبايى کرد، او را بر مى</span>‌<span dir="rtl">گزيند و اگر خشنود گشت، او را ويژۀ خود مى</span>‌<span dir="rtl">گردانَد.</span></li></ol>

 

<ol start="409" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ تَعالیٰ إِذا أَحَبَّ عَبداً ابتَلاهُ؛ فَإِذَا ابتَلاهُ فَصَبَرَ كافَأَهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">درر الأحاديث: ص۳۴ عن يحيى بن الحسين.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="409" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند متعال، هر گاه بنده</span>‌<span dir="rtl">اى را دوست بدارد، او را مبتلا مى</span>‌<span dir="rtl">کند و اگر او را مبتلا کرد و او شکيبايى کرد، پاداشش مى</span>‌<span dir="rtl">دهد.</span></li></ol>

 

<ol start="410" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ اللهُ عَبداً ألصَقَ بِهِ البَلاءَ؛ فَإِنَّ اللهَ عزّ وجلّ يُريدُ أَن يُصافِيَهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">شُعب الإيمان: ج۷ ص۱۴۶ ح۹۷۹۰ عن سعيد بن المسيّب.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="410" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند عز وجل هر گاه بنده</span>‌<span dir="rtl">اى را دوست بدارد، بلا (گرفتارى) را به او مى</span>‌<span dir="rtl">پيوندد؛ زيرا خداوند مى</span>‌<span dir="rtl">خواهد او را خالص سازد.</span></li></ol>

 

<ol start="411" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: يَقولُ البَلاءُ كُلَّ يَومٍ: إِلیٰ أينَ أتَوَجَّهُ؟ فَيَقولُ اللهُ تَعالیٰ: إِلیٰ أحبابي وَ أُولي طاعَتي؛ أبلو بِكَ أخبارَهُم، وَ أختَبِرُ بِكَ صَبرَهُم، وَ أُمَحِّصُ بِكَ ذُنوبَهُم، وَ أرفَعُ بِكَ دَرَجاتِهِم.</span><ref><p><span dir="rtl">الفردوس: ج۵ ص۴۷۵ ح۸۸۰۷ عن أنس.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="411" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: بلا، هر روز مى</span>‌<span dir="rtl">گويد: به کدام سو بروم؟ آن گاه، خداوند متعال مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد: «به سوى دوستان و فرمانبَرانم. با تو کارهايشان را آشکار مى</span>‌<span dir="rtl">کنم، با تو شکيبايى</span>‌<span dir="rtl">شان را مى</span>‌<span dir="rtl">آزمايم، با تو گناهانشان را پاک مى</span>‌<span dir="rtl">کنم و با تو بر منزلت آنان مى</span>‌<span dir="rtl">افزايم».</span></li></ol>

 

<ol start="412" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ إِذا أَحَبَّ عَبداً ابتَلاهُ؛ لِيَسمَعَ صَوتَهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">شُعب الإيمان: ج۷ ص۱۴۶ ح۹۷۸۸ عن أبي هريرة؛ تنبيه</span> ‌<span dir="rtl">الخواطر: ج۱ ص۴ نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="412" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند عز وجل هر گاه بنده</span>‌<span dir="rtl">اى را دوست بدارد، او را مبتلا مى</span>‌<span dir="rtl">کند تا صداى [دعاى] او را بشنود.</span></li></ol>

 

<ol start="413" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الباقر عليه السلام: إِنَّ المُؤمِنَ يَسأَلُ اللهَ عزّ وجلّ حاجَةً فَيُؤَخِّرُ عَنهُ تَعجيلَ إجابَتِهِ؛ حُبّاً لِصَوتِهِ وَ استِماعِ نَحيبِهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۴۸۸ ح۱، قرب الإسناد: ص۳۸۵ ح۱۳۵۸، عُدّة الداعي: ص۱۸۷ كلّها عن أحمد بن محمّد بن أبي نصر عن الإمام الرضا عليه السلام، بحار الأنوار: ج۹۳ ص۳۶۷ ح۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="413" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام باقر علیه السلام: گاه مؤمن از خداوند عز وجل حاجتى مى</span>‌<span dir="rtl">خواهد و خدا اجابت شدن آن را به تأخير مى</span>‌<span dir="rtl">اندازد؛ چون صداى او و شنيدن ناله</span>‌<span dir="rtl">اش را دوست دارد.</span></li></ol>

 

<ol start="414" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ إِذا أَحَبَّ عَبداً أتحَفَهُ بِواحِدَةٍ مِن ثَلاثٍ: إمّا حُمّىً، أو رَمَدٍ، أو صُداعٍ.</span><ref><p><span dir="rtl">أعلام الدين: ص۲۷۷، الخصال: ص۱۳ ح۴۵، التمحيص: ص۴۲ح۴۷ كلاهما عن</span> ‌<span dir="rtl">الإمام الباقر عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۶۷ ص۲۴۶ ح۸۷.</span></p></ref> <span dir="rtl"></span></li></ol>

 

<ol start="414" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، هر گاه بنده</span>‌<span dir="rtl">اى را دوست بدارد، يکى از اين سه [بلا] را به او ارمغان خواهد داد: يا تب، يا چشم</span>‌<span dir="rtl">درد و يا سردرد.</span></li></ol>

 

<ol start="415" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: كَلَّمَني رَبّي فَقالَ: يا مُحَمَّدُ، إِذا أحبَبتُ عَبداً أجعَلُ مَعَهُ ثَلاثَةَ أشياءَ: قَلبَهُ حَزيناً، وَ بَدَنَهُ سَقيماً، وَ يَدَهُ خالِيَةً مِن حُطامِ الدُّنيا. وَ إِذا أبغَضتُ عَبداً أجعَلُ مَعَهُ ثَلاثَةَ أشياءَ: قَلبَهُ مَسروراً، وَ بَدَنَهُ صَحيحاً، وَ يَدَهُ مَملُوَّةً مِن حُطامِ الدُّنيا.</span><ref><p><span dir="rtl">جامع الأخبار: ص۳۰۱ ح۸۲۳ عن أبي هریرة، بحار الأنوار: ج۷۲ ص۴۸ ح۵۸.</span></p></ref> <span dir="rtl"></span></li></ol>

 

<ol start="415" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: پروردگارم با من چنين سخن گفت: «ای محمّد! هر گاه بنده</span>‌<span dir="rtl">اى را دوست بدارم، به او سه چيز مى</span>‌<span dir="rtl">دهم: قلب محزون، بدن بيمار، و دست خالى از اموال دنيا، و زمانى که بنده</span>‌<span dir="rtl">اى را دشمن دارم، سه چيز به او مى</span>‌<span dir="rtl">دهم: قلب مسرور، بدن سالم، ثروت دنيا».</span></li></ol>

 

<ol start="416" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الدعوات: قالَ [النَّبِيُّ] صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ اللهُ عَبداً ابتَلاهُ، فَإِذا أَحَبَّهُ اللهُ الحُبَّ البالِغَ اقتَناهُ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالوا: وَ مَا اقتِناؤُهُ؟</span>

<span dir="rtl">قالَ: ألّا يَترُكَ لَهُ مالاً وَ لا وَلَداً.</span><ref><span dir="rtl">الدعوات: ص۱۶۶ ح۴۶۱، إرشاد القلوب: ص۲۶ و فيه «افتناه» بدل «اقتناه»، بحار الأنوار: ج۸۱ ص۱۸۸ ح۴۵؛ الفردوس: ج۱ ص۲۵۰ ح۹۶۸ عن أبي عتبة الخولاني نحوه.</span></ref>

<ol start="416" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الدعوات: پيامبر صلی اللّه علیه وآله فرمود: «هر گاه خداوند، بنده</span>‌<span dir="rtl">اى را دوست بدارد، مبتلايش مى</span>‌<span dir="rtl">سازد و هر گاه او را بسيار دوست بدارد، وى را بر می</span>‌<span dir="rtl">گزیند».</span></li></ol>

<span dir="rtl">پرسيدند: برگزیدن وى چگونه است؟</span>

<span dir="rtl">فرمود: «بدين گونه است که برايش هيچ دارايى و فرزندى نمى</span>‌<span dir="rtl">گذارد».</span>

<ol start="417" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ اللهُ عزّ وجلّ عَبداً صَبَّ عَلَيهِ البَلاءَ صَبّاً، وَ ثَجَّهُ</span><ref><p><span dir="rtl">الثَّجّ: الصَّبّ الكثیر (لسان العرب: ج۲ ص۲۲۱ «ثجج»).</span></p></ref> <span dir="rtl">عَلَيهِ ثَجّاً. فَإِذا دَعَا العَبدُ، قالَ جِبريلُ: أي رَبِّ، اِقضِ حاجَتَهُ! فَيَقولُ تَعالیٰ: دَعهُ؛ فَإِنّي أُحِبُّ أَن أسمَعَ صَوتَهُ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَإِذا دَعا، يَقولُ عزّ وجلّ: لَبَّيكَ عَبدي! وَ عِزَّتي لا تَسأَلُني شَيئاً إلّا أُعطيكَ، وَ لا تَدعوني بِشَيءٍ إلَّا استَجَبتُ، فَإِمّا أَن أُعَجِّلَ لَكَ، وَ إمّا أَن أدَّخِرَ لَكَ أفضَلَ مِنهُ.</span><ref><span dir="rtl">الفردوس: ج۱ ص۲۵۱ ح۹۷۲ عن أنس؛ مسند زيد: ص۴۲۰ نحوه بزیادة «و إمّا أَن أدفع عنك من البلاء مثل ذلك» في آخره.</span></ref>

<ol start="417" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه خداوند عز وجل بنده</span>‌<span dir="rtl">اى را دوست بدارد، بلا را سخت بر سرِ او سرازير مى</span>‌<span dir="rtl">کند و آن را سخت بر او مى</span>‌<span dir="rtl">بارد. پس چون بنده دعا کند، جبرئيل مى</span>‌<span dir="rtl">گويد: پروردگارا! حاجتش را برآور. امّا خداوند متعال مى</span>‌<span dir="rtl">گويد: «او را رها کن، که من دوست دارم صدايش را بشنوم».</span></li></ol>

<span dir="rtl">و [بنده] چون دعا کند، خداوند عز وجل مى</span>‌<span dir="rtl">گويد: «بنده</span>‌<span dir="rtl">ام! لبّيک! به عزّتم سوگند که هر چه از من بخواهى، به تو عطا مى</span>‌<span dir="rtl">کنم و هر چه دعا کنى، اجابت مى</span>‌<span dir="rtl">نمايم، [حال] يا آن را زود برايت بر مى</span>‌<span dir="rtl">آورم، يا بهتر از آن را برايت ذخيره مى</span>‌<span dir="rtl">کنم».</span>

<ol start="418" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الباقر عليه السلام: إِنَّ اللهَ - تَبارَكَ وَ تَعالیٰ - إِذا أَحَبَّ عَبداً غَتَّهُ</span><ref><p><span dir="rtl">غَتَّه في الماء غَتّاً: غَطَّهُ (لسان العرب: ج۲ ص۶۳ «غتت»).</span></p></ref> <span dir="rtl">بِالبَلاءِ غَتّاً، وَ ثَجَّهُ بِالبَلاءِ ثَجّاً. فَإِذا دَعاهُ، قالَ: لَبَّيكَ عَبدي! لَئِن عَجَّلتُ لَكَ ما سَأَلتَ إِنّي عَلیٰ ذٰلِكَ لَقادِرٌ، وَ لَئِنِ ادَّخَرتُ لَكَ فَمَا ادَّخَرتُ لَكَ فَهُوَ خَيرٌ لَكَ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۲۵۳ ح۷ عن حمّاد عن أبيه، المؤمن: ص۲۵ ح۳۹ و فيه «غثّه بالبلاء غثّا» بدل «غتّه بالبلاء غتّا»، مشكاة الأنوار: ص۵۱۳ ح۱۷۲۰، بحار الأنوار: ج۹۳ ص۳۷۱ ح۱۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="418" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام باقر علیه السلام: خداوند - تبارک و تعالى - هر گاه بنده</span>‌<span dir="rtl">اى را دوست داشته باشد، او را در بلا غوطه</span>‌<span dir="rtl">ور مى</span>‌<span dir="rtl">سازد و سيلاب بلا بر او فرو مى</span>‌<span dir="rtl">باراند، و چون [بنده] او را بخواند، مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد: «لبّيک، بندۀ من! اگر بخواهم آنچه را خواسته</span>‌<span dir="rtl">اى در همين دنيا به تو بدهم، مى</span>‌<span dir="rtl">توانم چنين کنم؛ امّا اگر برايت ذخيره کنم، آنچه مى</span>‌<span dir="rtl">اندوزم، براى تو بهتر است».</span></li></ol>

 

<ol start="419" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: إِنَّ عَظيمَ الأَجرِ لَمَعَ عَظيمِ البَلاءِ، وَ ما أَحَبَّ اللهُ قَوماً إلَّا ابتَلاهُم.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۲۵۲ ح۳ عن زيد الشحّام، المؤمن: ص۲۴ ح۳۶، مشكاة</span> ‌<span dir="rtl">الأنوار: ص۵۱۴ ح۱۷۲۴، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۴۰۸ ح۲۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="419" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: مزد بزرگ با بلاى بزرگ است، و خدا هر قومى را دوست داشته باشد، به رنج و بلا دچارشان مى</span>‌<span dir="rtl">کند.</span></li></ol>

 

<ol start="420" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: إِنَّ اللهَ إِذا أَحَبَّ عَبداً بَعَثَ إِلَيهِ مَلَكاً، فَيَقولُ: أسقِمهُ، وَ شَدِّدِ البَلاءَ عَلَيهِ، فَإِذا بَرِئَ مِن شَيءٍ فَابتَلِهِ لِما هُوَ أشَدُّ مِنهُ وَ قَوِّ عَلَيهِ حَتّیٰ يَذكُرَني؛ فَإِنّي أشتَهي أن أسمَعَ دُعاءَهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">المؤمن: ص۲۶ ح۴۴ و راجع مشكاة الأنوار: ص۵۰۴ ح۱۶۸۸ و المعجم الكبير: ج۸ ص۱۶۶ ح۷۶۹۷.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="420" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: خداوند هر گاه بنده</span>‌<span dir="rtl">اى را دوست داشته باشد، فرشته</span>‌<span dir="rtl">اى به سوى او مى</span>‌<span dir="rtl">فرستد و به وى مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد: «او را بيمار کن و بلا را بر او سخت گردان و اگر از مرضى بهبود يافت، به سخت</span>‌<span dir="rtl">تر از آن گرفتارش ساز و او را در فشار قرار ده تا [همواره] مرا ياد کند؛ چرا که ميل دارم دعاى او را بشنوم».</span></li></ol>

 

<ol start="421" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: إِنَّ فيما أَوحَى اللهُ عزّ وجلّ إِلیٰ موسَى بنِ عِمرانَ عليه السلام: يا موسَى بنَ عِمرانَ، ما خَلَقتُ خَلقاً أَحَبَّ إِلَيَّ مِن عَبدِيَ المُؤمِنِ؛ فَإِنّي إِنَّما أبتَليهِ لِما هُوَ خَيرٌ لَهُ، وَ أُعافيهِ لِما هُوَ خَيرٌ لَهُ، وَ أزوي</span><ref><p><span dir="rtl">زَویٰ الشيء یَزویه: نَحّاه (لسان العرب: ج۱۴ ص۳۶۳ «زوی»).</span></p></ref> <span dir="rtl">عَنهُ ما هُوَ شَرٌّ لَهُ لِما هُوَ خَيرٌ لَهُ، وَ أَنَا أعلَمُ بِما يَصلَحُ عَلَيهِ عَبدي؛ فَليَصبِر عَلیٰ بَلائي، وَ ليَشكُر نَعمائي، وَ لْيَرضَ بِقَضائي، أكتُبهُ فِي الصِّدّيقينَ عِندي إِذا عمِلَ بِرِضائي وَ أطاعَ أمري.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۶۱ ح۷ عن داوود بن فرقد، الأمالي للمفيد: ص۹۳ ح۲ نحوه، التوحيد: ص۴۰۵ ح۱۳ نحوه، بحار الأنوار: ج۶۷ ص۲۳۵ ح۵۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="421" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: از جمله چيزهايى که خداى عز وجل به موسى بن عمران علیه السلام وحى فرمود، اين بود: «</span>‌<span dir="rtl">اى موسى بن عمران! من هيچ مخلوقى نيافريده</span>‌<span dir="rtl">ام که نزد من محبوب</span>‌<span dir="rtl">تر از بندۀ مؤمنم باشد. او را مبتلا مى</span>‌<span dir="rtl">سازم؛ چون خير او در آن است، و عافيتش مى</span>‌<span dir="rtl">بخشم؛ چون خير او در آن است. آنچه برايش شر است، از او دور مى</span>‌<span dir="rtl">سازم براى رسيدن آنچه برايش خير است. من بهتر مى</span>‌<span dir="rtl">دانم که چه چيزى به صلاح بندۀ من است. بنا بر اين، بايد بر بلاى من شکيبا باشد، و بر لطف و نعمت من سپاس</span>‌<span dir="rtl">گزار، و از قضايم خشنود، تا او را در شمار راستينان در نزد خودم بنويسم، البتّه اگر طبق پسند من عمل کند و از فرمانم اطاعت نمايد».</span></li></ol>

 

<ol start="422" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: إِنَّ اللهَ إِذا أَحَبَّ عَبداً ابتَلاهُ وَ تَعَهَّدَهُ بِالبَلاءِ كَما يَتَعَهَّدُ المَريضَ أهلُهُ بِالطُّرَفِ</span><ref><p><span dir="rtl">الطُّرَف: هو ما يُستَطرَف؛ أي يُستَملَح (المصباح المنير: ص۳۷۱ «طرف») و المراد هنا ما یُستملَح من الطعام.</span></p></ref><span dir="rtl">، وَ وَكَّلَ بِهِ مَلَكَينِ فَقالَ لَهُما: أسقِما بَدَنَهُ، و ضَيِّقا مَعيشَتَهُ، وَ عَوِّقا عَلَيهِ مَطلَبَهُ حَتّیٰ يَدعُوَني؛ فَإِنّي أُحِبُّ صَوتَهُ. فَإِذا دَعا، قالَ: اُكتُبا لِعَبدي ثَوابَ ما سَأَلَني فَضاعِفاهُ لَهُ، حَتّیٰ يَأتِيَني وَ ما عِندي خَيرٌ لَهُ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">و إِذا أبغَضَ عَبداً وَكَّلَ بِهِ مَلَكَينِ فَقالَ: أصِحّا بَدَنَهُ، وَ وَسِّعا عَلَيهِ في رِزقِهِ، وَ سَهِّلا لَهُ مَطلَبَهُ، وَ أنسِياهُ ذِكري؛ فَإِنّي أُبغِضُ صَوتَهُ، حَتّیٰ يَأتِيَني وَ ما عِندي شَيءٌ</span><ref><span dir="rtl">في بحار الأنوار: «شَرٌّ» بدل «شَيءٌ»، و لکلّ منهما وجه.</span></ref> <span dir="rtl">لَهُ.</span><ref><span dir="rtl">التمحيص: ص۵۵ ح۱۱۱ عن سفيان بن السمط، بحار الأنوار: ج۹۳ ص۳۷۱ ح۱۳.</span></ref>

<ol start="422" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: خداوند هر گاه بنده</span>‌<span dir="rtl">اى را دوست بدارد، با بلا و گرفتارى، به او عنايت می</span>‌<span dir="rtl">کند، همچنان که کسانِ مريض با دادن نوبرى به او، به او توجّه می</span>‌<span dir="rtl">کنند، و دو فرشته بر وى مى</span>‌<span dir="rtl">گمارد و به آن دو مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد: «بدنش را بيمار کنيد و معيشتش را تنگ سازيد و خواسته</span>‌<span dir="rtl">اش را به عقب بیندازید تا مرا بخواند؛ زيرا صدايش را دوست دارم» و هر گاه دعا کند، مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد: «براى بنده</span>‌<span dir="rtl">ام ثواب آنچه را از من درخواست کرد، بنويسيد و دو چندانش کنيد تا نزد من آيد و آنچه نزد من است، براى او بهتر است».</span></li></ol>

<span dir="rtl">و هر گاه از بنده</span>‌<span dir="rtl">اى بيزار باشد، دو فرشته بر او مى</span>‌<span dir="rtl">گمارد و مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد: «بدنش را سالم بداريد و روزى</span>‌<span dir="rtl">اش را گشايش دهيد و خواسته</span>‌<span dir="rtl">اش را سهولت بخشيد و کارى کنيد که ياد مرا فراموش کند؛ زيرا صداى او را خوش نمى</span>‌<span dir="rtl">دارم، تا آن گاه که نزد من آيد و البتّه بهره</span>‌<span dir="rtl">ای نزد من نخواهد داشت».</span>

<span id="علامات-أخری"></span>
=== <span dir="rtl">۶ / ۱۲: عَلاماتٌ أُخریٰ</span> ===

<span dir="rtl">۶ / ۱۲</span><span dir="rtl">: نشانه</span>‌<span dir="rtl">های دیگر</span>

<span dir="rtl">الكتاب</span>

<span dir="rtl">قرآن</span>

<span dir="rtl">(أَلاَ إِنَّ أَوْلِيَاءَ ٱللهِ لَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لَا هُمْ يَحْزَنُونَ).</span><ref><span dir="rtl">يونس: ۶۲.</span></ref>

<span dir="rtl">(بدانيد که دوستان خدا را هراسى نيست و اندوهگين نمى</span>‌<span dir="rtl">شوند).</span>

<span dir="rtl">الحديث</span>

<span dir="rtl">حدیث</span>

<ol start="423" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّٰه صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ اللهُ تَعالیٰ عَبداً نَصَبَ في قَلبِهِ نائِحَةً مِنَ الخَوفِ.</span><ref><p><span dir="rtl">أعلام الدين: ص۱۴۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="423" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه خداوند متعال، بنده</span>‌<span dir="rtl">اى را دوست بدارد، مويه</span>‌<span dir="rtl">گرى از ترس [خدا] را در قلبش قرار مى</span>‌<span dir="rtl">دهد.</span></li></ol>

 

<ol start="424" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ اللهُ عَبداً نَصَبَ في قَلبِهِ نائِحَةً مِنَ الحُزنِ؛ فَإِنَّ اللهَ يُحِبُّ كُلَّ قَلبٍ حَزينٍ.</span><ref><p><span dir="rtl">عُدّة الداعي: ص۱۵۵، أعلام الدين: ص۲۷۶، إرشاد القلوب: ص۹۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="424" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه خداوند متعال بنده</span>‌<span dir="rtl">اى را دوست بدارد، مويه</span>‌<span dir="rtl">گرى از اندوه [امور اُخروى] را در دلش قرار مى</span>‌<span dir="rtl">دهد؛ زيرا خداوند، هر دلِ اندوهگين را دوست دارد.</span></li></ol>

 

<ol start="425" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ اللهُ تَعالیٰ عَبداً نَكَتَ في قَلبِهِ نُكتَةً بَيضاءَ، وَ فَتَحَ مَسامِعَ قَلبِهِ، وَ وَكَّلَ بِهِ مَلَكاً يُسَدِّدُهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">أعلام الدين: ص۱۳۵، الكافي: ج۲ص۲۱۴ح۷، التوحيد: ص۴۱۵ ح۱۴ كلاهما عن الإمام الصادق عليه السلام و فيهما «إنّ اللّٰه</span>‌ <span dir="rtl">إذا أراد بعبد خيراً» بدل «إذا أحبّ اللّه</span>‌<span dir="rtl">»، بحار الأنوار: ج۶۸ ص۲۱۱ ح۱۷.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="425" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه خداوند متعال، بنده</span>‌<span dir="rtl">اى را دوست بدارد، نقطه</span>‌<span dir="rtl">اى سپيد در دلش پديد مى</span>‌<span dir="rtl">آورد، گوش</span>‌<span dir="rtl">هاى دلش را مى</span>‌<span dir="rtl">گشايد و فرشته</span>‌<span dir="rtl">اى بر او مى</span>‌<span dir="rtl">گمارد تا بر راه راست، استوارش بدارد.</span></li></ol>

 

<ol start="426" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ تَعالیٰ إِذا أَحَبَّ عَبداً جَعَلَ رِزقَهُ كَفافاً.</span><ref><p><span dir="rtl">كنز العمّال: ج۳ ص۳۹۰ ح۷۰۸۹ نقلاً عن أبي الشيخ عن الإمام عليّ عليه السلام.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="426" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند متعال، هر گاه بنده</span>‌<span dir="rtl">اى را دوست بدارد، روزى</span>‌<span dir="rtl">اش را به اندازۀ کفایت قرار مى</span>‌<span dir="rtl">دهد.</span></li></ol>

 

<ol start="427" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: الأَخلاقُ مَنائِحُ مِنَ اللهِ عزّ وجلّ؛ فَإِذا أَحَبَّ عَبداً مَنَحَهُ خُلُقاً حَسَناً، وَ إِذا أبغَضَ عَبداً مَنَحَهُ خُلُقاً سَيِّئاً.</span><ref><p><span dir="rtl">الاختصاص: ص۲۲۵، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۳۹۴ ح۶۴؛ كنز العمّال: ج۳ ص۱۵ ح۵۲۱۶ نقلاً عن العسكري في الأمثال عن عائشة.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="427" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خوى</span>‌<span dir="rtl">ها، بخشش</span>‌<span dir="rtl">هاى خداوند عز وجل هستند. از اين رو، هر گاه خداوند بنده</span>‌<span dir="rtl">اى را دوست بدارد، به او خويى خوش مى</span>‌<span dir="rtl">بخشد و هر گاه بنده</span>‌<span dir="rtl">اى را دشمن بدارد، به او خويى بد مى</span>‌<span dir="rtl">بخشد.</span></li></ol>

 

<ol start="428" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">منیة المرید: قالَ [رَسولُ اللهِ] صلّی اللّه عليه وآله مُخبِراً عن جَبرَئيلَ عليه السلام عَنِ اللهِ عزّ وجلّ أنَّهُ قالَ: الإِخلاصُ سِرٌّ مِن أسرارِي، اِستَودَعتُهُ قَلبَ مَن أحبَبتُ مِن عِبادي.</span><ref><p><span dir="rtl">منية المريد: ص۱۳۳، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۴۹ ح۲۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="428" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">منیة المرید: [پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله] به نقل از جبرئيل، از خداوند عز وجل خبر داد که: «اخلاص، رازى از رازهاى من است که آن را به دل آن بندگانم می</span>‌<span dir="rtl">سپارم که دوستشان دارم».</span></li></ol>

 

<ol start="429" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ إِذا أكرَمَ وَلِيَّهُ وَ أَحَبَّهُ، أكرَمَهُ بِما لا عَينٌ رَأَت وَ لا أُذُنٌ سَمِعَت.</span><ref><p><span dir="rtl">الأمالي للصدوق: ص۵۶۰ ح۱ عن عمرو بن هارون</span>‌ <span dir="rtl">عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، روضة الواعظین: ج۱ ص۳۳۴ ح۳۴۲ عن الإمام عليّ عليه السلام، بحار الأنوار: ج۴۳ ص۱۰۳ ح۱۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="429" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، هنگامی که ولیّش را گرامی بدارد و دوست بگیرد، چیزهایی را به وی کرامت می</span>‌<span dir="rtl">کند که نه چشمی دیده و نه گوشی شنیده است.</span></li></ol>

 

<ol start="430" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: إِذا أَحَبَّ اللهُ عَبداً ألهَمَهُ الصِّدقَ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۳ ص۱۶۱ ح۴۱۰۱، عیون الحكم و المواعظ: ص۱۳۳ ح۲۹۹۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="430" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: هر گاه خداوند بنده</span>‌<span dir="rtl">اى را دوست بدارد، صداقت (راستی) را به او الهام می</span>‌<span dir="rtl">کند.</span></li></ol>

 

<ol start="431" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: إِذا أَحَبَّ اللهُ عَبداً زَيَّنَهُ بِالسَّكينَةِ وَ الحِلمِ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۳ ص۱۶۱ ح۴۰۹۹، عیون الحكم و المواعظ: ص۱۳۳ ح۲۹۹۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="431" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: هر گاه خداوند بنده</span>‌<span dir="rtl">اى را دوست بدارد، او را به آرامش و بردبارى می</span>‌<span dir="rtl">آرايد.</span></li></ol>

 

<ol start="432" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: إِذا أَحَبَّ اللهُ عَبداً حَبَّبَ إِلَيهِ الأَمانَةَ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۳ ص۱۴۰ح ۴۰۷۳، عیون الحكم و المواعظ: ص۱۳۵ ح۳۰۸۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="432" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: هر گاه خداوند بنده</span>‌<span dir="rtl">اى را دوست بدارد، امانتدارى را در نظرش محبوب می</span>‌<span dir="rtl">گرداند.</span></li></ol>

 

<ol start="433" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: إِذا أَحَبَّ اللهُ عَبداً ألهَمَهُ رُشدَهُ وَ وَفَّقَهُ لِطاعَتِهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۳ ص۱۹۵ ح۴۱۷۷، عیون الحكم و المواعظ: ص۱۳۷ ح۳۱۲۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="433" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: هر گاه خداوند بنده</span>‌<span dir="rtl">اى را دوست بدارد، رشد و کمال او را به وى الهام می</span>‌<span dir="rtl">کند و به او توفيق طاعت خويش می</span>‌<span dir="rtl">دهد.</span></li></ol>

 

<ol start="434" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: إِذا أَحَبَّ اللهُ عَبداً وَعَظَهُ بِالعِبَرِ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۳ ص۱۲۸ ح۴۰۳۲، عیون الحكم و المواعظ: ص۱۳۴ ح۳۰۲۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="434" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: هر گاه خداوند بنده</span>‌<span dir="rtl">اى را دوست بدارد، او را با عبرت</span>‌<span dir="rtl">ها پند می</span>‌<span dir="rtl">دهد.</span></li></ol>

 

<ol start="435" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: إِذا أَحَبَّ اللهُ عَبداً رَزَقَهُ قَلباً سَليماً وَ خُلُقاً قَويماً.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۳ ص۱۶۷ح ۴۱۱۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="435" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: هر گاه خداوند بنده</span>‌<span dir="rtl">اى را دوست بدارد، دلى سالم و خُلقى نيک و درست روزی</span>‌<span dir="rtl">اش می</span>‌<span dir="rtl">نماید.</span></li></ol>

 

<ol start="436" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: السَّخاءُ وَ الشَّجاعَةُ غَرائِزُ شَريفَةٌ، يَضَعُهَا اللهُ سُبحانَهُ فيمَن أَحَبَّهُ وَ امتَحَنَهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۲ ص۵۶ ح۱۸۲۰، عیون الحكم و المواعظ: ص۵۴ ح۱۴۰۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="436" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: سخاوت و شجاعت، خصلت</span>‌<span dir="rtl">هاى والايى هستند که خداوند سبحان آنها را در وجود هر کسی می</span>‌<span dir="rtl">گذارد که دوستش داشته و او را آزموده باشد.</span></li></ol>

 

<ol start="437" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الباقر عليه السلام: إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ إِذا أَحَبَّ عَبداً أدخَلَهُ الجَنَّةَ وَ رَضِيَ عَنهُ بِاليَسيرِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۸۶ ح۴، تنبیه الخواطر: ج۲ ص۱۸۷ كلاهما عن أبي بصير عن</span>‌ <span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج۴۷ ص۵۵ ح۹۴.</span></p></ref> <span dir="rtl"></span></li></ol>

 

<ol start="437" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام باقر علیه السلام: خداوند هر گاه بنده</span>‌<span dir="rtl">اى را دوست داشته باشد، او را به بهشت مى</span>‌<span dir="rtl">برد و به عمل اندک او رضايت مى</span>‌<span dir="rtl">دهد.</span></li></ol>

 

<ol start="438" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: اِجتَهَدتُ فِي العِبادَةِ وَ أَنَا شابٌّ، فَقالَ لي أبي: يا بُنَيَّ، دونَ ما أراكَ تَصنَعُ؛ فَإِنَّ اللهَ عزّ وجلّ إِذا أَحَبَّ عَبداً رَضِيَ عَنهُ بِاليَسيرِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۸۷ ح۵ عن حفص بن البختري، تنبیه الخواطر: ج۲ ص۱۸۷، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۲۱۳ ح۷.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="438" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: زمانى که جوان بودم، در عبادت سخت مى</span>‌<span dir="rtl">کوشيدم. پدرم به من فرمود: «فرزندم! کمتر از آنچه مى</span>‌<span dir="rtl">بينم، عبادت کن؛ زيرا خداوند عز وجل اگر بنده</span>‌<span dir="rtl">اى را دوست داشته باشد، به عبادت اندک او خشنود مى</span>‌<span dir="rtl">گردد».</span></li></ol>

 

<ol start="439" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ إِذا أَحَبَّ عَبداً فَعَمِلَ عَمَلاً قَليلاً، جَزاهُ بِالقَليلِ الكَثيرَ، وَ لَم يَتَعاظَمهُ أَن يَجزِيَ بِالقَليلِ الكَثيرَ لَهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۸۶ ح۳ عن حنان بن سدير، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۲۱۳ ح۵.</span></p></ref> <span dir="rtl"></span></li></ol>

 

<ol start="439" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: خداوند عز وجل هر گاه بنده</span>‌<span dir="rtl">اى را دوست بدارد و او اندک کار نيکى انجام دهد، در برابر آن اندک، به او پاداشِ بسيار مى</span>‌<span dir="rtl">دهد و دادن پاداش بسيار در برابر کارِ اندک، بر او سنگين نمى</span>‌<span dir="rtl">آيد.</span></li></ol>

 

<ol start="440" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: إِذا أَحَبَّ اللهُ تَعالیٰ عَبداً ألهَمَهُ العَمَلَ بثَمانِ خِصالٍ: غَضِّ البَصَرِ عَنِ المَحارِمِ، وَ الخَوفِ مِنَ اللهِ جَلَّ ذِكرُهُ، وَ الحَياءِ، وَ الحلفِ</span><ref><p><span dir="rtl">هكذا في المصدر، و الظاهر أنّ الصواب: «الحلم».</span></p></ref><span dir="rtl">، وَ الصَّبرِ، وَ الأَمانَةِ، وَ الصِّدقِ، وَ السَّخاءِ.</span><ref><p><span dir="rtl">معدن الجواهر(المكتبة المرتضویة): ص۶۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="440" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: خداوند هر گاه بنده</span>‌<span dir="rtl">اى را دوست بدارد، عمل به هشت صفت را به او الهام مى</span>‌<span dir="rtl">کند: چشمْ فرو پوشيدن از گناهان، ترس از خداوند عز وجل، شرم، بردبارى، شکيبايى، امانتدارى، راستى و بخشندگى.</span></li></ol>

 

<ol start="441" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: إِنَّ مِمّا أَوحَى اللهُ إِلیٰ موسیٰ عليه السلام وَ أنزَلَ عَلَيهِ فِي التَّوراةِ: إِنّي أَنَا اللهُ لا إلٰهَ إلّا أَنَا، خَلَقتُ الخَلقَ، وَ خَلَقتُ الخَيرَ وَ أجرَيتُهُ عَلیٰ يَدَي مَن أُحِبُّ، فَطوبیٰ لِمَن أجرَيتُهُ عَلیٰ يَدَيهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۱ ص۱۵۴ ح۱ عن معاوية بن وهب، المحاسن: ج۱ ص۴۴۰ ح۱۰۱۸، بحار الأنوار: ج۵ ص۱۶۰ ح۱۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="441" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: از جمله چيزهايى که خداوند عز وجل به موسى وحى فرمود و در تورات بر او نازل کرد[، اين بود]: «همانا من خدايم و معبودى جز من نيست. مردم را آفريدم و خير را آفريدم و آن را به وسيلۀ کسى که دوست دارم، جارى مى</span>‌<span dir="rtl">سازم. پس، خوشا به حال کسى که آن را با دستان او، به اجرا در آورم!».</span></li></ol>

 

<ol start="442" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: الفَقرُ مَخزونٌ عِندَ اللهِ كَالشَّهادَةِ، وَ لا يُعطيهِما إلّا مَن أَحَبَّ مِن عِبادِهِ المُؤمِنينَ.</span><ref><p><span dir="rtl">مشكاة الأنوار: ص۵۰۴ ح۱۶۸۷، جامع الأخبار: ص۳۰۶ ح۸۳۸، التمحيص: ص۵۱ ح۹۶ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۲ ص۵۲ ح۸۱.</span></p></ref> <span dir="rtl"></span></li></ol>

 

<ol start="442" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: فقر، همچون شهادت، در خزانۀ خداوند است و آن را جز به بندگان مؤمنى که دوستشان دارد، نمى</span>‌<span dir="rtl">بخشد.</span></li></ol>

 

<ol start="443" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: إِذا أَحَبَّ اللهُ تَعالیٰ عَبداً ألهَمَهُ الطّاعَةَ، وَ ألزَمَهُ القَناعَةَ، وَ فَقَّهَهُ فِي الدّينِ، وَ قَوّاهُ بِاليَقينِ؛ فَاكتَفیٰ بِالكَفافِ، وَ اكتَسیٰ بِالعَفافِ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">وَ إِذا أبغَضَ اللهُ عَبداً حَبَّبَ إِلَيهِ المالَ، وَ بَسَطَ لَهُ الآمالَ، وَ ألهَمَهُ دُنياهُ، وَ وَكَلَهُ إِلیٰ هَواهُ؛ فَرَكِبَ العِنادَ، وَ بَسَطَ الفَسادَ، و ظَلَمَ العِبادَ.</span><ref><span dir="rtl">أعلام الدين: ص۲۷۸، بحار الأنوار: ج۱۰۳ ص۲۶ ح۳۴.</span></ref>

<ol start="443" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: هر گاه خداوند متعال بنده</span>‌<span dir="rtl">اى را دوست بدارد، طاعت خود را به او الهام می</span>‌<span dir="rtl">کند، قناعت را پيشۀ او می</span>‌<span dir="rtl">سازد، در دين فقيه و آگاهش می</span>‌<span dir="rtl">گرداند و جانش را با يقين، نيرو می</span>‌<span dir="rtl">بخشد. پس او به کفاف زندگی</span>‌<span dir="rtl">اش، بسنده می</span>‌<span dir="rtl">کند و جامۀ عفّت می</span>‌<span dir="rtl">پوشد.</span></li></ol>

<span dir="rtl">و هر گاه خداوند بنده</span>‌<span dir="rtl">اى را دشمن دارد، مال را محبوب او می</span>‌<span dir="rtl">گرداند، آرزوهايش را دراز می</span>‌<span dir="rtl">کند، دنيا را به دلش می</span>‌<span dir="rtl">اندازد و او را به خواهش</span>‌<span dir="rtl">هاى نفْسش وا می</span>‌<span dir="rtl">گذارد. پس او بر مرکب ستيز می</span>‌<span dir="rtl">نشيند و بساط فساد را می</span>‌<span dir="rtl">گسترد و بر بندگان ستم می</span>‌<span dir="rtl">کند.</span>

<ol start="444" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: إِنَّ اللهَ إِذا أَحَبَّ عَبداً عَصَمَهُ، وَ جَعَلَ غَناهُ في نَفسِهِ، وَ جَعَلَ ثَوابَهُ بَينَ عَينَيهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">المؤمن: ص۳۵ ح۷۲، أعلام الدين: ص۴۳۸ و فيه «عظّمه» بدل «عصمه» و «نوره» بدل «ثوابه».</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="444" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: خداوند، هر گاه بنده</span>‌<span dir="rtl">اى را دوست بدارد، او را از گناهان، حفظ مى</span>‌<span dir="rtl">کند، و بى</span>‌<span dir="rtl">نيازى</span>‌<span dir="rtl">اش را در جانش قرار مى</span>‌<span dir="rtl">دهد، و پاداشش را برابر چشمانش مى</span>‌<span dir="rtl">نهد.</span></li></ol>

 

<ol start="445" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ أدَّبَ نَبِيَّهُ عَلیٰ مَحَبَّتِهِ، فَقالَ: (وَ إِنَّكَ لَعَلَیٰ خُلُقٍ عَظِيمٍ)</span><ref><p><span dir="rtl">القلم: ۴.</span></p></ref><span dir="rtl">... وَ قالَ عزّ وجلّ: (مَن يُطِعِ ٱلرَّسُولَ فَقَدْ أَطَاعَ ٱللهَ)</span><ref><p><span dir="rtl">النساء: ۸۰.</span></p></ref><span dir="rtl">.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۱ ص۲۶۵ ح۱ عن أبي إسحاق النحوي، فضائل الشيعة: ص۷۰ ح۳۰، المحاسن: ج۱ ص۲۶۳ ح۵۰۸، بحار الأنوار: ج۲ ص۹۵ ح۳۷.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="445" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: خداوند عز وجل پيامبرش را بر محبّت خود پرورش داد و فرمود: (و به راستى که تو داراى خويى بزرگ هستى)... و فرمود: (هر که از پيامبر اطاعت کند، از خدا اطاعت کرده است).</span></li></ol>

<span id="الفصل-السابع-آثار-محبة-الله"></span>
== <span dir="rtl">الفَصلُ السّابِع: آثارُ مَحَبَّةِ اللّٰهِ</span> ==

<span dir="rtl">فصل هفتم</span><span dir="rtl">: آثار خدادوستی</span>

<span id="استجابة-الدعوات"></span>
=== <span dir="rtl">۷ / ۱: اِستِجابَةُ الدَّعَواتِ</span> ===

<span dir="rtl">۷ / ۱</span><span dir="rtl">: استجابت دعاها</span>

<ol start="446" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: قالَ اللهُ عزّ وجلّ: مَن أهانَ لي وَلِيّاً فَقَد أرصَدَ لِمُحارَبَتي. وَ ما تَقَرَّبَ إِلَيَّ عَبدٌ بِشَيءٍ أَحَبَّ إِلَيَّ مِمَّا افتَرَضتُ عَلَيهِ، وَ إِنَّهُ لَيَتَقَرَّبُ إِلَيَّ بِالنّافِلَةِ حَتّیٰ أُحِبَّهُ، فَإِذا أحبَبتُهُ كُنتُ سَمعَهُ الَّذي يَسمَعُ بِهِ، وَ بَصَرَهُ الَّذي يُبصِرُ بِهِ، وَ لِسانَهُ الَّذي يَنطِقُ بِهِ، وَ يَدَهُ الَّتي يَبطِشُ بِها، إن دَعاني أجَبتُهُ، وَ إن سَأَلَني أعطَيتُهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۳۵۲ ح۷ عن حمّاد بن بشير عن الإمام الصادق عليه السلام، التوحيد: ص۳۹۹ ح۱، علل الشرائع: ص۱۲ ح۷ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۲ ح۲۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="446" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند عز وجل فرمود: «هر کس به دوستى از [دوستان] من اهانت کند، براى جنگ با من در کمين نشسته است. محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترين وسيلۀ تقرّب بنده به من، فریضه</span>‌<span dir="rtl">هایی است که بر او واجب کرده</span>‌<span dir="rtl">ام و همانا با نافله [نيز] به من نزديک مى</span>‌<span dir="rtl">شود تا آن جا که دوستدار او مى</span>‌<span dir="rtl">شوم و چون دوستش بدارم، آن گاه گوش او مى</span>‌<span dir="rtl">شوم که با آن بشنود و چشم او مى</span>‌<span dir="rtl">شوم که با آن ببيند و زبان او مى</span>‌<span dir="rtl">شوم که با آن سخن بگويد و دست او مى</span>‌<span dir="rtl">شوم که با آن فرو کوبد. اگر مرا بخوانَد، پاسخش مى</span>‌<span dir="rtl">دهم و اگر از من خواهشى کند، به او عطا مى</span>‌<span dir="rtl">کنم».</span></li></ol>

 

<ol start="447" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ تَعالیٰ قالَ: مَن عادیٰ لي وَلِيّاً فَقَد آذَنتُهُ بِالحَربِ. وَ ما تَقَرَّبَ إِلَيَّ عَبدي بِشَيءٍ أَحَبَّ إِلَيَّ مِمَّا افتَرَضتُ عَلَيهِ، وَ ما يَزالُ عَبدي يَتَقَرَّبُ إِلَيَّ بِالنَّوافِلِ حَتّیٰ أُحِبَّهُ، فَإِذا أحبَبتُهُ كُنتُ سَمعَهُ الَّذي يَسمَعُ بِهِ، وَ بَصَرَهُ الَّذي يُبصِرُ بِهِ، وَ يَدَهُ الَّتي يَبطِشُ بِها، وَ رِجلَهُ الَّتي يَمشي بِها، وَ إن سَأَلَني لَأُعطِيَنَّهُ، وَ لَئِنِ استَعاذَني لَأُعيذَنَّهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">صحيح البخاري: ج۵ ص۲۳۸۵ ح۶۱۳۷ عن أبي هريرة، مسند ابن حنبل: ج۱۰ ص۱۱۲ ح۲۶۲۵۳ نحوه، السنن الكبرى: ج۱۰ ص۳۷۰ ح۲۰۹۸۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="447" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداى متعال فرمود: «هر کس با دوستى از [دوستان] من دشمنى ورزد، به او اعلان جنگ می</span>‌<span dir="rtl">دهم. محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترين وسيلۀ تقرّب بنده</span>‌<span dir="rtl">ام به من، فریضه</span>‌<span dir="rtl">هایی است که بر او واجب ساخته</span>‌<span dir="rtl">ام و بنده</span>‌<span dir="rtl">ام به واسطۀ نافله</span>‌<span dir="rtl">ها، پيوسته به من نزديک مى</span>‌<span dir="rtl">شود تا جايى که دوستدارش مى</span>‌<span dir="rtl">شوم، و چون او را دوست بدارم، گوش او مى</span>‌<span dir="rtl">شوم که با آن بشنود و چشم او مى</span>‌<span dir="rtl">شوم که با آن ببيند و دست او مى</span>‌<span dir="rtl">شوم که با آن در هم کوبد و پاى او مى</span>‌<span dir="rtl">شوم که با آن راه برود، و اگر از من درخواستى کند، به او عطا مى</span>‌<span dir="rtl">کنم و اگر از من پناه جويد، او را پناه مى</span>‌<span dir="rtl">دهم».</span></li></ol>

 

<ol start="448" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ يَقولُ: ما يَزالُ عَبدي يَتَقَرَّبُ إِلَيَّ بِالنَّوافِلِ حَتّیٰ أُحِبَّهُ؛ فَأَكونَ أَنَا سَمعَهُ الَّذي يَسمَعُ بِهِ، وَ بَصَرَهُ الَّذي يُبصِرُ بِهِ، وَ لِسانَهُ الَّذي يَنطِقُ بِهِ، وَ قَلبَهُ الَّذي يَعقِلُ بِهِ، فَإِذا دَعا أجَبتُهُ، وَ إِذا سَأَلَني أعطَيتُهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">المعجم الكبير: ج۸ ص۲۰۶ ح۷۸۳۳ عن أبي أُمامة و ص۲۲۲ ح۷۸۸۰ نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="448" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند عز وجل مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد: «بنده</span>‌<span dir="rtl">ام پيوسته به واسطۀ نافله</span>‌<span dir="rtl">ها به من نزديک مى</span>‌<span dir="rtl">شود تا آن جا که محبوب من مى</span>‌<span dir="rtl">گردد. در اين صورت، گوش شنواى او، و چشم بيناى او، و زبان گوياى او و ضمیر هوشیار او مى</span>‌<span dir="rtl">شوم. پس، هر گاه مرا بخواند، پاسخش مى</span>‌<span dir="rtl">دهم و هر گاه از من خواهشى کند، عطايش مى</span>‌<span dir="rtl">کنم».</span></li></ol>

 

<ol start="449" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المناقب لابن شهرآشوب: رُوِيَ أنَّهُ استَسقیٰ عُبّادُ البَصرَةِ؛ مِثلُ أيّوبَ السِّجِستانِيِّ، وَ صالِحٍ المَزَّيَّ، وَ عُتبَةَ العَلّامِ، وَ حَبيبٍ الفارِسِيِّ</span><ref><p><span dir="rtl">في الطبعة التي بین أیدینا: «القادسيّ»، و الصواب ما أثبتناه کما في المصادر الاُخریٰ.</span></p></ref><span dir="rtl">، وَ مالِكِ بنِ دينارٍ، وَ أبي صالِحٍ الأَعمیٰ، وَ جَعفَرِ بنِ سُلَيمانَ، وَ ثابِتٍ البَنانِيِّ، وَ رابِعَةَ، وَ سُعدانَةَ، وَ انصَرَفوا خائِبينَ، فَإِذا هُم بِفَتىً قَد أقبَلَ وَ قَد أكرَبَتهُ أحزانُهُ وَ أقلَقَتهُ أشجانُهُ، فَطافَ بِالكَعبَةِ أشواطاً، ثُمَّ أقبَلَ عَلَينا وَ سَمّانا واحِداً واحِداً، فَقُلنا: لَبَّيكَ يا شابُّ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ: أ ما فيكُم أحَدٌ يُجيبُهُ الرَّحمانُ؟!</span>

<span dir="rtl">فَقُلنا: يا فَتیٰ، عَلَينَا الدُّعاءُ وَ عَلَيهِ الإِجابَةُ.</span>

<span dir="rtl">قالَ: اُبعُدوا عَنِ الكَعبَةِ؛ فَلَو کانَ فيكُم أحَدٌ يُجيبُهُ الرَّحمانُ لَأَجابَهُ.</span>

<span dir="rtl">ثُمَّ أتَى الكَعبَةَ فَخَرَّ ساجِداً، فَسَمِعتُهُ يَقولُ في سُجودِهِ: «سَيِّدي، بِحُبِّكَ لي إلّا أسقَيتَهُمُ الغَيثَ»، فَمَا استَتَمَّ الكَلامَ حَتّیٰ أتاهُمُ الغَيثُ كَأَفواهِ القِرَبِ! ثُمَّ وَلّیٰ عَنّا قائِلاً:</span>

<span dir="rtl">مَن عَرَفَ الرَّبَّ فَلَم تُغنِهِ مَعرِفَةُ الرَّبِّ فَهٰذا شَقِيّ</span>

<span dir="rtl">ما ضَرَّ فِي الطّاعَةِ ما نالَهُ في طاعَةِ اللهِ وَ ماذا لَقِي</span>

<span dir="rtl">ما يَصنَعُ</span>‌ <span dir="rtl">العَبدُ بِعِزِّ الغِنیٰ وَ العِزُّ كُـلُّ</span> ‌<span dir="rtl">العِزِّ لِلمُتَّقي</span>

<span dir="rtl">فَسُئِلَ عَنهُ، فَقالوا: هٰذا زَينُ العابِدينَ عليه السلام.</span><ref><span dir="rtl">المناقب لابن شهرآشوب: ج۴ ص۱۴۰، الاحتجاج: ج۲ ص۱۴۹ ح۱۸۶ نحوه، بحار الأنوار: ج۴۶ ص۵۰ ح۱.</span></ref>

<ol start="449" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المناقب، ابن شهرآشوب: گزارش شده که عابدان بصره، مانند: ايّوب سِجِستانى، صالح مَزّى، عُتبۀ عَلّام، حبيب فارسى، مالک بن دينار، ابو صالح اعمىٰ، جعفر بن سليمان، ثابت بَنانى، رابعه و سُعدانه، از خداوند متعال براى آمدن باران [در کنار کعبه] دعا کردند؛ ولى دست خالى باز گشتند. در اين هنگام، جوانى را ديدند که رو آورد، در حالی که اندوه</span>‌<span dir="rtl">هایش او را غمگین ساخته و غم</span>‌<span dir="rtl">هایش او را بی</span>‌<span dir="rtl">قرار کرده بود. چند دور، گِرد خانۀ خدا طواف کرد. آن گاه به سوى ما آمد و ما را يک به يک نام برد و ما پاسخش گفتيم که: سلام، ای جوان!</span></li></ol>

<span dir="rtl">آن گاه گفت: «در ميان شما کسى نيست که خداوند رحمان، او را پاسخ دهد؟ [و او را دوست داشته باشد؟]».</span>

<span dir="rtl">گفتيم: ای جوان! از ما دعاست و اجابت، از اوست.</span>

<span dir="rtl">گفت: «از کعبه دور شويد. اگر در ميان شما کسى بود که خداوند رحمان، او را اجابت مى</span>‌<span dir="rtl">کرد [و او را دوست داشت]، حتماً دعاى او را اجابت مى</span>‌<span dir="rtl">کرد».</span>

<span dir="rtl">سپس خود، نزديک کعبه شد و به سجده افتاد و شنيدم که در سجده مى</span>‌<span dir="rtl">گفت: «آقاى من! تو را به دوستى</span>‌<span dir="rtl">ات با من، سوگند که بر آنان، باران نازل کنى». هنوز سخنش تمام نشده بود که باران شديدى نازل شد، گويا دهانۀ مشک</span>‌<span dir="rtl">ها باز شده است. سپس از نزد ما رفت، در حالى که مى</span>‌<span dir="rtl">گفت:</span>

<span dir="rtl">آن که خدا را بشناسد و شناخت پروردگار /</span>

<span dir="rtl">او را بى</span>‌<span dir="rtl">نياز نکند، او بدبخت است.</span>

<span dir="rtl">آنچه در مسير اطاعت خداوند به بنده رسد /</span>

<span dir="rtl">به وى زيان نمى</span>‌<span dir="rtl">رساند.</span>

<span dir="rtl">بنده با عزّت توانگرى چه مى</span>‌<span dir="rtl">کند /</span>

<span dir="rtl">حال آن که تمام عزّت، از آنِ پارساست؟».</span>

<span dir="rtl">پرسيدند: اين جوان کيست؟ گفتند: این، زين العابدين است.</span>

<span id="لقاء-الله"></span>
=== <span dir="rtl">۷ / ۲: لِقاءُ اللّٰهِ</span> ===

<span dir="rtl">۷ / ۲</span><span dir="rtl">: دیدار خدا</span>

<ol start="450" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: يَقولُ اللهُ تَعالیٰ: إِذا کانَ الغالِبُ عَلیٰ عَبدِي الاِشتِغالَ بي، جَعَلتُ نَعيمَهُ وَ لَذَّتَهُ في ذِكري، فَإِذا جَعَلتُ نَعيمَهُ وَ لَذَّتَهُ في ذِكري عَشِقَني وَ عَشِقتُهُ، فَإِذا عَشِقَني وَ عَشِقتُهُ رَفَعتُ الحِجابَ فيما بَيني وَ بَينَهُ، وَ صِرتُ مَعالِماً</span><ref><p><span dir="rtl">المَعْلَم: الأثر يستدلّ به على الطريق (الصحاح: ج۵ ص۱۹۹۱ «علم»). و الصواب: مَعالِمَ؛ لأنّها ممنوعة من الصرف، و الظاهر أنّه تصحیف.</span></p></ref> <span dir="rtl">بَينَ عَينَيهِ، لا يَسهو إِذا سَهَا النّاسُ؛ أُولٰئِكَ كَلامُهُم كَلامُ الأَنبياءِ، أُولٰئِكَ الأَبطالُ حَقّاً، أُولٰئِكَ الَّذينَ إِذا أرَدتُ بِأَهلِ الأَرضِ عُقوبَةً وَ عَذاباً ذَكَرتُهُم فَصَرَفتُ ذٰلِكَ عَنهُم.</span><ref><p><span dir="rtl">حلية الأولياء: ج۶ ص۱۶۵ الرقم ۳۶۴ عن الحسن.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="450" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند متعال مى</span>‌<span dir="rtl">فرماید: «هر گاه غالب حالات بنده</span>‌<span dir="rtl">ام، پرداختن به من باشد، خوشی و لذّت او را در یاد کردنش از من قرار می</span>‌<span dir="rtl">دهم، و هر گاه خوشی و لذّتش را در یادم قرار دهم، او عاشق من مى</span>‌<span dir="rtl">شود و من، عاشق او مى</span>‌<span dir="rtl">شوم، و هر گاه او عاشق من شود و من عاشق او شوم، پردۀ میان خودم و او را کنار مى</span>‌<span dir="rtl">زنم و نشانه</span>‌<span dir="rtl">هایی فراچشم او مى</span>‌<span dir="rtl">شوم، به طوری که هر گاه مردم دچار غفلت و فراموشی شوند، او دچار غفلت نمی</span>‌<span dir="rtl">شود [و همواره به یاد من است]. این گونه بندگان، سخنشان، سخن پیامبران است. اینان، پهلوانان حقیقی هستند. اینان، کسانی هستند که هر گاه بخواهم زمینیان را کیفر و عذاب کنم، به یاد آنان مى</span>‌<span dir="rtl">افتم و کیفر و عذاب را از مردمان مى</span>‌<span dir="rtl">گردانم».</span></li></ol>

 

<ol start="451" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام - في ذِكرِ حَديثِ المِعراجِ -: قالَ اللهُ عزّ وجلّ ٰ:... يا أحمَدُ، هَل تَدري أيُّ عَيشٍ أهنیٰ، وَ أيُّ حَياةٍ أبقیٰ؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ: اللّٰهُمَّ لا!</span>

<span dir="rtl">قالَ: أمَّا العَيشُ الهَنيءُ فَهُوَ الَّذي لا يَفتُرُ</span><ref><span dir="rtl">الفَترَة: الضُّعف. فَتَرَ الشيء یفتُرُ فُتوراً: ضَعُفَ (اُنظر: لسان العرب: ج۵ ص۴۳ «فتر»).</span></ref> <span dir="rtl">صاحِبُهُ عَن ذِكري، وَ لا يَنسیٰ نِعمَتي، وَ لا يَجهَلُ حَقّي، يَطلُبُ رِضايَ لَيلَهُ وَ نَهارَهُ.</span>

<span dir="rtl">وَ أمَّا الحَياةُ الباقِيَةُ فَهِيَ الَّتي يَعمَلُ لِنَفسِهِ حَتّیٰ تَهونَ عَلَيهِ الدُّنيا وَ تَصغُرَ في عَينَيهِ، وَ تَعظُمَ الآخِرَةُ عِندَهُ، وَ يُؤثِرَ هَوايَ عَلیٰ هَواهُ، وَ يَبتَغيَ مَرضاتي، وَ يُعَظِّمَ حَقَّ عَظَمَتي، وَ يَذكُرَ عِلمي بِهِ، وَ يُراقِبَني بِاللَّيلِ وَ النَّهارِ عِندَ كُلِّ سَيِّئَةٍ وَ مَعصِيَةٍ، وَ يَنفِيَ قَلبَهُ عَن كُلِّ ما أكرَهُ، وَ يُبغِضَ الشَّيطانَ وَ وَساوِسَهُ، لا يَجعَلُ لِإِبليسَ عَلیٰ قَلبِهِ سُلطاناً وَ سَبيلاً.</span>

<span dir="rtl">فَإِذا فَعَلَ ذٰلِكَ أسكَنتُ في قَلبِهِ حُبّاً حَتّیٰ أجعَلَ قَلبَهُ لي، وَ فَراغَهُ وَ اشتِغالَهُ وَ هَمَّهُ وَ حَديثَهُ مِنَ النِّعمَةِ الَّتي أنعَمتُ بِها عَلیٰ أَهلِ مَحَبَّتي مِن خَلقي، وَ أفتَحَ عَينَ قَلبِهِ وَ سَمعِهِ؛ حَتّیٰ يَسمَعَ بِقَلبِهِ وَ يَنظُرَ بِقَلبِهِ إِلیٰ جَلالي وَ عَظَمَتي، وَ أُضَيِّقَ عَلَيهِ الدُّنيا، وَ أُبَغِّضَ إِلَيهِ ما فيها مِنَ اللَّذّاتِ، وَ أُحَذِّرَهُ مِنَ الدُّنيا وَ ما فيها كَما يُحَذِّرُ الرّاعي غَنَمَهُ مِن مَراتِعِ الهَلَكَةِ. فَإِذا کانَ هٰكَذا يَفِرُّ مِنَ النّاسِ فِراراً، وَ يُنقَلُ مِن دارِ الفَناءِ إِلیٰ دارِ البَقاءِ، وَ مِن دارِ الشَّيطانِ إِلیٰ دارِ الرَّحمانِ. يا أحمَدُ، لَأُزَیِّنَنَّهُ بِالهَيبَةِ وَ العَظَمَةِ.</span>

<span dir="rtl">فَهٰذا هُوَ العَيشُ الهَنيءُ وَ الحَياةُ الباقِيَةُ، وَ هٰذا مَقامُ الرّاضينَ.</span>

<span dir="rtl">فَمَن عَمِلَ بِرِضائي أُلزِمُهُ ثَلاثَ خِصالٍ: أُعَرِّفُهُ شُكراً لا يُخالِطُهُ الجَهلُ، و ذِكراً لا يُخالِطُهُ النِّسيانُ، وَ مَحَبَّةً لا يُؤثِرُ عَلیٰ مَحَبَّتي مَحَبَّةَ المَخلوقينَ. فَإِذا أَحَبَّني أحبَبتُهُ، وَ أفتَحُ عَينَ قَلبِهِ إِلیٰ جَلالي، فَلا أُخفي عَلَيهِ خاصَّةَ خَلقي، فَأُناجيهِ في ظُلَمِ اللَّيلِ وَ نورِ النَّهارِ، حَتّیٰ يَنقَطِعَ حَديثُهُ مِنَ المَخلوقينَ وَ مُجالَسَتُهُ مَعَهُم، وَ أُسمِعُهُ كَلامي وَ كَلامَ مَلائِكَتي، وَ أُعَرِّفُهُ السِّرَّ الَّذي سَتَرتُهُ عَن خَلقي.</span><ref><span dir="rtl">إرشاد القلوب: ص۲۰۴، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۲۸ ح۶.</span></ref>

<ol start="451" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام - در یادکرد حديث معراج پيامبر صلی اللّه علیه وآله -: خداوند عز وجل فرمود: «... اى احمد! مى</span>‌<span dir="rtl">دانى کدام عيش، گواراتر و کدام زندگى، پايدارتر است؟».</span></li></ol>

<span dir="rtl">گفت: بار خدایا! نه.</span>

<span dir="rtl">فرمود: «عيش گوارا، آن است که دارنده</span>‌<span dir="rtl">اش، از يادم خسته نمى</span>‌<span dir="rtl">شود، نعمتم را فراموش نمى</span>‌<span dir="rtl">کند، حقّم را ناديده نمى</span>‌<span dir="rtl">گيرد و در شب و روزش، جوياى خشنودى من است.</span>

<span dir="rtl">زندگى پايدار، آن است که دارنده</span>‌<span dir="rtl">اش، چنان براى خود عمل مى</span>‌<span dir="rtl">کند که دنيا بر او خوار می</span>‌<span dir="rtl">شود و در چشمانش کوچک می</span>‌<span dir="rtl">گردد و آخرت، نزدش بزرگ می</span>‌<span dir="rtl">شود. خواسته</span>‌<span dir="rtl">ام را بر خواسته</span>‌<span dir="rtl">اش مقدّم مى</span>‌<span dir="rtl">دارد و جوياى خشنودى من است. حقّ بزرگىِ مرا به جا مى</span>‌<span dir="rtl">آورد، آگاهىِ مرا از خودش، به ياد دارد و در شب و روز و در کنار هر زشتى و گناهى، مرا مراقب خود مى</span>‌<span dir="rtl">بيند و قلبش را از هر آنچه ناخوش مى</span>‌<span dir="rtl">دارم، مى</span>‌<span dir="rtl">زدايد. شيطان و وسوسه</span>‌<span dir="rtl">هايش را دشمن مى</span>‌<span dir="rtl">دارد و براى شيطان، بر قلبش سلطه</span>‌<span dir="rtl">اى و راهى نمى</span>‌<span dir="rtl">گذارد.</span>

<span dir="rtl">پس چون چنين کند، در قلبش محبّتى مى</span>‌<span dir="rtl">نهم، تا آن جا که قلبش را از آنِ خود مى</span>‌<span dir="rtl">سازم و فراغت و اشتغال و انديشه و سخنش را از نعمتى که به دوستانم در ميان خلق بخشيده</span>‌<span dir="rtl">ام، ويژۀ خود مى</span>‌<span dir="rtl">گردانم و چشم و گوش و قلبش را مى</span>‌<span dir="rtl">گشايم تا آن که با قلبش بشنود و با قلبش به جلال و عظمتم بنگرد. دنيا را بر او تنگ مى</span>‌<span dir="rtl">سازم و لذّت</span>‌<span dir="rtl">هايش را منفور او مى</span>‌<span dir="rtl">گردانم و همان گونه که شبان، گوسفندانش را از چراگاه</span>‌<span dir="rtl">هاى هلاکت</span>‌<span dir="rtl">بار بر حذر مى</span>‌<span dir="rtl">دارد، او را از دنيا و آنچه در آن است، بر حذر مى</span>‌<span dir="rtl">دارم. پس چون چنين شود، سخت از مردم مى</span>‌<span dir="rtl">گريزد و از سراى ناپايدار، به سراى پايدار و از سراى شيطان، به سراى رحمان منتقل مى</span>‌<span dir="rtl">گردد.</span>‌ <span dir="rtl">اى احمد! او را با هيبت و عظمت مى</span>‌<span dir="rtl">آرايم.</span>

<span dir="rtl">اين است عيش گوارا و زندگى پايدار، و اين است مقام خشنودان.</span>

<span dir="rtl">هر کس بر طبق خشنودى من رفتار کند، سه صفت را همراه او مى</span>‌<span dir="rtl">سازم: به او شکرى را مى</span>‌<span dir="rtl">شناسانم که جهل با آن در نياميزد، و يادى که فراموشى با آن آميخته نگردد، و محبّتى که با وجود آن، محبّت آفريدگان را بر محبّت من مقدّم ندارد. پس چون مرا دوست بدارد، دوستش مى</span>‌<span dir="rtl">دارم و چشم دلش را به سوى عظمت خودم مى</span>‌<span dir="rtl">گشايم و خاصّانِ خلقم را از او پنهان نمى</span>‌<span dir="rtl">دارم و در تاريکى</span>‌<span dir="rtl">هاى شب و روشنايى</span>‌<span dir="rtl">هاى روز، با او رازگويى مى</span>‌<span dir="rtl">کنم تا آن که از سخن گفتن با آفريدگان و هم</span>‌<span dir="rtl">نشينى با آنان ببُرد، و سخن خود و سخن فرشتگانم را به او مى</span>‌<span dir="rtl">شنوانَم و رازى را که از خلقم پنهان داشته</span>‌<span dir="rtl">ام، به او مى</span>‌<span dir="rtl">شناسانم».</span>

<ol start="452" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: إِنَّ اللهَ أوحیٰ إِلیٰ موسیٰ عليه السلام: مَن أَحَبَّ حَبيباً أنِسَ بِهِ، وَ مَن أنِسَ بِحَبيبٍ صَدَّقَ قَولَهُ وَ رَضِيَ فِعلَهُ، وَ مَن وَثَقَ بِحَبيبٍ اعتَمَدَ عَلَيهِ، وَ مَنِ اشتاقَ إِلیٰ حَبيبٍ جَدَّ فِي السَّيرِ إِلَيهِ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">يا موسیٰ، ذِكري لِلذّاكِرينَ، وَ زِيارَتي لِلمُشتاقينَ، وَ جَنَّتي لِلمُطيعينَ، وَ أَنَا خاصَّةً لِلمُحِبّينَ.</span><ref><span dir="rtl">إرشاد القلوب: ص۱۰۰، عُدّة الداعي: ص۲۳۷، أعلام الدين: ص۲۷۹ كلاهما نحوه و فيهما «أوحَى اللّٰهُ إلىٰ داوودَ عليه السلام»، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۴۲ ح۱۰.</span></ref>

<ol start="452" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: خداوند به موسى علیه السلام وحى کرد: «هر که محبوبى را دوست بدارد، با او همدم مى</span>‌<span dir="rtl">شود و هر که با محبوبى همدم گشت، سخنش را تصديق مى</span>‌<span dir="rtl">کند و از کردارش خشنود مى</span>‌<span dir="rtl">شود، و هر که به محبوبى اطمينان کند، به او اعتماد مى</span>‌<span dir="rtl">ورزد و هر که مشتاق محبوبى شود، در رفتن به سويش مى</span>‌<span dir="rtl">کوشد.</span></li></ol>

‌<span dir="rtl">اى موسى! يادم از آنِ يادآوران، ديدارم از آنِ شيفتگان، و بهشتم از آنِ فرمانبران است و من، ويژۀ دوستدارانم هستم».</span>

<ol start="453" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">حلية الأولياء عن إبراهيم بن أدهم: إِنَّ اللهَ تَعالیٰ أوحیٰ إِلیٰ يَحيَى بنِ زَكَرِيّا عليه السلام: يا يَحيیٰ، إِنّي قَضَيتُ عَلیٰ نَفسي أَن لا يُحِبَّني عَبدٌ مِن عِبادي أعلَمُ ذٰلِكَ مِنهُ إلّا كُنتُ سَمعَهُ الَّذي يَسمَعُ بِهِ، وَ بَصَرَهُ الَّذي يُبصِرُ بِهِ، وَ لِسانَهُ الَّذي يَتَكَلَّمُ بِهِ، وَ قَلبَهُ الَّذي يَفهَمُ بِهِ. فَإِذا کانَ ذٰلِكَ كَذٰلِكَ بَغَّضتُ إِلَيهِ الاِشتِغالَ بِغَيري، وَ أدَمتُ فِكرَتَهُ، وَ أسهَرتُ لَيلَهُ، وَ أظمَأتُ نَهارَهُ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">يا يَحيیٰ، أَنَا جَليسُ قَلبِهِ، و غايَةُ أُمنِيَّتِهِ وَ أمَلِهِ، أهَبُ لَهُ كُلَّ يَومٍ وَ ساعَةٍ فَيَتَقَرَّبُ مِنّي وَ أتَقَرَّبُ مِنهُ؛ أسمَعُ كَلامَهُ، وَ أُجيبُ تَضَرُّعَهُ. فَوَ عِزَّتي وَ جَلالي! لَأَبعَثَنَّهُ مَبعَثاً يَغبِطُهُ بِهِ النَّبِيّونَ وَ المُرسَلونَ، ثُمَّ آمُرُ مُنادِياً يُنادي: هٰذا فُلانُ بنُ فُلانٍ، وَلِيُّ اللهِ وَ صَفِيُّهُ وَ خِيَرَتُهُ مِن خَلقِهِ، دَعاهُ إِلیٰ زِيارَتِهِ؛ لِيَشفِيَ صَدرَهُ مِنَ النَّظَرِ إِلیٰ وَجهِهِ الكَريمِ.</span><ref><span dir="rtl">حلية الأولياء: ج۱۰ ص۸۲ الرقم۴۷۳، تاریخ دمشق: ج۶۴ ص۲۰۲ نحوه.</span></ref>

<ol start="453" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">حلية الأولياء - به نقل از ابراهيم بن ادهم -: خداوند متعال به يحيى بن زکريّا علیه السلام وحى کرد: «اى يحيى! با خود عهد بسته</span>‌<span dir="rtl">ام که هر گاه بنده</span>‌<span dir="rtl">اى از بندگانم</span> ‌<span dir="rtl">مرا دوست بدارد و اين حالت</span> ‌<span dir="rtl">را از او بدانم و ببينم، گوش شنوايش، چشم بينايش، زبان گويايش و ذهن (ضمیرِ) هوشیارش شوم. پس چون چنين شود، پرداختن به جز خودم را منفورِ او مى</span>‌<span dir="rtl">گردانم، فکرش را دوام مى</span>‌<span dir="rtl">بخشم و شبش را به شب</span>‌<span dir="rtl">زنده</span>‌<span dir="rtl">دارى و روزش را به روزه</span>‌<span dir="rtl">دارى خواهم گذرانْد.</span></li></ol>

<span dir="rtl">اى يحيى! من هم</span>‌<span dir="rtl">نشين قلبش و نهايت اميد و آرزويش هستم و هر روز و هر ساعت به او مى</span>‌<span dir="rtl">بخشم. پس به من نزديک مى</span>‌<span dir="rtl">شود و من به او نزديک مى</span>‌<span dir="rtl">شوم، سخنش را مى</span>‌<span dir="rtl">شنوم و زارى</span>‌<span dir="rtl">اش را پاسخ مى</span>‌<span dir="rtl">دهم. به عزّت و عظمتم سوگند که او را منزلتى خواهم داد که پيامبران و رسولان، به سبب آن بر او رشک خواهند برد. سپس به مُنادى</span>‌<span dir="rtl">اى فرمان مى</span>‌<span dir="rtl">دهم که ندا کند: «اين، فلانى پسر فلانى، ولىّ و دوست صميمى خداست و برگزيده</span>‌<span dir="rtl">اش از ميان خلقش. خداوند، او را به زيارت خود خوانده است تا سوز درونش را با ديدار رخسار بزرگوار خويش شفا بخشد».</span>

<ol start="454" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المواعظ العدديّة: أَوحَى اللهُ تَعالیٰ إِلیٰ داوودَ عليه السلام: يا داوودُ، مَن عَرَفَني ذَكَرَني، وَ مَن ذَكَرَني قَصَدَني، وَ مَن قَصَدَني طَلَبَني، وَ مَن طَلَبَني وَجَدَني، وَ مَن وَجَدَني حَفِظَني، وَ مَن حَفِظَني لا يَختارُ عَلَيَّ غَيري.</span><ref><p><span dir="rtl">المواعظ العدديّة للعاملي: ص۳۰۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="454" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المواعظ العدديّة: خداوند متعال به داوود علیه السلام وحى کرد: «اى داوود! هر که مرا شناخت، مرا ياد کرد و هر که مرا ياد کرد، مرا قصد کرد و هر که مرا قصد کرد، به جستجوى من برخاست و هر که به جستجوى من برخاست، مرا يافت و هر که مرا يافت، مرا نگه داشت و هر که مرا نگه داشت، هيچ کس را بر نخواهد گزيد».</span></li></ol>

 

<ol start="455" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">إحیاء العلوم: في أَخبارِ داوودَ عليه السلام: إِنَّ اللهَ تعالىٰ أوحیٰ إِلَيهِ: يا داوودُ، إِلیٰ كَم تَذكُرُ الجَنَّةَ وَ لا تَسأَلُنِي الشَّوقَ إِلَيَّ؟!</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ: يا رَبِّ، مَنِ المُشتاقونَ إِلَيكَ؟</span>

<span dir="rtl">قالَ: إِنَّ المُشتاقينَ إِلَيَّ الَّذينَ صَفَّيتُهُم مِن كُلِّ كَدَرٍ</span><ref><span dir="rtl">الكَدَر: نقیض الصَّفاء (لسان العرب: ج۵ ص۱۳۴ «كدر»).</span></ref><span dir="rtl">، وَ نَبَّهتُهُم بِالحَذَرِ، وَ خَرَقتُ مِن قُلوبِهِم إِلَيَّ خَرقاً يَنظُرونَ إِلَيَّ.…</span>

<span dir="rtl">يا داوودُ، إِنّي خَلَقتُ قُلوبَ المُشتاقينَ مِن رِضواني، وَ نَعَّمتُها بِنورِ وَجهي، فَاتَّخَذتُهُم لِنَفسي مُحَدَّثي</span><ref><span dir="rtl">في جامع السعادات للنراقي (ج ۳ ص۱۰۳): «محَدَّثین».</span></ref><span dir="rtl">، وَ جَعَلتُ أبدانَهُم مَوضِعَ نَظَري إِلَى الأَرضِ، وَ قَطَعتُ مِن قُلوبِهِم طَريقاً يَنظُرونَ بِهِ إِلَيَّ، يَزدادونَ في كُلِّ يَومٍ شَوقاً.</span><ref><span dir="rtl">إحیاء العلوم: ج۴ ص۴۷۰؛ المحجّة البیضاء: ج۸ ص۵۹.</span></ref>

<ol start="455" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">إحیاء العلوم: در اخبار داوود علیه السلام آمده است: خداوند متعال به او وحى کرد: «اى</span> ‌<span dir="rtl">داوود! تا کِى</span>‌ <span dir="rtl">از بهشت ياد مى</span>‌<span dir="rtl">کنى</span> ‌<span dir="rtl">و شوق به مرا درخواست</span> ‌<span dir="rtl">نمى</span>‌<span dir="rtl">کنى؟».</span></li></ol>

<span dir="rtl">گفت: پروردگارا! مشتاقانت کيان</span> ‌<span dir="rtl">اند؟</span>

<span dir="rtl">فرمود: «مشتاقانم، کسانى هستند که آنان را از هر غبار کدورتى پيراسته</span>‌<span dir="rtl">ام و با حذر و هوشیاری بیدارشان کرده</span>‌<span dir="rtl">ام و از دل</span>‌<span dir="rtl">های آنان، روزنه</span>‌<span dir="rtl">ای به سوی خودم گشوده</span>‌<span dir="rtl">ام که از آن به من مى</span>‌<span dir="rtl">نگرند.…</span>

‌<span dir="rtl">اى داوود! من دل</span>‌<span dir="rtl">هاى مشتاقان را از رضوان (خشنودى) خود آفريده</span>‌<span dir="rtl">ام و با نور رخسارم پروريده</span>‌<span dir="rtl">ام و آنان را برای سخن گفتن با خودم برگزيده</span>‌<span dir="rtl">ام و پيکرهايشان را جايگاه نگاهم به زمين ساخته</span>‌<span dir="rtl">ام و از دل</span>‌<span dir="rtl">هايشان راهى به سوى خود گشوده</span>‌<span dir="rtl">ام که از آن به من مى</span>‌<span dir="rtl">نگرند و هر روز، بر شوقشان افزوده مى</span>‌<span dir="rtl">شود».</span>

<ol start="456" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: قالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: يَزورُ أهلُ الجَنَّةِ الرَّبَّ - تَبارَكَ وَ تَعالیٰ- في كُلِّ يَومِ جُمُعَةٍ - و ذَكَرَ ما يُعطَونَ، قالَ: - ثُمَّ يَقولُ اللهُ تَعالیٰ: اِكشِفُوا الحُجُبَ. فَيَكشِفوا حِجاباً، ثُمَّ حِجاباً؛ حَتّیٰ يَتَجَلّیٰ لَهُم- تَبارَكَ وَ تَعالیٰ- عَن وَجهِهِ، فَكَأَنَّهُم لَم يَرَوا نِعمَةً قَبلَ ذٰلِكَ، وَ هُوَ قَولُهُ تَعالیٰ: (وَ لَدَيْنَا مَزِيدٌ).</span><ref><p><span dir="rtl">كنز العمّال: ج۲ ص۵۰۹ ح۴۶۱۴ نقلاً عن أبي القاسم اللالكائي.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="456" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله فرمود: «بهشتيان، هر روز جمعه، با پروردگار متعال ديدار مى</span>‌<span dir="rtl">کنند». سپس، آنچه را که به آنان عطا مى</span>‌<span dir="rtl">شود، ياد کرد و افزود: «آن گاه، خداوند متعال مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد: پرده</span>‌<span dir="rtl">ها را برداريد. پس، پرده</span>‌<span dir="rtl">ها يکى يکى برداشته مى</span>‌<span dir="rtl">شوند، تا آن که خداوند متعال با رخسار بزرگوارش، چنان بر آنان تجلّى مى</span>‌<span dir="rtl">کند که گويى پيش از آن، هيچ نعمتى را نديده</span>‌<span dir="rtl">اند و همين است معناى سخن خداوند متعال: (و بيش از آن، نزد ماست)».</span></li></ol>

 

<ol start="457" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">إحیاء العلوم: في أخبارِ داوودَ عليه السلام: قُل لِعِبادِيَ المُتَوَجِّهينَ إِلَيَّ بَمَحَبَّتي: ما ضَرَّكُم إذَا احتَجَبتُ عَن خَلقي، وَ رَفَعتُ الحِجابَ فيما بَيني وَ بَينَكُم حَتّیٰ تَنظُروا إِلَيَّ بِعُيونِ قُلوبِكُم؟! ما ضَرَّكُم ما زَوَيتُ عَنكُم مِنَ الدُّنيا، إذ بَسَطتُ ديني لَكُم؟! وَ ما ضَرَّكُم مَسخَطَةُ الخَلقِ إذَا التَمَستُم رِضائي؟!</span><ref><p><span dir="rtl">إحیاء العلوم: ج۴ ص۴۷۱؛ المحجّة البیضاء: ج۸ ص۶۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="457" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">إحیاء العلوم: در اخبار داوود علیه السلام آمده است: «به بندگانم که با محبّتم به من روى آورده</span>‌<span dir="rtl">اند، بگو: اگر از خلقم پنهان شوم، چه زیانی به شما می</span>‌<span dir="rtl">رسد، حال آن که پردۀ ميان خود و شما را برداشته</span>‌<span dir="rtl">ام تا با چشم دلتان به من بنگريد؟! اين</span>‌ <span dir="rtl">که بساط دنيا را از برابر شما در هم پيچيده</span>‌<span dir="rtl">ام، چه زيانى به شما می</span>‌<span dir="rtl">رساند، حال آن که دين خود را برايتان گسترده</span>‌<span dir="rtl">ام؟! و چون خشنودى مرا مى</span>‌<span dir="rtl">جوييد، ناخشنودى خلق به شما چه زیانی می</span>‌<span dir="rtl">رساند؟!».</span></li></ol>

 

<ol start="458" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام زین العابدین عليه السلام - فِي مُناجاةِ المُحبّينَ -: إِلٰهي! مَن ذَا الَّذي ذاقَ حَلاوَةَ مَحَبَّتِكَ فَرامَ مِنكَ بَدَلاً! وَ مَن ذَا الَّذي أنِسَ بِقُربِكَ فَابتَغیٰ عَنكَ حِوَلاً!</span></li></ol>

<span dir="rtl">إِلٰهي! فَاجعَلنا مِمَّنِ اصطَفَيتَهُ لِقُربِكَ وَ وَلايَتِكَ، وَ أخلَصتَهُ لِوُدِّكَ وَ مَحَبَّتِكَ، وَ شَوَّقتَهُ إِلیٰ لِقائِكَ، وَ رَضَّيتَهُ بِقَضائِكَ، وَ مَنَحتَهُ بِالنَّظَرِ إِلیٰ وَجهِكَ، وَ حَبَوتَهُ بِرِضاكَ، وَ أعَذتَهُ مِن هَجرِكَ وَ قِلاكَ، وَ بَوَّأتَهُ مَقعَدَ الصِّدقِ في جِوارِكَ، وَ خَصَصتَهُ بِمَعرِفَتِكَ، وَ أهَّلتَهُ لِعِبادَتِكَ، وَ هَيَّمتَهُ</span><ref><span dir="rtl">هامَ في الأمرِ: تحیَّر فیه. و هو أیضاً الذاهب علی وجهِه عِشقاً (لسان العرب: ج۱۲ ص۶۲۶ «هیم»).</span></ref> <span dir="rtl">لِإِرادَتِكَ، وَ اجتَبَيتَهُ لِمُشاهَدَتِكَ، وَ أخلَيتَ وَجهَهُ لَكَ، وَ فَرَّغتَ فُؤادَهُ لِحُبِّكَ، وَ رَغَّبتَهُ فيما عِندَكَ، وَ ألهَمتَهُ ذِكرَكَ، وَ أوزَعتَهُ شُكرَكَ، وَ شَغَلتَهُ بِطاعَتِكَ، وَ صَيَّرتَهُ مِن صالِحي بَرِيَّتِكَ، وَ اخْتَرتَهُ لِمُناجاتِكَ، وَ قَطَعتَ عَنهُ كُلَّ شَيءٍ يَقطَعُهُ عَنكَ.</span>

<span dir="rtl">اللّٰهُمَّ اجعَلنا مِمَّن دَأبُهُمُ الاِرتِياحُ إِلَيكَ وَ الحَنينُ، وَ دَهرُهُمُ الزَّفرَةُ وَ الأَنينُ، جِباهُهُم ساجِدَةٌ لِعَظَمَتِكَ، وَ عُيونُهُم ساهِرَةٌ في خِدمَتِكَ، وَ دُموعُهُم سائِلَةٌ مِن خَشيَتِكَ، وَ قُلوبُهُم مُتَعَلِّقَةٌ بِمَحَبَّتِكَ، وَ أفئِدَتُهُم مُنخَلِعَةٌ مِن مَهابَتِكَ.</span>

<span dir="rtl">يا مَن أنوارُ قُدسِهِ لِأَبصارِ مُحِبّيهِ رائِقَةٌ</span><ref><span dir="rtl">راقَ السراب: إذا لمع (النهایة: ج۲، ص۲۹۰ «ریق»).</span></ref><span dir="rtl">، وَ سُبُحاتُ وَجهِهِ لِقُلوبِ عارِفيهِ شائِقَةٌ، يا مُنیٰ قُلوبِ المُشتاقينَ، وَ يا غايَةَ آمالِ المُحِبّينَ، أَسأَلُكَ حُبَّكَ، وَ حُبَّ مَن يُحِبُّكَ، وَ حُبَّ كُلِّ عَمَلٍ يوصِلُني إِلیٰ قُربِكَ، وَ أَن تَجعَلَكَ أَحَبَّ إِلَيَّ مِمّا سِواكَ، وَ أَن تَجعَلَ حُبّي إيّاكَ قائِداً إِلیٰ رِضوانِكَ، وَ شَوقي إِلَيكَ ذائِداً عَن عِصيانِكَ، وَ امْنُن بِالنَّظَرِ إِلَيكَ عَلَيَّ، وَ انظُر بِعَينِ الوُدِّ وَ العَطفِ إِلَيَّ، وَ لا تَصرِف عَنّي وَجهَكَ، وَ اجعَلني مِن أَهلِ الإِسعادِ وَ الحِظوَةِ</span><ref><span dir="rtl">الحُظوة و الحِظوة و الحِظَة: المكانة و المنزلة للرجل من ذي سلطان وَ نحوه، و قد حَظِي عنده یحظیٰ حظوَةً (لسان العرب: ج۱۴ ص۱۸۵ «حظا»).</span></ref> <span dir="rtl">عِندَكَ، يا مُجيبُ، يا أرحَمَ الرّاحِمينَ.</span><ref><span dir="rtl">بحار الأنوار: ج۹۴ ص۱۴۸ ذیل ح۲۱ نقلاً عن بعض كتب الأصحاب.</span></ref>

<ol start="458" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام زین العابدین علیه السلام - «در مناجات مُحبّان» -: معبود من! چه کسی شیرینی محبّت تو را چشید و پس از آن، در پىِ جای</span>‌<span dir="rtl">گزینی برایت بر آمد؟! و چه کسی با نزدیکی تو اُنس گرفت و پس از آن، خواستار جا به جایی از کنارت شد؟!</span></li></ol>

<span dir="rtl">معبود من! ما را از کسانی قرار ده که آنان را برای نزدیکی و دوستى</span>‌<span dir="rtl">ات برگزیدى، و برای محبّت و دوستى</span>‌<span dir="rtl">ات خالصشان ساختى، و به دیدارت مشتاقشان کردى، و به قضایت خشنودشان نمودى، و نگریستن به رخسارت را به آنان بخشیدى، و خشنودى</span>‌<span dir="rtl">ات را به آنان عطا کردى، و از دوری و هجرانت ایمنشان ساختى، و در کنارت در جایگاهی راستین، جایشان دادى، و شناخت خودت را ویژۀ آنان ساختى، و آنان را اهلیّت عبادتت دادی و دل</span>‌<span dir="rtl">باختۀ اراده</span>‌<span dir="rtl">ات کردى و برای مشاهدۀ خودت برگزیدی و روی آنان را تنها به سوی خود گرداندی و دلشان را به دوستی خودت پرداختی (از اغیار زدودی) و آنان را خواستار آنچه نزدت هست، نمودى و یادت را به آنان الهام نمودى و شکرگزارى</span>‌<span dir="rtl">ات را به آنان ارزانی داشتی و به فرمانبری از تو مشغول ساختى و آنان را از صالحانِ خَلقت قرار دادى و آنان را برای نیایشت برگزیدی و هر آنچه آنان را از تو بِبُرَد، از آنان بریدى.</span>

<span dir="rtl">خدایا! ما را از کسانی قرار ده که عادتشان، شادابی و شوق به توست و روزگارشان در سوز و گداز و ناله[ی وصل] تو به سر می</span>‌<span dir="rtl">شود و پیشانى</span>‌<span dir="rtl">هایشان برای عظمت تو به سجده در آمده، چشمانشان در خدمت به تو شب</span>‌<span dir="rtl">ها بیدار مانده، اشک</span>‌<span dir="rtl">هایشان از هراس تو، ریزان است و قلب</span>‌<span dir="rtl">هایشان به محبّت تو پیوسته و دل</span>‌<span dir="rtl">هایشان از هیبت و شُکوه تو، بر کنده است.</span>

<span dir="rtl">ای آن که روشنى</span>‌<span dir="rtl">های قدسش برای چشمان دوستدارانش مى</span>‌<span dir="rtl">درخشد و تجلّیات ذاتش برای دل</span>‌<span dir="rtl">های عارفانش شوق</span>‌<span dir="rtl">آور است!</span> ‌<span dir="rtl">ای امید دل</span>‌<span dir="rtl">های مشتاقان و</span> ‌<span dir="rtl">ای نهایت آرزوهای دوستداران! دوستی تو را و دوستی آنان که دوستت دارند و دوستی هر آن عملی که مرا به نزدیکی تو مى</span>‌<span dir="rtl">رساند، از تو مسئلت مى</span>‌<span dir="rtl">کنم. از تو مى</span>‌<span dir="rtl">خواهم که خودت را نزدم محبوب</span>‌<span dir="rtl">تر از هر آنچه جز توست، قرار دهی و دوستی مرا با خودت، راهبر به سوی خشنودى</span>‌<span dir="rtl">ات، و شوق مرا به خودت، بازدارنده از نافرمانى</span>‌<span dir="rtl">ات قرار دهى. بر من منّت بگذار تا به تو بنگرم، و با نگاه دوستی و عطوفت، به من بنگر و رخسارت را از من بر مگردان و مرا از سعادتمندان و بهره</span>‌<span dir="rtl">مندان نزد خودت قرار بده،</span>‌<span dir="rtl">ای اجابت کننده و</span>‌ <span dir="rtl">ای مهربان</span>‌‌<span dir="rtl">ترینِ مهربانان!</span>

<ol start="459" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام - فِي مُناجاةِ العارِفينَ -: إِلٰهي! فَاجعَلنا مِنَ الَّذينَ تَوَشَّحَت أشجارُ الشَّوقِ إِلَيكَ في حَدائِقِ صُدورِهِم، وَ أَخَذَت لَوعَةُ مَحَبَّتِكَ بِمَجامِعِ قُلوبِهِم، فَهُم إِلیٰ أوكارِ الأَفكارِ يَأوونَ، وَ في رِياضِ القُربِ وَ المُكاشَفَةِ يَرتَعونَ، وَ مِن حِياضِ المَحَبَّةِ بِكَأسِ المُلاطَفَةِ يَكرَعونَ</span><ref><p><span dir="rtl">كرع الماء: شرب بفيه (مجمع البحرين: ج۴ ص۳۸۶ «كرع»).</span></p></ref><span dir="rtl">، وَ شَرايِعَ المُصافاةِ يَرِدونَ، قَد كُشِفَ الغِطاءُ عَن أبصارِهِم، وَ انْجَلَت ظُلمَةُ الرَّيبِ عَن عَقائِدِهِم مِن ضَمائِرِهِم</span><ref><p><span dir="rtl">في الصحيفة السجاديّة الجامعة: ص۴۱۷: «و ضَمائِرِهِم» بدل «مِن ضَمائِرِهِم».</span></p></ref><span dir="rtl">، وَ انْتَفَت مُخالَجَةُ الشَّكِّ عَن قُلوبِهِم وَ سَرائِرِهِم، وَ انشَرَحَت بِتَحقيقِ المَعرِفَةِ صُدورُهُم، وَ عَلَت لِسَبقِ السَّعادَةِ فِي الزَّهادَةِ هِمَمُهُم، وَ عَذُبَ في مَعينِ المُعامَلَةِ شِربُهُم، وَ طابَ في مَجلِسِ الأُنسِ سِرُّهُم، وَ أَمِنَ في مَوطِنِ المَخافَةِ سِربُهُم</span><ref><p><span dir="rtl">السِّرب: النَّفس. و يقال - أیضاً-: فلانٌ آمِنُ السِّربِ: أي آمِنُ القَلبِ (اُنظر: لسان العرب: ج۱ ص۴۶۳ «سرب»).</span></p></ref><span dir="rtl">، وَ اطْمَأَنَّت بِالرُّجوعِ إِلیٰ رَبِّ الأَربابِ أنفُسُهُم، وَ تَيَقَّنَت بِالفَوزِ وَ الفَلاحِ أرواحُهُم، وَ قَرَّت بِالنَّظَرِ إِلیٰ مَحبوبِهِم أعيُنُهُم، وَ استَقَرَّ بِإِدراكِ السُّؤلِ وَ نَيلِ المَأمولِ قَرارُهُم، وَ رَبِحَت في بَيعِ الدُّنيا بِالآخِرَةِ تِجارَتُهُم.</span></li></ol>

<span dir="rtl">إِلٰهي! ما ألَذَّ خَواطِرَ الإِلهامِ بِذِكرِكَ عَلَى القُلوبِ، وَ ما أحلَى المَسيرَ إِلَيكَ بِالأَوهامِ في مَسالِكِ الغُيوبِ، وَ ما أطيَبَ طَعمَ حُبِّكَ، وَ ما أعذَبَ شِربَ قُربِكَ.</span><ref><span dir="rtl">بحار الأنوار: ج۹۴ ص۱۵۰ ذیل ح۲۱ نقلاً عن بعض كتب الأصحاب.</span></ref>

<ol start="459" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام زین العابدین علیه السلام - در «مناجات عارفان» -: معبود من! ما را از کسانی قرار ده که شاخسارهای اشتیاق به سویت، در بوستان سینه</span>‌<span dir="rtl">هایشان آویخته و سوز عشقت، سراسر دل</span>‌<span dir="rtl">هایشان را فرا گرفته است؛ آنان [که] به آشیانۀ اندیشه</span>‌<span dir="rtl">هاشان پناه می</span>‌<span dir="rtl">برند و در گلستان قرب و مکاشفه</span>‌<span dir="rtl">ات می</span>‌<span dir="rtl">گردند و از حوض</span>‌<span dir="rtl">های محبّتت با جام ملاطفت می</span>‌<span dir="rtl">نوشند و به آبشخورهای صفا وارد می</span>‌<span dir="rtl">شوند، در حالی که پرده از دیدگانشان برداشته شده و تاریکی دودِلی، از باورهای درونی</span>‌<span dir="rtl">شان زدوده گشته و خلجان شک، از دل</span>‌<span dir="rtl">ها و نهانشان بیرون رفته و سینه</span>‌<span dir="rtl">هایشان با تحقّق معرفت، گشایش یافته و همّتشان به زهد و بی</span>‌<span dir="rtl">رغبتی به دنیا برای پیشی جستن به سوی سعادت، اوج گرفته و نوشیدنشان در چشمۀ زلال کردار، گوارا گشته و باطنشان در مجلس اُنس، خوش و پاک گشته و راهشان در جای ترسناک، ایمنی یافته و جانشان با باز گشت به ربّ الأرباب، اطمینان یافته و روح</span>‌<span dir="rtl">هایشان به کامیابی و رستگارى، یقین یافته و دیدگانشان با نظر به محبوبشان، روشنی گرفته و آرامششان با رسیدن به خواسته و نیل به آرزویشان، قرار یافته و تجارتشان در فروش دنیا به آخرت، سود کرده است.</span></li></ol>

<span dir="rtl">معبود من! چه لذّتبخش است گذرِ [نسیم جانبخش] یاد تو بر دل</span>‌<span dir="rtl">ها، و چه شیرین است سیر به سوی تو با مَرکب اندیشه</span>‌<span dir="rtl">ها در راه</span>‌<span dir="rtl">های نادیده، و چه خوش است طعم عشقت، و چه گواراست بهرۀ شراب قربت!</span>

<ol start="460" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: إِنَّما أُولُو الأَلبابِ الَّذينَ عَمِلوا بِالفِكرَةِ حَتّىٰ وَرِثوا مِنهُ حُبَّ اللّٰهِ</span>‌<span dir="rtl">؛ فَإِنَّ حُبَّ اللّٰهِ إِذا وَرِثَهُ القَلبُ استَضاءَ وَ أَسرَعَ إِلَيهِ اللُّطفُ</span>‌<span dir="rtl">، فَإِذا نَزَلَ مَنزِلَةَ اللُّطفِ صارَ مِن أَهلِ الفَوائِدِ، [فَإِذا صارَ مِن أَهلِ الفَوائِدِ]</span><ref><p><span dir="rtl">ما بين المعقوفين سقط من المصدر، و أثبتناه من كفاية الأثر و بحار الأنوار؛ إذ لا يصحّ السياق</span> ‌<span dir="rtl">بدونه.</span></p></ref> <span dir="rtl">تَكَلَّمَ بِالحِكمَةِ</span>‌<span dir="rtl">، فَإِذا تَكَلَّمَ بِالحِكمَةِ صارَ صاحِبَ فِطنَةٍ</span>‌<span dir="rtl">، فَإِذا نَزَلَ مَنزِلَةَ الفِطنَةِ عَمِلَ بِها فِي القُدرَةِ</span>‌<span dir="rtl">، فَإِذا عَمِلَ بِها فِي القُدرَةِ عَرَفَ الأَطباقَ السَّبعَةَ</span>‌<span dir="rtl">، فَإِذا بَلَغَ إِلىٰ هٰذِهِ المَنزِلَةِ صارَ يَتَقَلَّبُ فِكرُهُ بِلُطفٍ وَ حِكمَةٍ وَ بَيانٍ</span>‌<span dir="rtl">، فَإِذا بَلَغَ هٰذِهِ المَنزِلَةَ جَعَلَ شَهوَتَهُ وَ مَحَبَّتَهُ في خالِقِهِ</span>‌<span dir="rtl">، فَإِذا فَعَلَ ذٰلِكَ نَزَلَ المَنزِلَةَ الكُبرىٰ</span>‌<span dir="rtl">، فَعايَنَ رَبَّهُ في قَلبِهِ</span>‌<span dir="rtl">، وَ وَرِثَ الحِكمَةَ بِغَيرِ ما وَرِثَهُ الحُكَماءُ</span>‌<span dir="rtl">، وَ وَرِثَ العِلمَ بِغَيرِ ما وَرِثَهُ العُلَماءُ</span>‌<span dir="rtl">، وَ وَرِثَ الصِّدقَ بِغَيرِ ما وَرِثَهُ الصِّدِّيقونَ</span>‌<span dir="rtl">.</span><ref><p><span dir="rtl">مختصر بصائر الدرجات: ص۱۲۱ عن يونس بن ظبيان، كفاية</span> ‌<span dir="rtl">الأثر: ص۲۵۵ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۵ ح۲۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="460" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: خردمندان (/ صاحب</span>‌<span dir="rtl">دلان) کسانى هستند که انديشه را به کار گرفتند، تا جايى که به وسيلۀ آن، محبّت خدا را به دست آوردند، و دل، هر گاه محبّت خدا را به دست آورد، نورانى مى</span>‌<span dir="rtl">شود و لطف با شتاب سوی او می</span>‌<span dir="rtl">آید، و چون به منزلگاه لطف فرود آيد، از سودمندان مى</span>‌<span dir="rtl">شود و چون از سودمندان شود، حکيمانه سخن مى</span>‌<span dir="rtl">گويد و هر گاه به حکمت سخن بگويد، صاحب هوش (تيزبينى) مى</span>‌<span dir="rtl">شود و هر گاه در منزلگاه تيزبينى فرود آيد، آن را در قدرت به کار مى</span>‌<span dir="rtl">بندد و هر گاه در قدرت به کارش بندد، طبقات هفتگانه[ى آسمان] را مى</span>‌<span dir="rtl">شناسد، و چون به اين مقام برسد، دقيق و حکيمانه و روشن مى</span>‌<span dir="rtl">انديشد، و هر گاه به اين مقام رسيد، خواست و محبّتش را به آفريدگارش منحصر مى</span>‌<span dir="rtl">کند، و چون چنين کند، به بالاترين مقام مى</span>‌<span dir="rtl">رسد و پروردگارش را در دل خويش عيان مى</span>‌<span dir="rtl">بيند و به او حکمت مى</span>‌<span dir="rtl">رسد امّا نه از راهی که حکيمان به آن رسيده</span>‌<span dir="rtl">اند، و به دانش دست مى</span>‌<span dir="rtl">يابد امّا نه از راهی که دانشمندان بِدان دست يافته</span>‌<span dir="rtl">اند، و به صِدق نايل مى</span>‌<span dir="rtl">آيد امّا نه از راهی که صدّيقان به آن نايل گشته</span>‌<span dir="rtl">اند.</span></li></ol>

<span id="خير-الدنيا-و-الآخرة"></span>
=== <span dir="rtl">۷ / ۳: خَيرُ الدُّنيا وَ الآخِرَةِ</span> ===

<span dir="rtl">۷ / ۳</span><span dir="rtl">: خير دنیا و آخرت</span>

<span dir="rtl">الكتاب</span>

<span dir="rtl">قرآن</span>

<span dir="rtl">(مَّن كَانَ يُرِيدُ ثَوَابَ ٱلدُّنْيَا فَعِندَ ٱللهِ ثَوَابُ ٱلدُّنْيَا وَ ٱلْآخِرَةِ).</span><ref><span dir="rtl">النساء: ۱۳۴. ۲. المواعظ العدديّة للعاملي: ص۱۴۶.</span></ref>

<span dir="rtl">(هر کس ثواب دنيا را بخواهد، پاداش دنيا و آخرت پيش خداست).</span>

<span dir="rtl">الحديث</span>

<span dir="rtl">حديث</span>

<ol start="461" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: القَلبُ ثَلاثَةُ أنواعٍ: قَلبٌ مَشغولٌ بِالدُّنيا، وَ قَلبٌ مَشغولٌ بِالعُقبیٰ، وَ قَلبٌ مَشغولٌ بِالمَولیٰ. أمَّا القَلبُ المَشغولُ بِالدُّنيا فَلَهُ الشِّدَّةُ وَ البَلاءُ، وَ أمَّا القَلبُ المَشغولُ بِالعُقبیٰ فَلَهُ الدَّرَجاتُ العُلیٰ، وَ أَمَّا القَلبُ المَشغولُ بِالمَولیٰ فَلَهُ الدُّنيا وَ العُقبیٰ وَ المَولیٰ.</span><ref></ref></li></ol>

 

<ol start="461" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: دل، سه گونه است: دلِ گرفتار دنيا، دلِ گرفتار عُقبىٰ و دلِ گرفتار مولا. دلى که گرفتار دنيا باشد، سختى و رنج نصيب اوست و دلى که گرفتار عقبىٰ باشد، درجات بلند نصيبش می</span>‌<span dir="rtl">شود و دلى که گرفتار مولا باشد، هم دنيا دارد و هم عقبىٰ را و هم مولا را.</span></li></ol>

 

<ol start="462" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام زين العابدين عليه السلام - في الدُّعاء -: اللّٰهُمَّ... وَ انْهَج لي إِلیٰ مَحَبَّتِكَ سَبيلاً سهَلَةً، أكمِل لي بِها خَيرَ الدُّنيا وَ الآخِرَةِ.</span><ref><p><span dir="rtl">. الصحیفة السّجادية: ص۸۷ الدعاء ۲۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="462" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام زين العابدين علیه السلام - در دعا -: بار خدايا!... و براى رسيدن به محبّتت، راهى هموار برايم بگشاى و بدين سان، همۀ خير دنيا و آخرت را عطايم فرما.</span></li></ol>

<span id="النوادر"></span>
=== <span dir="rtl">۷ / ۴: النَّوادِرُ</span> ===

<span dir="rtl">۷ / ۴</span><span dir="rtl">: گوناگون</span>

<span dir="rtl">الكتاب</span>

<span dir="rtl">قرآن</span>

<span dir="rtl">(وَ قَالَتِ ٱلْيَهُودُ وَ ٱلنَّصَـٰریٰ نَحْنُ أَبْنـٰؤُاْ ٱللهِ وَ أَحِبّـٰؤُهُ قُلْ فَلِمَ يُعَذِّبُكُم بِذُنُوبِكُم بَلْ أَنتُم بَشَرٌ مِّمَّنْ خَلَقَ يَغْفِرُ لِمَن يَشَاءُ وَ يُعَذِّبُ مَن يَشَاءُ وَ لِلَّهِ مُلْكُ ٱلسَّمَـٰوَ ٰتِ وَ ٱلْأَرْضِ وَ مَا بَيْنَهُمَا وَ إِلَيْهِ ٱلْمَصِيرُ).</span><ref><span dir="rtl">المائدة: ۱۸.</span></ref> <span dir="rtl"></span>

‌<span dir="rtl">(و يهودان و ترسايان گفتند: ما پسران خدا و دوستان او هستيم. بگو: پس چرا شما را به [کيفر] گناهانتان عذاب مى</span>‌<span dir="rtl">کند؟ [نه،] بلکه شما [هم] بشريد، از جمله کسانى که آفريده است. هر که را بخواهد، مى</span>‌<span dir="rtl">آمرزد و هر که را بخواهد، عذاب مى</span>‌<span dir="rtl">کند، و فرمان</span>‌<span dir="rtl">روايىِ آسمان</span>‌<span dir="rtl">ها و زمين و آنچه ميان آن دو است، از آنِ خداست و بازگشت [همه]، به سوى اوست).</span>

<span dir="rtl">(قُلْ يَـٰأَيُّهَا ٱلَّذِينَ هَادُواْ إِن زَعَمْتُمْ أَنَّكُمْ أَوْلِيَآءُ لِلَّهِ مِن دُونِ ٱلنَّاسِ فَتَمَنَّوُا ٱلْمَوْتَ إِن كُنتُمْ صَـٰدِقِينَ).</span><ref><span dir="rtl">الجمعة: ۶.</span></ref> <span dir="rtl"></span>

<span dir="rtl">(بگو:</span> ‌<span dir="rtl">اى کسانى که يهودى شده</span>‌<span dir="rtl">ايد! اگر مى</span>‌<span dir="rtl">پنداريد که شما دوستان خداييد، نه مردم ديگر، پس تمنّاى مرگ کنيد، اگر راست مى</span>‌<span dir="rtl">گوييد).</span>

<span dir="rtl">الحديث</span>

<span dir="rtl">حديث</span>

<ol start="463" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: مَن أَحَبَّ اللهَ أَحَبَّهُ اللهُ، وَ مَن أَحَبَّهُ اللهُ عزّ وجلّ کانَ مِن الآمِنينَ.</span><ref><p><span dir="rtl">الخصال: ص۱۸۸ ح۲۵۹ عن يونس بن ظبيان، علل الشرائع: ص۱۲ ح۸، الأمالي للصدوق: ص۹۱ ح۸۵، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۰۵ ح۱۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="463" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: هر کس خدا را دوست بدارد، خدا دوستش مى</span>‌<span dir="rtl">دارد و هر کس خدا دوستش بدارد، از ايمنان خواهد بود.</span></li></ol>

 

<ol start="464" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: مَن آثَرَ مَحَبَّةَ اللهِ عَلیٰ مَحَبَّةِ النّاسِ، كَفاهُ اللهُ مُؤنَةَ النّاسِ.</span><ref><p><span dir="rtl">مسند الشهاب: ج۱ ص۲۷۵ ح۴۴۶ و ۴۴۷، كنز العمّال: ج۱۵ ص۷۹۰ ح۴۳۱۲۷ نقلاً عن أبي عبد الرحمان السلمي عن عائشة و ح۴۳۱۲۸ نقلاً عن الديلمي و فيها «نفسه» بدل «الناس».</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="464" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر که دوستی خدا را بر دوستی مردم مقدّم دارد، خداوند گرفتاری</span>‌<span dir="rtl">هایی را که از طرف مردم برای او ایجاد می</span>‌<span dir="rtl">شود، کفایت می</span>‌<span dir="rtl">کند.</span></li></ol>

 

<ol start="465" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الأمالي للطوسي عن وَهب بن مُنَبّه: قَرَأتُ في زَبورِ داوودَ عليه السلام:... يا داوودُ، اِسمَع مِنّي ما أقولُ وَ الحَقَّ أقولُ: مَن أتاني وَ هُوَ يُحِبُّني، أدخَلتُهُ الجَنَّةَ.</span><ref><p><span dir="rtl">۱ الأمالي للطوسي: ص۱۰۷ ح۱۶۲، بحار الأنوار: ج۶ ص۴ ح۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="465" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الأمالى، طوسی - به نقل از وَهب بن مُنَبّه -: در زبور داوود علیه السلام خواندم: «... اى داوود! آنچه را مى</span>‌<span dir="rtl">گويم، از من بشنو که حق مى</span>‌<span dir="rtl">گويم: هر که در حالى که دوستم دارد، نزدم بيايد، او را به بهشت در مى</span>‌<span dir="rtl">آورم».</span></li></ol>

 

<ol start="466" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">تاريخ اليعقوبي: قالَ [الصّادِقُ عليه السلام]: خَلَّتانِ</span><ref><p><span dir="rtl">الخَلَّة: الخَصلة (لسان العرب: ج۱۱ ص۲۱۶ «خلل»).</span></p></ref> <span dir="rtl">مَن لَزِمَهُما دَخَلَ الجَنَّةَ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقيلَ: وَ ما هُما؟</span>

<span dir="rtl">قالَ: اِحتِمالُ ماتَكرَهُ إِذا أَحَبَّهُ اللهُ، وَ تَركُ ما تُحِبُّ إِذا كَرِهَهُ اللهُ.</span>

<span dir="rtl">فَقيلَ لَهُ: مَن يُطيقُ ذٰلِكَ؟</span>

<span dir="rtl">فَقالَ: مَن هَرَبَ مِنَ النّارِ إِلَى الجَنَّةِ.</span><ref><span dir="rtl">تاريخ اليعقوبي: ج۲ ص۳۸۲.</span></ref>

<ol start="466" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">تاريخ اليعقوبى: امام صادق علیه السلام فرمود: «دو خصلت است که هر کس به آنها چنگ زند، به بهشت مى</span>‌<span dir="rtl">رود».</span></li></ol>

<span dir="rtl">پرسيدند: آن دو چيست؟</span>

<span dir="rtl">فرمود: «تحمّل (/ انجام دادن) آنچه تو خوش ندارى؛ امّا خداوند، آن را خوش مى</span>‌<span dir="rtl">دارد، و ترک آنچه تو خوش مى</span>‌<span dir="rtl">دارى؛ امّا خداوند، آن را خوش نمى</span>‌<span dir="rtl">دارد».</span>

<span dir="rtl">به ايشان گفته شد: چه کسى طاقت اين کار را دارد؟</span>

<span dir="rtl">فرمود: «کسى که از دوزخ به بهشت مى</span>‌<span dir="rtl">گريزد».</span>

<ol start="467" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: حُبُّ اللهِ نارٌ لا يَمُرُّ عَلیٰ شَيءٍ إلَّا احتَرَقَ، وَ نورُ اللهِ لا يَطلُعُ عَلیٰ شَيءٍ إلّا أضاءَ.</span><ref><p><span dir="rtl">مصباح الشريعة: ص۵۲۳، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۳ ح۲۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="467" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام علی علیه السلام: عشق خدا، آتشى است که در هر چه بيفتد، می</span>‌<span dir="rtl">سوزاند و نور خدا به هر چه بتابد، فروزانش می</span>‌<span dir="rtl">کند.</span></li></ol>

 

<ol start="468" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله - في دُعاءِ الجَوشَنِ الكَبیرِ -: يا خَيرَ مَقصودٍ وَ مَطلوبٍ، يا خَيرَ حَبيبٍ وَ مَحبوبٍ، يا مَن هُوَ لِمَن دَعاهُ مُجيبٌ، يا مَن هُوَ لِمَن أطاعَهُ حَبيبٌ، يا مَن هُوَ إِلیٰ مَن أَحَبَّهُ قَريبٌ.</span><ref><p><span dir="rtl">البلد الأمين: ص۴۱۰، المصباح للكفعمي: ص۳۴۷، بحار الأنوار: ج۹۴ ص۳۹۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="468" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - در دعای «جوشن کبیر» -: اى بهترين مقصود و خواسته!</span> ‌<span dir="rtl">اى بهترين دوستدار و محبوب!</span> ‌<span dir="rtl">اى آن که به خواهانش پاسخ مى</span>‌<span dir="rtl">دهد!</span> ‌<span dir="rtl">اى آن که دوستِ کسى است که از او فرمان مى</span>‌<span dir="rtl">برد!</span> ‌<span dir="rtl">اى آن که به دوستدارش نزديک است!</span></li></ol>

 

<ol start="469" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام - فِي تَفسِيرِ قَولِهِ تَعالٰى: (وَ سَقٰاهُمْ رَبُّهُمْ شَرٰاباً طَهُوراً)»</span><ref><p><span dir="rtl">الإنسان: ۲۱.</span></p></ref> <span dir="rtl">-: يُطَهِّرُهُم عَن كُلِّ شَيءٍ سِوَى اللهِ؛ إذ لا طاهِرَ مِن تَدَنُّسٍ بِشَيءٍ مِنَ الأَكوانِ إلَّا اللهَ.</span><ref><p><span dir="rtl">مجمع البيان: ج۱۰ ص۶۲۳، بحار الأنوار: ج۸ ص۱۱۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="469" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام - در تفسير اين سخن خداى متعال: (و پروردگارشان به آنان، نوشيدنىِ پاک کننده مى</span>‌<span dir="rtl">نوشاند) -: آنان را از هر چيزى جز خدا پاک [و خالص] مى</span>‌<span dir="rtl">گرداند؛ زيرا جز خدا هيچ موجودى نيست که از آلودگى به چيزى از طبايع، پاک باشد.</span></li></ol>

 

<ol start="470" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">مصباح الشریعة _ فیما نَسَبَهُ إلَی الإِمامِ الصّادِقِ عليه السلام _: نَجوَى العارِفينَ تَدورُ عَلیٰ ثَلاثَةِ أُصولٍ: الخَوفِ، وَ الرَّجاءِ، وَ الحُبِّ. فَالخَوفُ فَرعُ العِلمِ، وَ الرَّجاءُ فَرعُ اليَقينِ، وَ الحُبُّ فَرعُ المَعرِفَةِ. فَدَليلُ الخَوفِ الهَرَبُ، وَ دَليلُ الرَّجاءِ الطَّلَبُ، وَ دَليلُ الحُبِّ إيثارُ المَحبوبِ عَلیٰ ما سِواهُ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَإِذا تَحَقَّقَ العِلمُ فِي الصَّدرِ خافَ، وَ إِذا صَحَّ الخَوفُ هَرَبَ، وَ إِذا هَرَبَ نَجا... وَ إِذا تَمَكَّنَ مِنهُ رَجا، وَ إِذا وَجَدَ حَلاوَةَ الرَّجاءِ طَلَبَ، وَ إِذا وُفِّقَ لِلطَّلَبِ وَجَدَ. وَ إِذا تَجَلّیٰ ضِياءُ المَعرِفَةِ فِي الفُؤادِ هاجَ ريحُ المَحَبَّةِ، وَ إِذا هاجَ ريحُ المَحَبَّةِ استَأنَسَ في ظِلالِ المَحبوبِ، وَ آثَرَ المَحبوبَ عَلیٰ ما سِواهُ، وَ باشَرَ أوامِرَهُ، وَ اجتَنَبَ نَواهِيَهُ. وَ إذَا استَقامَ عَلیٰ بِساطِ الأُنسِ بِالمَحبوبِ - مَعَ أداءِ أوامِرِهِ وَ اجتِنابِ نَواهيهِ - وَصَلَ إِلیٰ روحِ المُناجاةِ.</span><ref><span dir="rtl">مصباح الشريعة: ص۸، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۲ ح۲۲.</span></ref>

<ol start="470" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">مصباح الشريعة - در آنچه به امام صادق علیه السلام نسبت داده است -: مناجات عارفان، بر سه اصل مى</span>‌<span dir="rtl">چرخد: بيم، اميد و دوستى. بيم، خود، زادۀ دانش است و اميد، زادۀ يقين است و دوستى، زادۀ شناخت. نشانِ بيم، گريز است و نشانِ اميد، طلب کردن است و نشانِ دوستى، مقدّم داشتن محبوب بر جز اوست.</span></li></ol>

<span dir="rtl">پس چون دانش در سينه پديدار شد، شخص بيمناک مى</span>‌<span dir="rtl">گردد و چون بيم درست شود، شخصْ گريزان مى</span>‌<span dir="rtl">گردد و چون بگريزد، نجات مى</span>‌<span dir="rtl">يابد... و چون دلش استوار گردد، اميد مى</span>‌<span dir="rtl">بندد و چون شيرينى اميد را در يابد، به جستجو بر مى</span>‌<span dir="rtl">آيد و چون توفيق جستجويش دهند، مى</span>‌<span dir="rtl">يابد. هر گاه روشنى شناخت بر دل بتابد، نسيم دوستى مى</span>‌<span dir="rtl">وزد و چون نسيم دوستى بوزد، شخص در سايه</span>‌<span dir="rtl">سار محبوب، اُنس مى</span>‌<span dir="rtl">گيرد و محبوب را بر غیر او بر می</span>‌<span dir="rtl">گزیند و با فرمان</span>‌<span dir="rtl">هايش همگام مى</span>‌<span dir="rtl">شود و از نافرمانى</span>‌<span dir="rtl">هايش دوری می</span>‌<span dir="rtl">گزیند و چون کنار بساط اُنس با محبوب، استقامت ورزد و فرمان</span>‌<span dir="rtl">هايش را به جاى آورد و از نافرمانى او بپرهيزد، به روح مناجات، دست مى</span>‌<span dir="rtl">يابد.</span>

<ol start="471" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">مصباح الشریعة _ فیما نَسَبَهُ إلَی الإِمامِ الصّادِقِ عليه السلام -: حُبُّ اللهِ إِذا أضاءَ عَلیٰ سِرِّ عَبدٍ أخلاهُ عَن كُلِّ شاغِلٍ. وَ كُلُّ ذِكرٍ سِوَى اللهِ تَعالیٰ ظُلمَةٌ. وَ المُحِبُّ أخلَصُ النّاسِ سِرّاً لِلهِ تَعالیٰ، وَ أصدَقُهُم قَولاً، وَ أوفاهُم عَهداً، وَ أزكاهُم عَمَلاً، وَ أصفاهُم ذِكراً، وَ أعبَدُهُم نَفساً، يَتَباهَى المَلائِكَةُ بِهِ عِندَ مُناجاتِهِ، وَ يَفخَرُ بِرُؤيَتِهِ، وَ بِهِ يَعمُرُ اللهُ بِلادَهُ، وَ بِكَرامَتِهِ يُكرِمُ عِبادَهُ، يُعطيهِم إِذا سَأَلوا بِحَقِّهِ، وَ يَدفَعُ عَنهُمُ البَلايا بِرَحمَتِهِ. فَلَو عَلِمَ الخَلقُ ما مَحَلُّهُ عِندَ اللهِ وَ مَنزِلَتُهُ لَدَيهِ، ما تَقَرَّبوا إِلَى اللهِ تَعالیٰ إلّا بِتُرابِ قَدَمَيهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">مصباح الشريعة: ص۵۲۱، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۳ ح۲۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="471" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">مصباح الشريعة - در آنچه به امام صادق علیه السلام نسبت داده است -: عشق خدا چون بر درون بنده</span>‌<span dir="rtl">اى بتابد، آن را از هر مشغوليتى تهی مى</span>‌<span dir="rtl">کند. هر يادى جز ياد خداوند متعال، تاريکى است. شخص دوستدار، ضميرش از همۀ مردم براى خدا خالص</span>‌<span dir="rtl">تر، سخنش راست</span>‌<span dir="rtl">تر، عهدش وفادارانه</span>‌<span dir="rtl">تر، کردارش پاک</span>‌<span dir="rtl">تر، يادش پاکيزه</span>‌<span dir="rtl">تر و جانش بنده</span>‌<span dir="rtl">تر است. چون مناجات کند، فرشتگان به او مباهات مى</span>‌<span dir="rtl">ورزند و به ديدارش افتخار مى</span>‌<span dir="rtl">کنند. خداوند به سبب او، سرزمين</span>‌<span dir="rtl">ها را آباد مى</span>‌<span dir="rtl">کند و به سبب گراميداشت او، بندگانش را گرامى مى</span>‌<span dir="rtl">دارد و به سبب حقّ او، چون بندگان از او درخواستى کنند، به آنان مى</span>‌<span dir="rtl">بخشد و به سبب رحمت بر او، بلاها را از آنان بر طرف مى</span>‌<span dir="rtl">کند. اگر خلق مى</span>‌<span dir="rtl">دانستند که وى در نزد خداوند، چه جايگاه و منزلتى دارد، جز با خاکِ پاى او، به خداوند عز وجل تقرّب نمى</span>‌<span dir="rtl">جستند.</span></li></ol>

<span dir="rtl">راجع: ص۱۸۶ (قيام الليل).</span>

<span dir="rtl">ر.ک: ص۱۸۷ (شب</span>‌ <span dir="rtl">زنده</span>‌<span dir="rtl">داری).</span>

<span id="سخنى-در-بارۀ-آثار-خدادوستى"></span>
=== <span dir="rtl">سخنى در بارۀ آثار خدادوستى</span> ===

<span dir="rtl">پيش</span>‌<span dir="rtl">تر گفتيم که محبّت و دوستی خدای سبحان، رمز موفّقيت در زندگى، کيمياى خودسازى و سازندگى و راهِ رسيدن به همۀ آرزوهاست،</span><ref><span dir="rtl">ر.ک: ص۷۳ (تحقيقى در بارۀ بنياد محبّت خدا).</span></ref> <span dir="rtl">همان</span>‌ <span dir="rtl">گونه که در دعاى عَرَفه آمده است:</span>

<span dir="rtl">ماذا وَجَدَ مَن فَقَدَکَ، وَ مَا الَّذی فَقَدَ مَن وَجَدَکَ؟! لَقَد خابَ مَن رَضِیَ دونَکَ بَدَلاً.</span><ref><span dir="rtl">ر.ک: ص۲۸ ح۲۹.</span></ref>

<span dir="rtl">چه چيزی يافت آن که تو را گم کرد؟ و چه چيزی گم کرد آن که تو را يافت؟ بى</span> ‌<span dir="rtl">گمان، نوميد شد هر که به جز تو رضا داد.</span>

<span dir="rtl">اينک با توجّه به متون اين فصل و برخى آيات و احاديث مرتبط با آن در فصل</span>‌<span dir="rtl">های گذشته، برجسته</span>‌<span dir="rtl">ترين و جامع</span>‌<span dir="rtl">ترين آثار و برکات محبّت خدا را در دو اثر مى</span>‌<span dir="rtl">توان خلاصه کرد:</span>

<span id="یک.-بالاترين-درجۀ-توحيد"></span>
==== <span dir="rtl">یک. بالاترين درجۀ توحيد</span> ====

<span dir="rtl">محبّت به خداوند متعال از يک</span>‌ <span dir="rtl">سو، ريشه در معرفت شهودى دارد و از سوى ديگر، مقدّمه</span>‌<span dir="rtl">اى براى وصول به شناخت بيشترِ صفات و کمالاتِ خداوند است.</span>

<span dir="rtl">از آن جا که کمالات خداوند متعال، بى</span>‌<span dir="rtl">نهايت است، محبّت او نيرويى است که همواره انسان را از برکات بالاترين درجات توحيد، برخوردار مى</span>‌<span dir="rtl">سازد. در واقع، اگر انسان در «توحيد» مستغرق باشد، هر لحظه از عنايت</span>‌<span dir="rtl">هاى خاصّ حق تعالى بهره</span>‌<span dir="rtl">مند مى</span>‌<span dir="rtl">شود؛ عنایت</span>‌<span dir="rtl">هایی که پیش</span>‌<span dir="rtl">تر از آن برخوردار نبوده و برایش همیشه تازگى خواهد داشت.</span><ref><span dir="rtl">ر.ک: کيمياى محبّت: ص۱۳۶ (فصل دوم / اساس خودسازی).</span></ref>

<span id="دو.-جانشينى-خدا"></span>
==== <span dir="rtl">دو. جانشينى خدا</span> ====

<span dir="rtl">حکمت خلقت انسان، جانشينى خداست، همان</span>‌ <span dir="rtl">طور که خدای سبحان مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد:</span>

<span dir="rtl">(وَ إِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَائِکَةِ إِنِّى جَاعِلٌ فِى الْأَرْضِ خَلِيفَةً.</span><ref><span dir="rtl">بقره: آیۀ ۳۰.</span></ref>

<span dir="rtl">و چون پروردگار تو به فرشتگان گفت: من در زمين، جانشينى خواهم گذاشت).</span>

<span dir="rtl">خليفۀ خدا بايد بتواند کار او را انجام دهد و در اين باره گفته شده:</span>

<span dir="rtl">العُبودِيَّةُ جَوهَرَةٌ کُنهُهَا الرُّبوبِيَّةُ.</span><ref><span dir="rtl">مصباح الشريعة: ص۵۳۶.</span></ref>

<span dir="rtl">بندگى، حقيقتى است که خميرمايۀ آن، ربوبيت است.</span>

<span dir="rtl">و در حديث قدسى آمده</span> ‌<span dir="rtl">است:</span>

<span dir="rtl">عَبدی! أطِعنِی؛ حَتّىٰ أجعَلَکَ مِثلی.</span><ref><span dir="rtl">مشارق أنوار اليقين: ص۶۹.</span></ref>

<span dir="rtl">بنده</span>‌<span dir="rtl">ام! پيروى</span>‌<span dir="rtl">ام کن تا تو را چون خودم سازم.</span>

<span dir="rtl">و در حدیث قدسی دیگر آمده است:</span>

<span dir="rtl">يَا بنَ آدمَ! أنَا غَنِیٌّ لا أفتَقِرُ، أطِعنی في ما أمَرتُکَ أجعَلکَ غَنِيّاً لا تَفتَقِرُ. يَا بنَ آدَمَ</span>‌<span dir="rtl">! أنَا حَیٌّ لا أمُوتُ</span>‌<span dir="rtl">، أطِعنی في ما أمَرتُکَ أجعَلکَ حَيّاً لا تَموتُ</span>‌<span dir="rtl">. يَا بنَ آدمَ! أنَا أقولُ لِلشَّیءِ</span>‌<span dir="rtl">: کُن؛ فَيَکونُ</span>‌<span dir="rtl">، أطِعنی في ما أمَرتُکَ أجعَلکَ تَقولُ لِلشَّیءِ</span>‌<span dir="rtl">: کُن؛ فَيَکونُ</span>‌<span dir="rtl">.</span><ref><span dir="rtl">عدّة الداعی: ص۲۹۱، إرشاد القلوب: ص۷۵ (بدون عبارت نخست)، بحار الأنوار: ج۹۳ ص۳۷۶ ح۱۶.</span></ref>

<span dir="rtl">اى آدميزاد! من بی</span>‌<span dir="rtl">نیازی هستم که نیاز پیدا نخواهم کرد. در آنچه فرمانت مى</span>‌<span dir="rtl">دهم، پيروى</span>‌<span dir="rtl">ام کن تا تو را بی</span>‌<span dir="rtl">نیازی قرار دهم که نیاز پیدا نخواهد کرد.</span>‌ <span dir="rtl">ای آدمیزاد! من زنده</span>‌<span dir="rtl">ای هستم که نخواهم مُرد. در آنچه فرمانت مى</span>‌<span dir="rtl">دهم، پيروى</span>‌<span dir="rtl">ام کن تا تو را زنده</span>‌<span dir="rtl">ای قرار دهم که نخواهد مُرد.</span>‌ <span dir="rtl">اى آدميزاد! من به هر چيزى بگويم «باش»، به وجود مى</span>‌<span dir="rtl">آيد. در آنچه فرمانت مى</span>‌<span dir="rtl">دهم، پيروى</span>‌<span dir="rtl">ام کن تا تو را به گونه</span>‌<span dir="rtl">اى قرار دهم که به هر چيزى بگويى «باش»، به وجود آيد.</span>

<span dir="rtl">آنچه مى</span>‌<span dir="rtl">تواند انسان را به مقام خلافت خدا برساند، محبّت اوست. همان</span> ‌<span dir="rtl">گونه که وقتى آتش در آهن نفوذ و آن را گداخته کند، آهن، کار آتش را انجام مى</span>‌<span dir="rtl">دهد، اگر محبّت خدا در دلى نفوذ کند، آفريده مى</span>‌<span dir="rtl">تواند - به اذن خدا - کار خدايى انجام دهد.</span><ref><span dir="rtl">ر.ک: کيمياى محبّت: ص۱۶۲ (انسانى که کار خدايى مى</span>‌<span dir="rtl">کند).</span></ref>

<span dir="rtl">همان</span> ‌<span dir="rtl">گونه که در احاديث «قُرب نوافل» - که شيعه و اهل سنّت، آن را نقل کرده</span>‌<span dir="rtl">اند - آمده است، انسان بر اثر انجام نوافل و مستحبّات، زمينۀ جلب محبّت خدا را می</span>‌<span dir="rtl">یابد و گام به گام به او نزديک مى</span>‌<span dir="rtl">شود و مورد محبّت آفريدگار خود قرار مى</span>‌<span dir="rtl">گيرد. در اين هنگام، محبّت کریمانۀ خدا به بنده، کارى مى</span>‌<span dir="rtl">کند که خدای سبحان، چشم و گوش و زبان و دست و پا و قلب او مى</span>‌<span dir="rtl">گردد.</span><ref><span dir="rtl">ر.ک: ص۲۲۳ (استجابت دعاها).</span></ref> <span dir="rtl">به عبارت ديگر، انسان در خدا ذوب مى</span>‌<span dir="rtl">شود و به مقام «فناء فى اللّٰه</span>‌<span dir="rtl">» مى</span>‌<span dir="rtl">رسد و در اين حال، ديگر از خود، اراده</span>‌<span dir="rtl">اى ندارد. چشمش آن را مى</span>‌<span dir="rtl">بيند که خدا مى</span>‌<span dir="rtl">خواهد؛ زبانش آن را مى</span>‌<span dir="rtl">گويد که او دوست دارد و ساير اعضا و جوارح او نیز بر مبناى خواست خدا عمل مى</span>‌<span dir="rtl">کنند و مهم</span>‌<span dir="rtl">تر، آن که ذهن و خِردش آن</span> ‌<span dir="rtl">گونه مى</span>‌<span dir="rtl">انديشد که خدای متعال می</span>‌<span dir="rtl">خواهد.</span><ref><span dir="rtl">ر.ک: ص۱۶۸ (معناى محبّت خدا).</span></ref> <span dir="rtl"></span>

<span dir="rtl">انسان در اين موقعيت، رنگ «خليفۀ خدا» را مى</span>‌<span dir="rtl">گيرد، «مَثَل خدا» مى</span>‌<span dir="rtl">شود و آنچه بخواهد انجام دهد، با درخواست از خدا و به اذن او امکان</span>‌<span dir="rtl">پذير است.</span>

<span id="القسم-الثاني-محبة-الناس"></span>
= <span dir="rtl">القِسمُ الثّاني: مَحَبَّةُ النّاسِ</span> =

<span dir="rtl">مبحث دوم</span><span dir="rtl">: دوست داشتن مردم</span>

<span id="الفصل-الأولالتواد-و-التحاب"></span>
== <span dir="rtl">الفَصلُ الأوَّل:التَّوادُّ وَ التَّحابُّ</span> ==

<span dir="rtl">فصل یکم</span><span dir="rtl">: مهرورزی به همدیگر و دوست داشتن یکدیگر</span>

<span id="الإيمان-و-التواد"></span>
=== <span dir="rtl">۱ / ۱: الإِيمانُ وَ التَّوادُّ</span> ===

<span dir="rtl">۱ / ۱</span><span dir="rtl">: ایمان و مهرورزی به یکدیگر</span>

<span dir="rtl">الكتاب</span>

<span dir="rtl">قرآن</span>

<span dir="rtl">(وَ ٱلَّذِينَ تَبَوَّءُو ٱلدَّارَ وَ ٱلْإِيمَـٰنَ مِن قَبْلِهِمْ يُحِبُّونَ مَنْ هَاجَرَ إِلَيْهِمْ وَ لاَ يَجِدُونَ فِى صُدُورِهِمْ حَاجَةً مِّمَّآ أُوتُواْ وَ يُؤْثِرُونَ عَلَیٰ أَنفُسِهِمْ وَ لَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ وَ مَن يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُوْلَـٰئِكَ هُمُ ٱلْمُفْلِحُونَ).</span><ref><span dir="rtl">الحشر: ۹. ۲. الأنفال: ۷۲.</span></ref>

<span dir="rtl">(و کسانى که قبل از آنان (مهاجران) در آن (مدينه) جاى گرفته و ايمان آورده</span>‌<span dir="rtl">اند، هر کس را که به سوى آنان مهاجرت کرده، دوست دارند و به آنچه به آنان داده شده است، در دل</span>‌<span dir="rtl">های خود حسدى نمى</span>‌<span dir="rtl">يابند، و هر چند در خودشان احتياجى باشد، آنان را بر خودشان مقدّم مى</span>‌<span dir="rtl">دارند، و هر کس از خسّت نفس خود مصون بمانَد، آنان رستگاران</span> ‌<span dir="rtl">اند).</span>

<span dir="rtl">(إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ هَاجَرُواْ وَ جَـاهَدُواْ بِأَمْوَالِهِمْ وَ أَنفُسِهِمْ فِى سَبِيلِ ٱللهِ وَ ٱلَّذِينَ ءَاوَواْ وَ نَصَرُواْ أُوْلَـٰئِكَ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ).</span><ref></ref>

<span dir="rtl">(کسانى که ايمان آورده و هجرت کرده</span>‌<span dir="rtl">اند و در راه خدا با مال و جان خود جهاد نموده</span>‌<span dir="rtl">اند و کسانى که [مهاجران را] پناه داده</span>‌<span dir="rtl">اند و يارى کرده</span>‌<span dir="rtl">اند، آنان دوستان يکديگرند).</span>

<span dir="rtl">الحديث</span>

<span dir="rtl">حديث</span>

<ol start="472" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: خَمسٌ لا يَجتَمِعنَ إلّا في مُؤمِنٍ حَقّاً يُوجِبُ اللهُ لَهُ بِهِنَّ الجَنَّةَ: النّورُ فِي القَلبِ، وَ الفِقهُ فِي الإِسلامِ، وَ الوَرَعُ فِي الدّينِ، وَ المَوَدَّةُ فِي النّاسِ، وَ حُسنُ السَّمتِ</span><ref><p><span dir="rtl">. السَّمْتُ: أي الهيئة الحَسنة (النهایة: ج۲ ص۳۹۷ «سمت»).</span></p></ref> <span dir="rtl">فِي الوَجهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">كنز الفوائد: ج۲ ص۱۰، أعلام الدين: ص۱۴۴، معدن الجواهر: ص۱۴۹ ح۲۰۰ نحوه، بحار الأنوار: ج۱<br />
ص ۲۱۹ ح۴۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="472" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: پنج چيزند که جز در مؤمن حقيقى جمع نمى</span>‌<span dir="rtl">شوند و خداوند به سبب آنها بهشت را بر او واجب مى</span>‌<span dir="rtl">گرداند: نورانيت دل، فهم اسلام، پارسايى در دين، دوستى با مردم، و سيماى خوش.</span></li></ol>

 

<ol start="473" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: لا يَجتَمِعُ أربَعَةٌ فِي المُؤمِنِ إلّا أوجَبَ اللهُ لَهُ بِهِنَّ الجَنَّةَ: الصِّدقُ فِي اللِّسانِ، وَ السَّخاءُ فِي المالِ، وَ المَوَدَّةُ فِي القَلبِ، وَ النَّصيحَةُ فِي المَشهَدِ وَ المَغيبِ.</span><ref><p><span dir="rtl">كنز العمّال: ج۱۵ ص۸۷۶ ح۴۳۴۸۲ نقلاً عن الحاكم في تاريخه عن ابن عمر.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="473" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: مؤمن هر گاه داراى چهار صفت گردد، خداوند به سبب آنها بهشت را بر او واجب مى</span>‌<span dir="rtl">گرداند: راستى در زبان، بخشش در مال، دوستى در دل، و خيرخواهى در نهان و آشکار.</span></li></ol>

 

<ol start="474" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام - في صِفَةِ المُؤمِنِ -: خالِصُ الوُدِّ، وَثيقُ العَهدِ، وَفِيُّ العَقدِ، شَفيقٌ، وَصولٌ، حَليمٌ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۲۲۸ ح۱ عن عبد اللّٰه بن يونس، أعلام الدين: ص۱۱۵، بحار الأنوار: ج۶۷ ص۳۶۵ ح۷۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="474" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام علی علیه السلام - در توصیف مؤمن -: دوستى</span>‌<span dir="rtl">اش خالص، پيمانش استوار، و به قول، پايدار و به قرار، وفادار است. دلسوز و بسيار صلۀ رحم کننده و بردبار است.</span></li></ol>

 

<ol start="475" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام زين العابدين عليه السلام: نَظَرُ المُؤمِنِ في وَجهِ أخيهِ المُؤمِنِ لِلمَوَدَّةِ وَ المَحَبَّةِ لَهُ عِبادَةٌ.</span><ref><p><span dir="rtl">تحف العقول: ص۲۸۲، الجعفريّات: ص۱۹۴ و فيه «حُبّاً» بدل «للمودّة و المحبّة»، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۲۸۰ ح۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="475" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام زین العابدین علیه السلام: نگاه مؤمن به چهرۀ برادر مؤمن خود از روى دوستى و محبّت به او، عبادت است.</span></li></ol>

 

<ol start="476" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: إِنَّ روحَ الإيمانِ واحِدَةٌ، خَرَجَت مِن عِندِ واحِدٍ، وَ تَتَفَرَّقُ في أبدانٍ شَتّیٰ، فَعَلَيهِ ائتَلَفَت، وَ بِهِ تَحابَّت.</span><ref><p><span dir="rtl">الاختصاص: ص۲۴۹ عن أبان بن تغلب، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۱۹۳ ح۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="476" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: روح ايمان، يکى است و از نزد يکى بيرون آمد و در بدن</span>‌<span dir="rtl">هاى گوناگون پخش شد. پس، بر اساس آن، اُلفت مى</span>‌<span dir="rtl">گيرند و به واسطۀ آن، دوستى مى</span>‌<span dir="rtl">ورزند.</span></li></ol>

 

<ol start="477" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: مَا التَقیٰ مُؤمِنانِ قَطُّ، إلّا کانَ أفضَلُهُما أشَدَّهُما حُبّاً لِأَخيهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۱۲۷ ح۱۵ عن صفوان الجمّال، المؤمن: ص۳۱ ح۶۰، المحاسن: ج۱ ص۴۱۱ ح۹۳۷، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۲۵۰ ح۲۶ و راجع الأدب المفرد: ص۱۶۶ ح۵۴۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="477" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: دو مؤمن هرگز با هم ديدار نمی</span>‌<span dir="rtl">کنند، مگر اين که آن یکی</span>‌<span dir="rtl">شان برتر است که برادرش را بیشتر دوست دارد.</span></li></ol>

 

<ol start="478" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: إِنَّ المُؤمِنينَ مِن أَهلِ وَلايَتِنا وَ شيعَتِنا إذَا اتَّقَوا [التَقَوا]</span><ref><p><span dir="rtl">في الطبعة الّتي بأیدینا «اتَّقَوا»، و کذلك بحار الأنوار، ‌و الظاهر أنّه تصحيف و الصواب ما أثبتناه بین المعقوفین بدلالة سياق الحديث.</span></p></ref><span dir="rtl">، لَم يَزَلِ اللهُ تَعالیٰ مُطِلّاً عَلَيهِم بِوَجهِهِ حَتّیٰ يَتَفَرَّقوا، وَ لا يَزالُ الذُّنوبُ تَتَساقَطُ عَنهُم كَما تَتَساقَطُ الوَرَقُ، وَ لا يَزالُ يَدُ اللهِ عَلیٰ يَدِ أشَدِّهِم حُبّاً لِصاحِبِهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">قضاء حقوق المؤمنين: ص۳۰ ح۳۵، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۲۸۰ ح۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="478" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: مؤمنانِ اهل ولایت ما و شیعۀ ما، آن گاه که با یکدیگر ملاقات می</span>‌<span dir="rtl">کنند، خداوند متعال، همواره به آنان عنایت ویژه می</span>‌<span dir="rtl">کند، تا زمانی که از یکدیگر جدا شوند و همواره گناهان مانند برگ از آنان می</span>‌<span dir="rtl">ریزد و هر کدام بیشتر رفیقش را دوست داشته باشد، همواره دست خدا بر سر اوست.</span></li></ol>

 

<ol start="479" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الخرائج وَ الجرائح عن عليّ بن جعفر: قُلتُ لِأَبِي الحَسَنِ عليه السلام: أيُّنا أشَدُّ حُبّاً لِدينِهِ؟ قالَ: أشَدُّكُم حُبّاً لِصاحِبِهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الخرائج و الجرائح: ج۱ ص۴۱۱ ح۱۵، بحار الأنوار: ج۵۰ ص۱۵۲ ح۳۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="479" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الخرائج و الجرائح - به نقل از على بن جعفر -: به امام کاظم علیه السلام گفتم: کدام</span> ‌<span dir="rtl">يک از ما بيشتر دينش را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارد؟ فرمود: «آن که رفيق خود را بيشتر دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارد».</span></li></ol>

<span dir="rtl">راجع: هذه الموسوعة: ج۲ ص۲۲ (المؤمن أخو المؤمن)</span>

<span dir="rtl">و ج۵ ص۱۰۰ (رحمة اللّٰه) و ص۱۰۴ (الإيمان).</span>

<span dir="rtl">ر.ک: همین دانش</span>‌<span dir="rtl">نامه: ج۲ ص۲۳ (مؤمن، برادر مؤمن است)</span>

<span dir="rtl">و ج۵ ص۱۰۱ (رحمت خدا)</span>‌ <span dir="rtl">و ص۱۰۵ (ايمان).</span>

<span id="قيمة-التودد-و-التحبب"></span>
=== <span dir="rtl">۱ / ۲: قيمَةُ التَّوَدُّدِ وَ التَّحَبُّبِ</span> ===

<span dir="rtl">۱ / ۲</span><span dir="rtl">: ارزش مهرورزی و اظهار دوستی</span>

<span id="علامة-قوة-العقل"></span>
==== <span dir="rtl">۱ / ۲ - ۱: عَلامَةُ قُوَّةِ العَقلِ</span> ====

<span dir="rtl">۱ / ۲ - ۱</span><span dir="rtl">: نشانِ نیرومندی عقل</span>

<ol start="480" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: رَأسُ العَقلِ بَعدَ الإِيمانِ بِاللهِ عزّ وجلّ التَّوَدُّدُ إِلَى النّاسِ.</span><ref><p><span dir="rtl">عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج۲ ص۳۵ ح۷۷ عن داوود بن سليمان الفرّاء عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، صحيفة الإمام الرضا عليه السلام: ص۱۰۵ ح۵۴ عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه و فیه «الدين» بدل «الإيمان باللّٰه»، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۴۰۹ ح۱۳؛ السنن الكبرى: ج۱۰ ص۱۸۷ ح۲۰۳۰۶ عن سعيد بن المسيّب.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="480" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: سرآمدِ خِرد، پس از ايمان به خداوند عز وجل، مهرورزى با مردم است.</span></li></ol>

 

<ol start="481" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: رَأسُ العَقلِ بَعدَ الإِيمانِ بِاللهِ عزّ وجلّ التَّحَبُّبُ إِلَى النّاسِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الخصال: ص۱۵ ح۵۵ عن الحسين بن زيد عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، مشكاة الأنوار: ص۴۳۷ ح۱۴۶۴، بحار الأنوار: ج۱ ص۱۳۱ ح۱۸؛ المعجم الأوسط: ج۵ ص۱۲۰ ح۴۸۴۷ عن الحسين بن زيد عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="481" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: اوج خردمندى، پس از ايمان به خداوند عز وجل، اظهار دوستى با مردم است.</span></li></ol>

 

<ol start="482" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: التَّوَدُّدُ نِصفُ العَقلِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الفردوس: ج۲ ص۷۵ ح۲۴۲۱ عن الإمام عليّ عليه السلام؛ كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۴۱۶ ح۵۹۰۴ عن الإمام الصادق عليه السلام، نهج البلاغة: الحكمة ۱۴۲ عن الإمام عليّ عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۶۸ ح۳۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="482" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: مهرورزی، نيمى از خِرد است.</span></li></ol>

 

<ol start="483" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: التَّوَدُّدُ إِلَى النّاسِ نِصفُ العَقلِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۶۴۳ ح۴ عن السكوني عن الإمام الصادق عليه السلام، السرائر: ج۳ ص۵۵۰ عن الإمام الكاظم عليه السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۳۴۹ ح۱۹؛ المعجم الأوسط: ج۷ ص۲۵ ح۶۷۴۴ عن ابن عمر.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="483" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام رضا علیه السلام: مهرورزى به مردم، نيمى از خِرد است.</span></li></ol>

 

<ol start="484" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: رَأسُ العَقلِ التَّوَدُّدُ إِلَى النّاسِ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۴ ص۵۱ ح۵۲۴۶ و ج۱ ص۳۵۴ ح۱۳۴۵، عیون الحكم و المواعظ: ص۲۶۴ ح۴۸۱۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="484" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: اساس خِرد، مهرورزی به مردم است.</span></li></ol>

 

<ol start="485" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: أوَّلُ العَقلِ التَّوَدُّدُ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۲ ص۳۸۴ ح۲۹۲۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="485" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: سرآغاز خِرد، مهرورزی [به مردم] است.</span></li></ol>

<span id="علامة-المروءة"></span>
==== <span dir="rtl">۱ / ۲ - ۲: عَلامَةُ المُروءَةِ</span> ====

<span dir="rtl">۱ / ۲ - ۲</span><span dir="rtl">: نشانِ مردانگی</span>

<ol start="486" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: کانَ الحَسَنُ بنُ عَلِيٍّ عليه السلام في نَفَرٍ مِن أصحابِهِ عِندَ مُعاوِيَةَ، فَقالَ لَهُ: يا أبا مُحَمَّدٍ، أخبِرني عَنِ المُرُوءَةِ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ عليه السلام: حِفظُ الرَّجُلِ دينَهُ... وَ التَّحَبُّبُ إِلَى النّاسِ.</span><ref><span dir="rtl">معاني الأخبار: ص۲۵۷ ح۳ عن معاوية بن وهب، تحف العقول: ص۲۲۵، مشكاة الأنوار: ص۳۶۷ ح۱۱۹۹ كلاهما عن الامام الحسن عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۷۶ ص۳۱۲ ح۴.</span></ref>

<ol start="486" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: حسن بن علی علیه السلام همراه با چند تن از یارانش نزد معاویه بود. معاویه به ایشان گفت:</span> ‌<span dir="rtl">ای ابو محمّد! در بارۀ مردانگی بگو.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فرمود: «[مردانگی، آن است که] مرد، دینش را حفظ کند... و با مردم، دوستی بورزد».</span>

<ol start="487" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليَ عليه السلام: أوَّلُ المُروءَةِ طَلاقَةُ الوَجهِ، وَ آخِرُهَا التَّوَدُّدُ إِلَى النّاسِ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۲ ص۴۶۰ ح۳۲۹۰، عيون الحكم و المواعظ: ص۱۲۴ ح۲۸۲۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="487" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: آغاز مردانگى، گشاده</span>‌<span dir="rtl">رويى است و انجام آن، دوستى نمودن با مردم.</span></li></ol>

<span id="نصف-الدين"></span>
==== <span dir="rtl">۱ / ۲ - ۳: نِصفُ الدّينِ</span> ====

<span dir="rtl">۱ / ۲ - ۳</span><span dir="rtl">: نیمی از دین</span>

<ol start="488" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: التَّوَدُّدُ نِصفُ الدّينِ.</span><ref><p><span dir="rtl">تحف العقول: ص۶۰، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۳۹۲ ح۱۱؛ شُعب الإيمان: ج۲ ص۷۴ ح۱۱۹۷ عن خالد بن الزبير عن الإمام زين العابدين عن آبائه عليهم السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="488" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: مهرورزی، نيمى از دين است.</span></li></ol>

<span id="قرابة-مستفادة"></span>
==== <span dir="rtl">۱ / ۲ - ۴: قَرابَةٌ مُستَفادَةٌ</span> ====

<span dir="rtl">۱ / ۲ - ۴</span><span dir="rtl">: خویشاوندی اکتسابی</span>

<ol start="489" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: المَوَدَّةُ قَرابَةٌ مُستَفادَةٌ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۸ ص۲۳ ح۴ عن جابر الجعفي عن الإمام الباقر عليه السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۳۸۹ ح۵۸۳۴، نهج البلاغة: الحكمة ۲۱۱، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۷۸ ح۱۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="489" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: دوستى، خويشاوندی اکتسابى است.</span></li></ol>

 

<ol start="490" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: المَوَدَّةُ نَسَبٌ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۱ ص۳۱ ح۸۱، عیون الحكم و المواعظ: ص۳۴ ح۶۶۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="490" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: دوستى، خويشى است.</span></li></ol>

 

<ol start="491" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: المَوَدَّةُ نَسَبٌ مُستَفادٌ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم:ج۱ ص۱۷۱ ح۶۴۷، عیون الحكم و المواعظ: ص۳۲ ح۵۵۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="491" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: دوستى، خويشىِ اکتسابى است.</span></li></ol>

 

<ol start="492" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: المَوَدَّةُ إحدَى القَرابَتَينِ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۲ ص۱۷ح۱۶۲۷، عیون الحكم و المواعظ: ص۲۶ ح۳۰۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="492" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: دوستى، نیمی از خويشاوندى است.</span></li></ol>

 

<ol start="493" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: المَوَدَّةُ رَحِمٌ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۱ ص۱۲ ح۱۰، عیون الحكم و المواعظ: ص۳۵ ح۶۸۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="493" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: دوستى، [گونه</span>‌<span dir="rtl">اى] خويشاوندى است.</span></li></ol>

<span id="أقرب-نسب"></span>
==== <span dir="rtl">۱ / ۲ - ۵: أقرَبُ نَسَبٍ</span> ====

<span dir="rtl">۱ / ۲ - ۵</span><span dir="rtl">: نزدیک</span>‌<span dir="rtl">ترین نسبت</span>

<ol start="494" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: المَوَدَّةُ أشبَكُ الأَنسابِ، وَ العِلمُ أشرَفُ الأَحسابِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الإرشاد: ج۱ ص۲۹۸، كنز الفوائد: ج۱ ص۳۱۹، كشف الیقین: ص۲۱۹ ح۲۲۶، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۴۱۹<br />
ح۴۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="494" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: دوستى، به هم پيوسته</span>‌<span dir="rtl">ترين خويشاوندى است و دانش، شريف</span>‌<span dir="rtl">ترين تبار است.</span></li></ol>

 

<ol start="495" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: المَوَدَّةُ أقرَبُ نَسَبٍ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۱ ص۷۶ ح۲۸۵، عیون الحكم و المواعظ: ص۲۷ ح۳۵۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="495" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: دوستى، نزديک</span>‌<span dir="rtl">ترين خويشاوندى است.</span></li></ol>

 

<ol start="496" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: المَوَدَّةُ أقرَبُ رَحِمٍ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۱ ص۱۷۲ ح۶۴۹، عیون الحكم و المواعظ: ص۳۸ ح۸۳۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="496" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: دوستى، نزديک</span>‌<span dir="rtl">ترين خويشى است.</span></li></ol>

<span id="أقرب-القرب"></span>
==== <span dir="rtl">۱ / ۲ - ۶: أقرَبُ القُربِ</span> ====

<span dir="rtl">۱ / ۲ - ۶</span><span dir="rtl">: نزدیک</span>‌<span dir="rtl">ترین خویشاوندی</span>

<ol start="497" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: القَريبُ مَن قَرَّبَتهُ المَوَدَّةُ وَ إن بَعُدَ نَسَبُهُ، وَ البَعيدُ مَن باعَدَتهُ المَوَدَّةُ وَ إن قَرُبَ نَسَبُهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">تاريخ أصبهان: ج۱ ص۱۳۶ الرقم ۷۹ عن زيد الأصمّ عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام؛ الكافي: ج۲ ص۶۴۳ ح۷ عن سليمان بن زياد التميمي عن الإمام الصادق عن الإمام الحسن عليهما السلام بزیادة «لا شَي</span>‌<span dir="rtl">ءَ أَقرَبُ إِلىٰ شَي</span>‌<span dir="rtl">ءٍ مِن يَدٍ إِلىٰ جَسَدٍ، و إِنَّ اليَدَ تَغُلُّ فَتُقطَعُ، و تُقطَعُ فَتُحسَمُ» في آخره، تحف العقول: ص۲۳۴ عن الإمام الحسن عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۱۰۶ ح۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="497" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خويشاوند، آن است که دوستى، نزديکش ساخته باشد، گر چه [نسبت] خويشاوندى</span>‌<span dir="rtl">اش دور باشد، و بيگانه آن است که دوستى، دورش ساخته باشد،</span><ref><p><span dir="rtl">یعنی اگر «دوستی» ملاک و معیار باشد، او دور است.</span></p></ref> <span dir="rtl">گر چه [نسبت] خويشاوندى</span>‌<span dir="rtl">اش نزديک باشد.</span></li></ol>

 

<ol start="498" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: رُبَّ قَريبٍ أبعَدُ مِن بَعيدٍ، وَ رُبَّ بَعيدٍ أقرَبُ مِن قَريبٍ.</span><ref><p><span dir="rtl">نهج البلاغة: الكتاب ۳۱، تحف العقول: ص۸۴، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۶۵ ح۲۸؛ ربيع الأبرار: ج۳ ص۵۳۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="498" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: بسا خويشاوندى که از بيگانه دورتر است و بسا بيگانه</span>‌<span dir="rtl">اى که از خويشاوند، نزديک</span>‌<span dir="rtl">تر است.</span></li></ol>

 

<ol start="499" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: أقرَبُ القُربِ مَوَدّاتُ القُلوبِ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۲ ص۴۰۵ ح۳۰۲۹، عیون الحكم و المواعظ: ص۱۱۹ ح۲۶۸۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="499" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: نزديک</span>‌<span dir="rtl">ترين خويشى، دوستى دل</span>‌<span dir="rtl">هاست.</span></li></ol>

 

<ol start="500" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: الأَخُ المُكتَسَبُ فِي اللهِ أقرَبُ الأَقرِباءِ، وَ أَحَمُّ مِنَ الأُمَّهاتِ وَ الآباءِ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۲ ص۶۳ ح۱۸۴۵ و في طبعة النجف «أرحم» بدل «أحمّ»، عیون الحكم و المواعظ: ص۵۵<br />
ح ۱۴۲۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="500" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: برادرى که براى خدا به دست آيد، نزديک</span>‌<span dir="rtl">ترين خويش است و از پدر و مادر به انسان نزديک</span>‌<span dir="rtl">تر است.</span></li></ol>

<span id="أصل-القرابة"></span>
==== <span dir="rtl">۱ / ۲ - ۷: أصلُ القَرابَةِ</span> ====

<span dir="rtl">۱ / ۲ - ۷</span><span dir="rtl">: اصل خویشاوندی</span>

<ol start="501" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: كُلُّ قَرابَةٍ تَحتاجُ إِلیٰ مَوَدَّةٍ.</span><ref><p><span dir="rtl">مطالب السؤول: ج۱ ص۲۱۲؛ بحار الأنوار: ج۷۸ ص۷ ح۵۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="501" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: هر خويشاوندى</span>‌<span dir="rtl">اى، نيازمند دوستى است.</span></li></ol>

 

<ol start="502" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إِلَيهِ -: تَحتاجُ القَرابَةُ إِلیٰ مَوَدَّةٍ، وَ لا تَحتاجُ المَوَدَّةُ إِلیٰ قَرابَةٍ.</span><ref><p><span dir="rtl">شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج۲۰ ص۳۰۵ ح۴۸۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="502" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام - در حکمت</span>‌<span dir="rtl">هاى منسوب به ايشان -: خويشاوندى، نيازمند دوستى است، حال آن که دوستى، نيازمند خويشاوندى نيست.</span></li></ol>

 

<ol start="503" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: مَوَدَّةُ الآباءِ قَرابَةٌ بَينَ الأَبناءِ، وَ القَرابَةُ إِلَى المَوَدَّةِ أحوَجُ مِنَ المَوَدَّةِ إِلَى القَرابَةِ.</span><ref><p><span dir="rtl">نهج البلاغة: الحكمة ۳۰۸، غرر الحكم: ج۶ ص۱۳۲ ح۹۸۰۵ و فيه «مَوَدَّةُ الْآباءِ نَسَبٌ بَينَ الأَبنَاء»، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۲۶۴ ح۲؛ مطالب السؤول: ج۱ ص۲۳۵ نحوه و لیس فیه ذیله من «وَ القَرابَةُ إلَى المَوَدَّةِ أحوَجُ».</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="503" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: دوستى پدران، [موجب] خويشاوندى فرزندان است و خويشاوندى به دوستى، نيازمندتر از دوستى به خويشى است.</span></li></ol>

 

<ol start="504" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: رُبَّ عَشيرٍ غَيرُ حَبيبٍ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۴ ص۷۱ ح۵۳۳۵، عیون الحكم و المواعظ: ص۲۶۶ ح۴۸۷۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="504" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: بسا خويشاوندى که دوست نيست.</span></li></ol>

 

<ol start="505" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: مَن لا إخوانَ لَهُ لا أهلَ لَهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۵ ص۳۶۳ ح۸۷۵۹، عیون الحكم و المواعظ: ص۴۳۸ ح۷۵۹۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="505" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: هر که برادرانى ندارد، خانواده</span>‌<span dir="rtl">اى ندارد.</span></li></ol>

<span id="أنفع-الكنوز"></span>
==== <span dir="rtl">۱ / ۲ - ۸: أنفَعُ الكُنوزِ</span> ====

<span dir="rtl">۱ / ۲ - ۸</span><span dir="rtl">: سودمندترینِ گنج</span>‌<span dir="rtl">ها</span>

<ol start="506" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: أنفَعُ الكُنوزِ مَحَبَّةُ القُلوبِ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۲ ص۳۹۳ ح۲۹۷۳؛ دستور معالم الحكم: ص۲۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="506" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: سودمندترينِ گنج</span>‌<span dir="rtl">ها، دوستى دل</span>‌<span dir="rtl">هاست.</span></li></ol>

<span id="أحلى-الأشياء"></span>
==== <span dir="rtl">۱ / ۲ - ۹: أحلَى الأَشياءِ</span> ====

<span dir="rtl">۱ / ۲ - ۹</span><span dir="rtl">: شیرین</span>‌<span dir="rtl">ترین چیزها</span>

<ol start="507" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: سَأَلَ داوودُ النَّبِيُّ سُلَيمانَ عليهما السلام وَ أَرادَ عِلمَ ما بَلَغَ مِنَ الحِكمَةِ</span>‌<span dir="rtl">، قالَ</span>‌<span dir="rtl">: يا بُنَيَّ، أخبِرني أيُّ شَيءٍ أبرَدُ؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ</span>‌<span dir="rtl">: عَفوُ اللّٰهِ عَنِ النّٰاسِ</span>‌<span dir="rtl">، وَ عَفوُ النّاسِ بَعضِهِم عَن بَعضٍ، لا شَيءَ أبرَدُ مِنهُ</span>‌<span dir="rtl">.</span>

<span dir="rtl">قالَ</span>‌<span dir="rtl">: فَأَيُّ شَيءٍ أحلىٰ؟</span>

<span dir="rtl">قالَ</span>‌<span dir="rtl">: المَحَبَّةُ</span>‌<span dir="rtl">، هِيَ رَوحُ اللّٰهِ بَينَ عِبادِهِ؛ حَتّىٰ إِنَّ الفَرَسَ لَيَرفَعُ حافِرَهُ عَن وَلَدِهِ</span>‌<span dir="rtl">.</span>

<span dir="rtl">فَضَحِكَ داوودُ عليه السلام عِندَ إجابَةِ سُلَيمانَ عليه السلام.</span><ref><span dir="rtl">جامع الأحاديث للقمّي(الغایات): ص۱۹۳ عن إبراهيم بن شعيب المزني.</span></ref>

<ol start="507" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: داوود پيامبر علیه السلام، براى اين</span> ‌<span dir="rtl">که بداند سليمان علیه السلام به چه حد از حکمت رسيده است، از او پرسيد: «پسرکم! از خنک</span>‌<span dir="rtl">ترین چیزها آگاهم کن».</span></li></ol>

<span dir="rtl">گفت: گذشت خدا از مردم و گذشت مردم از همدیگر که هیچ چیز از آن خنک</span>‌<span dir="rtl">تر نیست.</span>

<span dir="rtl">پرسید: «چه چيزی شيرين</span>‌<span dir="rtl">تر است؟».</span>

<span dir="rtl">سليمان پاسخ داد: «دوستى. آن، آرامش [فرو فرستادۀ] خدا ميان بندگانش است، تا آن جا که اسب هم سم خود را از روی کرّه</span>‌<span dir="rtl">اش بر مى</span>‌<span dir="rtl">دارد».</span>

<span dir="rtl">آن</span> ‌<span dir="rtl">گاه، داوود از پاسخگويى سليمان، شاد شد.</span>

<span dir="rtl">راجع: هذه الموسوعة: ج۲ ص۳۴ (الفصل الثاني: تأكيد الإخاء الديني).</span>

<span dir="rtl">ر.ک: همین دانش</span>‌<span dir="rtl">نامه: ج۲ ص۳۵ (فصل دوم: تأکيد بر برادریِ دینی).</span>

<span id="فراق-الأحبة"></span>
=== <span dir="rtl">۱ / ۳: فِراقُ الأَحِبَّةِ</span> ===

<span dir="rtl">۱ / ۳</span><span dir="rtl">: فراق دوستان</span>

<ol start="508" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: لا عَيشَ لِمَن فارَقَ أحِبَّتَهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۶ ص۳۸۴ ح۱۰۶۶۱، عیون الحكم و المواعظ: ص۵۳۸ ح۹۹۴۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="508" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: کسى که از دوستانش جدا شده باشد، زندگى ندارد.</span></li></ol>

 

<ol start="509" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: ثَلاثٌ هُنَّ المُحرِقاتُ الموبِقاتُ: فَقرٌ بَعدَ غِنىً، و ذُلٌّ بَعدَ عِزٍّ، وَ فَقدُ الأَحِبَّةِ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۳ ص۳۴۴ ح۴۶۸۲، عیون الحكم و المواعظ: ص۲۱۲ ح۴۲۳۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="509" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: سه چيز، سوزاننده و هلاکت</span>‌<span dir="rtl">آورند: فقر پس از توانگرى، خوارى پس از سرافرازى، و از دست دادنِ دوستان.</span></li></ol>

 

<ol start="510" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: ثَلاثٌ يَهدُدنَ القُویٰ: فَقدُ الأَحِبَّةِ، وَ الفَقرُ فِي الغُربَةِ، وَ دَوامُ الشِّدَّةِ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۳ ص۳۴۴ ح۴۶۸۳، عیون الحكم و المواعظ: ص۲۱۱ ح۴۲۱۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="510" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: سه چيز، توان</span>‌<span dir="rtl">ها را در هم مى</span>‌<span dir="rtl">کوبند: از دست دادنِ دوستان، فقر در غربت، و پايدارىِ روزگارِ سختى.</span></li></ol>

 

<ol start="511" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: فَقدُ الأَحِبَّةِ غُربَةٌ.</span><ref><p><span dir="rtl">نهج البلاغة: الحكمة ۶۵، كشف الغمّة: ج۳ ص۵۴ عن الإمام زين العابدين عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۷۸ ح۱۹؛ البداية و النهاية: ج۹ ص۱۱۳ عن إبراهيم العلويّ عن الإمام الصادق عن أبيه عن الإمام زين العابدين عليهم السلام.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="511" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: از دست دادن دوستان، غربت است.</span></li></ol>

 

<ol start="512" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام - في وَصِيَّتِهِ لِلإِمامِ الحَسَنِ عليه السلام -: الغَريبُ مَن لَم يَكُن لَهُ حَبيبٌ.</span><ref><p><span dir="rtl">نهج البلاغة: الكتاب ۳۱، تحف العقول: ص۸۴، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۶۵ ح۲۸؛ ربيع الأبرار: ج۳ ص۵۳۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="512" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام - در وصيّت به امام حسن علیه السلام -: غريب، کسى است که دوستى ندارد.</span></li></ol>

 

<ol start="513" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: مَن فَقَدَ أخاً فِي اللهِ فَكَأَنَّما فَقَدَ أشرَفَ أعضائِهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۵ ص۴۷۲ ح۹۲۲۷، عیون الحكم و المواعظ: ص۴۲۸ ح۷۲۵۷.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="513" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: هر کس برادرى خدايى را از دست دهد، چنان است که بهترين عضو پيکرش را از دست داده است.</span></li></ol>

 

<ol start="514" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: الفَقدُ المُمرِضُ فَقدُ الأَحبابِ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۱ ص۳۰۳ ح۱۱۵۸، عیون الحكم و المواعظ: ص۴۵ ح۱۱۱۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="514" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: از دست دادنى که موجب بيمارى مى</span>‌<span dir="rtl">شود، از دست دادنِ دوستان است.</span></li></ol>

 

<ol start="515" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الأمالي للطوسي عن ابن عبّاس: دَخَلَ الحُسَينُ بنُ عَلِيٍّ عليه السلام عَلیٰ أخيهِ الحَسَنِ بنِ عَلِيٍّ عليه السلام في مَرَضِهِ الَّذي تُوُفِّيَ فيهِ، فَقالَ لَهُ: كَيفَ تَجِدُكَ يا أخي؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ: أجِدُني في أوَّلِ يَومٍ مِن أيّامِ الآخِرَةِ وَ آخِرِ يَومٍ مِن أيّامِ الدُّنيا، وَ أَعلَمُ أنّي لا أسبِقُ أجَلي، وَ أنّي وارِدٌ عَلیٰ أبي وَ جَدّي عليهما السلام، عَلیٰ كُرهٍ مِنّي لِفِراقِكَ وَ فِراقِ إخوَتِكَ وَ فِراقِ الأَحِبَّةِ، وَ أَستَغفِرُ اللهَ مِن مَقالَتي هٰذِهِ وَ أَتوبُ إِلَيهِ، بَل عَلىٰ مَحَبَّةٍ مِنّي لِلِقاءِ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله وَ أَميرِ المُؤمِنينَ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ عليه السلام وَ لِقاءِ فاطِمَةَ عليها السلام وَ حَمزَةَ وَ جَعفَرٍ.</span><ref><span dir="rtl">الأمالي للطوسي: ص۱۵۹ ح۲۶۷، بشارة المصطفى: ص۲۷۱، إثبات الوصیة: ص۱۷۲ نحوه، بحار الأنوار: ج۴۴ ص۱۵۱ ح۲۲.</span></ref>

<ol start="515" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الأمالى، طوسى - به نقل از ابن عبّاس -: حسين بن على علیه السلام هنگام بيمارى برادرش حسن بن على علیه السلام که به رحلتش انجاميد، نزد او رفت و پرسيد:</span> ‌<span dir="rtl">اى برادر! خود را در چه حال مى</span>‌<span dir="rtl">يابى؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">فرمود: «خود را در نخستين روز از روزهاى آخرت و آخرين روز از روزهاى دنيا مى</span>‌<span dir="rtl">يابم. بدان که من از اَجَلم، پيش نمى</span>‌<span dir="rtl">افتم و در حالى نزد پدر و جدّم مى</span>‌<span dir="rtl">روم که از جدايى از تو و برادرانت و نيز جدايى از دوستان، ناخرسندم و البتّه از اين گفته</span>‌<span dir="rtl">ام، استغفار مى</span>‌<span dir="rtl">جويم و به سوى خدا توبه مى</span>‌<span dir="rtl">کنم و در اين حال، دوست دارم به ديدار پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله و امير مؤمنان على بن ابى طالب و نيز فاطمه و حمزه و جعفر بروم».</span>

<ol start="516" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام - فِي مَعنَیٰ قَولِهِ عزّ وجلّ: (وَ لَنُذِيقَنَّهُمْ مِنَ الْعَذابِ الْأَدْنى دُونَ الْعَذابِ الْأَكْبَرِ)</span><ref><p><span dir="rtl">السجدة: ۲۱.</span></p></ref> <span dir="rtl">-: إِنَّ هٰذا فِراقُ الأَحِبَّةِ في دارِ الدُّنيا؛ لِيَستَدِلُّوا بِهِ عَلیٰ فِراقِ المَولیٰ.</span><ref><p><span dir="rtl">علل الشرائع: ص۵۰ ذیل ح۱، بحار الأنوار: ج۱۲ ص۲۷۷ ح۴۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="516" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام - در بارۀ معنای این سخن خداوند عز وجل: (و از عذابِ نزديک</span>‌<span dir="rtl">تر به آنان مى</span>‌<span dir="rtl">چشانيم، پيش از عذاب بزرگ</span>‌<span dir="rtl">تر) -: این، همان فراق دوستان در سرای دنیاست تا بدین وسیله به یاد فراق مولا بیفتند.</span></li></ol>

 

<ol start="517" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: خَمسَةٌ لا يَنامونَ: اَلهامُّ بِدَمٍ يَسفِكُهُ، و ذُو المالِ الكَثيرِ لا أمينَ لَهُ، وَ القائِلُ فِي النّاسِ الزّورَ وَ البُهتانَ عَن عَرَضٍ مِنَ الدُّنيا يَنالُهُ، وَ المَأخوذُ بِالمالِ الكَثيرِ وَ لا مالَ لَهُ، وَ المُحِبُّ حَبيباً يَتَوَقَّعُ فِراقَهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۱ ص۵۰۳ ح۱۴۴۶ عن أبي بصير، الخصال: ص۲۹۶ ح۶۴، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۱۵ ح۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="517" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: پنج کس</span>‌ <span dir="rtl">اند که خواب ندارند: کسى که در فکر ريختن خونى است، کسى که مال بسيار دارد و امينى ندارد، کسى که براى رسيدن به مالى از دنيا بر مردم دروغ و بهتان مى</span>‌<span dir="rtl">بندد، کسى که بدهکارى بسيار دارد و دستش از مال، تهى است، و کسى که محبوبى دارد و نگران جدا شدن از اوست.</span></li></ol>

 

<ol start="518" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">كمال الدین عن عَنبسةَ بن بِجادٍ العابد: لَمّا ماتَ إسماعيلُ بنُ جَعفَرِ بنُ مُحَمَّدٍ وَ فَرَغنا مِن جَنازَتِهِ، جَلَسَ الصّادِقُ جَعفَرُ بنُ مُحَمَّدٍ عليه السلام وَ جَلَسنا حَولَهُ وَ هُوَ مُطرِقٌ، ثُمَّ رَفَعَ رَأسَهُ فَقالَ:</span></li></ol>

<span dir="rtl">أَيُّهَا النّاسُ! إِنَّ هٰذِهِ الدُّنيا دارُ فِراقٍ وَ دارُ التِواءٍ، لا دارُ استِواءٍ، عَلیٰ أنَّ فِراقَ المَألوفِ حُرقَةٌ لا تُدفَعُ، وَ لَوعَةٌ لا تُرَدُّ.</span><ref><span dir="rtl">كمال الدين: ص۷۴، الأمالي للصدوق: ص۳۰۹ ح۳۵۶ نحوه، تنبيه الخواطر: ج۲ ص۱۶۵ نحوه، بحار الأنوار: ج۴۷ ص۲۴۵ ح۳.</span></ref>

<ol start="518" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">کمال الدین - به نقل از عنبسة بن بِجاد عابد -: هنگامی که اسماعیل فرزند امام صادق علیه السلام در گذشت و از کارهای جنازه</span>‌<span dir="rtl">اش فارغ شدیم، امام علیه السلام نشست. ما نیز گرد او نشستیم. او به زمین نگاه می</span>‌<span dir="rtl">کرد. سپس سرش را بلند کرد و فرمود: «ای مردم! این دنیا سرای جدایی و سرای سختی است، نه سرای آسانی. فراق عزيزان نیز داغى است که نمى</span>‌<span dir="rtl">توان جلوِ آن را گرفت و سوزى است که نمى</span>‌<span dir="rtl">توان آن را التیام بخشید».</span></li></ol>

 

<ol start="519" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إِلَيهِ -: الأَشرافُ يُعاقَبونَ بِالهِجرانِ لا بِالحِرمانِ.</span><ref><p><span dir="rtl">شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج۲۰ ص۳۳۵ ح۸۴۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="519" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام - در حکمت</span>‌<span dir="rtl">هاى منسوب به ايشان -: افراد شريف با هجران، کيفر داده مى</span>‌<span dir="rtl">شوند، نه با محروم ماندن [از عطای خداوند].</span></li></ol>

<span dir="rtl">راجع: هذه الموسوعة: ج۱۴ ص۱۳۰ (البكاء لفراق الأحبّة).</span>

<span dir="rtl">ر.ک: همین دانش</span>‌<span dir="rtl">نامه: ج۱۴ ص۱۳۱ (گریستن در فراق عزیزان).</span>

<span id="النوادر-1"></span>
=== <span dir="rtl">۱ / ۴: النَّوادِرُ</span> ===

<span dir="rtl">۱ / ۴</span><span dir="rtl">: گوناگون</span>

<ol start="520" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: ما ضاقَ مَجلِسٌ بِمُتَحابَّينِ.</span><ref><p><span dir="rtl">تاريخ بغداد: ج۳ ص۲۲۶ الرقم۱۲۸۷ عن أنس.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="520" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هيچ مجلسى برای دو دوست، تنگ نیست.</span></li></ol>

 

<ol start="521" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: ما تَحابَّا الرَّجُلانِ إلّا کانَ أفضَلُهُما أشَدَّهُما حُبّاً لِصاحِبِهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الأدب المفرد: ص۱۶۶ ح۵۴۴ عن أنس، المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۱۸۹ ح۷۳۲۳، مسند أبي يعلى: ج۳ ص۳۷۷ ح۳۴۰۶؛ تنبیه الخواطر: ج۲ ص۲۵ عن أنس و فیه «ما تَحابَّ رَجُلانِ في اللّٰهِ قَطُّ...» و راجع الكافي: ج۲ ص۱۲۷ ح۱۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="521" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه دو تن يکديگر را دوست بدارند، آن که ديگرى را بيشتر دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارد، از دوستش برتر است.</span></li></ol>

 

<ol start="522" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: لا تَزالُ أُمَّتي بِخَيرٍ ما تَحابُّوا، وَ تَهادَوا، وَ أَدَّوُا الأَمانَةَ، وَ اجْتَنَبُوا الحَرامَ</span> …<span dir="rtl">.</span><ref><p><span dir="rtl">عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج۲ ص۲۹ ح۲۵ عن داوود بن سليمان الفرّاء عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، صحيفة الإمام الرضا عليه السلام: ص۸۵ ح۱۲ و ليس فيه «و تهادوا»، الأمالي للطوسي: ص۶۴۷ ح۱۳۴۰ عن الإمام</span> ‌<span dir="rtl">الكاظم عن آبائه عليهم السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه و ليس فيه «و تهادوا، و أدّوا الأمانة، و اجتنبوا الحرام»، جامع الأخبار: ص۳۷۷ ح۱۰۵۲ عن الإمام الرضا عن الإمام عليّ عليهما السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۱۱۵ ح۷.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="522" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: امّت من، تا زمانى که يکديگر را دوست می</span>‌<span dir="rtl">دارند، به هم هديه می</span>‌<span dir="rtl">دهند، امانت را بر می</span>‌<span dir="rtl">گردانند و از حرام دورى می</span>‌<span dir="rtl">ورزند...، پيوسته در خير به سر مى</span>‌<span dir="rtl">برند.</span></li></ol>

 

<ol start="523" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الكاظم عليه السلام: إِنَّ أهلَ الأَرضِ لَمَرحومونَ ما تَحابّوا، وَ أدَّوُا الأَمانَةَ، وَ عَمِلُوا الحَقَّ.</span><ref><p><span dir="rtl">مشكاة الأنوار: ص۱۰۸ ح۲۴۴، تنبیه الخواطر: ج۱ ص۱۲، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۱۱۷ ح۱۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="523" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام کاظم علیه السلام: اهل زمین مورد رحمت اند، تا زمانی که با یکدیگر دوستی می</span>‌<span dir="rtl">ورزند و امانت را ادا می</span>‌<span dir="rtl">کنند و به حق عمل می</span>‌<span dir="rtl">نمایند.</span></li></ol>

 

<ol start="524" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام - في وَصِيَّتِهِ لِابنِهِ مُحَمَّدِ بنِ الحَنَفِيَّةِ -: ألزِم نَفسَكَ التَّوَدُّدَ، وَ صَبِّر عَلیٰ مَؤوناتِ النّاسِ نَفسَكَ، وَ ابذِل لِصَديقِكَ نَفسَكَ وَ مالَكَ، وَ لِمَعرِفَتِكَ رِفدَكَ وَ مَحضَرَكَ، وَ لِلعامَّةِ بِشرَكَ وَ مَحَبَّتَكَ، وَ لِعَدُوِّكَ عَدلَكَ وَ إنصافَكَ، وَ اضنَن</span><ref><p><span dir="rtl">ضَنَّ بالشيء: بخل به (المصباح المنیر: ص۳۶۵ «ضنن»).</span></p></ref> <span dir="rtl">بِدينِكَ وَ عِرضِكَ عَن كُلِّ أحَدٍ؛ فَإِنَّهُ أسلَمُ لِدينِكَ وَ دُنياكَ.</span><ref><p><span dir="rtl">الخصال: ص۱۴۷ ح۱۷۸ عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۷۵ ح۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="524" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام - در وصيّت به پسرش محمّد بن حنفيّه -: خود را به اظهار دوستى با مردم پايبند کن و خویش را بر تحمّل زحمات و هزینه</span>‌<span dir="rtl">های مردم، به شکیبایی وا دار و جان و مالت را بر دوستت، و حضورت را بر آشنايانت، و گشاده</span>‌<span dir="rtl">رويى و دوستى</span>‌<span dir="rtl">ات را بر عموم مردم، و عدالت و انصافت را بر دشمنت نثار کن و دين و آبروى خود را از هر کسی دريغ دار، که اين کار، براى دين و دنيايت ايمنى</span>‌<span dir="rtl">بخش</span>‌<span dir="rtl">تر است.</span></li></ol>

 

<ol start="525" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: رَحِمَ اللهُ عَبداً اجتَرَّ مَوَدَّةَ النّاسِ إِلیٰ نَفسِهِ؛ حَدِّثوهُم بِما يَعرِفونَ، وَ اسْتُروا عَنهُم ما يُنكِرونَ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۲۲۳ ح۵ عن عبد الأعلى، الخصال: ص۲۵ ح۸۹ و فیه «و ترك» بدل «و استروا عنهم»، الغيبة للنعماني: ص۳۵ ح۳ بزیادة «و إلينا» بعد «إلى نفسه» نحوه، بحار الأنوار: ج۴۷ ص۳۷۱ ح۹۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="525" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: خداوند، رحمت کند بنده</span>‌<span dir="rtl">اى را که محبّت مردم را به سوى خود جلب کند! براى مردم، آنچه را می</span>‌<span dir="rtl">توانند بفهمند، بازگو کنيد و آنچه را انکار مى</span>‌<span dir="rtl">کنند، از آنان پنهان نماييد.</span></li></ol>

 

<ol start="526" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: ثَلاثَةٌ لا يُعذَرُ المَرءُ فيها: مُشاوَرَةُ ناصِحٍ، وَ مُداراةُ حاسِدٍ، وَ التَّحَبُّبُ إِلَى النّاسِ.</span><ref><p><span dir="rtl">تحف العقول، ص۲۳۴، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۲۳۲ ح۲۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="526" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: سه چيز است که انسان در بارۀ آنها معذور نيست: مشورت کردن با خيرخواه، و مدارا کردن با حسود، و دوستى ورزيدن با مردم.</span></li></ol>

 

<ol start="527" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: لا يَنبَغي لِمَن لَم يَكُن عالِماً أَن يُعَدَّ سَعيداً، وَ لا لِمَن لَم يَكُن وَدوداً أَن يُعَدَّ حَميداً.</span><ref><p><span dir="rtl">تحف العقول: ص۳۶۴، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۲۴۶ ح۷۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="527" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: شايسته نيست آن را که دانشمند / دانا نيست، خوش</span>‌<span dir="rtl">بخت شمرد و آن را که مهربان نيست، ستوده شمرد.</span></li></ol>

 

<ol start="528" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المحاسن عن سعيد بن جناح عن غير واحد: إِنَّ أبَا الحَسَنِ عليه السلام سُئِلَ عَن أفضَلِ عَيشِ الدُّنيا، فَقالَ: سَعَةُ المَنزِلِ، وَ كَثرَةُ المُحِبّينَ.</span><ref><p><span dir="rtl">المحاسن: ج۲ ص۴۵۰ ح۲۵۵۱، الكافي: ج۶ ص۵۲۶ ح۵ و فیه «فضل» بدل «أفضل»، مكارم الأخلاق: ج۱ ص۲۷۲ ح۸۲۶، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۷۷ ح۱۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="528" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المحاسن - به نقل از سعيد بن جناح، از تعدادى از راويان -: از ابو الحسن (امام کاظم علیه السلام) پرسيده شد: برترین عيش دنيا چيست؟ فرمود: «خانۀ وسيع و فراوانی کسانی که انسان را دوست دارند».</span></li></ol>

 

<ol start="529" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: التَّوَدُّدُ يُمنٌ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۱ ص۲۴ ح۵۹، عيون الحكم و المواعظ: ص۳۷ ح۷۶۰ و فيه «التؤدة».</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="529" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: محبّت کردن، بامِيمنت است (شگون دارد).</span></li></ol>

 

<ol start="530" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: أفضَلُ النّاسِ مِنَّةً مَن بَدَأَ بِالمَوَدَّةِ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۲ ص۴۲۱ ح۳۱۱۱، عیون الحكم و المواعظ: ص۱۱۲ ح۲۴۴۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="530" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: شايسته</span>‌<span dir="rtl">ترين کس به منّت</span>‌<span dir="rtl">گذارى، آن است که آغازگر دوستى باشد.</span></li></ol>

<span dir="rtl">راجع: هذه الموسوعة: ج۵ ص۷۶ (الفصل الأوّل: قيمة الائتلاف)</span>

<span dir="rtl">و ص۹۰ (الفصل الثاني: الحثّ على الائتلاف).</span>

<span dir="rtl">ر.ک: همین دانش</span>‌<span dir="rtl">نامه: ج۵ ص۷۷ (فصل یکم: ارزش الفت)</span>

<span dir="rtl">و ص۹۱ (فصل دوم: تشویق به الفت).</span>

<span id="الفصل-الثاني-التباعد-و-التباغض"></span>
== <span dir="rtl">الفَصلُ الثّاني: التَّباعُدُ وَ التَّباغُضُ</span> ==

<span dir="rtl">فصل دوم</span><span dir="rtl">: دشمنی و کینه</span>‌<span dir="rtl">ورزی با یکدیگر</span>

<span id="التحذير-من-التباغض"></span>
=== <span dir="rtl">۲ / ۱: التَّحذيرُ مِنَ التَّباغُضِ</span> ===

<span dir="rtl">۲ / ۱</span><span dir="rtl">: نهی از کینه</span>‌<span dir="rtl">ورزی با یکدیگر</span>

<ol start="531" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: إيّاكُم وَ سوءَ ذاتِ البَينِ؛ فَإِنَّهَا الحالِقَةُ</span><ref><p><span dir="rtl">الحالِقَة: الخَصلة التي من شأنها أَن تَحلِق؛ أي تهلك و تستأصِل الدین كما یستأصل الموسی الشَّعر (النهایة: ج۱ ص۴۲۸ «حلق»).</span></p></ref><span dir="rtl">.</span><ref><p><span dir="rtl">سنن الترمذي: ج۴ ص۶۶۳ ح۲۵۰۸ عن أبي هريرة.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="531" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: از اختلاف ميان خود بپرهيزيد، که زداينده[ى ايمان]</span> <ref><p><span dir="rtl">در متن عربى حديث، «حالقة» آمده است؛ يعنى آنچه مى</span>‌<span dir="rtl">زدايد و نابود و محو مى</span>‌<span dir="rtl">کند و از ريشه مى</span>‌<span dir="rtl">کَنَد، آن گونه که تيغ، مو را مى</span>‌<span dir="rtl">زدايد.</span></p></ref> <span dir="rtl">است.</span></li></ol>

 

<ol start="532" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">سنن أبي داوود عن أبي الدرداء: قالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: أ لا أُخبِرُكُم بِأَفضَلَ مِن دَرَجَةِ الصِّيامِ وَ الصَّلاةِ وَ الصَّدَقَةِ؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالوا: بَلیٰ.</span>

<span dir="rtl">قالَ: إصلاحُ ذاتِ البَينِ. وَ فَسادُ ذاتِ البَينِ الحالِقَةُ.</span><ref><span dir="rtl">سنن أبي داوود: ج۴ ص۲۸۰ ح۴۹۱۹ عن أبي الدرداء، سنن الترمذي: ج۴ ص۶۶۳ ح۲۵۰۹، مسند ابن حنبل: ج۱۰ ص۴۲۲ ح۲۷۵۷۸.</span></ref>

<ol start="532" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">سُنن أبى داوود - به نقل از ابو دَردا -: پيامبر خدا فرمود: «هان! شما را از آنچه [ثوابش] از درجۀ روزه، نماز و صدقه برتر است، خبر دهم؟».</span></li></ol>

<span dir="rtl">گفتند: آرى.</span>

<span dir="rtl">فرمود: «آن، آشتى دادن ميان افراد است؛ چرا که اختلاف، زداينده[ى ايمان] است».</span>

<ol start="533" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: ألا إِنَّ فِي التَّباغُضِ الحالِقَةَ. لا أعني حالِقَةَ الشَّعرِ، وَ لٰكِن حالِقَةَ الدّينِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۳۴۶ ح۱ عن مسمع بن عبد الملك عن الإمام الصادق عليه السلام، الأمالي للمفيد: ص۱۸۱ ح۲ عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۳۲ ح۱۰۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="533" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: آگاه باشيد که در کين</span>‌<span dir="rtl">ورزى به يکديگر، زُدودن است. مقصود، زُدودن مو نيست؛ بلکه زُدودن [و ريشه</span>‌<span dir="rtl">کن شدن] دين است.</span></li></ol>

 

<ol start="534" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: دَبَّ إلَيكُم داءُ الأُمَمِ؛ الحَسَدُ وَ البَغضاءُ، هِيَ الحالِقَةُ. لا أقولُ تَحلِقُ الشَّعرَ، وَ لٰكِن تَحلِقُ الدّينَ.</span><ref><p><span dir="rtl">سنن الترمذي: ج۴ ص۶۶۴ ح۲۵۱۰ عن الزبير بن العوّام؛ منية المريد: ص۳۲۴، تنبيه الخواطر: ج۱ ص۱۲۷ كلاهما نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="534" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: بيمارى امّت</span>‌<span dir="rtl">ها به سوى شما خزيده است؛ حسادت و دشمنى</span>‌<span dir="rtl">اى که زُداينده است. نمى</span>‌<span dir="rtl">گويم مو را مى</span>‌<span dir="rtl">زُدايد؛ بلکه دين را مى</span>‌<span dir="rtl">زُدايد.</span></li></ol>

 

<ol start="535" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام _ في وَصِيَّتِهِ _: إيّاكُم وَ البِغضَةَ لِذَوي أرحامِكُمُ المُؤمِنينَ؛ فَإِنَّهَا الحالِقَةُ لِلدّينِ.</span><ref><p><span dir="rtl">دعائم الإسلام: ج۲ ص۳۵۲ ح۱۲۹۷ عن الإمام زين العابدين و</span> <span dir="rtl">الإمام الباقر عليهما السلام.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="535" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام - در وصیّت خود -: از کين</span>‌<span dir="rtl">ورزى با خويشاوندان مؤمن خود بپرهيزيد؛ زيرا اين کار، نابود کنندۀ دين است.</span></li></ol>

 

<ol start="536" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: لا تَباغَضوا؛ فَإِنَّهَا الحالِقَةُ.</span><ref><p><span dir="rtl">نهج البلاغة: الخطبة ۸۶، تحف العقول: ص۱۵۲، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۲۹۲ ح۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="536" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: با هم دشمنى نکنيد؛ زيرا اين کار، بنيادبرانداز است.</span></li></ol>

 

<ol start="537" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: ضاقَتِ الدُّنيا عَلَى المُتَباغِضينَ.</span><ref><p><span dir="rtl">المواعظ العدديّة: ص۵۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="537" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: دنيا بر کينه</span>‌<span dir="rtl">ورزان، تنگ مى</span>‌<span dir="rtl">شود.</span></li></ol>

<span dir="rtl">راجع: هذه الموسوعة: ج۱۳ ص۵۰۰ (الفصل الأوّل: التَّباغض وَ إصلاح المتباغضين).</span>

<span dir="rtl">ر.ک: همین دانش</span>‌<span dir="rtl">نامه: ج۱۳ ص۵۰۱ (فصل یکم: دشمنی با یکدیگر و آشتی دادن دو دشمن).</span>

<span id="النهي-عن-القطيعة"></span>
=== <span dir="rtl">۲ / ۲: النَّهيُ عَنِ القَطيعَةِ</span> ===

<span dir="rtl">۲ / ۲</span><span dir="rtl">: نهی از جدایی</span>

<ol start="538" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: مَن هَجَرَ أخاهُ سَنَةً، فَهُوَ كَسَفكِ دَمِهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">سنن أبي داوود: ج۴ ص۲۷۹ ح۴۹۱۵ عن أبي خراش السلمي؛ جامع الأحاديث للقمّي: ص۱۳۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="538" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر کس يک سال از برادرش (/ دوستش) دورى کند، مانند آن است که خونش را بريزد.</span></li></ol>

 

<ol start="539" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام _ لَمّا حَضَرَتهُ الوَفاةُ _: عَلَيكُم يا بَنِيَّ بِالتَّواصُلِ وَ التَّباذُلِ وَ التَّبارِّ، وَ إيّاكُم وَ التَّقاطُعَ وَ التَّدابُرَ وَ التَّفَرُّقَ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۷ ص۵۲ ح۷ عن عبد الرحمان بن الحجّاج عن الإمام الكاظم عليه السلام، تهذيب الأحكام: ج۹ ص۱۷۸ ح۷۱۴ نحوه، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۱۹۱ ح۵۴۳۳، بحار الأنوار: ج۴۲ ص۲۴۹ ح۵۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="539" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام - به هنگام رحلت -: فرزندانم! به پيوند با يکديگر، بخشش به يکديگر و نيکى در حقّ يکديگر پایبند باشيد و از گسستن از يکديگر، روی</span>‌<span dir="rtl">گردانى از يکديگر و جدايى بپرهيزيد.</span></li></ol>

 

<ol start="540" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: عَلَيكُم بِالتَّواصُلِ وَ المُوافَقَةِ، وَ إيّاكُم وَ المُقاطَعَةَ وَ المُهاجَرَةَ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۴ ص۳۰۱ ح۶۱۵۲، عیون الحكم و المواعظ: ص۳۴۰ ح۵۸۰۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="540" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: به پيوند با يکديگر و موافقت با هم، پایبند باشيد و از گسستن از يکديگر و ترک يکديگر (قهر کردن با هم) بپرهيزيد.</span></li></ol>

 

<ol start="541" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: لا تَصرِم</span><ref><p><span dir="rtl">صَرَمتُه: قَطَعته (المصباح المنیر: ص۳۳۹ «صرم»).</span></p></ref> <span dir="rtl">أخاكَ عَلَى ارتِيابٍ، وَ لا تَقطَعهُ دونَ استِعتابٍ.</span><ref><p><span dir="rtl">كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۳۹۱ ح۵۸۳۴، تحف العقول: ص۲۰۵، غرر الحكم: ج۶ ص۲۸۴ ح۱۰۲۶۸ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۴۲ ح۳۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="541" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: بر پايۀ ترديد، برادرى</span>‌<span dir="rtl">ات را مشکن و بدون دلجويى، از او جدا مشو.</span></li></ol>

 

<ol start="542" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: لا خَيرَ في مَن يَهجُرُ أخاهُ مِن غَيرِ جُرمٍ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۶ ص۳۹۶ ح۱۰۷۴۱، عیون الحكم و المواعظ: ص۵۳۹ ح۹۹۶۴ نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="542" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: در آن کس که بى هيچ جرمى از برادرش دورى مى</span>‌<span dir="rtl">کند، خیری نيست.</span></li></ol>

 

<ol start="543" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: إِذا أبغَضتَ فَلا تَهجُر.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۳ ص۱۱۵ ح۳۹۸۰، عيون الحكم و المواعظ: ص۱۳۳ ح۳۰۰۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="543" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: هر گاه [کسى را] دشمن داشتی، [چنان از او] مَبُر [که راه بازگشتی باقی نماند].</span></li></ol>

 

<ol start="544" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام - مِن كتابِهِ لِابنِهِ الحَسَنِ عليه السلام -: اِحمِل نَفسَكَ مِن أخيكَ عِندَ صَرمِهِ عَلَى الصِّلَةِ، وَ عِندَ صُدودِهِ عَلَى اللَّطَفِ وَ المُقارَبَةِ، وَ عِندَ جُمودِهِ عَلَى البَذلِ، وَ عِندَ تَباعُدِهِ عَلَى الدُّنُوِّ، وَ عِندَ شِدَّتِهِ عَلَى اللّينِ، وَ عِندَ جُرمِهِ عَلَى العُذرِ، حَتّیٰ كَأَنَّكَ لَهُ عَبدٌ وَ كَأَنَّهُ ذو نِعمَةٍ عَلَيكَ. وَ إيّاكَ أَن تَضَعَ ذٰلِكَ في غَيرِ مَوضِعِهِ، أو أَن تَفعَلَهُ بِغَيرِ أَهلِهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">نهج البلاغة: الكتاب ۳۱، تحف العقول: ص۸۱ و فيه «المسألة» بدل «المقاربة»، تنبیه الخواطر ج۲ ص۱۰۵ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۶۸ ح۳۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="544" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام - در نامه</span>‌<span dir="rtl">اش به فرزند خود، حسن علیه السلام -: چون برادرت از تو بُرید، خود را به پيوند با او وادار کن و چون از تو روى گردانَد، خود را به او نزديک و با او ملاطفت کن و چون بُخل ورزید، به او بخشش کن و چون دورى کرد، به او نزديک شو و چون درشتى نمود، نرمى کن و چون جُرمى کرد، برايش عذرى بياور، تا آن جا که گويى تو بندۀ او هستى و گويا او بر تو نعمتى دارد؛امّا مبادا که اين کار را نابه</span>‌<span dir="rtl">جا انجام دهى يا در مورد نااهلش به کار برى.</span></li></ol>

 

<ol start="545" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: اِحمِل نَفسَكَ عِندَ شِدَّةِ أخيكَ عَلَى اللّينَ، وَ عِندَ قَطيعَتِهِ عَلَى الوَصلِ، وَ عِندَ جُمودِهِ عَلَى البَذلِ، وَ كُن لِلَّذي يَبدو مِنهُ حَمولاً، وَ لَهُ وَصولاً.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۲ ص۲۲۹ ح۲۴۵۰.، عیون الحكم و المواعظ: ص۷۶ ح۱۸۴۴ نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="545" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: به هنگام درشتى برادرت، خود را به نرمى وا دار و چون جدايى پيشه کند، به پيوند بپرداز و چون بخل ورزد، بخشش کن و آنچه را از او سر مى</span>‌<span dir="rtl">زند، تحمّل کن و با او بپيوند.</span></li></ol>

 

<ol start="546" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام - مِن كِتابِهِ لِابنِهِ مُحَمَّدِ بنِ الحَنَفِيَّةِ -: لا يَكونَنَّ أخوكَ عَلیٰ قَطيعَتِكَ أقویٰ مِنكَ علَیٰ صِلَتِهِ، وَ لا عَلَى الإِساءَةِ إِلَيكَ أقویٰ مِنكَ عَلَى الإِحسانِ إِلَيهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۳۹۲ ح۵۸۳۴، نهج البلاغة: الكتاب ۳۱ نحوه، خصائص الأئمّة عليهم السلام: ص۱۱۷، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۶۸ ح۳۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="546" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام - در نامه</span>‌<span dir="rtl">اش به فرزند خود، محمّد بن حنفيّه -: مبادا که برادرت در بريدن از تو، قوى</span>‌<span dir="rtl">تر از پيوستنت به او، و در بدى کردن به تو، قوى</span>‌<span dir="rtl">تر از نيکى</span>‌<span dir="rtl">ات به او باشد.</span></li></ol>

 

<ol start="547" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: إن أرَدتَ قَطيعَةَ أخيكَ، فَاستَبقِ لَهُ مِن نَفسِكَ بَقِيَّةً يَرجِعُ إلَيها إن بَدا لَهُ ذٰلِكَ يَوماً ما.</span><ref><p><span dir="rtl">نهج البلاغة: الكتاب ۳۱، خصائص الأئمّة عليهم السلام: ص۱۱۷، تحف العقول: ۸۲ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۶۸ ح۳۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="547" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: اگر خواستى از برادرت ببُرى، ته مانده</span>‌<span dir="rtl">اى از دوستى خود را براى او باقى گذار که اگر روزى به فکرش رسيد که آشتى کند، به آن باز گردد.</span></li></ol>

 

<ol start="548" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إِلَيهِ -: لا تَقطَع أخاكَ إلّا بَعدَ عَجزِ الحيلَةِ عَنِ استِصلاحِهِ، وَ لا تُتبِعهُ بَعدَ القَطيعَةِ وَقيعَةً فيهِ فَتَسُدَّ طَريقَهُ عَنِ الرُّجوعِ إِلَيكَ، وَ لَعَلَّ التَّجارِبَ أَن تَرُدَّهُ عَلَيكَ وَ تُصلِحَهُ لَكَ.</span><ref><p><span dir="rtl">شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج۲۰ ص۳۲۷ ح۷۴۸؛ أعلام الدين: ص۲۹۲ عن الإمام الصادق عليه السلام نحوه و ليس فيه «لا تقطع... عن استصلاحه»، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۶۶ ح۳۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="548" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام - در حکمت</span>‌<span dir="rtl">هاى منسوب به ايشان -: از برادرت مَبُر، مگر پس از آن که از به صلاح آوردنش عاجز گشتى، و پس از بريدن، از او بدگويى مکن، مبادا که راه بازگشتش را به سويت ببندى؛ باشد که تجربه</span>‌<span dir="rtl">ها او را به سويت باز گرداند و برايت اصلاحش کند.</span></li></ol>

 

<ol start="549" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: لا يَزالُ إبليسُ فَرِحاً مَا اهتَجَرَ المُسلِمانِ، فَإِذَا التَقَيَا اصْطَكَّت</span><ref><p><span dir="rtl">الصَّكَك: أَن تضرب إحدی الركبتین الأُخریٰ عند العَدْوِ فتؤثّر فیهما أثراً (النهایة: ج۳ ص۴۲ «صكك»).</span></p></ref> <span dir="rtl">رُكبَتاهُ، وَ تَخَلَّعَت أوصالُهُ</span><ref><p><span dir="rtl">الأَوصال: الأعضاء (النهایة: ج۵ ص۱۹۴ «وصل»).</span></p></ref><span dir="rtl">، وَ نادیٰ: يا وَيلَهُ! ما لَقِيَ مِنَ الثُّبورِ</span><ref><p><span dir="rtl">الثُّبور: الهلاك (النهایة: ج۱ ص۲۰۶ «ثبر»).</span></p></ref><span dir="rtl">.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۳۴۶ ح۷ عن أبي بصير، منية المريد: ص۳۲۶، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۱۸۷ ح۷.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="549" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: تا زمانى که دو مسلمان با يکديگر قهر باشند، ابليس خوش</span>‌<span dir="rtl">حال است و هر گاه با هم ديدار [و آشتى] کنند، زانوهايش به هم می</span>‌<span dir="rtl">خورد و بندهايش از هم می</span>‌<span dir="rtl">گسلد و فرياد می</span>‌<span dir="rtl">زند:</span> ‌<span dir="rtl">اى واى بر من! هلاک شدم.</span></li></ol>

 

<ol start="550" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام - لِهَمّام، في وَصفِ المُؤمِنِ -:... لا يَهجُرُ أخاهُ، وَ لا يَغتابُهُ، وَ لا يَمكُرُ بِهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۲۳۰ ح۱ عن عبد اللّٰه</span>‌ <span dir="rtl">بن يونس عن الإمام الصادق عليه السلام، أعلام الدین: ص۱۱۶ نحوه، بحار الأنوار: ج۶۷ ص۳۶۷ ح۷۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="550" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام علی علیه السلام - خطاب به هَمّام، در توصیف مؤمن -: اى همّام! مؤمن... از برادرش نمى</span>‌<span dir="rtl">بُرد، غيبتش را نمى</span>‌<span dir="rtl">کند و به او نيرنگ نمى</span>‌<span dir="rtl">زند.</span></li></ol>

<span dir="rtl">راجع: هذه الموسوعة: ج۱۳ ص۵۰۸ (الحثّ على الإصلاح بين المتباغضين).</span>

<span dir="rtl">ر.ک: همین دانش</span>‌<span dir="rtl">نامه: ج۱۳ ص۵۰۹ (تشویق به آشتی دادن دو دشمن).</span>

<span id="النهي-عن-الهجران-فوق-ثلاثة-أيام"></span>
=== <span dir="rtl">۲ / ۳: النَّهيُ عَنِ الهِجرانِ فَوقَ ثَلاثَةِ أيّامٍ</span> ===

<span dir="rtl">۲ / ۳</span><span dir="rtl">: نهی از جدایی بیش از سه روز</span>

<ol start="551" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">تاريخ بغداد عن أنس: قالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: لا هِجرَةَ بَينَ المُسلِمينَ فَوقَ ثَلاثَةِ أيّامٍ _ أو قالَ: ثَلاثِ لَيالٍ _.</span><ref><p><span dir="rtl">تاريخ بغداد: ج۳ ص۳۱۲ الرقم ۱۴۰۹، تاريخ دمشق: ج۵ ص۸۸ ح۱۱۹۳، العزلة: ص۱۰ ح۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="551" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">تاريخ بغداد - به نقل از اَنَس -: پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله فرمود: «قهر کردن ميان مسلمانان، نبايد بيش از سه روز بپاید» یا فرمود: «سه شب بپايد».</span></li></ol>

 

<ol start="552" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: لا هِجرَةَ فَوقَ ثَلاثٍ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۳۴۴ ح۲ عن هشام بن الحكم عن الإمام الصادق عليه السلام، الخصال: ص۱۸۳ ح۲۵۰ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۱۸۵ ح۲؛ صحيح مسلم: ج۴ ص۱۹۸۴ ح۲۷ عن أبي هريرة نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="552" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: بيش از سه روز، نبايد قهر کرد.</span><ref><p><span dir="rtl">ظاهر حديث، اين است که اگر ميان دو برادر مؤمن، ناراحتى يا تقصيرى در حقوق معاشرت و دوستى پيش آيد و اين امر به قهر کردن بينجامد، بر آنان واجب است که بيش از سه روز بر قهر خود باقى نمانند؛ امّا قهر بودن در سه روز، ظاهراً بخشوده است. علّتش هم آن است که بشر، از خشم و بداخلاقى به دور نيست. بنا بر اين، در اين مدّت، اجازه داده شده است. اين دلالت، بر حسب مفهوم است و دلالت ضعيفى است. البتّه اين اخبار، مربوط به کسانى است که اهل بدعت و فرقه</span>‌<span dir="rtl">گرايى و اصرار بر گناهان نباشند؛ چرا که قهر با اين گونه افراد و دورى کردن از آنان، مطلوب و از اقسام نهى از منکر است.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="553" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: لا يَحِلُّ لِمُسلِمٍ أَن يَهجُرَ أخاهُ فَوقَ ثَلاثَةِ أيّامٍ، وَ السّابِقُ يَسبِقُ إِلَى الجَنَّةِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الأمالي للطوسي: ص۳۹۱ ح۸۶۰ عن أبي هريرة، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۳۸۰ ح۵۸۰۹ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۱۸۹ ح۱۲؛ صحيح مسلم: ج۴ ص۱۹۸۴ ح۲۶ عن ابن عمر نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="553" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: براى هيچ مسلمانى روا نيست که بيش از سه روز، برادرش را ترک گويد و هر کس [براى آشتى] پيش</span>‌<span dir="rtl">دستى کند، به سوى بهشت، پيش</span>‌<span dir="rtl">دستى کرده است.</span></li></ol>

 

<ol start="554" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: لا يَحِلُّ لِمُسلِمٍ أَن يَهجُرَ أخاهُ فَوقَ ثَلاثٍ، فَمَن هَجَرَ فَوقَ ثَلاثٍ فَماتَ دَخَلَ النّارَ.</span><ref><p><span dir="rtl">سنن أبي داوود: ج۴ ص۲۷۹ ح۴۹۱۴ عن أبي هريرة؛ جامع</span> ‌<span dir="rtl">الأحاديث للقمّي: ص۱۲۱ و فیه «مَن هَجَرَ أخاهُ فَوقَ ثَلاثٍ دَخَلَ النّارَ».</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="554" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: براى هيچ مسلمانى روا نيست که بيش از سه [روز] از برادرش ببُرَد و هر کس بيش از سه [روز از برادرش] بُريد و از دنيا رفت، به دوزخ مى</span>‌<span dir="rtl">رود.</span></li></ol>

 

<ol start="555" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: مَن هَجَرَ أخاهُ فَوقَ ثَلاثٍ فَهُوَ فِي النّارِ، إلّا أَن يَتَدارَكَهُ اللهُ بِكَرَمِهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">المعجم الكبير: ج۱۸ ص۳۱۵ ح۸۱۵ عن فضالة بن عبيد.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="555" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر کس بيش از سه روز با برادرش قهر کند، در آتش [دوزخ] است، مگر اين که خداوند با بزرگوارى خود، آن را جبران کند.</span></li></ol>

 

<ol start="556" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: لا يَحِلُّ لِرَجُلٍ أَن يَهجُرَ مُؤمِناً فَوقَ ثَلاثَةِ أيّامٍ، فَإِذا مَرَّت ثَلاثَةُ أيّامٍ فَليَلقَهُ فَليُسَلِّم عَلَيهِ؛ فَإِن رَدَّ عَلَیهِ السَّلامَ فَقَدِ اشتَرَكا فِي الأَجرِ، وَ إن لَم يَرُدَّ عَلَيهِ فَقَد بَرِئَ المُسَلِّمُ مِنَ الهِجرَةِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الأدب المفرد: ص۱۳۰ ح۴۱۴ عن أبي هريرة، سنن أبي داوود: ج۴ ص۲۷۹ ح۴۹۱۲ و فيه «فَقَد باءَ بِالإثمِ» بدل «فَقَد بَرئ...»، السنن الكبرى: ج۱۰ ص۱۰۸ ح۲۰۰۲۸ بزیادة «و صارت على صاحبه» في آخره.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="556" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: براى هيچ کس روا نيست که بيش از سه روز از مؤمنى ببُرَد. پس اگر سه روز گذشت، بايد به ديدارش برود و بر او سلام کند. اگر آن یک پاسخ سلامش را داد، هر دو در پاداش، شريک</span>‌ <span dir="rtl">اند و اگر پاسخ او را نداد، شخص سلام کننده از [کيفرِ] بُریدن، ايمن است.</span></li></ol>

 

<ol start="557" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: أيُّما مُسلِمَينِ تَهاجَرا فَمَكَثا ثَلاثاً لا يَصطَلِحانِ، إلّا كانا خارِجَينِ مِنَ الإِسلامِ، وَ لَم يَكُن بَينَهُما وَلايَةٌ، فَأَيُّهُما سَبَقَ إِلیٰ كَلامِ أخيهِ کانَ السّابِقَ إِلَى الجَنَّةِ يَومَ الحِسابِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۳۴۵ ح۵، مصادقة الإخوان: ص۱۵۳ ح۱، منية المريد: ص۳۲۵ كلّها عن داوود بن كثير عن الإمام الصادق عن أبيه عليهما السلام، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۱۸۶ ح۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="557" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: اگر دو مسلمان با هم قهر کنند و تا سه روز آشتى نکنند، هر دو از اسلام، خارج مى</span>‌<span dir="rtl">شوند و ميانشان هيچ پيوند دينى</span>‌<span dir="rtl">اى نيست و هر کدام از آنها در صحبت کردن [و آشتى] با برادرش پيشى گيرد، در روز حسابرسى، زودتر به بهشت مى</span>‌<span dir="rtl">رود.</span></li></ol>

 

<ol start="558" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: لا تَباغَضوا، وَ لا تَحاسَدوا، وَ لا تَدابَروا، وَ كونوا عِبادَ اللهِ إخواناً. وَ لا يَحِلُّ لِمُسلِمٍ أَن يَهجُرَ أخاهُ فَوقَ ثَلاثَةِ أيّامٍ.</span><ref><p><span dir="rtl">صحيح البخاري: ج۵ ص۲۲۵۳ ح۵۷۱۸ عن أنس، صحيح مسلم: ج۴ ص۱۹۸۳ ح۲۳، سنن أبي داوود: ج۴ ص۲۷۸ ح۴۹۱۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="558" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: با يکديگر دشمنى مکنيد، بر يکديگر حسد مورزيد و از يکديگر روى</span>‌<span dir="rtl">گردان نشويد. بندگان خدا و برادر هم باشيد. براى هيچ مسلمانى روا نيست که بيش از سه روز از برادرش ببُرد.</span></li></ol>

 

<ol start="559" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">مسند ابن حنبل عن ابن عمر: إِنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله... نَهیٰ عَن هِجرَةِ المُسلِمِ أخاهُ فَوقَ ثَلاثٍ.</span><ref><p><span dir="rtl">مسند ابن حنبل: ج۲ ص۳۴۸ ح۵۳۵۷.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="559" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">مسند ابن حنبل - به نقل از ابن عمر -: پيامبر صلی اللّه علیه وآله... از اين که مسلمانى بيش از سه [روز] از برادرش ببُرد، نهى کرد.</span></li></ol>

 

<ol start="560" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: نَهیٰ [رَسولُ</span> ‌<span dir="rtl">اللهِ صلّی اللّه عليه وآله] عَنِ الهِجرانِ، فَمَن کانَ لا بُدَّ فاعِلاً فَلا يَهجُر أخاهُ أكثَرَ مِن ثَلاثَةِ أيّامٍ، فَمَن کانَ مُهاجِراً لِأَخيهِ أكثَرَ مِن ذٰلِكَ کانَتِ النّارُ أولیٰ بِهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۱۰ ح۴۹۶۸، الأمالي للصدوق: ص۵۱۲ ح۷۰۷ كلاهما عن الحسين بن زيد عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، مكارم الأخلاق: ج۲ ص۳۷۹ ح۲۶۶۱ من دون إسناد إلی الامام عليّ عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۷۶ ص۳۳۱ ح۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="560" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: [پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله] از بُریدن (قهر کردن) نهى کرد. پس اگر کسى ناچار به آن شد، بيش از سه روز از برادرش نَبُرد که هر کس بيش از آن از برادرش بِبُرد، آتش براى او سزاوارتر است.</span></li></ol>

 

<ol start="561" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: لا تَهجُروا، فَإِن كُنتُم مُهتَجِرينَ لا مَحالَةَ فَلا تَهتَجِروا فَوقَ ثَلاثَةِ أيّامٍ. وَ أيُّما مُسلِمَينِ ماتا وَ هُما مُهتَجِرانِ لا يَجتَمِعانِ فِي الجَنَّةِ.</span><ref><p><span dir="rtl">تنبيه الغافلين: ص۵۱۹ ح۸۲۳ عن الحسن البصري.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="561" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: از يکديگر نبُريد. پس اگر ناچار به بُريدن از يکديگر شديد، بيش از سه روز نپايد که هر گاه دو مسلمان، در حالى بميرند که از يکديگر بُريده</span>‌<span dir="rtl">اند، در بهشت گِرد نخواهند آمد.</span></li></ol>

 

<ol start="562" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: لا يَحِلُّ لِرَجُلٍ أَن يَهجُرَ أخاهُ فَوقَ ثَلاثِ لَيالٍ، يَلتَقِيانِ فَيُعرِضُ هٰذا وَ يُعرِضُ هٰذا! وَ خَيرُهُمَا الَّذي يَبدَأُ بِالسَّلامِ.</span><ref><p><span dir="rtl">صحيح البخاري: ج۵ ص۲۲۵۶ ح۵۷۲۷ عن أبي أيّوب الأنصاري؛ درر الأحاديث النبوية: ص۴۱، عوالي اللآلي: ج۱ ص۲۶۶ح۶۴ نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="562" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: براى هيچ کس روا نيست که بيش از سه شب از برادرش ببُرد و چون همديگر را ببينند، اين، روى بگردانَد و آن، روى بگردانَد. بهترينِ آن دو، کسى است که آغازگرِ «سلام» باشد.</span></li></ol>

<span id="مضار-القطيعة"></span>
=== <span dir="rtl">۲ / ۴: مَضارُّ القَطيعَةِ</span> ===

<span dir="rtl">۲ / ۴</span><span dir="rtl">: زیان</span>‌<span dir="rtl">های جدایی</span>

<ol start="563" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: ثَلاثَةٌ لا تَرتَفِعُ صَلاتُهُم فَوقَ رُؤوسِهِم شِبراً: رَجُلٌ أمَّ قَوماً وَ هُم لَهُ كارِهونَ، وَ امْرَأَةٌ باتَت وَ زَوجُها عَلَيها ساخِطٌ، وَ أَخَوانِ مُتَصارِمانِ.</span><ref><p><span dir="rtl">سنن ابن ماجة: ج۱ ص۳۱۱ ح۹۷۱ عن ابن عبّاس؛ الكافي: ج۵ ص۵۰۷ ح۵ عن الحسن بن منذر عن الإمام الصادق عليه السلام، الأمالي للمفيد: ص۱۷۳ ح۲ عن الإمام الصادق عليه السلام و كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۴۴ ح۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="563" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: نماز سه نفر، از بالاى سرشان، يک وجب هم بالا نمى</span>‌<span dir="rtl">رود: مردى که امامِ جماعت گروهى شده است، حال آن که از او ناخشنودند؛ زنى که شب را به روز مى</span>‌<span dir="rtl">برد، حال آن که شوهرش بر او خشمگين است؛ و دو برادرِ از هم جدا شده.</span></li></ol>

 

<ol start="564" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله - في وَصِيَّتِهِ لِأَبي ذَرٍّ -: يا أبا ذَرٍّ، إيّاكَ وَ الهِجرانَ لِأَخيكَ المُؤمِنِ؛ فَإِنَّ العَمَلَ لا يُتَقَبَّلُ مَعَ الهِجرانِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الأمالي للطوسي: ص۵۳۸ ح۱۱۶۲ عن أبي ذرّ، مكارم الأخلاق: ج۲ ص۳۷۹ ح۲۶۶۱، مشكاة الأنوار: ص۳۶۵ ح۱۱۹۴ و فيهما «إيّاكَ و هِجرانَ أخيكَ»، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۸۹ ح۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="564" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - در سفارش به ابو ذر -:</span>‌ <span dir="rtl">اى ابو ذر! از ترک کردن برادر مؤمنت [و قهر کردن با وی] بپرهيز که با دورى، عمل [صالح] پذيرفته نمى</span>‌<span dir="rtl">شود.</span></li></ol>

 

<ol start="565" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: لا يَحِلُّ لِمُسلِمٍ أَن يَهجُرَ مُسلِماً فَوقَ ثَلاثِ لَيالٍ؛ فَإِنَّهُما ناكِبانِ عَن الحَقِّ ما داما عَلیٰ صُرامِهِما. وَ أوَّلُهُما فَيئاً</span><ref><p><span dir="rtl">الفَيء: الرجوع (النهایة: ج۳ ص۴۸۲ «فیأ»).</span></p></ref> <span dir="rtl">يَكونُ سَبقُهُ بِالفَيءِ كَفّارَةً لَهُ، وَ إن سَلَّمَ فَلَم يَقبَل وَ رَدَّ عَلَيهِ سَلامَهُ رَدَّت عَلَيهِ المَلائِكَةُ، وَ رَدَّ عَلَى الآخَرِ الشَّيطانُ. وَ إن ماتا عَلیٰ صُرامِهِما، لَم يَدخُلَا الجَنَّةَ جَميعاً أبَداً.</span><ref><p><span dir="rtl">مسند ابن حنبل: ج۵ ص۴۸۷ ح۱۶۲۵۸ عن هشام بن عامر، الأدب المفرد: ص۱۲۷ح۴۰۲، المعجم الكبير: ج۲۲ ص۱۷۵ ح۴۵۴ كلاهما نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="565" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: براى مسلمان روا نيست که بيش از سه شب از مسلمانى ببُرد و اين دو هنگامى که از يکديگر بُريده</span>‌<span dir="rtl">اند، از حق، کناره گرفته</span>‌<span dir="rtl">اند و آن کسى که زودتر [براى آشتى] باز گردد، همين پيش</span>‌<span dir="rtl">دستىِ او براى باز گشت، کفّاره</span>‌<span dir="rtl">اش خواهد بود و اگر هم سلام کرد و ديگرى نپذيرفت، فرشتگان، پاسخ سلام او را خواهند داد و شيطان، پاسخ ديگرى را خواهد داد و اگر اين دو در حال بُريدن از يکديگر بميرند، هرگز هيچ يک از آنان وارد بهشت نخواهد شد.</span></li></ol>

 

<ol start="566" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: لَو أنَّ رَجُلَينِ دَخَلا فِي الإِسلامِ فَاهتَجَرا، کانَ أحَدُهُما خارِجاً مِنَ الإِسلامِ حَتّیٰ يَرجِعَ الظَّالِمُ.</span><ref><p><span dir="rtl">المستدرك على الصحيحين: ج۱ ص۷۲ ح۵۵ عن عبد اللّٰه بن مسعود، حلية الأولياء: ج۴ ص۱۷۳ الرقم۲۷۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="566" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه دو تن که داخل در [آيين] اسلام هستند، از يکديگر ببُرند، يکى از آن دو [که ستم کرده است]، خارج از اسلام خواهد بود، تا آن که آن ستمگر [به سوى ديگرى] باز گردد.</span></li></ol>

 

<ol start="567" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المستدرك على الصحيحين عن ابن عبّاس: قالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: لا تَحِلُّ الهِجرَةُ فَوقَ ثَلاثَةِ أيّامٍ. فَإِنِ التَقَيا فَسَلَّمَ أحَدُهُما عَلَى الآخَرِ فَرَدَّ عَلَيهِ الآخَرُ السَّلامَ اشتَرَكا فِي الأَجرِ، وَ إن أبَى الآخَرُ أَن يَرُدَّ السَّلامَ بَرِئَ هٰذا مِنَ الإِثمِ، وَ باءَ بِهِ الآخَرُ. - وَ أحسَبُهُ قالَ: - وَ إن ماتا وَ هُما مُتَهاجِرانِ، لا يَجتَمِعانِ فِي الجَنِّةِ.</span><ref><p><span dir="rtl">المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۱۸۰ ح۷۲۹۱ عن ابن عبّاس، المعجم الأوسط: ج۸ ص۳۷۸ ح۸۹۳۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="567" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المستدرک على الصحيحين - به نقل از ابن عبّاس -: پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله فرمود: «جدايى بيش از سه روز، روا نيست. پس اگر آن دو [که از هم بُريده</span>‌<span dir="rtl">اند]، يکديگر را ديدند و يکى بر ديگرى سلام کرد و آن ديگرى، پاسخ سلام او را داد، هر دو در پاداش، شريک</span>‌ <span dir="rtl">اند و اگر آن ديگرى از پاسخ دادنِ به سلام خوددارى کرد، اين يکی، از گناه پاک شده و آن ديگرى به گناه، دچار شده است».</span></li></ol>

<span dir="rtl">نيز گمان مى</span>‌<span dir="rtl">کنم که فرمود: «و اگر در حالت جدايى بميرند، در بهشت، گِرد نخواهند آمد».</span>

<ol start="568" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: تُعرَضُ الأَعمالُ يَومَ الإثنَينِ وَ الخَميسِ؛ فَمِن مُستَغفِرٍ فَيُغفَرُ لَهُ، وَ مِن تائِبٍ فَيُتابُ عَلَيهِ، وَ يُرَدُّ أهلُ الضَّغائِنِ لِضَغائِنِهِم حَتّیٰ يَتوبوا.</span><ref><p><span dir="rtl">المعجم الأوسط: ج۷ ص۲۵۱ ح۷۴۱۹ عن جابر.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="568" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: روزهاى دوشنبه و پنجشنبه، اعمال، عرضه [و بررسى] مى</span>‌<span dir="rtl">شوند. پس [در اين ميان]، آمرزش</span>‌<span dir="rtl">خواهانى هستند که آمرزيده مى</span>‌<span dir="rtl">شوند و توبه</span>‌<span dir="rtl">کارانى که توبۀ آنان پذيرفته مى</span>‌<span dir="rtl">شود؛ امّا کينه</span>‌<span dir="rtl">توزان، به خاطر کينه</span>‌<span dir="rtl">هايشان باز گردانده مى</span>‌<span dir="rtl">شوند تا توبه کنند.</span></li></ol>

 

<ol start="569" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله - في وَصِیَّتِهِ لِأبي ذَرٍّ -: يا أبا ذَرٍّ، تُعرَضُ أعمالُ أَهلِ الدُّنيا عَلَى اللهِ مِنَ الجُمُعَةِ إِلَى الجُمُعَةِ في يَومِ الإثنَينِ وَ الخَميسِ، فَيُغفَرُ لِكُلِّ عَبدٍ مُؤمِنٍ، إلّا عَبداً کانَت بَينَهُ وَ بَينَ أخيهِ شَحناءُ، فَيُقالُ: اُترُكوا عَمَلَ هٰذَينِ حَتّیٰ يَصطَلِحا.</span><ref><p><span dir="rtl">مكارم الأخلاق: ج۲ ص۳۷۹ ح۲۶۶۱ عن أبي ذرّ، الأمالي للطوسي: ص۵۳۷ ح۱۱۶۲، كنز الفوائد: ج۱ ص۳۰۷ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۸۹ ح۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="569" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - در سفارش به ابو ذر-: اى ابو ذر! اعمال هر هفتۀ اهل دنيا در روزهاى دوشنبه و پنجشنبه بر خداوند عرضه مى</span>‌<span dir="rtl">شود. پس هر مؤمنى آمرزيده مى</span>‌<span dir="rtl">شود، مگر آن که ميان او و برادرش کينه</span>‌<span dir="rtl">اى باشد که در اين صورت، گفته مى</span>‌<span dir="rtl">شود: «عمل اين دو را رها کنيد، تا با يکديگر آشتى کنند».</span></li></ol>

 

<ol start="570" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: تُفتَحُ أبوابُ الجَنَّةِ يَومَ الإثنَينِ وَ يَومَ الخَميسِ، فَيُغفَرُ لِكُلِّ عَبدٍ لا يُشرِكُ بِاللهِ شَيئاً، إلّا رَجُلاً کانَت بَينَهُ وَ بَينَ أخيهِ شَحناءُ، فَيُقالُ: أنظِروا هٰذَينِ حَتّیٰ يَصطَلِحا، أنظِروا هٰذَينِ حَتّیٰ يَصطَلِحا، أنظِروا هٰذَينِ حَتّیٰ يَصطَلِحا.</span><ref><p><span dir="rtl">صحيح مسلم: ج۴ ص۱۹۸۷ ح۲۵۶۵ عن أبي هريرة، سنن أبي داوود: ج۴ ص۲۷۹ ح۴۹۱۶ نحوه، الموطّأ: ج۲ ص۹۰۸ ح۱۷.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="570" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: روزهاى دوشنبه و پنجشنبه، درهاى بهشت باز مى</span>‌<span dir="rtl">شوند و [گناهان] هر بنده</span>‌<span dir="rtl">اى که به خداوند شرک نورزيده باشد، آمرزيده مى</span>‌<span dir="rtl">شود، مگر آن که ميان کسى و برادرش کينه</span>‌<span dir="rtl">اى باشد که در اين صورت، گفته مى</span>‌<span dir="rtl">شود: «[آمرزش] اين دو را عقب بيندازيد، تا آشتى کنند. [آمرزش] اين دو را عقب بيندازيد، تا آشتى کنند. [آمرزش] اين دو را عقب بيندازيد، تا آشتى کنند».</span></li></ol>

 

<ol start="571" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ لَيَطَّلِعُ في لَيلَةِ النِّصفِ مِن شَعبانَ، فَيَغفِرُ لِجَميعِ خَلقِهِ إلّا لِمُشرِكٍ أو مُشاحِنٍ.</span><ref><p><span dir="rtl">سنن ابن ماجة: ج۱ ص۴۴۵ ح۱۳۹۰ عن أبي موسى الأشعري، مسند ابن حنبل: ج۲ ص۵۸۹ ح۶۶۵۳ نحوه، المعجم الكبير: ج۲۰ ص۱۰۹ ح۲۱۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="571" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، در شب نيمۀ شعبان، اعمال بندگانش را ملاحظه مى</span>‌<span dir="rtl">کند و همۀ خلقش را مى</span>‌<span dir="rtl">آمرزد، جز شخص مشرک يا کينه</span>‌<span dir="rtl">توز را.</span></li></ol>

 

<ol start="572" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: في أوَّلِ لَيلَةٍ مِن شَهرِ رَمَضانَ تُغَلُّ المَرَدَةُ مِنَ الشَّياطينِ، وَ يُغفَرُ في كُلِّ لَيلَةٍ سَبعينَ ألفاً، فَإِذا کانَ في لَيلَةِ القَدرِ غَفَرَ اللهُ بِمِثلِ ما غَفَرَ في رَجَبٍ وَ شَعبانَ وَ شَهرِ رَمَضانَ</span>‌ <span dir="rtl">إِلیٰ ذٰلِكَ اليَومِ؛ إلّا رَجُلٌ بَينَهُ وَ بَينَ أخيهِ شَحناءُ، فَيَقولُ اللهُ‌ عزّ وجلّ: أنظِروا هٰؤُلاءِ حَتّیٰ يَصطَلِحوا.</span><ref><p><span dir="rtl">عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج۲ ص۷۱ ح۳۳۱ عن دارم بن قبيصة عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۱۸۸ ح۱۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="572" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: در شب اوّل ماه رمضان، شيطان</span>‌<span dir="rtl">هاى سرکش، به غل و زنجير بسته مى</span>‌<span dir="rtl">شوند و در هر شبى، هفتاد هزار نفر آمرزيده مى</span>‌<span dir="rtl">شوند و در شب قدر، خداوند به اندازه</span>‌<span dir="rtl">اى که در ماه رجب و شعبان و ماه رمضان تا آن هنگام آمرزيده است، مى</span>‌<span dir="rtl">آمرزد، مگر مردى را که ميان او و برادرش قطع رابطه (قهر و جدایی) باشد. پس خداوند عز وجل مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد: «اينان را بگذاريد تا زمانى که با هم آشتى کنند».</span></li></ol>

 

<ol start="573" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">شُعب الإيمان عن عبداللّه</span>‌ <span dir="rtl">بن عبّاس: أنَّهُ سَمِعَ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله يَقولُ:... إِذا کانَت لَيلَةُ القَدرِ، يَأمُرُ اللهُ‌ عزّ وجلّ جِبريلَ عليه السلام فَيَهبِطُ في كُبكُبَةٍ</span><ref><p><span dir="rtl">الكُبكُبَة: الجماعة المُتضامَّة (النهایة: ج۴ ص۱۴۴ «كبكب»).</span></p></ref> <span dir="rtl">مِنَ المَلائِكَةِ... فَإِذا طَلَعَ الفَجرُ يُنادي جِبريلُ: مَعاشِرَ المَلائِكَةِ! الرَّحيلَ الرَّحيلَ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَيَقولونَ: يا جِبريلُ، فَما صَنَعَ اللهُ في حَوائِجِ المُؤمِنينَ مِن أُمَّةِ أحمَدَ صلّی اللّه عليه وآله؟</span>

<span dir="rtl">فَيَقولُ جِبريلُ: نَظَرَ اللهُ إِلَيهِم في هٰذِهِ اللَّيلَةِ فَعَفا عَنهُم و غَفَرَ لَهُم، إلّا أربَعَةً.</span>

<span dir="rtl">فَقُلنا: يا رَسولَ اللهِ، مَن هُم؟</span>

<span dir="rtl">قالَ: رَجُلٌ مُدمِنُ خَمرٍ، وَ عاقٌّ لِوالِدَيهِ، وَ قاطِعُ رَحِمٍ، وَ مُشاحِنٌ.</span>

<span dir="rtl">قُلنا: يا رَسولَ اللهِ، مَا المُشاحِنُ؟</span>

<span dir="rtl">قالَ: هُوَ المُصارِمُ.</span><ref><span dir="rtl">شُعب الإيمان: ج۳ ص۳۳۶ ح۳۶۹۵؛ روضة الواعظين: ج۲ ص۱۹۸ ح۹۳۸ عن الإمام عليّ عليه السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه نحوه.</span></ref>

<ol start="573" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">شعب الإيمان - به نقل از عبد اللّٰه بن عبّاس -: او شنید که پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله فرمود: «چون شب قدر شود، خداوند عز وجل به جبرئيل علیه السلام فرمان مى</span>‌<span dir="rtl">دهد و او همراه جمعى از فرشتگان به زمين فرو مى</span>‌<span dir="rtl">آيد.… پس چون سپيده بدمد، جبرئيل علیه السلام ندا مى</span>‌<span dir="rtl">دهد:</span> ‌<span dir="rtl">اى گروه فرشتگان! حرکت، حرکت!</span></li></ol>

<span dir="rtl">آنان مى</span>‌<span dir="rtl">گويند:</span> ‌<span dir="rtl">اى جبرئيل! خداوند با حاجت</span>‌<span dir="rtl">هاى مؤمنان امّت احمد، چه کرد؟</span>

<span dir="rtl">جبرئيل علیه السلام مى</span>‌<span dir="rtl">گويد: خداوند در اين شب، به آنان نظر کرد و از خطاهايشان در گذشت و آنان را بخشود، جز چهار تن را».</span>

<span dir="rtl">گفتيم:</span> ‌<span dir="rtl">اى پيامبر خدا! آنان کيان</span> ‌<span dir="rtl">اند؟</span>

<span dir="rtl">فرمود: «شخص شرابخوار، آزارندۀ پدر و مادر خود، گُسلندۀ پيوند خويشاوندى، و مُشاحِن».</span>

<span dir="rtl">گفتيم:</span> ‌<span dir="rtl">اى پيامبر خدا! مُشاحِن کيست؟</span>

<span dir="rtl">فرمود: «قطع کنندۀ رابطه[ی دوستی و برادری]».</span>

<span id="الفصل-الثالث-أسباب-المحبة"></span>
== <span dir="rtl">الفَصلُ الثّالِث: أسبابُ المَحَبَّةِ</span> ==

<span dir="rtl">فصل سوم</span><span dir="rtl">: عوامل دوستی</span>

<span id="الإلهام"></span>
=== <span dir="rtl">۳ / ۱: الإِلهامُ</span> ===

<span dir="rtl">۳ / ۱</span><span dir="rtl">: الهام</span>

<span dir="rtl">الكتاب</span>

<span dir="rtl">قرآن</span>

<span dir="rtl">(وَ جَعَلَ بَيْنَكُم مَّوَدَّةً وَ رَحْمَةً).</span><ref><span dir="rtl">الرّوم: ۲۱.</span></ref>

<span dir="rtl">(و [خداوند] ميان شما، دوستى و مهربانى نهاد).</span>

<span dir="rtl">(وَ أَلْقَيْتُ عَلَيْكَ مَحَبَّةً مِّنِّى وَ لِتُصْنَعَ عَلَیٰ عَيْنِى).</span><ref><span dir="rtl">طه: ۳۹.</span></ref>

<span dir="rtl">(و محبّتى از خود بر تو افکندم تا زير نظر من پرورش يابى).</span>

<span dir="rtl">الحديث</span>

<span dir="rtl">حديث</span>

<ol start="574" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: مَن خافَ اللهَ أخافَ اللهُ مِنهُ كُلَّ شَيءٍ، وَ مَن أَحَبَّهُ حَبَّبَهُ اللهُ إلىٰ عِبادِهِ وَ أَثنیٰ عَلَيهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">نوادر الأُصول: ج۲ ص۳۲۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="574" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر کس از خدا بترسد، خداوند همه چیز را از او می</span>‌<span dir="rtl">ترساند و هر کس او را دوست بدارد، خداوند او را محبوبِ بندگانش می</span>‌<span dir="rtl">گرداند و ستایشش می</span>‌<span dir="rtl">کند.</span></li></ol>

 

<ol start="575" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الباقر عليه السلام: إِنَّ مُوسىٰ عليه السلام لَمّا حَمَلَت بِهِ أُمُّهُ لَم يَظهَر حَملُها إِلّا عِندَ وَضعِهِ، وَ کانَ فِرعَونُ قَد وَكَّلَ بِنِساءِ بَني إسرائيلَ نِساءً مِنَ القِبطِ يَحفَظنَهُنَّ، وَ ذٰلِكَ أنَّهُ کانَ لَمّا بَلَغَهُ عَن بَني إسرائيلَ أنَّهُم يَقولونَ: «إِنَّهُ يُولَدُ فينا رَجُلٌ يُقالُ لَهُ موسَى بنُ عِمرانَ، يَكونُ هَلاكُ فِرعَونَ وَ أَصحابِهِ عَلىٰ يَدِهِ»، فَقالَ فِرعَونُ عِندَ ذٰلِكَ: لَأَقتُلَنَّ ذُكورَ أَولادِهِم حَتّىٰ لا يَكونَ ما يُريدونَ. وَ فَرَّقَ بَينَ الرِّجالِ وَ النِّساءِ وَ حَبَسَ الرِّجالَ فِي المَحَابِسِ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَلَمّا وَضَعَت أُمُّ موسىٰ بِموسىٰ عليه السلام، نَظَرَت إِلَيهِ وَ حَزِنَت عَلَيهِ وَ اغْتَمَّت وَ بَكَت، وَ قَالَت: يُذبَحُ السّاعَةَ! فَعَطَفَ اللهُ بِقَلبِ المُوَكَّلَةِ بِها عَلَيهِ، فَقَالت لِأُمِّ موسىٰ: ما لَكِ قَدِ اصْفَرَّ لَونُكِ؟! فَقالَت: أخافُ أَن يُذبَحَ وَلَدِي! فَقَالَت: لا تَخافِي. وَ کانَ مُوسىٰ عليه السلام لا يَراهُ أحَدٌ إِلّا أَحَبَّهُ، وَ هُوَ قَولُ اللَّهِ: (وَ أَلْقَيْتُ عَلَيْكَ مَحَبَّةً مِنِّی)، فَأَحَبَّتهُ القِبطِيَّةُ المُوَكَّلَةُ بِه.</span>‌<ref><span dir="rtl">تفسير القمّي: ج۲ ص۱۳۵ عن محمّد بن مسلم، بحار الأنوار: ج۱۳ ص۲۵ ح۲.</span></ref>

<ol start="575" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام باقر علیه السلام: هنگامی که مادر موسی علیه السلام او را باردار شد، هیچ نشانه</span>‌<span dir="rtl">ای از بارداری در وی آشکار نشد تا آن که موسی به دنیا آمد. فرعون، زنانی از قِبط را برای مراقبت از زنان بنی اسرائیل گماشته بود؛ زیرا در بارۀ بنی اسرائیل شنید که می</span>‌<span dir="rtl">گویند: «در میان ما مردی زاده خواهد شد که موسی بن عمران نام دارد و فرعون و یارانش را نابود خواهد کرد». فرعون وقتی این را شنید، گفت: پسرانشان را خواهم کشت تا آنچه می</span>‌<span dir="rtl">خواهند، روی ندهد. او میان زنان و مردان جدایی انداخت و مردان را به زندان افکند.</span></li></ol>

<span dir="rtl">هنگامی که مادر موسی او را به دنیا آورْد، به او نگاهی انداخت و سخت اندوهگین شد و گریست و گفت: الآن او را می</span>‌<span dir="rtl">کشند! [امّا] خداوند، مِهر موسی را به دل آن زنی انداخت که مراقب مادرش بود. زن قبطی به مادر موسی گفت: چرا رنگت زرد شده است!؟ گفت: می</span>‌<span dir="rtl">ترسم فرزندم را بکشند. آن زن گفت: نترس! [از جانب من گزندی به او نمی</span>‌<span dir="rtl">رسد.] موسی چنان بود که هر کس او را می</span>‌<span dir="rtl">دید، دوستش می</span>‌<span dir="rtl">داشت و این، همان سخن خداوند است: (و بر تو محبّتی از جانب خود افکندم). از این رو، آن زن قبطی که بر او گماشته شده بود، دوستش می</span>‌<span dir="rtl">داشت.</span>

<ol start="576" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">تفسیر ابن أبي حاتم عن ابن عبّاس - في قَولِهِ تَعالیٰ: (وَ أَلْقَيْتُ عَلَيْكَ مَحَبَّةً مِّنِّى) -: کانَ كُلُّ مَن رَآهُ أُلقِيَت عَلَيهِ مِنهُ مَحَبَّةٌ.</span><ref><p><span dir="rtl">تفسیر ابن أبي حاتم: ج۷ ص۲۴۲۲ ح۱۳۴۲۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="576" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">تفسیر ابن ابی حاتم - به نقل از ابن عبّاس، در بارۀ این سخن خداوند متعال: (و محبّتى از خود بر تو افکندم) -: هر کسى موسى علیه السلام را مى</span>‌<span dir="rtl">ديد، محبّتش را به دل مى</span>‌<span dir="rtl">گرفت.</span></li></ol>

 

<ol start="577" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">تفسیر ابن أبی حاتم عن سَلَمَةَ بنِ كُهَيل - في قَولِهِ تَعالیٰ: (وَ أَلْقَيْتُ عَلَيْكَ مَحَبَّةً مِّـنِّى) -: حَبَّبتُكَ إِلیٰ عِبادي.</span><ref><p><span dir="rtl">تفسیر ابن أبي حاتم: ج۷ ص۲۴۲۲ ح۱۳۴۲۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="577" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">تفسیر ابن ابی حاتم - به نقل از سَلَمة</span> ‌<span dir="rtl">بن کُهَيل، در بارۀ این سخن خداوند متعال: (و محبّتى از خود بر تو افکندم) -: تو را محبوب بندگانم ساختم.</span></li></ol>

 

<ol start="578" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام - لِيَهودِيٍّ قالَ لَهُ: فَقَد ألقَى اللهُ عزّ وجلّ عَلیٰ موسَى بنِ عِمرانَ مَحَبَّةً مِنهُ -: لَقَد کانَ كَذٰلِكَ، وَ لَقَد أُعطِيَ مُحَمَّدٌ صلّی اللّه عليه وآله ما هُوَ أفضَلُ مِن هٰذا، لَقَد ألقَى اللهُ عزّ وجلّ عَلَيهِ مَحَبَّةً مِنهُ، فَمَن هٰذَا الَّذي يَشرَكُهُ في هٰذَا الاسمِ إذ تَمَّ مِنَ اللهِ عزّ وجلّ بِهِ الشَّهادَةُ، فَلا تَتِمُّ الشَّهادَةُ إلّا أَن يُقالَ: «أشهَدُ أَن لا إلٰهَ إلَّا اللهُ، وَ أَشهَدُ أنَّ مُحَمَّداً رَسولُ اللهِ»؟! يُنادیٰ بِهِ عَلَى المَنابِرِ، فَلا يُرفَعُ صَوتٌ بِذِكرِ اللهِ إلّا رُفِعَ بِذِكرِ مُحَمَّدٍ صلّی اللّه عليه وآله مَعَهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">الاحتجاج: ج۱ ص۵۱۰ ح۱۲۷ عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج۱۰ ص۳۵ ح۱ و راجع إرشاد القلوب: ص۴۰۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="578" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام - خطاب به يهودى</span>‌<span dir="rtl">اى که به ايشان گفت: خداوند، محبّتى از خود بر موسى بن عمران علیه السلام افکند -: آرى! چنين بود؛ ليکن به محمّد صلی اللّه علیه وآله برتر از اين عطا شد. خداوند عز وجل محبّتى از خود بر او نیز افکند. پس اين کيست که در اين نام، شريک اوست؟ زيرا از سوى خداوند عز وجل، [کلمۀ] شهادت با نام او تمام مى</span>‌<span dir="rtl">گردد. پس شهادت کامل نمى</span>‌<span dir="rtl">گردد، جز آن که گفته شود: «شهادت مى</span>‌<span dir="rtl">دهم که جز اللّه</span>‌<span dir="rtl">، معبودی نيست و شهادت مى</span>‌<span dir="rtl">دهم که محمّد، پيامبر خداست». به اين شهادت، بر منبرها ندا مى</span>‌<span dir="rtl">دهند و هيچ صدايى به ياد خدا بلند نمى</span>‌<span dir="rtl">شود، مگر آن که همراه آن به ياد محمّد صلی اللّه علیه وآله بلند مى</span>‌<span dir="rtl">گردد.</span></li></ol>

<span dir="rtl">راجع: ص۲۸۶ (الإيمان و العمل الصالح)</span>

<span dir="rtl">و ص۱۹۶ (المحبّة عند أحبّاء اللّٰه).</span>

<span dir="rtl">ر.ک: ص۲۸۷ (ایمان و عمل صالح)</span>

<span dir="rtl">و ص۱۹۷ (محبوب شدن در ميان دوستان خدا).</span>

<span id="تناسب-الأرواح"></span>
=== <span dir="rtl">۳ / ۲: تَناسُبُ الأَرواحِ</span> ===

<span dir="rtl">۳ / ۲</span><span dir="rtl">: سازگاری جان</span>‌<span dir="rtl">ها</span>

<ol start="579" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: النُّفوسُ أشكالٌ؛ فَما تَشاكَلَ مِنهَا اتَّفَقَ، وَ النّاسُ إِلیٰ أشكالِهِم أميَلُ.</span><ref><p><span dir="rtl">كنز الفوائد: ج۲ ص۳۲، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۹۲ ح۱۰۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="579" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: جان</span>‌<span dir="rtl">ها گونه گونه</span> ‌<span dir="rtl">اند. پس آنهايى که همگون باشند، با هم گرد می</span>‌<span dir="rtl">آيند و مردم به همگن</span>‌<span dir="rtl">هاى خود، بيشتر گرايش دارند.</span></li></ol>

 

<ol start="580" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: إزالَةُ الرَّواسي أسهَلُ مِن تَأليفِ القُلوبِ المُتَنافِرَةِ.</span><ref><p><span dir="rtl">مطالب السؤول: ج۱ ص۲۳۴؛ نثر الدرّ: ج۱ ص۳۲۲ و ليس فيه «المتنافرة»، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۱۱ ح۷۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="580" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: بر کندن کوه</span>‌<span dir="rtl">هاى استوار، آسان</span>‌<span dir="rtl">تر از اُلفت دادن دل</span>‌<span dir="rtl">هاى از هم رميده است.</span></li></ol>

 

<ol start="581" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام - في وَصِيَّتِهِ لِبَنيهِ -: يا بَنِيَّ، إِنَّ القُلوبَ جُنودٌ مُجَنَّدَةٌ، تَتَلاحَظُ بِالمَوَدَّةِ وَ تَتَناجیٰ بِها، وَ كَذٰلِكَ هِيَ فِي البُغضِ؛ فَإِذا أحبَبتُمُ الرَّجُلَ مِن غَيرِ خَیرٍ سَبَقَ مِنهُ إلَيكُم فَارْجوهُ، وَ إِذا أبغَضتُمُ الرَّجُلَ مِن غَيرِ سوءٍ سَبَقَ مِنهُ إلَيكُم فَاحْذَروهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">الأمالي للطوسي: ص۵۹۵ ح۱۲۳۲ عن جابر الجعفي عن الإمام الباقر عليه السلام، بحار الأنوار: ج۴۲ ص۲۴۷ ح۵۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="581" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام - در وصيّت به فرزندانش -: فرزندان عزيزم! دل</span>‌<span dir="rtl">ها [به سان] سپاهيانى صف</span>‌<span dir="rtl">آرايى شده هستند. از روى محبّت، به يکديگر مى</span>‌<span dir="rtl">نگرند و با همديگر، نجوا مى</span>‌<span dir="rtl">کنند. در کين و نفرت نيز اين گونه</span> ‌<span dir="rtl">اند. پس هر گاه شخصى را بدون داشتن سابقۀ نيکى به شما دوست داشتيد، به وى اميدوار باشيد و هر گاه کسى را بدون آن که پيش</span>‌<span dir="rtl">تر از او به شما بدى رسيده باشد، دشمن داشتيد، از وى بر حذر باشيد.</span></li></ol>

 

<ol start="582" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الأمالي للطوسي عن الأَصبَغ بن نُباتة: كُنتُ جالِساً عِندَ أميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام، فَأَتاهُ رَجُلٌ فَقالَ</span>‌<span dir="rtl">: يا أميرَ المُؤمِنينَ، إِنّي لَأُحِبُّكَ فِي السِّرِّ كَما أُحِبُّكَ فِي العَلانِيَةِ</span>‌<span dir="rtl">.</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ</span>‌<span dir="rtl">: فَنَكَتَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام الأَرضَ بِعودٍ - کانَ في يَدِهِ - ساعَةً</span>‌<span dir="rtl">، ثُمَّ رَفَعَ رَأسَهُ فَقالَ</span>‌<span dir="rtl">: كَذَبتَ وَ اللّٰهِ! ما أعرِفُ وَجهَكَ فِي الوُجوهِ</span>‌<span dir="rtl">، وَ لَا اسمَكَ فِي الأَسماءِ</span>‌<span dir="rtl">.</span>

<span dir="rtl">فَعَجِبتُ مِن ذٰلِكَ عَجَباً شَديداً، فَلَم أبرَح حَتّىٰ أتاهُ رَجُلٌ آخَرُ فَقالَ: وَ اللّٰهِ يا أميرَ المُؤمِنينَ</span>‌<span dir="rtl">، إِنّي لَأُحِبُّكَ فِي السِّرِّ كَما أُحِبُّكَ فِي العَلانِيَةِ</span>‌<span dir="rtl">.</span>

<span dir="rtl">فَنَكَتَ بِعودِهِ ذٰلِكَ فِي الأَرضِ طَويلاً، ثُمَّ رَفَعَ رَأسَهُ فَقالَ</span>‌<span dir="rtl">: صَدَقتَ</span>‌<span dir="rtl">، إِنَّ طينَتَنا طينَةٌ مَرحومَةٌ</span>‌<span dir="rtl">، أخَذَ اللّٰهُ ميثاقَها يَومَ أخَذَ الميثاقَ</span>‌<span dir="rtl">، فَلا يَشُذُّ مِنها شاذٌّ، وَ لا يَدخُلُ فيها داخِلٌ إلىٰ يَومِ القِيامَةِ</span>‌<span dir="rtl">. أما إِنَّهُ فَاتَّخِذ لِلفاقَةِ جِلباباً، فَإِنّي سَمِعتُ رَسولَ اللّٰهِ صلّی اللّه عليه وآله يَقولُ</span>‌<span dir="rtl">: «الفاقَةُ إلىٰ مُحِبّيكَ أسرَعُ مِن السَّيلِ المُنحَدِرِ مِن أعلَى الوادي إلىٰ أسفَلِهِ</span>‌<span dir="rtl">».</span><ref><span dir="rtl">الأمالي للطوسي: ص۴۰۹ ح۹۲۱، بصائر الدرجات: ص۳۹۰ ح۱، الاختصاص: ص۳۱۱ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۶۷ ص۲۲۷ ح۳۶.</span></ref>

<ol start="582" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الأمالى، طوسى - به نقل از اصبغ بن نُباته -: در محضر امير مؤمنان علیه السلام نشسته بودم که مردى آمد و گفت:</span> ‌<span dir="rtl">اى امير مؤمنان! من تو را در باطن، همان قدر دوست دارم که در ظاهر دوستت مى</span>‌<span dir="rtl">دارم.</span></li></ol>

<span dir="rtl">امير مؤمنان علیه السلام با نوک چوبى که در دست داشت، مدّتى متفکّرانه به زمين زد و آن گاه سر بر داشت و فرمود: «به خدا که دروغ مى</span>‌<span dir="rtl">گويى. من، نه چهرۀ تو را در ميان چهره</span>‌<span dir="rtl">ها[ى دوستدارانم] مى</span>‌<span dir="rtl">بينم و نه نامت را در ميان نام</span>‌<span dir="rtl">ها».</span>

<span dir="rtl">من از اين سخن، سخت تعجّب کردم. چندى نگذشت که مرد ديگرى آمد و گفت: به خدا سوگند، -</span> ‌<span dir="rtl">اى امير مؤمنان - من تو را در باطن، همان گونه دوست دارم که در ظاهر دوستت مى</span>‌<span dir="rtl">دارم.</span>

<span dir="rtl">امام علیه السلام اين بار نيز با نوک همان چوبش مدّت طولانى به زمين زد و سپس سرش را بلند کرد و فرمود: «راست مى</span>‌<span dir="rtl">گويى. به راستى که طينت ما، طينتى رحمت شده است. خداوند در روزِ پيمان</span>‌<span dir="rtl">گيرى، پيمانش را گرفت. بنا بر اين، تا روز قيامت، نه عضوى از آن جدا مى</span>‌<span dir="rtl">شود و نه بيگانه</span>‌<span dir="rtl">اى وارد آن مى</span>‌<span dir="rtl">گردد. هان! پس بالاپوشى براى فقر بر گير؛ زيرا شنيدم که پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد: &quot;حرکت فقر به سوى دوستداران تو، شتابنده</span>‌<span dir="rtl">تر است از حرکت سيل از بالاى درّه به پايين آن&quot;».</span>

<ol start="583" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الباقر عليه السلام: ألا وَ إِنَّ الأَرواحَ جُنودٌ مُجَنَّدَةٌ، فَما تَعارَفَ مِنهَا ائتَلَفَ، وَ ما تَناكَرَ مِنهَا اخْتَلَفَ. فَإِذا کانَتِ الرّوحُ فِي السَّماءِ تَعارَفَت وَ تَباغَضَت؛ فَإِذا تَعارَفَت فِي السَّماءِ تَعارَفَت فِي الأَرضِ، وَ إِذا تَباغَضَت فِي السَّماءِ تَباغَضَت فِي الأَرضِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الأمالي للصدوق: ص۲۰۹ ح۲۳۲ عن معاوية بن عمّار، روضة الواعظين: ج۲ ص۵۱۳ ح۱۷۴۰، بحار الأنوار: ج۶۱ ص۳۱ ح۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="583" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام باقر علیه السلام: بدانيد که ارواح، لشکريانى صف</span>‌<span dir="rtl">آرايى شده هستند. پس آنهايى که [در عالم ارواح، در يک صف بوده و] يکديگر را شناخته</span>‌<span dir="rtl">اند، [در اين عالم] با هم اُلفت مى</span>‌<span dir="rtl">گيرند، و آنهايى که يکديگر را نشناخته</span>‌<span dir="rtl">اند [و در صف نبوده</span>‌<span dir="rtl">اند]، از هم جدا مى</span>‌<span dir="rtl">شوند. پس ارواح، در آسمان با هم آشنا [و دوست و] يا دشمن مى</span>‌<span dir="rtl">شوند. اگر در آسمان با يکديگر آشنا شوند، در زمين هم آشنایند و اگر در آسمان با هم دشمن شوند، در زمين نيز دشمن هم اند.</span></li></ol>

 

<ol start="584" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: إِنَّ الأَرواحَ جُنودٌ مُجَنَّدَةٌ، فَما تَعارَفَ مِنها فِي الميثاقِ ائتَلَفَ هاهُنا، وَ ما تَناكَرَ مِنها فِي الميثاقِ (اختَلَفَ هاهُنا)</span><ref><p><span dir="rtl">مابين القوسين سقط من الطبعة التي بأیدینا، و أثبتناه من بحار الأنوار نقلاً عن المصدر.</span></p></ref><span dir="rtl">.</span><ref><p><span dir="rtl">علل الشرائع: ص۴۲۶ ح۷ عن عبداللّه</span>‌ <span dir="rtl">بن أبي يعفور، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۲۰ ح۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="584" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: جان</span>‌<span dir="rtl">ها [همچون] سپاهيانى فرا هم</span> ‌<span dir="rtl">آمده</span>‌<span dir="rtl">اند. پس آنها که در [عالَمِ] ميثاق،</span><ref><p><span dir="rtl">اشاره به عالَمى است که در آن، خداوند از فرزندان آدم علیه السلام پيمان بر ربوبيّت خود گرفت (ر. ک: ذيل آيۀ ۱۷۲ از سوره اعراف در تفاسیر).</span></p></ref> <span dir="rtl">يکديگر را بشناسند، در اين</span> ‌<span dir="rtl">جا با يکديگر اُلفت مى</span>‌<span dir="rtl">گيرند و آنها که [در عالم ميثاق،] يکديگر را نشناسند، در اين</span> ‌<span dir="rtl">جا اختلاف خواهند کرد.</span></li></ol>

 

<ol start="585" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الأمالي للطوسي عن سَدير: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللهِ عليه السلام: إِنّي لَأَلقَى الرَّجُلَ لَم أرَهُ وَ لَم يَرَني فيما مَضیٰ قَبلَ يَومِهِ ذٰلِكَ، فَأُحِبُّهُ حُبّاً شَديداً، فَإِذا كَلَّمتُهُ وَجَدتُهُ لي عَلیٰ مِثلِ ما أَنَا عَلَيهِ لَهُ، وَ يُخبِرُني أنَّهُ يَجِدُ لي مِثلَ الَّذي أجِدُ لَهُ!</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ: صَدَقتَ يا سَديرُ، إِنَّ ائتِلافَ</span><ref><span dir="rtl">في تحف العقول و مشكاة الأنوار: «سرعة ائتلاف»، ولعلّه سقط من المصدر.</span></ref> <span dir="rtl">قُلوبِ الأَبرارِ إذَا التَقَوا وَ إن لَم يُظهِرُوا التَّوَدُّدَ بِأَلسِنَتِهِم كَسُرعَةِ اختِلاطِ قَطرِ السَّماءِ عَلیٰ مِياهِ الأَنهارِ، وَ إِنَّ بُعدَ ائتِلافِ قُلوبِ الفُجّارِ إذَا التَقَوا وَ إن أظهَرُوا التَّوَدُّدَ بِأَلسِنَتِهِم كَبُعدِ البَهائِمِ مِنَ التَّعاطُفِ وَ إن طالَ اعتِلافُها عَلیٰ مِذوَدٍ</span><ref><span dir="rtl">المِذودُ: مُعتَلفُ الدّابّة (تاج العروس: ج۴ ص۴۴۴ «ذود»).</span></ref> <span dir="rtl">واحِدٍ.</span><ref><span dir="rtl">الأمالي للطوسي: ص۴۱۱ ح۹۲۴، تحف العقول: ص۳۷۳، مشكاة الأنوار: ص۳۵۲ ح۱۱۳۹ كلاهما عن الإمام الصادق عليه السلام و فيهما ذيله من «إنّ ائتلاف»، بحار الأنوار: ج۶۱ ص۱۵۰ ح۲۸.</span></ref>

<ol start="585" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الأمالى، طوسى - به نقل از سَدير -: به امام صادق علیه السلام گفتم: گاه مردى را ملاقات مى</span>‌<span dir="rtl">کنم که تا آن روز، نه من او را ديده</span>‌<span dir="rtl">ام و نه او مرا دیده است؛ امّا احساس دوستىِ شديدى با او مى</span>‌<span dir="rtl">کنم و چون با او سخن مى</span>‌<span dir="rtl">گويم، مى</span>‌<span dir="rtl">بينم که او براى من، همان گونه است که من براى اويم و مى</span>‌<span dir="rtl">گويد که او نيز همين احساس را به من دارد!</span></li></ol>

<span dir="rtl">فرمود: «درست است،</span>‌ <span dir="rtl">اى سدير! به هم پیوستنِ</span><ref><span dir="rtl">در تحف العقول و مشکاة الأنوار، «سرعت به هم پیوستن» به کار رفته، که مناسب</span>‌<span dir="rtl">تر است.</span></ref> <span dir="rtl">دل</span>‌<span dir="rtl">هاى نيکان، آن گاه که با يکديگر ملاقات مى</span>‌<span dir="rtl">کنند- اگرچه به زبان، اظهار دوستى نکنند -، به سانِ سرعتِ آميختن آب باران با آب</span>‌<span dir="rtl">هاى جويبارهاست، و دورى دل</span>‌<span dir="rtl">هاى بدکاران از اُلفت گرفتن با هم، آن گاه که با يکديگر ملاقات مى</span>‌<span dir="rtl">کنند- هرچند به زبان، اظهار دوستى کنند -، به سانِ دورىِ حيوانات از همدلى با يکديگر است، هرچند ديرزمانى بر سر يک آخور، علف بخورند».</span>

<ol start="586" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام - لِعُمَرَ بنِ يَزيدَ -: لِكُلِّ شَيءٍ شَيءٌ يَستَريحُ إِلَيهِ، وَ إِنَّ المُؤمِنَ يَستَريحُ إِلیٰ أخيهِ المُؤمِنِ كَما يَستَريحُ الطّائِرُ إِلیٰ شَكلِهِ، أ وَ ما رَأَيتَ ذاكَ؟!</span><ref><p><span dir="rtl">الاختصاص: ص۳۰ عن عمر بن يزيد، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۳۵۵ ح۳۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="586" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام - خطاب به عمر بن يزيد -: هر چيز، به چيزى آرام مى</span>‌<span dir="rtl">گيرد و مؤمن نيز به برادر مؤمنش آرام مى</span>‌<span dir="rtl">گيرد، همان گونه که پرنده به همانند خود آرام مى</span>‌<span dir="rtl">گيرد. آيا اين [حالت] را تجربه نکرده</span>‌<span dir="rtl">اى؟</span></li></ol>

 

<ol start="587" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: إِنَّ طِباعَكَ تَدعوكَ إِلیٰ ما ألِفتَهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۲ ص۴۹۶ ح۳۴۲۰، عيون الحكم و المواعظ: ص۱۴۲ ح۳۱۸۳ نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="587" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: خصلت</span>‌<span dir="rtl">هايت، تو را بدانچه با آن اُلفت گرفته</span>‌<span dir="rtl">اى، فرا مى</span>‌<span dir="rtl">خوانَد.</span></li></ol>

 

<ol start="588" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: المَوَدَّةُ تَعاطُفُ القُلوبِ فِي ائتِلافِ الأَرواحِ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۲ص ۱۲۲ح ۲۰۵۷، عیون الحكم و المواعظ: ص۶۳ح ۱۶۲۲ و فیه: «وَ» بدل «في».</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="588" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: دوستى، ميل کردن دل</span>‌<span dir="rtl">ها به يکديگر به سبب اُلفت روح</span>‌<span dir="rtl">هاست.</span></li></ol>

<span dir="rtl">راجع: هذه الموسوعة: ج۵ ص۱۰۲ (تَناسُبُ الأَرواحِ).</span>

<span dir="rtl">ر.ک: همین دانش</span>‌<span dir="rtl">نامه: ج۵ ص۱۰۳ (تناسب روح</span>‌<span dir="rtl">ها).</span>

<span id="الإيمان-و-العمل-الصالح"></span>
=== <span dir="rtl">۳ / ۳: الإِيمانُ وَ العَمَلُ الصّالِحُ</span> ===

<span dir="rtl">۳ / ۳</span><span dir="rtl">: ایمان و عمل صالح</span>

<span dir="rtl">الكتاب</span>

<span dir="rtl">قرآن</span>

<span dir="rtl">(إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا وَ عَمِلُوا ٱلصَّـٰـلِحَـٰتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ ٱلرَّحْمَـٰنُ وُدًّا).</span><ref><span dir="rtl">مريم: ۹۶.</span></ref>

<span dir="rtl">(کسانى که ايمان آورده و کارهاى شايسته انجام داده</span>‌<span dir="rtl">اند، به زودی [خداوند] رحمان، محبّتى نسبت به آنان [در دل</span>‌<span dir="rtl">ها] قرار مى</span>‌<span dir="rtl">دهد).</span>

<span dir="rtl">الحديث</span>

<span dir="rtl">حديث</span>

<ol start="589" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المعجم الأوسط عن ثوبان عن رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ العَبدَ يَلتَمِسُ مَرضاةَ اللهِ عزّ وجلّ، فَلا يَزالُ كَذٰلِكَ، فَيَقولُ اللهُ: يا جِبريلُ، إِنَّ عَبدي فُلاناً يَلتَمِسُ أَن يُرضِيَني، فَرِضائي عَلَيهِ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَيَقولُ جِبريلُ عليه السلام: رَحمَةُ اللهِ عَلیٰ فُلانٍ، وَ تَقولُ حَمَلَةُ العَرشِ، وَ يَقولُ الَّذينَ يَلونَهُم، حَتّیٰ يَقولَهُ أهلُ السَّماواتِ السَّبعِ. ثُمَّ يَهبِطُ إِلَى الأَرضِ.</span>

<span dir="rtl">فَقالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: وَ هِيَ الآيَةُ الَّتي أنزَلَ اللهُ عَلَيكُم في كِتابِهِ: (إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ ٱلصَّـٰـلِحَـٰتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ ٱلرَّحْمَـٰنُ وُدًّا).</span>

<span dir="rtl">وَ إِنَّ العَبدَ لَيَلتَمِسُ سَخَطَ اللهِ، فَيَقولُ اللهُ عزّ وجلّ: يا جِبريلُ، إِنَّ فُلاناً يُسخِطُني، ألا وَ إِنَّ غَضَبي عَلَيهِ.</span>

<span dir="rtl">فَيَقولُ جِبريلُ عليه السلام: غَضِبَ اللهُ عَلیٰ فُلانٍ، وَ يَقولُ حَمَلَةُ العَرشِ، وَ يَقولُ مَن دونَهُم، حَتّیٰ يَقولَهُ أهلُ السَّماواتِ السَّبعِ. ثُمَّ يَهبِطُ إِلَى الأَرضِ.</span><ref><span dir="rtl">المعجم الأوسط: ج۲ ص۵۷ ح۱۲۴۰، الدرّ المنثور: ج۵ ص۵۴۵ نقلاً عن</span> ‌<span dir="rtl">ابن مردويه نحوه.</span></ref>

<ol start="589" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المعجم الأوسط - به نقل از ثوبان -: پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله فرمود: «گاهى بنده، در پى کسب خشنودى خداوند بر مى</span>‌<span dir="rtl">آيد و همواره بر آن حال است، تا آن که خداوند مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد:</span> ‌<span dir="rtl">اى جبرئيل! فلان بنده</span>‌<span dir="rtl">ام، در پىِ آن است که مرا خشنود کند. پس خشنودى من شاملش باد!</span></li></ol>

<span dir="rtl">جبرئيل علیه السلام مى</span>‌<span dir="rtl">گويد: رحمت خدا بر فلانى باد! حاملان عرش نيز چنين مى</span>‌<span dir="rtl">گويند و آن گاه، فرشتگانى که به آنان نزديک هستند و همۀ ساکنان آسمان</span>‌<span dir="rtl">هاى هفتگانه چنين مى</span>‌<span dir="rtl">گويند. سپس اين سخن، به زمين فرود مى</span>‌<span dir="rtl">آيد».</span>

<span dir="rtl">سپس پيامبر خدا فرمود: «و اين، [مفاد] همان آيه است که خداوند بر شما در کتابش نازل ساخته است: (کسانی که ايمان آورده</span>‌<span dir="rtl">اند و کارهاى شايسته کرده</span>‌<span dir="rtl">اند، به زودی [خداى] رحمان برای آنان محبّتى قرار مى</span>‌<span dir="rtl">دهد).</span>

<span dir="rtl">و گاه بنده در پىِ خشم خدا بر مى</span>‌<span dir="rtl">آيد. پس خداوند عز وجل مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد:</span> ‌<span dir="rtl">اى جبرئيل! فلانى مرا خشمگين ساخته است. هان! خشم من بر او باد!</span>

<span dir="rtl">پس جبرئيل علیه السلام مى</span>‌<span dir="rtl">گويد: خشم خدا بر فلانى باد! حاملان عرش نيز چنين مى</span>‌<span dir="rtl">گويند و فرشتگانِ فروتر از ايشان نيز چنين مى</span>‌<span dir="rtl">گويند، تا آن که ساکنان آسمان</span>‌<span dir="rtl">هاى هفتگانه نيز اين سخن را مى</span>‌<span dir="rtl">گويند و سپس [اين سخن] به زمين فرود مى</span>‌<span dir="rtl">آيد».</span>

<ol start="590" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">سنن الترمذي عن أبي هريرة: إِنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله قالَ: إِذا أَحَبَّ اللهُ عَبداً نادیٰ جِبريلَ عليه السلام: إِنّي قَد أحبَبتُ فُلاناً فَأَحِبَّهُ. قالَ: فَيُنادي فِي السَّماءِ، ثُمَّ تَنزِلُ لَهُ المَحَبَّةُ في أَهلِ الأَرضِ. فَذٰلِكَ قَولُ اللهِ: (إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ ٱلصَّـٰـلِحَـٰتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ ٱلرَّحْمَـٰنُ وُدًّا).</span></li></ol>

<span dir="rtl">وَ إِذا أبغَضَ اللهُ عَبداً نادیٰ جِبريلَ: إِنّي أبغَضتُ فُلاناً. فَيُنادي فِي السَّماءِ، ثُمَّ تَنزِلُ لَهُ البَغضاءُ فِي الأَرضِ.</span><ref><span dir="rtl">سنن</span> ‌<span dir="rtl">الترمذي: ج۵ ص۳۱۷ ح۳۱۶۱، الأسماء و الصفات: ج۱ ص۵۲۲ ح۴۴۶.</span></ref>

<ol start="590" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">سنن الترمذى - به نقل از ابو هُرَيره -: پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله فرمود: «هر گاه خداوند، بنده</span>‌<span dir="rtl">اى را دوست بدارد، به جبرئيل ندا مى</span>‌<span dir="rtl">کند: &quot;من، فلانى را دوست دارم. پس او را دوست بدار&quot;. پس در آسمان ندا مى</span>‌<span dir="rtl">کند. سپس محبّت او، در [دل] زمينيان فرود مى</span>‌<span dir="rtl">آيد و اين است [معناى] سخن خداوند: (کسانی که ايمان آورده و کارهاى شايسته کرده</span>‌<span dir="rtl">اند، به زودى [خداى] رحمان برای آنان</span> ‌<span dir="rtl">محبّتى</span> ‌<span dir="rtl">قرار می</span>‌<span dir="rtl">دهد).</span></li></ol>

<span dir="rtl">و هر گاه خداوند با بنده</span>‌<span dir="rtl">اى</span> ‌<span dir="rtl">دشمنى کند، به جبرئيل</span> ‌<span dir="rtl">ندا مى</span>‌<span dir="rtl">دهد: &quot;من با فلانى دشمنى مى</span>‌<span dir="rtl">کنم&quot;. پس</span> ‌<span dir="rtl">از آن، جبرئيل در آسمان ندا مى</span>‌<span dir="rtl">کند. سپس دشمنى او [در دل] زمينيان فرود مى</span>‌<span dir="rtl">آيد».</span>

<ol start="591" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: قُلتُ: يا رَسولَ اللهِ، أخبِرني عَن قَولِ اللهِ تَبارَكَ وَ تَعالیٰ: (سَيَجْعَلُ لَهُمُ ٱلرَّحْمـٰنُ وُدًّا).</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ: يا عَلِيُّ، المَحَبَّةُ عِندَ اللهِ وَ المَلائِكَةِ وَ في قُلوبِ</span>‌ <span dir="rtl">المُؤمِنينَ. يا عَلِيُّ، إِنَّ اللهَ - تَبارَكَ وَ تَعالیٰ - أعطَى المُؤمِنينَ ثَلاثَةً: المِقَةَ</span><ref><span dir="rtl">المِقَة: المحَبّة. و التَّوَمُّق: التودُّد. و فُرِّق بین الوِماق و العشق بأن الوِماق محَبّه لغیر ریبة و العشق محبّة لریبة (اُنظر: لسان العرب: ج۱۰ ص۳۸۵ «ومق»).</span></ref><span dir="rtl">، وَ المَحَبَّةَ، وَ المَهابَةَ في صُدورِ المُؤمِنينَ.</span><ref><span dir="rtl">الجعفريّات: ص۱۷۷ عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام.</span></ref>

<ol start="591" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: گفتم:</span>‌ <span dir="rtl">اى پيامبر خدا! در بارۀ اين سخن خداى متعال: (به زودى [خداى] رحمان برای آنان محبّتى قرار مى</span>‌<span dir="rtl">دهد) خبرم ده.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فرمود: «اى على! محبّت، نزد خداوند و فرشتگان و در دل</span>‌<span dir="rtl">هاى مؤمنان است.</span> ‌<span dir="rtl">اى على! خداوند متعال به مؤمنان، سه چيز داده است: مهر، محبّت، و شُکوه در سينه</span>‌<span dir="rtl">هاى مؤمنان».</span>

<ol start="592" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: سَأَلتُ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله عَن قَولِهِ تَعالیٰ: (سَيَجْعَلُ لَهُمُ ٱلرَّحْمَـٰنُ وُدًّا)، ما هُوَ يا رَسولَ اللهِ؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ: المَحَبَّةُ - يا عَلِيُّ - في صُدورِ المُؤمِنينَ وَ المَلائِكَهِ</span> ‌<span dir="rtl">المُقَرَّبينَ. يا عَلِيُّ، إِنَّ اللهَ تَعالیٰ أعطَى المُؤمِنَ ثَلاثاً: المِقَةَ وَ المَحَبَّةَ، وَ المَلاحَةَ، وَ المَهابَةَ في صُدورِ الصّالِحينَ. فَمَنِ اصطَنَعَهُ لِنَفسِهِ قَبِلَ نَفسَهُ؛ فَوُجِدَ لَهُ حَلاوَةٌ وَ مَلاحَةٌ. وَ مَن دَعاهُ فَأَجابَهُ وَ صَدَقَهُ فِي الإِجابَةِ قَرَّبَهُ، فَقَبِلَ قَلبَهُ؛ فَوُجِدَ لَهُ فِي القُلوبِ وُدُّهُ، وَ هُوَ المَحَبَّةُ.</span><ref><span dir="rtl">نوادر الأُصول: ج۱ ص۴۲۶.</span></ref>

<ol start="592" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: از پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله در بارۀ اين سخن خداوند متعال: (به زودى، [خداى] رحمان برايشان محبّتى قرار خواهد داد) پرسيدم که چيست؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">فرمود: «اى على! محبّت، در سينه</span>‌<span dir="rtl">هاى مؤمنان و فرشتگان مقرّب است.</span> ‌<span dir="rtl">اى على! خداوند متعال، به مؤمن سه چيز داده است: مهر و محبّت، نمکين بودن، و شُکوه در سينه</span>‌<span dir="rtl">هاى صالحان. پس کسى که خداوند، او را براى خود بر گزيند، جانش را می</span>‌<span dir="rtl">پذیرد، در نتیجه شيرينى و نمکى در او پديد مى</span>‌<span dir="rtl">آيد، و کسى که خداوند بخوانَدَش و او اجابت کند و در اين اجابت، راستى نشان دهد، خداوند او را مقرّب مى</span>‌<span dir="rtl">سازد و قلبش را مى</span>‌<span dir="rtl">پذيرد. در نتیجه در دل</span>‌<span dir="rtl">ها، دوستىِ او - که همان محبّت است [و در آيه بِدان اشاره شده] - پديدار مى</span>‌<span dir="rtl">شود».</span>

<ol start="593" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام</span>‌<span dir="rtl">الصادق عليه السلام: کانَ سَبَبُ نُزولِ هٰذِهِ الآيَةِ أنَّ أميرَ المُؤمِنينَ عليه السلام کانَ جالِساً بَينَ يَدَي رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله، فَقالَ لَهُ: «قُل يا عَلِيُّ: اللّٰهُمَّ اجْعَل لي في قُلوبِ المُؤمِنينَ وُدّاً». فَأنزَلَ اللهُ: (إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ ٱلصَّـٰـلِحَـٰتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ ٱلرَّحمـٰنُ وُدًّا).</span><ref><p><span dir="rtl">تفسير القمّي: ج۲ ص۵۶، الفضائل: ص۱۰۶ عن ابن عبّاس، تفسير فرات: ص۲۵۰ ح۳۳۸ عن الإمام الباقر عليه السلام كلاهما نحوه و ليس فيهما صدره، بحار الأنوار: ج۳۵ ص۳۵۴ ح۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="593" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: سبب نزول اين آيه،</span><ref><p><span dir="rtl">. منظور، همان آیه</span>‌<span dir="rtl">ای است که در ادامۀ حدیث به آن اشاره شده است.</span></p></ref> <span dir="rtl">آن بود که امير مؤمنان علیه السلام مقابل پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله نشسته بود که پيامبر صلی اللّه علیه وآله به او فرمود: «اى على! بگو: پروردگارا! برايم در دل</span>‌<span dir="rtl">هاى مؤمنان، محبّتى قرار ده». پس از آن، خداوند اين آيه را فرود آورد: (آنان که ايمان آورده</span>‌<span dir="rtl">اند و کارهاى شايسته کرده</span>‌<span dir="rtl">اند، به زودی [خداى] رحمان برايشان محبّتى قرار مى</span>‌<span dir="rtl">دهد).</span></li></ol>

 

<ol start="594" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الزهد لأبي داوود عن كَعب: وَجَدتُ فِي التَّوراةِ: إِنَّهُ لَم تَكُن مَحَبَّةٌ لِأَحَدٍ مِن أَهلِ الأَرضِ حَتّیٰ یَكونَ بَدؤُها مِنَ اللهِ، يُنزِلُهَا اللهُ عَلیٰ أَهلِ السَّماءِ، ثُمَّ يُنزِلُها عَلىٰ أَهلِ الأَرضِ. وَ لَم يَكُن بُغضُهُ لِأَحَدٍ مِن أَهلِ الأَرضِ حَتّىٰ يَكونَ بَدؤُها مِنَ اللّهِ، يُنزِلُها عَلىٰ أَهلِ السَّماءِ، ثُمَّ يُنزِلُها عَلىٰ أَهلِ الأَرضِ. ثُمَّ قَرَأتُ القُرآنَ فَوَجَدتُ فيهِ: (إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ ٱلصَّـٰـلِحَـٰتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ ٱلرَّحْمَـٰنُ وُدًّا).</span><ref><p><span dir="rtl">الزهد لأبي داوود: ج۱ ص۳۷۸ ح۴۶۵، الأولیاء: ص۵۱ ح۳۳، تفسیر الثعلبي: ج۴ ص۴۱ كلاهما نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="594" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الزهد، ابو داوود - به نقل از کعب -: در تورات</span> ‌<span dir="rtl">ديدم: «در ميان زمينيان، هيچ محبّتى نيست، مگر آن که آغازش از خداوند است که آن را بر آسمانیان فرود می</span>‌<span dir="rtl">آورد و سپس بر زمينيان فرود مى</span>‌<span dir="rtl">آورد و نیز در میان زمینیان، هیچ دشمنی</span>‌<span dir="rtl">ای نیست، مگر آن که آغازش از خداوند است که آن را بر آسمانیان فرود می</span>‌<span dir="rtl">آورد و سپس بر زمینیان فرود می</span>‌<span dir="rtl">آورد». سپس قرآن را خواندم و این آیه را یافتم: (کسانی</span> ‌<span dir="rtl">که ايمان آورده و کارهاى شايسته کرده</span>‌<span dir="rtl">اند، به زودی [خداى] رحمان، برای آنان محبّتى قرار مى</span>‌<span dir="rtl">دهد).</span></li></ol>

 

<ol start="595" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">سنن ابن ماجة عن أبي ذرّ عن رسول الله صلّی اللّه عليه وآله، قال: قُلتُ لَهُ: الرَّجُلُ يَعمَلُ العَمَلَ لِلهِ، فَيُحِبُّهُ النّاسُ عَلَيهِ!</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ: ذٰلِكَ عاجِلُ بُشرَى المُؤمِنِ.</span><ref><span dir="rtl">سنن ابن ماجة: ج۲ ص۱۴۱۲ ح۴۲۲۵؛ معاني الأخبار: ص۳۲۲ ح۱، الأمالي للصدوق: ص۲۹۷ ح۳۳۲ و فيهما «يعمل لنفسه» بدل «يعمل العمل للّٰه</span>‌<span dir="rtl">»، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۳۷۰ ح۱.</span></ref>

<ol start="595" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">سنن ابن ماجة - به نقل از ابو ذر -: به پيامبر خدا گفتم: [چگونه است که] انسان کارى را براى خدا مى</span>‌<span dir="rtl">کند [و چشمى به مردم ندارد]؛ ولى مردم بر اثر آن، او را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارند؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">فرمود: «اين، مژدگانىِ دنيايىِ مؤمن است».</span>

<span id="أخلاق-تورث-المحبة"></span>
=== <span dir="rtl">۳ / ۴: أخلاقٌ تورِثُ المَحَبَّةَ</span> ===

<span dir="rtl">۳ / ۴</span><span dir="rtl">: خوهای پدید آورندۀ دوستی</span>

<span id="حسن-النية"></span>
==== <span dir="rtl">۳ / ۴ - ۱: حُسنُ النِّيَّةِ</span> ====

<span dir="rtl">۳ / ۴ - ۱</span><span dir="rtl">: خوش</span>‌<span dir="rtl">نیّتی</span>

<ol start="596" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عدّة الداعي: رُوِيَ أنَّ رَجُلاً مِن بَني إسرائيلَ قالَ: لَأَعبُدَنَّ اللهَ عِبادَةً أُذكَرُ بِها. فَمَكَثَ مُدَّةً مُبالِغاً فِي الطَّاعاتِ، وَ جَعَلَ لا يَمُرُّ بِمَلَإٍ مِنَ النّاسِ إلّا قالوا: مُتَصَنِّعٌ مُراءٍ!</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَأَقبَلَ عَلَى نَفسِهِ وَ قالَ: قَد أتعَبتَ نَفسَكَ و ضَيَّعتَ عُمُرَكَ في لا شَيءٍ! فَيَنبَغي أَن تَعمَلَ لِلهِ سُبحانَهُ. فَغَيَّرَ نِيَّتَهُ وَ أخلَصَ عَمَلَهُ لِلهِ تَعالیٰ، فَجَعَلَ لا يَمُرُّ بِمَلَإٍ مِنَ النّاسِ إلّا قالوا: وَرِعٌ تَقِيٌّ.</span><ref><span dir="rtl">عُدّة الداعي: ص۲۱۶، بحار الأنوار: ج۷۲ ص۳۰۴ ح۵۱.</span></ref>

<ol start="596" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عدّة الداعی: روایت شده مردی از بنی اسرائیل گفت: چنان خدا را عبادت خواهم کرد که بر سر زبان</span>‌<span dir="rtl">ها بیفتم. از این رو، مدّتی را سخت عبادت کرد؛ [امّا] چنان بود که هر گاه به گروهی از مردم می</span>‌<span dir="rtl">رسید، می</span>‌<span dir="rtl">گفتند: متظاهر ریاکار!</span></li></ol>

<span dir="rtl">به خود آمد و [خطاب به نفسش] گفت: خودت را خسته کردی و عمرت را در هیچ تلف نمودی! پس شایسته است برای خدای سبحان کار کنی. از آن پس، نیّتش را عوض کرد و عملش را برای خدا خالص نمود. چنان شد که هر گاه به گروهی از مردم می</span>‌<span dir="rtl">رسید، می</span>‌<span dir="rtl">گفتند: پارسای پرهیزگار.</span>

<ol start="597" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: مَن حَسُنَت نِيَّتُهُ؛ كَثُرَت مَثوبَتُهُ، وَ طابَت عيشَتُهُ، وَ وَجَبَت مَوَدَّتُهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۵ ص۴۴۴ ح۹۰۹۴، عیون الحكم و المواعظ: ص۴۶۵ ح۸۴۷۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="597" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: هر که نيّتش نيکو گردد، پاداشش فراوان می</span>‌<span dir="rtl">شود و زندگی</span>‌<span dir="rtl">اش خوش می</span>‌<span dir="rtl">گردد و دوستی</span>‌<span dir="rtl">اش لازم می</span>‌<span dir="rtl">آيد.</span></li></ol>

<span id="حسن-الخلق-1"></span>
==== <span dir="rtl">۳ / ۴ - ۲: حُسنُ الخُلُقِ</span> ====

<span dir="rtl">۳ / ۴ - ۲</span><span dir="rtl">: خوش</span>‌<span dir="rtl">خویی</span>

<ol start="598" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: حُسنُ الخُلُقِ يُثبِتُ المَوَدَّةَ.</span><ref><p><span dir="rtl">تحف العقول: ص۴۵، مشكاة الأنوار: ص۱۳۸ ح۳۲۱ عن الإمام الكاظم عليه السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، بحار الأنوار: ج۷۷<br />
ص۱۴۸ ح۷۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="598" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خوش</span>‌<span dir="rtl">خويى، دوستى را استوار مى</span>‌<span dir="rtl">کند.</span></li></ol>

 

<ol start="599" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: حُسنُ الخُلُقِ مَجلَبَةٌ لِلمَوَدَّةِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۱ ص۲۷ ح۲۹ عن مفضّل بن عمر، تحف العقول: ص۳۵۶، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۲۶۹ ح۱۰۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="599" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: خوش</span>‌<span dir="rtl">خويى، جلب کنندۀ دوستى است.</span></li></ol>

 

<ol start="600" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: حُسنُ الخُلُقِ يورِثُ المَحَبَّةَ، وَ يُؤَكِّدُ المَوَدَّةَ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۳ ص۳۹۴ ح۴۸۶۴، عیون الحكم و المواعظ: ص۲۲۸ ح۴۴۰۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="600" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: خوش</span>‌<span dir="rtl">خويى، محبّت به بار مى</span>‌<span dir="rtl">آورد و دوستى را استوار مى</span>‌<span dir="rtl">کند.</span></li></ol>

 

<ol start="601" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: عَلَيكَ بِحُسنِ الخُلُقِ؛ فَإِنَّهُ يَكسِبُكَ المَحَبَّةَ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۴ ص۲۸۸ ح۶۱۰۰، عیون الحكم و المواعظ: ص۳۳۵ ح۵۷۲۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="601" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: پايبند خوش</span>‌<span dir="rtl">خويى باش که دوستى [مردم] را نصيبت مى</span>‌<span dir="rtl">کند.</span></li></ol>

<span id="حسن-البشر"></span>
==== <span dir="rtl">۳ / ۴ - ۳: حُسنُ البِشرِ</span> ====

<span dir="rtl">۳ / ۴ - ۳</span><span dir="rtl">: خوش</span>‌<span dir="rtl">رویی</span>

<ol start="602" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: حُسنُ البِشرِ يَذهَبُ بِالسَّخيمَةِ</span><ref><p><span dir="rtl">السخيمة: الحقد في النفس (النهایة: ج۲ ص۳۵۱ «سخم»).</span></p></ref><span dir="rtl">.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۱۰۴ ح۶ عن سُماعة عن الإمام الكاظم عليه السلام، مشكاة الأنوار: ص۱۳۸ ح۳۲۱ عن الإمام الكاظم عليه السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، تحف العقول: ص۴۵، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۷۲ ح۴۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="602" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خوش</span>‌<span dir="rtl">رويى، کينه را از بين مى</span>‌<span dir="rtl">بَرَد.</span></li></ol>

 

<ol start="603" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: البَشاشَةُ حِبالَةُ</span><ref><p><span dir="rtl">حِبالَةٌ</span>‌<span dir="rtl">: هي ما يُصاد بها من أيّ شيء كان (مجمع البحرين: ج۱ ص۳۵۵ «حبل»).</span></p></ref> <span dir="rtl">المَوَدَّةِ.</span><ref><p><span dir="rtl">نهج البلاغة: الحكمة ۶، مشكاة الأنوار: ص۳۹۴ ح۱۲۹۷، تنبيه الخواطر: ج۱ ص۳۱، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۴۰۹ ح۱۲۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="603" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: گشاده</span>‌<span dir="rtl">رويى، کمند دوستى است.</span></li></ol>

 

<ol start="604" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: البَشاشَةُ فَخُّ المَوَدَّةِ.</span><ref><p><span dir="rtl">تحف العقول: ص۲۰۲، كنز الفوائد: ج۱ ص۹۳، نثر الدرّ: ج۱ ص۲۸۵، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۳۹ ح۱۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="604" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: گشاده</span>‌<span dir="rtl">رويى، دامِ دوستى است.</span></li></ol>

 

<ol start="605" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الباقر عليه السلام: البِشرُ الحَسَنُ وَ طَلاقَةُ الوَجهِ مَكسَبَةٌ لِلمَحَبَّةِ، وَ قُربَةٌ مِنَ اللَّهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">تحف العقول: ص۲۹۶، مشكاة الأنوار: ص۳۱۶ ح۶، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۱۷۶ ح۴۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="605" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام باقر علیه السلام: روى خوش داشتن و گشاده</span>‌<span dir="rtl">رويى، موجب جلب محبّت و تقرّب به خدا مى</span>‌<span dir="rtl">شود.</span></li></ol>

 

<ol start="606" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الكافي عن الفضيل بن یسار: قالَ [عليه السلام]</span> <ref><p><span dir="rtl">قال المجلسي (رحمه الله): الضمير في «قال» راجع إلى الباقر أو الصادق عليهما السلام، و كأنّه سقط من النُسّاخ أو الرواة (مرآة العقول: ج۸ ص۱۷۹).</span></p></ref><span dir="rtl">: صَنائِعُ المَعروفِ وَ حُسنُ البِشرِ يَكسِبانِ المَحَبَّةَ، وَ يُدخِلانِ الجَنَّةَ. وَ البُخلُ وَ عَبوسُ الوَجهِ يُبعِدانِ مِنَ اللهِ، وَ يُدخِلانِ النّارَ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۱۰۳ ح۵، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۷۲ ح۴۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="606" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الکافى - به نقل از فُضَيل بن یَسار -: امام علیه السلام</span> <ref><p><span dir="rtl">مقصود، امام باقر علیه السلام يا امام صادق علیه السلام است که گويا از قلم ناسخان يا راويان، افتاده است.</span></p></ref> <span dir="rtl">فرمود: «نيکى کردن و خوش</span>‌<span dir="rtl">رويى، محبّت مى</span>‌<span dir="rtl">آورند و به بهشت مى</span>‌<span dir="rtl">برند، و بُخل و ترش</span>‌<span dir="rtl">رويى، از خدا دور مى</span>‌<span dir="rtl">کنند و به آتش [دوزخ] مى</span>‌<span dir="rtl">برند.</span></li></ol>

 

<ol start="607" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: سَبَبُ المَحَبَّةِ البِشرُ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۴ ص۱۲۶ ح۵۵۴۶، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۸۲ ح۵۰۹۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="607" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: سبب (/ ريسمانِ) محبّت، خوش</span>‌<span dir="rtl">رويى است.</span></li></ol>

<span id="حسن-الأدب"></span>
==== <span dir="rtl">۳ / ۴ - ۴: حُسنُ الأَدَبِ</span> ====

<span dir="rtl">۳ / ۴ - ۴</span><span dir="rtl">: نیک</span>‌<span dir="rtl">ادبی</span>

<ol start="608" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الكاظم عليه السلام: لا تُذهِبِ الحِشمَةَ بَينَكَ وَ بَينَ أخيكَ، أبقِ مِنها؛ فَإِنَّ ذَهابَها ذَهابُ الحَياءِ، وَ بَقاءُ الحِشمَةِ بَقاءُ المَوَدَّةِ.</span><ref><p><span dir="rtl">تحف العقول: ص۳۷۰، مشكاة الأنوار: ص۳۲۷ ح۱۰۳۴ عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۲۵۳ ح۱۰۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="608" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام کاظم علیه السلام: احترام ميان خود و برادرت را از بين مَبَر و چيزى از آن بگذار؛ زيرا از ميان رفتن آن، از ميان رفتن شرم است و بر جاى بودن احترام، [عامل] بر جاى بودن دوستى است.</span></li></ol>

<span id="التودد"></span>
==== <span dir="rtl">۳ / ۴ - ۵: التَّوَدُّدُ</span> ====

<span dir="rtl">۳ / ۴ - ۵</span><span dir="rtl">: مِهرورزی</span>

<ol start="609" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الباقر عليه السلام: إِنَّ أعرابِيّاً مِن بَني تَميمٍ أتَى النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله فَقالَ لَهُ: أوصِني.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَکانَ مِمّا أوصاهُ: تَحَبَّب إِلَى النّاسِ يُحِبّوكَ.</span><ref><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۶۴۲ ح۱ عن أبي بصير، تحف العقول: ص۴۲، مشكاة الأنوار: ص۳۱۱ ح۹۷۴ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۱۴۵ ح۴۵.</span></ref>

<ol start="609" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام باقر علیه السلام: باديه</span>‌<span dir="rtl">نشينى از بنى</span>‌<span dir="rtl">تميم به نزد پيامبر صلی اللّه علیه وآله آمد و به ایشان گفت: مرا نصيحت کن.</span></li></ol>

<span dir="rtl">از جمله نصيحت</span>‌<span dir="rtl">هايى که پيامبر صلی اللّه علیه وآله به او فرمود، اين بود: «به مردم محبّت کن تا آنها نيز تو را دوست بدارند».</span>

<ol start="610" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: بِالتَّوَدُّدِ تَكونُ المَحَبَّةُ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۳ ص۲۰۰ ح۴۱۹۴، عيون الحكم و المواعظ: ص۱۸۷ ح۳۸۰۸ و فيه «تكثر» بدل «تكون».</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="610" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: مِهروَرزی، محبّت مى</span>‌<span dir="rtl">آورد.</span></li></ol>

 

<ol start="611" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: بِالتَّوَدُّدِ تَتَأَكَّدُ المَحَبَّةُ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۳ ص۲۳۷ ح۴۳۴۱، عيون الحكم و المواعظ: ص۱۸۶ ح۳۷۷۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="611" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: با مِهروَرزی، رشتۀ محبّت استوار مى</span>‌<span dir="rtl">شود.</span></li></ol>

<span id="الإنصاف"></span>
==== <span dir="rtl">۳ / ۴ - ۶: الإِنصافُ</span> ====

<span dir="rtl">۳ / ۴ - ۶</span><span dir="rtl">: انصاف</span>

<ol start="612" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الجواد عليه السلام: ثَلاثُ خِصالٍ تُجتَلَبُ بِهِنَّ المَحَبَّةُ: الإِنصافُ فِي المُعاشَرَةِ، وَ المُؤاساةُ فِي الشِّدَّةِ، وَ الاِنطِواعُ وَ الرُّجوعُ إِلیٰ قَلبٍ سَليمٍ.</span><ref><p><span dir="rtl">كشف الغمّة: ج۳ ص۴۹۴، الفصول المهمّة لابن الصبّاغ: ج۲ ص۱۰۵۵ و فیه «الاِنطِواء» بدل «الاِنطِواع»، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۸۲ ح۷۷؛ تاریخ دمشق: ج۲۴ ص۳۴۱ من دون إسناد إلی أحد من أهل البیت عليهم السلام و فیه «الاِنطواءُ عَلَى المَوَدَّة» بدل «الاِنطِواعُ وَ الرُّجوعُ إلیٰ قَلبٍ سَليمٍ».</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="612" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام جواد علیه السلام: سه خصلت اند که به وسيلۀ آنها جلب محبّت مى</span>‌<span dir="rtl">شود: رعايت انصاف در معاشرت با ديگران، هم</span>‌<span dir="rtl">يارى کردن ديگران در سختى</span>‌<span dir="rtl">ها، و فرمان بُردن و حرف</span>‌<span dir="rtl">شنوی داشتن از قلبى بی آلایش (وجدانی سالم).</span></li></ol>

 

<ol start="613" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: الإِنصافُ يَستَديمُ المَحَبَّةَ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۱ ص۲۶۹ ح۱۰۷۶، عيون الحكم و المواعظ: ص۴۴ ح۱۰۵۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="613" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: انصاف داشتن، محبّت و دوستى را دوام مى</span>‌<span dir="rtl">بخشد.</span></li></ol>

 

<ol start="614" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: عَلَى الإِنصافِ تَرسَخُ المَوَدَّةُ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۴ ص۳۱۵ ح۶۱۹۰، عيون الحكم و المواعظ: ص۳۲۷ ح۵۶۲۸ و فيه «على قدر الإنصاف...».</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="614" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: بر پايۀ انصاف است که دوستى ريشه مى</span>‌<span dir="rtl">دواند.</span></li></ol>

 

<ol start="615" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: المُنصِفُ كَثيرُ الأَولِياءِ وَ الأَوِدّاءِ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۲ ص۱۴۳ ح۲۱۱۶، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۰ ح۱۰۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="615" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: آدم باانصاف، دوستان و دوستداران زيادى دارد.</span></li></ol>

<span id="الرفق-1"></span>
==== <span dir="rtl">۳ / ۴ - ۷: الرِّفقُ</span> ====

<span dir="rtl">۳ / ۴ - ۷</span><span dir="rtl">: نرمی</span>

<ol start="616" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: مَن يُلِن حاشِيَتَهُ، يَعرِف صَديقُهُ مِنهُ المَوَدَّةَ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۱۵۴ ح۱۹ عن يحيى عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۲۲ ح۸۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="616" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: هر کس با اطرافيان خود نرم</span>‌<span dir="rtl">خو باشد، دوستش از او دوستى را مى</span>‌<span dir="rtl">آموزد.</span></li></ol>

 

<ol start="617" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: رِفقُ المَرءِ وَ سَخاؤُهُ يُحَبِّبُهُ إِلیٰ أعدائِهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۴ ص۹۶ ح۵۴۲۹، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۶۹ ح۴۹۴۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="617" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: نرم</span>‌<span dir="rtl">خويى و بخشندگىِ آدمى، او را نزد دشمنانش محبوب مى</span>‌<span dir="rtl">کند.</span></li></ol>

 

<ol start="618" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: مَن لانَت عَريكَتُهُ</span><ref><p><span dir="rtl">العَریكَة: الطبیعة. فلان لَیِّن العَریكة؛ إذا كان سَلِساً مُطاوعاً مُنقاداً، قلیل الخلاف و النفور (النهایة: ج۳<br />
ص۲۲۲ «عرك»).</span></p></ref><span dir="rtl">، وَجَبَت مَحَبَّتُهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۵ ص۲۳۸ ح۸۱۵۲، عیون الحكم و المواعظ: ص۴۴۳ ح۷۷۴۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="618" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: هر که نرم</span>‌<span dir="rtl">خو و فروتن باشد، دوست داشتنش ناگزیر می</span>‌<span dir="rtl">شود.</span></li></ol>

<span id="الكرم"></span>
==== <span dir="rtl">۳ / ۴ - ۸: الكَرَمُ</span> ====

<span dir="rtl">۳ / ۴ - ۸</span><span dir="rtl">: سخاوتمندی</span>

<ol start="619" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام العسكري عليه السلام: نائلُ الكريمِ يُحَبِّبُكَ إِلَيهِ، وَ نائلُ اللَّئيمِ يَضَعُكَ لَدَيهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الدرّة الباهرة: ص۴۴، نزهة الناظر: ص۲۲۶ ح۵۲۶، أعلام الدین: ص۳۱۴ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۸<br />
ص۳۷۸ ح۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="619" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام عسکرى علیه السلام: عطاى سخاوتمند، تو را نزد او محبوب مى</span>‌<span dir="rtl">گرداند و عطاى فرومايه تو را پيش او پست مى</span>‌<span dir="rtl">سازد.</span></li></ol>

 

<ol start="620" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: الكَريمُ عِندَ اللهِ مَحبورٌ</span><ref><p><span dir="rtl">الحَبرة - بالفتح-: النعمة و سَعَة العيش (النهایة: ج۱ ص۳۲۷ «حبر»).</span></p></ref> <span dir="rtl">مُثابٌ، وَ عِندَ النّاسِ</span>‌<span dir="rtl">مَحبوبٌ مُهابٌ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۲ ص۱۵۱ ح۲۱۴۶، عيون الحكم و المواعظ: ص۶۷ ح۱۷۰۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="620" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: سخاوتمند، نزد خدا، شادمان و پاداش</span>‌<span dir="rtl">یافته (مأجور) است و نزد مردم، محبوب و محترم.</span></li></ol>

<span id="السخاء-1"></span>
==== <span dir="rtl">۳ / ۴ - ۹: السَّخاءُ</span> ====

<span dir="rtl">۳ / ۴ - ۹</span><span dir="rtl">: بخشندگی</span>

<ol start="621" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: السَّخاءُ يَكسِبُ المَحَبَّةَ، وَ يُزَيِّنُ الأَخلاقَ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۲ ص۱۰ ح۱۶۰۰، عيون الحكم و المواعظ: ص۵۰ ح۱۲۶۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="621" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: بخشندگى، دوستى مى</span>‌<span dir="rtl">آورد و اخلاق را مى</span>‌<span dir="rtl">آرايد.</span></li></ol>

 

<ol start="622" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: سَبَبُ المَحَبَّةِ السَّخاءُ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۴ ص۱۲۰ ح۵۵۱۰، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۸۲ ح۵۰۷۹ و راجع بحار الأنوار: ج۱۵ ص۳۱ ح۴۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="622" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: سبب محبّت، بخشندگى است.</span></li></ol>

 

<ol start="623" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: السَّخاءُ يَزرَعُ المَحَبَّةَ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۱ ص۸۲ ح۳۰۶، عیون الحكم و المواعظ: ص۶۲ ح۱۵۹۷.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="623" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: بخشندگى، بذر دوستى مى</span>‌<span dir="rtl">افشاند.</span></li></ol>

 

<ol start="624" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: عَلَيكُم بِالسَّخاءِ وَ حُسنِ الخُلُقِ؛ فَإِنَّهُما يَزيدانِ الرِّزقَ، وَ يوجِبانِ المَحَبَّةَ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۴ ص۳۰۴ ح۶۱۶۱، عیون الحكم و المواعظ: ص۳۴۲ ح۵۸۴۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="624" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: بخشنده و خوش</span>‌<span dir="rtl">اخلاق باشيد، که اين دو [ویژگی]، روزى را مى</span>‌<span dir="rtl">افزايند و محبّت مى</span>‌<span dir="rtl">آورند.</span></li></ol>

 

<ol start="625" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: جودُ الرَّجُلِ يُحَبِّبُهُ إِلیٰ أضدادِهِ، وَ بُخلُهُ يُبَغِّضُهُ إِلیٰ أولادِهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۳ ص۳۵۸ ح۴۷۲۹، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۲۲ ح۴۳۲۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="625" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: بخشندگىِ مرد، او را نزد دشمنانش [هم] محبوب مى</span>‌<span dir="rtl">سازد و بُخلش، وى را [حتّى] نزد فرزندانش منفور مى</span>‌<span dir="rtl">گردانَد.</span></li></ol>

 

<ol start="626" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: الجَوادُ مَحبوبٌ مَحمودٌ وَ إن لَم يَصِل مِن جودِهِ إِلیٰ مادِحِهِ شَيءٌ، وَ البَخيلُ ضِدُّ ذٰلِكَ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۲ ص۷۸ ح۱۹۰۹، عيون الحكم و المواعظ: ص۵۷ ح۱۴۶۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="626" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: بخشنده را همه دوست دارند و مى</span>‌<span dir="rtl">ستايند، اگر چه از بخشش او چيزى به ستاينده</span>‌<span dir="rtl">اش نرسد و [لیکن] بخيل، بر عکسِ اين است.</span></li></ol>

 

<ol start="627" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: السَّيِّدُ مَحسودٌ، وَ الجَوادُ مَحبوبٌ مَودودٌ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۲ ص۴۲ ح۱۷۶۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="627" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: انسان بزرگ، مورد حسادت است و انسان بخشنده، محبوب و دوست</span>‌<span dir="rtl">داشتنى.</span></li></ol>

<span id="الصمت"></span>
==== <span dir="rtl">۳ / ۴ - ۱۰: الصَّمتُ</span> ====

<span dir="rtl">۳ / ۴ - ۱۰</span><span dir="rtl">: خاموشی</span>

<ol start="628" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الرضا عليه السلام: مِن عَلاماتِ الفِقهِ الحِلمُ، وَ العِلمُ، وَ الصَّمتُ. إِنَّ الصَّمتَ بابٌ مِن أبوابِ</span>‌<span dir="rtl">الحِكمَةِ. إِنَّ</span> ‌<span dir="rtl">الصَّمتَ يَكسِبُ</span> ‌<span dir="rtl">المَحَبَّةَ. إِنَّهُ دَليلٌ عَلیٰ كُلَّ خَيرٍ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۱۱۳ ح۱ عن أحمد بن محمّد بن أبي نصر، الخصال: ص۱۵۸ ح۲۰۲، عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج۱ ص۲۵۸ ح۱۴ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۲۷۶ ح۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="628" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام رضا علیه السلام: از نشانه</span>‌<span dir="rtl">هاى فهم دين، بردبارى و دانش و سکوت است. سکوت، درى از درهاى حکمت است. سکوت، محبّت مى</span>‌<span dir="rtl">آورد و راه</span>‌<span dir="rtl">نماى هر گونه خيرى است.</span></li></ol>

<span id="كراهة-الشر"></span>
==== <span dir="rtl">۳ / ۴ - ۱۱: كَراهَةُ الشَّرِّ</span> ====

<span dir="rtl">۳ / ۴ - ۱۱</span><span dir="rtl">: بیزاری از بدی</span>

<ol start="629" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: مَن كَرَّهَ اللهُ إِلَيهِ الشَّرَّ... رَزَقَهُ اللهُ مَوَدَّةَ النّاسِ وَ مُجامَلَتَهُم، وَ تَرَكَ مُقاطَعَةَ النّاسِ وَ الخُصوماتِ، وَ لَم يَكُن مِنها وَ لا مِن أَهلِها في شَيءٍ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۸ ص۱۲ ح۱ عن إسماعيل بن مخلّد السراج و إسماعيل بن جابر و حفص المؤذّن، تحف العقول: ص۳۱۴، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۲۲۲ ح۹۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="629" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: هر که خداوند، بدى را منفورش ساخته باشد،... دوستى و سازگارى با مردم را روزىِ او ساخته است. چنين کسى، از گسستن از مردم و دشمنى</span>‌<span dir="rtl">ها به دور است و هيچ نسبتى با اين خصلت</span>‌<span dir="rtl">ها و صاحبان آنها ندارد.</span></li></ol>

<span id="ترك-الحسد"></span>
==== <span dir="rtl">۳ / ۴ - ۱۲: تَركُ الحَسَدِ</span> ====

<span dir="rtl">۳ / ۴ - ۱۲</span><span dir="rtl">: رها کردن حسادت</span>

<ol start="630" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: مَن تَرَكَ الحَسَدَ، کانَت لَهُ المَحَبَّةُ عِندَ النّاسِ.</span><ref><p><span dir="rtl">تحف العقول: ص۸۹ و ۹۹، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۲۳۷ ح۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="630" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: هر که حسادت را رها کند، محبوب مردمان می</span>‌<span dir="rtl">شود.</span></li></ol>

 

<ol start="631" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: إِنَّ صاحِبَ الدّينِ... اطَّرَحَ الحَسَدَ، فَظَهَرَتِ المَحَبَّةُ.</span><ref><p><span dir="rtl">الأمالي للمفيد: ص۵۲ ح۱۴ عن محمّد بن نضر بن قرواش، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۲۷۷ ح۱۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="631" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: شخص ديندار... حسادت را رها کرده</span> ‌<span dir="rtl">است. در نتيجه، دوستى، پديدار شده است.</span></li></ol>

<span id="أخلاق-أخری"></span>
==== <span dir="rtl">۳ / ۴ - ۱۳: أخلاقٌ أُخریٰ</span> ====

<span dir="rtl">۳ / ۴ - ۱۳</span><span dir="rtl">: خوی</span>‌<span dir="rtl">های دیگر</span>

<ol start="632" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: مَن حَسُنَ ظَنُّهُ بِالنّاسِ، حازَ مِنهُمُ المَحَبَّةَ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۵ ص۳۷۹ ح۸۸۴۲، عيون الحكم و المواعظ: ص۴۳۵ ح۷۵۲۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="632" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: هر که به مردم گمان نيک برد، محبّت آنان را به دست می</span>‌<span dir="rtl">آورد.</span></li></ol>

 

<ol start="633" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: حُسنُ الصُّحبَةِ يَزيدُ في مَحَبَّةِ القُلوبِ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۳ ص۳۸۳ ح۴۸۱۲، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۲۸ ح۴۳۸۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="633" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: هم</span>‌<span dir="rtl">نشينىِ نيکو، بر دوستىِ دل</span>‌<span dir="rtl">ها مى</span>‌<span dir="rtl">افزايد.</span></li></ol>

 

<ol start="634" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: دارِ عَدُوَّكَ، وَ أخلِص لِوَدودِكَ؛ تَحفَظِ الأُخُوَّةَ، وَ تُحرِزِ المُروءَةَ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۴ ص۱۶ ح۵۱۳۰، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۵۱ ح۴۷۰۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="634" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: با دشمنت مدارا کن و براى دوستت خالص شو، تا [حقّ] برادرى را حفظ کرده و مروّت را به دست آورده باشى.</span></li></ol>

 

<ol start="635" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: لا يَحولُ الصَّديقُ الصَّدوقُ عَنِ المَوَدَّةِ وَ إن جُفِيَ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۶ ص۴۱۱ ح۱۰۸۲۴، عیون الحكم و المواعظ: ص۵۴۲ ح۱۰۰۶۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="635" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: دوستِ راستين، از دوستى</span>‌<span dir="rtl">اش بر نمى</span>‌<span dir="rtl">گردد، گرچه در حقّش جفا شود.</span></li></ol>

 

<ol start="636" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: ثَمَرَةُ التَّواضُعِ المَحَبَّةُ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۳ ص۳۲۷ ح۴۶۱۳، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۰۹ ح۴۱۹۲؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج۲۰ ص۲۹۶ ح۳۸۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="636" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: میوۀ فروتنی، دوستی است.</span></li></ol>

 

<ol start="637" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: يَكتَسِبُ الصّادِقُ بِصِدقِهِ ثَلاثاً: حُسنَ الثِّقَةِ بِهِ، وَ المَحَبَّةَ لَهُ، وَ المَهابَةَ عَنهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۶ ص۴۸۰ ح۱۱۰۳۸، عيون الحكم و المواعظ: ص۵۵۰ ح۱۰۱۵۹ نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="637" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: شخص راستگو با راستگويى خود، سه چيز را به دست مى</span>‌<span dir="rtl">آورد: اعتماد، دوستى و شُکوه [در دل</span>‌<span dir="rtl">ها].</span></li></ol>

 

<ol start="638" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: تَناسَ مَساوِئَ الإِخوانِ، تَستَدِم وُدَّهُم.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۳ ص۳۱۹ ح۴۵۸۴، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۰۰ ح۴۰۵۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="638" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: بدى</span>‌<span dir="rtl">هاى برادرانت را ناديده بگير، تا دوستى</span>‌<span dir="rtl">هايشان با تو پايدار شود.</span></li></ol>

 

<ol start="639" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إِلَيهِ -: مِمّا تَكتَسِبُ بِهِ المَحَبَّةَ أَن تَكونَ عالِماً كَجاهِلٍ، وَ واعِظاً كَمَوعوظٍ.</span><ref><p><span dir="rtl">شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج۲۰ ص۳۳۰ ح۷۸۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="639" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام - در حکمت</span>‌<span dir="rtl">هاى منسوب به ايشان -: يکى از عوامل به دست آوردن دوستى، آن است که دانا باشى [امّا با ظاهرى] چون نادان، و پند دهنده باشى [با ظاهرى] چون پند گيرنده.</span></li></ol>

<span id="أعمال-تورث-المحبة"></span>
=== <span dir="rtl">۳ / ۵: أعمالٌ تورِثُ المَحَبَّةَ</span> ===

<span dir="rtl">۳ / ۵</span><span dir="rtl">: عوامل ایجاد دوستی</span>

<span id="الإقبال-بالقلب-على-الله"></span>
==== <span dir="rtl">۳ / ۵ - ۱: الإِقبالُ بِالقَلبِ عَلَى اللّٰهِ</span> ====

<span dir="rtl">۳ / ۵ - ۱</span><span dir="rtl">: با دل به خدا روی آوردن</span>

<ol start="640" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: تَفَرَّغوا مِن هُمومِ الدُّنيا مَا استَطَعتُم؛ فَإِنَّهُ مَن أقبَلَ إِلَى اللهِ بِقَلبِهِ جَعَلَ اللهُ قُلوبَ العِبادِ مُنقادَةً إِلَيهِ بِالمَوَدَّةِ وَ الرَّحمَةِ، وَ کانَ اللهُ بِكُلِّ خَيرٍ يُسرِعُ</span><ref><p><span dir="rtl">كذا، و في بعض النسخ: «كان اللّٰه إلیه بكلّ خیر أسرع»، و هذا هو الصحیح (هامش المصدر).</span></p></ref><span dir="rtl">.</span><ref><p><span dir="rtl">الدرّة الباهرة: ص۱۷، نزهة الناظر: ص۳۴ ح۳۳ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۱۶۶ ح۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="640" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر چه مى</span>‌<span dir="rtl">توانيد، از اندوه</span>‌<span dir="rtl">هاى دنيا فارغ شويد؛ زيرا هر که با دل خود به خدا روى بياورد، خدا دل</span>‌<span dir="rtl">هاى بندگان را به دوستى و مهربانى، رام او خواهد ساخت، و خدا به هر خيرى [برايش] مى</span>‌<span dir="rtl">شتابد.</span></li></ol>

 

<ol start="641" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: ما أقبَلَ عَبدٌ بِقَلبِهِ إِلَى اللهِ، إلّا جَعَلَ اللهُ قُلوبَ المُؤمِنينَ تَفِدُ إِلَيهِ بِالوُدِّ وَ الرَّحمَةِ، وَ کانَ اللهُ بِكُلِّ خَيرٍ إِلَيهِ أسرَعَ.</span><ref><p><span dir="rtl">المعجم الأوسط: ج۵ ص۱۸۶ ح۵۰۲۵ عن أبي الدرداء، حلية الأولياء: ج۱ ص۲۲۷ الرقم ۳۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="641" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه بنده</span>‌<span dir="rtl">اى با دل خود به خدا روى بياورد، خداوند، دل</span>‌<span dir="rtl">هاى مؤمنان را بر آن مى</span>‌<span dir="rtl">دارد تا با دوستى و مهربانى، به او روى آورند، و خداوند در هر خيرى براى او، شتابان</span>‌<span dir="rtl">تر [از خودِ] ا[و]ست.</span></li></ol>

<span id="الإقبال-بالقلب-في-الصلاة"></span>
==== <span dir="rtl">۳ / ۵ - ۲: الإِقبالُ بِالقَلبِ فِي الصَّلاةِ</span> ====

<span dir="rtl">۳ / ۵ - ۲</span><span dir="rtl">: دل به نماز سپردن</span>

<ol start="642" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: لا تَجتَمِعُ الرَّغبَةُ وَ الرَّهبَةُ في قَلبٍ إلّا وَجَبَت لَهُ الجَنَّةُ، فَإِذا صَلَّيتَ فَأَقبِل بِقَلبِكَ عَلَى اللهِ عزّ وجلّ؛ فَإِنَّهُ لَيسَ مِن عَبدٍ مُؤمِنٍ يُقبِلُ بَقَلبِهِ عَلَى اللهِ عزّ وجلّ في صَلاتِهِ وَ دُعائِهِ إلّا أقبَلَ اللهُ عزّ وجلّ عَلَيهِ بَقُلوبِ المُؤمِنينَ إِلَيهِ، وَ أيَّدَهُ مَعَ مَوَدَّتِهِم إيّاهُ بِالجَنَّةِ.</span><ref><p><span dir="rtl">كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۱ ص۲۰۹ ح۶۳۲، بحار الأنوار: ج۸۴ ص۲۶۰ ح۵۹ نقلاً عن أسرار الصلاة للشهيد الثاني.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="642" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: اميد و بيم، در هيچ دلى جمع نمى</span>‌<span dir="rtl">شوند، مگر آن که بهشت برايش واجب مى</span>‌<span dir="rtl">گردد. هر گاه نماز مى</span>‌<span dir="rtl">خوانى، با دلت به خداوند عز وجل رو کن؛ زيرا هيچ بندۀ مؤمنى نيست که در نماز و دعاى خود، با دلش به خداوند عز وجل رو کند، مگر آن که خداوند، دل</span>‌<span dir="rtl">هاى مؤمنان را متوجّه او مى</span>‌<span dir="rtl">سازد و علاوه بر محبّت آنان به او، بهشت را نيز پشتوانه</span>‌<span dir="rtl">اش مى</span>‌<span dir="rtl">گرداند.</span></li></ol>

 

<ol start="643" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: إِنّي لَأُحِبُّ لِلرَّجُلِ المُؤمِنِ مِنكُم إِذا قامَ في صَلاتِهِ أَن يُقبِلَ بِقَلبِهِ إِلَى اللهِ تَعالیٰ، وَ لا يَشغَلَهُ بِأَمرِ الدُّنيا؛ فَلَيسَ مِن مُؤمِنٍ يُقبِلُ بِقَلبِهِ في صَلاتِهِ إِلَى اللهِ إلّا أقبَلَ اللهُ إِلَيهِ بِوَجهِهِ، وَ أقبَلَ بِقُلوبِ المُؤمِنينَ إِلَيهِ بِالمَحَبَّةِ لَهُ بَعدَ حُبِّ اللهِ إيّاهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">الأمالي للمفيد: ص۱۵۰ح۷ عن إبراهيم</span>‌<span dir="rtl">الكرخيّ، ثواب</span> ‌<span dir="rtl">الأعمال: ص۱۶۳ ح۱، أعلام الدین: ص۳۹۰ عن الإمام الصادق عليه السلام عن رسول الله صلّی اللّه عَليه وآلِه و كلاهما نحوه</span>‌<span dir="rtl">، بحار الأنوار: ج۸۴ ص۲۴۰ ح۲۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="643" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: همانا من دوست دارم باايمان شما، هنگامى که به نماز واجب مى</span>‌<span dir="rtl">ايستد، دلش را به سوى خدا کند و به کار دنيايى مشغول ندارد. هيچ باايمانى در نماز، دل به سوى خدا نمى</span>‌<span dir="rtl">کند، مگر اين که خداوند به او رو مى</span>‌<span dir="rtl">آورد و دل</span>‌<span dir="rtl">هاى مؤمنان را به او علاقه</span>‌<span dir="rtl">مند مى</span>‌<span dir="rtl">سازد، پس از آن که خود نيز او را دوست دارد.</span></li></ol>

<span id="الزهد-بما-في-أيدي-الناس"></span>
==== <span dir="rtl">۳ / ۵ - ۳: الزُّهدُ بِما في أيدِي النّاسِ</span> ====

<span dir="rtl">۳ / ۵ - ۳</span><span dir="rtl">: بی</span>‌<span dir="rtl">رغبتی به داشته</span>‌<span dir="rtl">های مردم</span>

<ol start="644" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: تَحَبَّب إِلَى النّاسِ بِالزُّهدِ فیما (بَینَ)</span><ref><p><span dir="rtl">ما بین القوسینُ أثبتناه من طبعة بیروت و طبعة طهران. و في عیون الحكم و المواعظ: «فیما في أیدیهم».</span></p></ref> <span dir="rtl">أيديهِم؛ تَفُز بِالمَحَبَّةِ مِنهُم.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۳ ص۲۸۸ ح۴۵۰۶، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۰۰ ح۴۰۵۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="644" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: با دل کَندن و بی</span>‌<span dir="rtl">رغبتی از آنچه در دست مردم است، دوستى خود را به مردم نشان ده تا دوستىِ آنان را فرا چنگ آورى.</span></li></ol>

 

<ol start="645" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: تَحَلَّ بِاليَأسِ مِمّا في أيدِي النّاسِ؛ تَسلَم مِن غَوائِلِهِم، وَ تُحرِزِ المَوَدَّةَ مِنهُم.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۳ ص۲۸۹ ح۴۵۰۷، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۰۲ ح۴۰۸۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="645" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: با طمع نداشتن به آنچه در دست مردم است، خود را بياراى، تا از کينه</span>‌<span dir="rtl">هايشان ايمن گردى و دوستى</span>‌<span dir="rtl">شان را به دست آورى.</span></li></ol>

 

<ol start="646" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">سنن ابن ماجة عن سهل بن سعد الساعديّ: أتَى النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله رَجُلٌ فَقالَ: يا رَسولَ اللهِ، دُلَّني عَلیٰ عَمَلٍ إِذا أَنَا عَمِلتُهُ أَحَبَّنِيَ اللهُ وَ أَحَبَّنِيَ النّاسُ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: اِزهَد فِي الدُّنيا يُحِبَّكَ اللهُ، وَ ازهَد في ما في أيدِي النّاسِ يُحِبّوكَ.</span><ref><span dir="rtl">سنن ابن ماجة: ج۲ ص۱۳۷۳ ح۴۱۰۲؛ الأمالي للطوسي: ص۱۴۰ ح۲۲۸ عن الإمام الصادق عليه السلام نحوه.</span></ref>

<ol start="646" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">سنن ابن ماجة - به نقل از سهل بن سعد ساعدى -: مردى نزد پيامبر صلی اللّه علیه وآله آمد و گفت:</span>‌<span dir="rtl">اى پيامبر خدا! به کارى راه</span>‌<span dir="rtl">نمايى</span>‌<span dir="rtl">ام کن که اگر انجامش دهم، خدا دوستم خواهد داشت و مردم نيز دوستم خواهند داشت.</span></li></ol>

<span dir="rtl">پيامبر خدا فرمود: «به دنيا بى</span>‌<span dir="rtl">رغبتى کن تا خدا دوستت بدارد، و به آنچه در دست مردم است، بى</span>‌<span dir="rtl">رغبتى کن تا مردم دوستت بدارند».</span>

<ol start="647" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">تاريخ بغداد عن ربعيّ بن خراش: جاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله وَ قالَ: يا رَسولَ اللهِ، دُلَّني عَلیٰ عَمَلٍ يُحِبُّنِيَ اللهُ عَلَيهِ وَ يُحِبُّنِيَ النّاسُ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أرَدتَ أَن يُحِبَّكَ اللهُ فَأَبغِضِ الدُّنيا، وَ إِذا أرَدتَ أَن يُحِبَّكَ النّاسُ فَما کانَ عِندَكَ مِن فُضولِها فَانبِذهُ إِلَيهِم.</span><ref><span dir="rtl">تاريخ بغداد: ج۷ ص۲۷۰ الرقم ۳۷۵۴، البداية و النهاية: ج۱۰ ص۱۳۷.</span></ref>

<ol start="647" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">تاريخ بغداد - به نقل از ربعىّ بن خَراش -: مردى نزد پيامبر صلی اللّه علیه وآله آمد و گفت:</span> ‌<span dir="rtl">اى پيامبر خدا! مرا به کارى راه</span>‌<span dir="rtl">نمايى فرما که به خاطر آن، خدا و مردم، مرا دوست بدارند.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فرمود: «اگر مى</span>‌<span dir="rtl">خواهى خدا تو را دوست بدارد، دنيا را دشمن بدار و اگر مى</span>‌<span dir="rtl">خواهى مردم دوستت بدارند، مازادِ داشته</span>‌<span dir="rtl">هايت را به آنان بده».</span>

<span id="التقوی-1"></span>
==== <span dir="rtl">۳ / ۵ - ۴: التَّقویٰ</span> ====

<span dir="rtl">۳ / ۵ - ۴</span><span dir="rtl">: پرهیزگاری</span>

<span dir="rtl">الكتاب</span>

<span dir="rtl">قرآن</span>

<span dir="rtl">(ٱلْأَخِلاَّءُ يَوْمَـئذِ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ إِلَّا ٱلْمُتَّقِينَ).</span><ref><span dir="rtl">الزخرف: ۶۷.</span></ref>

<span dir="rtl">(در آن روز (قيامت)، دوستان، دشمن يکديگرند، مگر پرهيزگاران).</span>

<span dir="rtl">الحديث</span>

<span dir="rtl">حديث</span>

<ol start="648" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: لِلأَخِلاّءِ نَدامَةٌ، إلَّا المُتَّقينَ.</span><ref><p><span dir="rtl">تفسير القمّي: ج۲ ص۲۸۷، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۲۳۷ ح۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="648" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: دوستان را [از دوستى با يکديگر] پشيمانى حاصل آيد، مگر پرهيزگاران.</span></li></ol>

 

<ol start="649" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: مَنِ استَغنىٰ باللهِ افتَقَرَ النّاسُ إِلَيهِ، وَ منِ اتَّقَى اللهَ أَحَبَّهُ النّاسُ وَ إن كَرِهوا.</span><ref><p><span dir="rtl">كشف الغمّة: ج۳ ص۴۹۱، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۷۹ ح۶۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="649" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: هر که به خدا توانگر شود، مردم به او نيازمند می</span>‌<span dir="rtl">گردند و هر کس از خدا پَروا کرد، مردم او را دوست خواهند داشت، حتّی اگر خودشان نخواهند.</span></li></ol>

<span id="الإحسان-إلى-الناس"></span>
==== <span dir="rtl">۳ / ۵ - ۵: الإِحسانُ إِلَى النّاسِ</span> ====

<span dir="rtl">۳ / ۵ - ۵</span><span dir="rtl">: نیکی کردن به مردم</span>

<span dir="rtl">الكتاب</span>

<span dir="rtl">قرآن</span>

<span dir="rtl">(وَ لاَ تَسْتَوِى ٱلْحَسَنَةُ وَ لَا ٱلسَّيِّئَةُ ٱدْفَعْ بِالَّتِى هِىَ أَحْسَنُ فَإِذَا ٱلَّذِى بَيْنَكَ وَ بَيْنَهُ عَدَاوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِىٌّ حَمِيمٌ).</span><ref><span dir="rtl">فصّلت: ۳۴.</span></ref>

<span dir="rtl">(و نيکى، با بدى يک</span>‌<span dir="rtl">سان نيست. [بدى را] به آنچه خود بهتر است، دفع کن. آن گاه کسى که ميان تو و ميان او دشمنى است، گويى دوستى يک</span>‌<span dir="rtl">دل مى</span>‌<span dir="rtl">گردد).</span>

<span dir="rtl">الحديث</span>

<span dir="rtl">حدیث</span>

<ol start="650" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أرَدتَ أَن يُحِبَّكَ المَخلوقونَ فَأَحسِن إِلَيهِم، وَ ارفُض ما في أيديهِم.</span><ref><p><span dir="rtl">أعلام الدين: ص۲۶۸ عن الإمام عليّ عليه السلام، بحار الأنوار: ج۸۵ ص۱۶۴ ح۱۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="650" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه خواستى که آفريدگان دوستت بدارند، به آنان نيکى کن و آنچه را در دست دارند، رها کن (در اموال آنان، طمع مدار).</span></li></ol>

 

<ol start="651" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: جُبِلَتِ القُلوبُ عَلیٰ حُبِّ مَن أحسَنَ إلَيها، وَ بُغضِ مَن أساءَ إلَيها.</span><ref><p><span dir="rtl">كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۳۸۱ ح۵۸۲۶، تحف العقول: ص۳۷، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۱۴۰ ح۱۸؛ شُعب الإيمان: ج۶ ص۴۸۱ ح۸۹۸۴ عن ابن مسعود.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="651" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: دل</span>‌<span dir="rtl">ها، بر دوست داشتن کسى که به آنها نيکى کند و بر نفرت از کسى که به آنها بدى روا دارد، سرشته شده است.</span></li></ol>

 

<ol start="652" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: اللّٰهُمَّ لا تَجعَل لِفاجِرٍ عَلَيَّ يَداً؛ فَيُحِبَّهُ قَلبي.</span><ref><p><span dir="rtl">إحیاء العلوم: ج۴ ص۴۳۳ و ج۲ ص۲۱۵ و فیه «قال عليه السلام» نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="652" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: پروردگارا! مرا مديون لطف و نعمت هيچ بدکارى قرار مده، تا مبادا که قلبم او را دوست بدارد.</span></li></ol>

 

<ol start="653" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّٰه صلّی اللّه عليه وآله: مَن وَلِيَ مِن أُمورِ أُمَّتي شَيئاً فَحَسُنَت سِيرَتُهُ؛ رَزَقَهُ اللهُ الهَيبَةَ في قُلوبِهِم، وَ مَن بَسَطَ كَفَّهُ إِلَيهِم بِالمَعروفِ؛ رَزَقَهُ اللهُ المَحَبَّةَ مِنهُم، وَ مَن كَفَّ عَن أموالِهِم؛ وَفَّرَ اللهُ مالَهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">أعلام الدين: ص۳۱۵، كنز الفوائد: ج۱ ص۱۳۵ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۳۵۹ ح۷۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="653" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر کس زمام کارى از کارهاى امّت مرا به دست گيرد و نيکو رفتار کند، خداوند، هيبت او را در دل</span>‌<span dir="rtl">هاى آنان مى</span>‌<span dir="rtl">افکند، و هر کس دست نيکى به سوى آنان بگشايد، خداوند، محبّت او را در دل</span>‌<span dir="rtl">هایشان قرار مى</span>‌<span dir="rtl">دهد، و هر کس از دست</span>‌<span dir="rtl">درازى کردن به دارايى</span>‌<span dir="rtl">هاى آنان باز ايستد، خداوند، دارايى</span>‌<span dir="rtl">اش را بسيار مى</span>‌<span dir="rtl">گرداند.</span></li></ol>

 

<ol start="654" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام العسكريّ عليه السلام: أولَى النّاسِ بِالمَحَبَّةِ مِنهُم مَن أمَّلوهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">أعلام الدين: ص۳۱۳، نزهة الناظر: ص۲۲۴ ح۵۱۴ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۳۷۹ ح۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="654" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام عسکرى علیه السلام: مردم، کسى را بيشتر دوست دارند که به او اميد [بيشترى] دارند.</span></li></ol>

 

<ol start="655" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: الإِحسانُ مَحَبَّةٌ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۱ ص۳۸ ح۱۰۹، عيون الحكم و المواعظ: ص۳۷ ح۷۸۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="655" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: نيکوکارى، محبّت است.</span></li></ol>

 

<ol start="656" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: سَبَبُ المَحَبَّةِ الإِحسانُ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۴ ص۱۲۱ ح۵۵۱۸، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۸۱ ح۵۰۵۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="656" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: نيکى کردن، سبب محبّت است.</span></li></ol>

 

<ol start="657" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: مَن كَثُرَ إحسانُهُ، أَحَبَّهُ إخوانُهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۵ ص۳۰۱ ح۸۴۷۳، عيون الحكم و المواعظ: ص۴۴۹ ح۷۹۶۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="657" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: آن که احسانش زياد باشد، دوستان و برادرانش او را دوست می</span>‌<span dir="rtl">دارند.</span></li></ol>

<span id="بذل-النوال"></span>
==== <span dir="rtl">۳ / ۵ - ۶: بَذلُ النَّوالِ</span> ====

<span dir="rtl">۳ / ۵ - ۶</span><span dir="rtl">: عطابخشی</span>

<ol start="658" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: مَن طَلَبَ مَحَبَّةَ النّاسِ، فَليَبذِل مالَهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">فردوس الأخبار: ج۴ ص۷۷ ح۵۷۲۶ عن أنس.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="658" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر که خواستار دوستىِ مردم است، از دارايىِ خود ببخشد.</span></li></ol>

 

<ol start="659" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عيسى عليه السلام: كَيفَ يَستَكمِلُ حُبَّ خَليلِهِ مَن لا يَبذِلُ لَهُ بَعضَ ما عِندَهُ؟!</span> <ref><p><span dir="rtl">تحف العقول: ص۵۰۶، بحار الأنوار: ج۱۴ ص۳۰۹ ح۱۷.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="659" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عيسى علیه السلام: چگونه محبّتش به دوستش کامل است کسى که از آنچه دارد، مقدارى را ارزانى او نمى</span>‌<span dir="rtl">کند؟!</span></li></ol>

 

<ol start="660" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: السُّؤالُ مَذَلَّةٌ، وَ العَطاءُ مَحَبَّةٌ.</span><ref><p><span dir="rtl">الفصول المهمّة لابن الصبّاغ: ج۱ ص۵۵۷، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۱۲ ح۷۰؛ مطالب السؤول: ج۱ ص۲۳۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="660" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام علی علیه السلام: درخواست کردن، موجب خواری است و عطا کردن، موجب دوستی.</span></li></ol>

 

<ol start="661" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الأمالي للطوسي عن صفوان الجمّال: دَخَلَ المُعَلَّى بنُ خُنَيسٍ عَلیٰ أبي عَبدِ اللهِ عليه السلام يُوَدِّعُهُ وَ قَد أرادَ سَفَراً، فَلَمّا وَدَّعَهُ قالَ: يا مُعَلّیٰ، اِعزِز بِاللهِ يُعزِزكَ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ: بِماذا يَا بنَ رَسولِ اللهِ؟</span>

<span dir="rtl">قالَ: يا مُعَلّیٰ، خَفِ اللهَ تَعالیٰ يَخَف مِنكَ كُلُّ شَيءٍ. يا مُعَلّیٰ، تَحَبَّب إِلیٰ إخوانِكَ بِصِلَتِهِم؛ فَإِنَّ اللهَ جَعَلَ العَطاءَ مَحَبَّةً وَ المَنعَ مَبغَضَةً، فَأَنتُم وَ اللهِ إن تَسأَلونّي وَ أُعطِيَكُم فَتُحِبّوني أحَبُّ إِلَيَّ مِن ألّا تَسأَلوني فَلا أُعطِيَكُم فَتُبغِضوني. وَ مَهما أجرَى اللهُ عزّ وجلّ لَكُم مِن شَيءٍ عَلیٰ يَدي فَالمَحمودُ اللهُ تَعالیٰ، وَ لا تَبعُدونَ مِن شُكرِ ما أجرَى اللهُ لَكُم عَلیٰ يَدي.</span><ref><span dir="rtl">الأمالي للطوسي: ص۳۰۴ ح۶۰۸، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۳۹۴ ح۱۹.</span></ref>

<ol start="661" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الأمالى، طوسى - به نقل از صفوان جمّال -: مُعلَّى بن خُنَيس - که آهنگ سفر داشت - براى خداحافظى، خدمت امام صادق علیه السلام رسيد. امام علیه السلام بعد از خداحافظى کردن به او فرمود: «اى مُعلّىٰ! از خدا عزّت بجوى تا به تو عزّت ببخشد».</span></li></ol>

<span dir="rtl">گفت: چگونه،</span> ‌<span dir="rtl">اى پسر پيامبر خدا؟</span>

<span dir="rtl">فرمود: «اى معلّىٰ! از خداوند متعال بترس تا همه چيز، از تو بترسد.</span>‌ <span dir="rtl">اى مُعلّىٰ! با نيکى کردن به برادرانت، خود را محبوبِ آنان گردان؛ چرا که خداوند، داد و دَهِش را [موجب] دوستى، و بخل</span>‌<span dir="rtl">ورزى را [موجب] دشمنى قرار داده است. به خدا سوگند، اگر شما از من چيزى بخواهيد و من به شما عطا کنم و در نتيجه، مرا دوست بداريد، اين نزد من، خوش</span>‌<span dir="rtl">تر از آن است که از من نخواهيد و من هم به شما چيزى ندهم و در نتيجه، مرا دشمن بداريد. هر چيزى که خداوند عز وجل از طريق من به شما برساند، ستوده شدۀ واقعى خداوند متعال است و شما از شکرگزارى خدا، به واسطۀ آنچه با دستان من به شما مى</span>‌<span dir="rtl">رساند، دور نيستيد».</span><ref><span dir="rtl">يعنى: اگر من به شما عطايى بدهم و مورد ستايش و سپاس</span>‌<span dir="rtl">گزارىِ شما قرار گيرم، در واقع، از خداوند، ستايش و سپاس</span>‌<span dir="rtl">گزارى شده است؛ چرا که دهندۀ اصلى، اوست.</span></ref>

<ol start="662" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: مَن بَذَلَ النَّوالَ قَبلَ السُّؤالِ، فَهُوَ الكَريمُ المَحبوبُ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۵ ص۳۳۸ ح۸۶۴۳، عيون الحكم و المواعظ: ص۴۴۰ ح۷۶۴۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="662" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: هر کس پيش از درخواست، عطابخشى کند، بخشنده</span>‌<span dir="rtl">اى دوست</span>‌<span dir="rtl">داشتنى است.</span></li></ol>

<span id="صلة-الرحم"></span>
==== <span dir="rtl">۳ / ۵ - ۷: صِلَةُ الرَّحِمِ</span> ====

<span dir="rtl">۳ / ۵ - ۷</span><span dir="rtl">: صلۀ رحم</span>

<ol start="663" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: صِلَةُ القَرابَةِ مَثراةٌ فِي المالِ، وَ مَحَبَّةٌ فِي الأَهلِ، وَ مَنسَأَةٌ</span><ref><p><span dir="rtl">النَّسءُ: التأخیر (النهایة: ج۵ ص۴۴ «نسأ»).</span></p></ref> <span dir="rtl">فِي الأَجَلِ.</span><ref><p><span dir="rtl">المعجم الأوسط: ج۸ ص۱۴ ح۷۸۱۰ عن عمرو بن سهل؛ قرب الإسناد: ص۳۵۵ ح۱۲۷۲ عن الإمام الصادق عليه السلام نحوه، عوالي اللآلي: ج۱ ص۲۵۵ ح۱۹، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۰۲ ح۵۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="663" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: صلۀ رحم، موجب افزايش دارايى، دوستى در خاندان، و تأخير در اَجَل است.</span></li></ol>

 

<ol start="664" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الباقر عليه السلام: صِلَةُ الأَرحامِ تُزَكِّي الأَعمالَ،... وَ تُحَبِّبُ في أَهلِ بَيتِهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۱۵۲ ح۱۳ عن أبي حمزة الثمالي و ص۱۵۰ ح۴، تحف العقول: ص۲۹۹ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۱۸ ح۸۱.</span></p></ref> <span dir="rtl"></span></li></ol>

 

<ol start="664" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام باقر علیه السلام: صلۀ رحم، کارها[ى انسان] را بارور مى</span>‌<span dir="rtl">کند... و [شخص را] محبوب خاندانش مى</span>‌<span dir="rtl">سازد.</span></li></ol>

 

<ol start="665" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: صِلَةُ الرَّحِمِ مَنسَأَةٌ فِي الأَجَلِ، مَحبَبَةٌ فِي الأَهلِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۱۵۱ ح۹، منتقى الجمان: ج۲ ص۴۵۷ كلاهما عن البزنظي عن الإمام الرضا عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۸۸ ح۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="665" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: صلۀ رحم، موجب تأخير در اَجَل و محبوبيت در خانواده مى</span>‌<span dir="rtl">شود.</span></li></ol>

 

<ol start="666" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: صِلَةُ الرَّحِمِ توجِبُ المَحَبَّةَ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۴ ص۲۰۹ ح۵۸۵۲، عيون الحكم و المواعظ: ص۳۰۴ ح۵۴۱۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="666" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: صلۀ رَحِم (پيوند با خويشان) موجب محبّت مى</span>‌<span dir="rtl">گردد.</span></li></ol>

<span id="الزيارة"></span>
==== <span dir="rtl">۳ / ۵ - ۸: الزِّيارَةُ</span> ====

<span dir="rtl">۳ / ۵ - ۸</span><span dir="rtl">: دید و بازدید</span>

<ol start="667" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: الزِّيارَةُ تُنبِتُ المَوَدَّةَ.</span><ref><p><span dir="rtl">جامع الأحاديث للقمّي: ص۸۴، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۳۵۵ ح۳۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="667" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: ديد و بازديد، بذر محبّت را مى</span>‌<span dir="rtl">روياند.</span></li></ol>

 

<ol start="668" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: يا أَهلَ القَرابَةِ! تَزاوَروا وَ لَا تَجاوَروا، وَ تَهادَوا؛ فَإِنَّ الهَدِيَّةَ تَسُلُّ السَّخيمَةَ</span><ref><p><span dir="rtl">في الطبعة التي بأیدینا: «السجيّة»، و ما أثبتناه من مستدرك الوسائل: ج</span>‌<span dir="rtl">۱۳ ص۲۰۳ ح۱۵۱۰۹. و السَّخیمة: الحِقد في النفس (النهایة: ج۲ ص۳۵۱ «سخم»).</span></p></ref><span dir="rtl">، وَ الزِّيارَةُ تُثبِتُ المَوَدَّةَ.</span><ref><p><span dir="rtl">الجعفريّات: ص۱۵۳ عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام و راجع جامع الأحاديث للقمّي: ص۶۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="668" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: اى خويشاوندان! به ديدار يکديگر برويد و [لیکن] همسايگى مکنيد</span><ref><p><span dir="rtl">. مراد، اين است که خويشاوندان از همسايگى با يکديگر بپرهيزند، ولى آمد و شد فراوان داشته باشند.</span></p></ref> <span dir="rtl">و به يکديگر هديه دهيد؛ زيرا هديه دادن، کينه را ريشه</span>‌<span dir="rtl">کن مى</span>‌<span dir="rtl">کند و ديد و بازديد، دوستى را استوار مى</span>‌<span dir="rtl">سازد.</span></li></ol>

 

<ol start="669" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: يا أهلَ القَرابَةِ! تَزاوَروا وَ لا تَتَحاوَروا، وَ تَهادَوا؛ فَإِنَّ الزِّيارَةَ تَزيدُ فِي المَوَدَّةِ، وَ المُحاوَرَةَ تُحدِثُ القَطيعَةَ، وَ الهَدِيَّةَ تُزيلُ الشَّحناءَ.</span><ref><p><span dir="rtl">دعائم الإسلام: ج۲ ص۳۲۶ ح۱۲۳۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="669" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: اى خويشان يکديگر! به ديدار هم برويد و با يکديگر، بگومگو نکنيد و به همديگر هديه بدهيد؛ زيرا به ديدار هم رفتن، محبّت را افزون مى</span>‌<span dir="rtl">کند و بگومگو کردن، جدايى مى</span>‌<span dir="rtl">آورد و هديه دادن، کينه</span>‌<span dir="rtl">ها [و کدورت</span>‌<span dir="rtl">ها] را مى</span>‌<span dir="rtl">زُدايد.</span></li></ol>

<span id="المصافحة"></span>
==== <span dir="rtl">۳ / ۵ - ۹: المُصافَحَةُ</span> ====

<span dir="rtl">۳ / ۵ - ۹</span><span dir="rtl">: دست دادن</span>

<ol start="670" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: مِن تَمامِ المَحَبَّةِ المُصافَحَةُ.</span><ref><p><span dir="rtl">جامع الأحاديث للقمّي: ص۱۲۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="670" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: دست دادن، يکى از نشانه</span>‌<span dir="rtl">هاى کمالِ دوستى است.</span></li></ol>

 

<ol start="671" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: تَصافَحوا وَ تَهادَوا؛ فَإِنَّ</span>‌ <span dir="rtl">المُصافَحَهَ</span> ‌<span dir="rtl">تَزيدُ فِي المَوَدَّةِ، وَ الهَدِيَّةَ تُذهِبُ الغِلَّ</span><ref><p><span dir="rtl">الغِلّ: الحِقد و الشحناء (النهایة: ج۳ ص۳۸۱ «غلل»).</span></p></ref><span dir="rtl">.</span><ref><p><span dir="rtl">الجعفريّات: ص۱۵۳ عن الإمام الكاظم عن آبائه عن عليّ عليهم السلام، دعائم الإسلام: ج۲ ص۳۲۶ ح۱۲۳۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="671" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: با يکديگر دست بدهيد و به يکديگر هديه دهيد؛ چرا که دست دادن، بر دوستى مى</span>‌<span dir="rtl">افزايد و هديه دادن، کينه را مى</span>‌<span dir="rtl">زدايد.</span></li></ol>

 

<ol start="672" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: تَصافَحوا؛ يَذهَبِ الغِلُّ مِن قُلوبِكُم.</span><ref><p><span dir="rtl">الفردوس: ج۲ ص۴۷ ح۲۲۷۳ عن أنس؛ عوالي اللآلي: ج۱ ص۲۹۴ ح۱۸۲ نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="672" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: با يکديگر دست بدهيد، تا کينه از دل</span>‌<span dir="rtl">هايتان برود.</span></li></ol>

 

<ol start="673" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: تَصافَحُوا؛ فإِنَّ التَّصافُحَ يُذهِبُ السَّخيمَةَ.</span><ref><p><span dir="rtl">تحف العقول: ص۵۵، الكافي: ج۲ ص۱۸۳ ح۱۸ عن الإمام الصادق عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۱۵۸ ح۱۴۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="673" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: با يکديگر دست بدهيد؛ زيرا دست دادن، کينه و کدورت را از بين مى</span>‌<span dir="rtl">برَد.</span></li></ol>

<span id="الهدية"></span>
==== <span dir="rtl">۳ / ۵ - ۱۰: الهَدِيَّةُ</span> ====

<span dir="rtl">۳ / ۵ - ۱۰</span><span dir="rtl">: هدیه دادن</span>

<ol start="674" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: الهَدِيَّةُ تورِثُ المَوَدَّةَ، وَ تُجَدِّدُ الأُخُوَّةَ، وَ تُذهِبُ الضَّغينَةَ.</span><ref><p><span dir="rtl">عوالي اللآلي: ج۱ ص۲۹۴ ح۱۸۳، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۱۶۶ ح۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="674" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هديه دادن، محبّت مى</span>‌<span dir="rtl">آورد و برادرى را تازه مى</span>‌<span dir="rtl">گردانَد و کينه را مى</span>‌<span dir="rtl">بَرَد.</span></li></ol>

 

<ol start="675" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: تَهادَوا تَحابّوا. تَهادَوا؛ فَإِنَّها تَذهَبُ بِالضَّغائِنِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۵ ص۱۴۴ ح۱۴، الخصال: ص۲۷ ح۹۷ نحوه و كلاهما عن السكوني عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۴۴ ح۱؛ الموطّأ: ج۲ ص۹۰۸ ح۱۶ عن عطاء بن أبي مسلم نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="675" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: به يکديگر، هديه بدهيد تا به هم محبّت پیدا کنید. هدیه بدهید، که هديه دادن، کينه</span>‌<span dir="rtl">ها را از بين مى</span>‌<span dir="rtl">برد.</span></li></ol>

 

<ol start="676" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: تَهادَوا؛ فَإِنَّ الهَدِيَّةَ تُضَعِّفُ الحُبَّ</span><ref><p><span dir="rtl">أي تزیده (فیض القدیر: ج۳ ص۳۵۹).</span></p></ref><span dir="rtl">، وَ تَذهَبُ بِغَوائِلِ</span><ref><p><span dir="rtl">الغوائل: جمع غائلة؛ و هي الحقد (مجمع البحرين: ج۲ ص۱۳۴۲ «غول»).</span></p></ref> <span dir="rtl">الصَّدرِ.</span><ref><p><span dir="rtl">المعجم الكبير: ج۲۵ ص۱۶۳ ح۳۹۳ عن أُمّ حكيم بنت وداع الخزاعية، مسند الشهاب: ج۱ ص۳۸۲ ح۶۵۹، تفسير القرطبي: ج۱۳ ص۱۹۹ كلاهما نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="676" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: به يکديگر هديه بدهيد؛ زيرا هديه دادن، محبّت را دوچندان مى</span>‌<span dir="rtl">سازد و [کدورت</span>‌<span dir="rtl">ها و] کينۀ سينه را از بين مى</span>‌<span dir="rtl">بَرَد.</span></li></ol>

 

<ol start="677" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: تَهادَوا بِالنَّبِقِ</span><ref><p><span dir="rtl">النبق - بفتح النون و كسر الباء و قد تسكّن -: حَمْل السدر و ثمره (اُنظر: لسان العرب، ج۱۰، ص۳۵۰ «نبق») و قال المجلسي (رحمه الله): قوله صلّی اللّه عَليه وآلِه: بالنبق: أي و لو كان بالنبق؛ فإنّه أخسّ الثمار(مرآت العقول: ج۱۹ ص۱۲۱).</span></p></ref><span dir="rtl">؛ تَحیَا المَوَدَّةُ وَ المُوالاةُ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۵ ص۱۴۴ ح۱۳ عن الحسين بن زيد عن الإمام الصادق عليه السلام.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="677" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: به يکديگر، کُنار</span><ref><p><span dir="rtl">ميوۀ درخت سدر. اشاره به اين است که هديه، هر قدر هم کم</span>‌<span dir="rtl">ارزش باشد، موجب محبّت است.</span></p></ref> <span dir="rtl">هديه دهيد، که با اين کار، دوستى و يارى زنده مىمانَد.</span></li></ol>

 

<ol start="678" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: الهَدِيَّةُ تَجلِبُ المَحَبَّةَ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۱ ص۸۳ ح۳۱۶، عيون الحكم و المواعظ: ص۳۹ ح۸۵۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="678" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: هديه دادن، دوستى را به دنبال مى</span>‌<span dir="rtl">آورد.</span></li></ol>

<span id="إفشاء-السلام-1"></span>
==== <span dir="rtl">۳ / ۵ - ۱۱: إفشاءُ السَّلامِ</span> ====

<span dir="rtl">۳ / ۵ - ۱۱</span><span dir="rtl">: به همه سلام کردن</span>

<ol start="679" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: لا تَدخُلونَ الجَنَّةَ حَتّیٰ تُؤمِنوا، وَ لا تُؤمِنوا حَتّیٰ تَحابّوا. أ وَ لا أدُلُّكُم عَلیٰ شَيءٍ إِذا فَعَلتُموهُ تَحابَبتُم؟ أفشُوا السَّلامَ بَينَكُم.</span><ref><p><span dir="rtl">صحيح مسلم: ج۱ ص۷۴ ح۹۳ عن أبي هريرة؛ مسند زيد: ص۳۹۰ عن زيد بن عليّ عن آبائه عليهم السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، مشكاة الأنوار: ص۱۵۷ ح۳۹۳ كلاهما نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="679" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: وارد بهشت نخواهيد شد، مگر آن که ايمان بياوريد، و ايمان نخواهيد آورد، مگر آن که يکديگر را دوست بداريد. آيا شما را به چيزى راه</span>‌<span dir="rtl">نمايى نکنم که اگر انجامش دهيد، محبوب يکديگر خواهيد گشت؟ سلام کردن را ميان خود، رواج دهيد.</span></li></ol>

 

<ol start="680" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المستدرك على الصحيحين عن أبي موسى الأشعري: إِنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله قال: لَن تُؤمِنوا حَتّیٰ تَحابّوا. أ فَلا أدُلُّكُم عَلیٰ ما تَحابّوا عَلَيهِ؟ قالوا: بَلیٰ يا رَسولَ اللهِ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ: أفشُوا السَّلامَ بَينَكُم، تَحابّوا. وَ الَّذي نَفسي بِيَدِهِ! لا تَدخُلُوا</span><ref><span dir="rtl">کذا، و في کنز العمّال: «تَدخُلونَ»، و هو الصواب.</span></ref> <span dir="rtl">الجَنَّةَ حَتّیٰ تَراحَموا.</span>

<span dir="rtl">قالوا: يا رَسولَ اللهِ، كُلُّنا رَحيمٌ.</span>

<span dir="rtl">قالَ: إِنَّهُ لَيسَ بِرَحمَةِ أحَدِكُم، وَ لٰكِن رَحمَةِ العامَّةِ، رحمَةِ العامَّةِ!</span> <ref><span dir="rtl">المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۱۸۵ ح۷۳۱۰، كنز العمّال: ج۹ ص۱۱۸ ح۲۵۲۶۸ نقلاً عن المعجم الكبير نحوه.</span></ref>

<ol start="680" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المستدرک على الصحيحين - به نقل از ابو موسى اشعرى -: پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله فرمود: «هرگز ايمان نخواهيد آورد، مگر آن که يکديگر را دوست بداريد. آيا شما را به چيزى راه</span>‌<span dir="rtl">نمايى کنم که بر اساس آن، يکديگر را دوست بداريد؟».</span></li></ol>

<span dir="rtl">گفتند: آرى،</span> ‌<span dir="rtl">اى پيامبر خدا!</span>

<span dir="rtl">فرمود: «ميان خودتان سلام کردن را رواج دهيد تا يکديگر را دوست بداريد. سوگند به آن که جانم در دست اوست، وارد بهشت نخواهيد شد، مگر اين که به يکديگر مهربانى کنيد».</span>

<span dir="rtl">گفتند:</span> ‌<span dir="rtl">اى پيامبر خدا! همۀ ما مهربان هستيم.</span>

<span dir="rtl">فرمود: «مقصود، مهربانى شخص شما [به کسانى خاص] نيست؛ بلکه مهربانى به همگان است، مهربانى به همگان!».</span>

<span dir="rtl">راجع: ‌ص۱۳۰ ح۲۱۹.</span>

<span dir="rtl">ر.ک: ص۱۳۱ ح۲۱۹.</span>

<span id="لين-الكلام"></span>
==== <span dir="rtl">۳ / ۵ - ۱۲: لينُ الكَلامِ</span> ====

<span dir="rtl">۳ / ۵ - ۱۲</span><span dir="rtl">: نرم سخن گفتن</span>

<ol start="681" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: مَن لانَت كَلِمَتُهُ، وَجَبَت مَحَبَّتُهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">تحف العقول: ص۹۱، نزهة الناظر: ص۶۲ ح۴۳، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۳۹۶ ح۷۹؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج۱۹ ص۳۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="681" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: هر که سخنش نرم شود، دوستى</span>‌<span dir="rtl">اش [بر ديگران] لازم مى</span>‌<span dir="rtl">گردد.</span></li></ol>

 

<ol start="682" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: مَن عَذُبَ لِسانُهُ، كَثُرَ إخوانُهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">مئة كلمة للجاحظ: ص۲۴ ح۸؛ غرر الحكم: ج۵ ص۱۵۶ ح۷۷۶۱، عيون الحكم و المواعظ: ص۴۲۴ ح۷۱۴۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="682" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: کسى که زبانش شيرين باشد، برادرانش زياد می</span>‌<span dir="rtl">شوند.</span></li></ol>

 

<ol start="683" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام زين العابدين عليه السلام: القَولُ الحَسَنُ يُثرِي المالَ، وَ يُنمِي الرِّزقَ، وَ يُنسِئُ فِي الأَجَلِ، وَ يُحَبِّبُ إِلَى الأَهلِ، وَ يُدخِلُ الجَنَّةَ.</span><ref><p><span dir="rtl">الخصال: ص۳۱۷ ح۱۰۰ عن أبي حمزة الثمالي، الأمالي للصدوق: ص۴۹ ح۱، روضة الواعظين: ج۲ ص۲۴۸ ح۱۰۵۲، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۳۱۰ ح۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="683" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام زين العابدين علیه السلام: گفتار نيک، دارايى را زياد مى</span>‌<span dir="rtl">کند و روزى را افزايش مى</span>‌<span dir="rtl">دهد و اَجَل را به تأخير مى</span>‌<span dir="rtl">اندازد و انسان را نزد خانواده محبوب مى</span>‌<span dir="rtl">گرداند و [شخص را] به بهشت مى</span>‌<span dir="rtl">برد.</span></li></ol>

 

<ol start="684" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: عَوِّد لِسانَكَ لينَ الكَلامِ وَ بَذلَ السَّلامِ؛ يَكثُر مُحِبّوكَ، وَ يَقِلَّ مُبغِضوكَ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۴ ص۳۲۹ ح۶۲۳۱، عيون الحكم و المواعظ: ص۳۴۰ ح۵۷۹۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="684" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: زبانت را به نرمگويى و سلام کردنِ بى</span>‌<span dir="rtl">دريغ، عادت بده تا دوستانت افزون و دشمنانت کم شوند.</span></li></ol>

<span id="السجود-بين-الأذان-و-الإقامة"></span>
==== <span dir="rtl">۳ / ۵ - ۱۳: السُّجودُ بَينَ الأَذانِ وَ الإِقامَةِ</span> ====

<span dir="rtl">۳ / ۵ - ۱۳</span><span dir="rtl">: سجده کردن میان اذان و اقامه</span>

<ol start="685" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: کانَ أميرُ المُؤمِنينَ عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ عليه السلام يَقولُ لِأَصحابِهِ: مَن سَجَدَ بَينَ الأَذانِ وَ الإِقامَـةِ فَقـالَ في سُجودِهِ: «رَبِّ، لَكَ سَجَدتُ خاضِعاً خاشِعاً ذَليلاً»، يَقولُ اللهُ تَعالیٰ: مَلائِكَتي، وَ عِزَّتي وَ جَلالي! لَأَجعَلَنَّ مَحَبَّتَهُ في قُلوبِ عِبادِيَ المُؤمِنينَ، وَ هَيبَتَهُ في قُلوبِ المُنافِقينَ.</span><ref><p><span dir="rtl">فلاح السائل: ص۲۷۲ ح۱۶۳ عن بكر بن محمّد الأزديّ</span>‌<span dir="rtl">، بحار الأنوار: ج۸۴ ص۱۵۲ ح۴۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="685" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: امير مؤمنان على بن ابى طالب علیه السلام به يارانش مى</span>‌<span dir="rtl">فرمود: «هر کس ميان اذان و اقامه به سجده رود و در سجده</span>‌<span dir="rtl">اش بگويد:</span>‌ <span dir="rtl">&quot;اى پروردگار من! من از سرِ فروتنى و خاکسارى و خوارى، در پيشگاهت به خاک افتادم&quot;، خداى متعال مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد: فرشتگان من! به عزّت و عظمتم سوگند که محبّت او را در دل</span>‌<span dir="rtl">هاى بندگانِ مؤمنم قرار مى</span>‌<span dir="rtl">دهم و هيبتش را در دل</span>‌<span dir="rtl">هاى منافقان مى</span>‌<span dir="rtl">افکنم».</span></li></ol>

<span id="الاستعانة-بالله"></span>
==== <span dir="rtl">۳ / ۵ - ۱۴: الاِستِعانَةُ بِاللهِ</span> ====

<span dir="rtl">۳ / ۵ - ۱۴</span><span dir="rtl">: یاری جستن از خدا</span>

<ol start="686" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام زين العابدين عليه السلام: اللّٰهُمَّ اقْذِف في قُلوبِ عِبادِكَ مَحَبَّتي،... وَ لا تَجعَلني مِنَ الغافِلينَ، أحِبَّني وَ حَبِّبني، وَ حَبِّب إِلَيَّ ما تُحِبُّ مِنَ القَولِ وَ العَمَلِ؛ حَتّیٰ أدخُلَ فيهِ بِلَذَّةٍ، وَ أخرُجَ مِنهُ بِنَشاطٍ.</span><ref><p><span dir="rtl">بحار الأنوار: ج۹۵ ص۲۹۸ ح۱۷ نقلاً عن الكتاب العتيق الغروي.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="686" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام زین العابدین علیه السلام: بار خدایا! دوستىِ مرا در دل</span>‌<span dir="rtl">هاى بندگانت بيفکن... و مرا از غافلان قرار مده. دوستم بدار و محبوبم کن و هر گفتار و کردارى را که خود دوست دارى، محبوبم ساز، تا با لذّت بِدان بپردازم.</span></li></ol>

 

<ol start="687" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام - عِندَما زارَ قَبرَ جَدِّهِ أميرِ المؤمِنينَ عليه السلام -: اللّٰهُمَّ فَاجْعَل نَفسي مُطمَئِنَّةً بِقَدَرِكَ، راضِيَةً بِقَضائِكَ، مولَعَةً بِذِكرِكَ وَ دُعائِكَ، مُحِبَّةً لِصَفوَةِ أَولِيائِكَ، مَحبوبَةً في أرضِكَ وَ سَمائِكَ.</span><ref><p><span dir="rtl">كامل الزيارات: ص۹۲ ح۹۳ عن عليّ بن مهدي بن صدقة الرقّي عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، مصباح المتهجّد: ص۷۳۸ ح۸۲۹، الإقبال: ج۲ ص۲۷۳ كلاهما عن الإمام الباقر عنه عليهما السلام، بحار الأنوار: ج۱۰۰ ص۲۶۴ ح۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="687" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام زین العابدین علیه السلام - چون آرامگاه جدّش امير مؤمنان علیه السلام را زيارت کرد -: بار خدایا! جانم را مطمئن و پذيراى سرنوشت، خشنود به قضايت، شيفتۀ ياد و دعايت، دوستدار دوستان برگزيده</span>‌<span dir="rtl">ات و محبوب در زمين و آسمانت، قرار ده.</span></li></ol>

 

<ol start="688" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّٰه صلّی اللّه عليه وآله _ لِعَلِيٍّ عليه السلام _: يا عَلِيُّ، إِذا أرَدتَ مَدينَةً أو قَريَةً فَقُل حينَ تُعايِنُها: اللّٰهُمَّ إِنّي أَسأَلُكَ خَيرَها، وَ أعوذُ بِكَ مِن شَرِّها، اللّٰهُمَّ حَبِّبنا إِلیٰ أَهلِها، وَ حَبِّب صالِحي أَهلِها إلَينا.</span><ref><p><span dir="rtl">كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۲ ص۲۹۸ ح۲۵۰۹، المحاسن: ج۲ ص۱۲۳ ح۱۳۴۴ عن الإمام الكاظم عن أبيه عن جدّه عليهم السلام بزیادة «اللّٰهُمَّ أطعِمنا مِن جَناها، و أعِذنا مِن وَبائِها» بعد «مِن شَرِّها»، مكارم الأخلاق: ج۱<br />
ص ۵۵۳ ح۱۹۰۸، بحار الأنوار: ج۷۶ ص۲۴۸ ح۴۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="688" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - خطاب</span>‌ <span dir="rtl">به علی علیه السلام -:</span> ‌<span dir="rtl">اى على! هر گاه آهنگ شهر يا روستايى کردى، زمانى که چشمت به آن افتاد، بگو: «بار خدايا! خيرِ آن را از تو درخواست مى</span>‌<span dir="rtl">کنم و از بدى</span>‌<span dir="rtl">هايش به تو پناه مى</span>‌<span dir="rtl">برم. بار خدايا! ما را در نزد اهالى آن، محبوب گردان و اهالى نيک آن را محبوب ما بدار».</span></li></ol>

 

<ol start="689" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الباقر عليه السلام: ثَلاثٌ لَم يُسأَلِ اللهُ عزّ وجلّ بِمِثلِهِنَّ: أَن تَقولَ: اللّٰهُمَّ فَقِّهني فِي الدّينِ، وَ حَبِّبني إِلَى المُسلِمينَ، وَ اجعَل لي لِسانَ صِدقٍ فِي الآخِرينَ.</span><ref><p><span dir="rtl">الأمالي للطوسي: ص۳۰۳ ح۶۰۳ عن أبي قتادة عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج۹۵ ص۳۵۱ ح۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="689" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام باقر علیه السلام: بهترين خواسته</span>‌<span dir="rtl">ها از خداوند عز وجل سه چيز است: اين که بگويى: خدايا! مرا در دين، فقيه و آگاه گردان و نزد مسلمانان، محبوبم گردان، و در ميان آيندگان، نيک</span>‌<span dir="rtl">نامم ساز.</span></li></ol>

<span id="أعمال-أخری"></span>
==== <span dir="rtl">۳ / ۵ - ۱۵: أعمالٌ أُخریٰ</span> ====

<span dir="rtl">۳ / ۵ - ۱۵</span><span dir="rtl">: کارهای دیگر</span>

<ol start="690" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله - في ذِكرِ ما یَتَشَعَّبُ مِنَ العَقلِ، إِلیٰ أَن قالَ -:... وَ أمّا طاعَةُ النّاصِحِ، فَيَتَشَعَّبُ مِنهَا: الزِّيادَةُ فِي العَقلِ، وَ كَمالُ اللُّبِّ، وَ مَحمَدَةُ العَواقِبِ، وَ النَّجاةُ مِنَ اللَّومِ، وَ القَبولُ، وَ المَوَدَّةُ.</span><ref><p><span dir="rtl">تحف العقول: ص۱۸، بحار الأنوار: ج۱ ص۱۱۹ ح۱۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="690" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - در بیان آنچه از عقل، سرچشمه می</span>‌<span dir="rtl">گیرد -: پذیرفتن نصیحت نصیحتگر خيرخواه، موجب افزايش خِرَد، کمال عقل، خوش</span>‌<span dir="rtl">فرجامى، رهايى از نکوهش، مقبولیّت و دوستى مى</span>‌<span dir="rtl">شود.</span></li></ol>

 

<ol start="691" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: النَّصيحَةُ تُثمِرُ الوُدَّ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۱ ص۲۱۲ ح۸۴۴، عيون الحكم و المواعظ: ص۳۲ ح۵۴۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="691" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: خيرخواهى، دوستى به بار مى</span>‌<span dir="rtl">نشاند.</span></li></ol>

 

<ol start="692" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: النُّصحُ يُثمِرُ المَحَبَّةَ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۱ ص۱۶۱ ح۶۱۴، عيون الحكم و المواعظ: ص۳۲ ح۵۵۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="692" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: خيرخواهى، محبّت به بار مى</span>‌<span dir="rtl">آورد.</span></li></ol>

 

<ol start="693" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: العِتابُ حَیاةُ المَوَدَّةِ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۱ ص۸۳ ح۳۱۵، عيون الحكم و المواعظ: ص۳۹ ح۸۵۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="693" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: گلایه کردن، مايۀ حيات [و پايدارىِ] دوستى است.</span></li></ol>

 

<ol start="694" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: لا تُعاتِبِ الجاهِلَ فَيَمقُتَكَ، وَ عاتِبِ العاقِلَ يُحبِبكَ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۶ ص۲۷۲ ح۱۰۲۱۵، عيون الحكم و المواعظ: ص۵۱۹ ح۹۴۱۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="694" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: نادان را سرزنش مکن، که دشمنت مى</span>‌<span dir="rtl">شود، و خردمند را سرزنش کن تا دوست تو شود.</span></li></ol>

<span id="ما-يوجب-بقاء-المودة"></span>
=== <span dir="rtl">۳ / ۶: ما يوجِبُ بَقاءَ المَوَدَّةِ</span> ===

<span dir="rtl">۳ / ۶</span><span dir="rtl">: آنچه دوستی را پایدار می</span>‌<span dir="rtl">کند</span>

<ol start="695" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: مَن تَلِن حاشِيَتُهُ، يَستَدِم مِن قَومِهِ المَوَدَّةَ.</span><ref><p><span dir="rtl">نهج البلاغة: الخطبة ۲۳، المناقب لابن شهرآشوب: ج۲ ص۴۸، غرر الحكم: ج۵ ص۳۲۶ ح۸۵۸۳ و فيه «المحبّة» بدل «المودّة»، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۰۴ ح۶۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="695" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: هر که ملايمت پيشه کند، همواره از دوستىِ کسانش برخوردار مى</span>‌<span dir="rtl">شود.</span></li></ol>

 

<ol start="696" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: ألِن كَنَفَكَ</span><ref><p><span dir="rtl">الكَنَف: الجانب (المصباح المنیر: ص۵۴۲ «كنف»).</span></p></ref><span dir="rtl">؛ فَإِنَّ مَن يُلِن كَنَفَهُ يَستَدِم مِن قَومِهِ المَحَبَّةَ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۲ ص۲۰۲ ح۲۳۷۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="696" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: ملايم باش؛ زيرا هر که ملايم باشد، همواره از دوستىِ کسانش برخوردار مى</span>‌<span dir="rtl">شود.</span></li></ol>

 

<ol start="697" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: الإِخوانُ فِي اللهِ تَعالیٰ تَدومُ مَوَدَّتُهُم؛ لِدَوامِ سَبَبِها.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۲ ص۵۰ ح۱۷۹۵، عیون الحكم و المواعظ: ص۵۳ ح۱۳۸۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="697" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: کسانى که براى خدا برادرى ورزند، دوستى</span>‌<span dir="rtl">شان مى</span>‌<span dir="rtl">پايد؛ چون سبب آن دوستى، پايدار است.</span></li></ol>

 

<ol start="698" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: مَوَدَّةُ ذَوِي الدّينِ بَطيئَةُ الاِنقِطاعِ، دائِمَةُ الثَّباتِ وَ البَقاءِ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۶ ص۱۳۲ ح۹۸۰۶، عیون الحكم و المواعظ: ص۴۸۹ ح۹۰۶۸ نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="698" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: دوستى دينداران، ديرگُسَل است و ثبات و بقاى آن، هميشگى.</span></li></ol>

 

<ol start="699" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: إخوانُ الدّينِ أبقیٰ مَوَدَّةً.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۱ ص۳۵۸ ح۱۳۶۰، عیون الحكم و المواعظ: ص۱۲۶ح ۲۸۶۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="699" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: برادران دينى، دوستى</span>‌<span dir="rtl">شان پايدارتر است.</span></li></ol>

 

<ol start="700" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: وُدُّ أبناءِ الدُّنيا يَنقَطِعُ؛ لاِنقِطاعِ أسبابِهِ. وُدُّ أبناءِ الآخِرَةِ يَدومُ؛ لِدَوامِ سَبَبِهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۶ ص۲۳۸ ح۱۰۱۱۷ و ۱۰۱۱۸، عیون الحكم و المواعظ: ص۵۰۵ ح۹۲۷۴ و ۹۲۷۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="700" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: دوستى فرزندان دنيا، بر اثر گسستن سبب آن مى</span>‌<span dir="rtl">گسلد و دوستى فرزندان آخرت، بر اثر پايايىِ سبب آن مى</span>‌<span dir="rtl">پايد.</span></li></ol>

 

<ol start="701" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: بِحُسنِ العِشرَةِ تَدومُ المَوَدَّةُ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۳ ص۲۰۱ ح۴۲۰۰، عيون الحكم و المواعظ: ص۱۸۷ ح۳۸۲۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="701" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: با خوش</span>‌<span dir="rtl">رفتارى، دوستى پايدار مى</span>‌<span dir="rtl">شود.</span></li></ol>

 

<ol start="702" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: حُسنُ العِشرَةِ يَستَديمُ المَوَدَّةَ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۳ ص۳۸۳ ح۴۸۱۱، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۲۸ ح۴۳۸۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="702" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: خوش</span>‌<span dir="rtl">رفتارى، رشتۀ دوستى را پايدار مى</span>‌<span dir="rtl">سازد.</span></li></ol>

 

<ol start="703" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: مَن أحسَنَ إِلَى النّاسِ، اِستَدامَ مِنهُمُ المَحَبَّةَ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۵ ص۳۵۴ ح۸۷۱۵، عيون الحكم و المواعظ: ص۷۶۳۲ ح۴۳۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="703" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: آن که به مردم نيکى کند، محبّت آنان را [به خود] استمرار می</span>‌<span dir="rtl">بخشد.</span></li></ol>

 

<ol start="704" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: بِالرِّفقِ تَدومُ الصُّحبَةُ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۳ ص۲۳۷ ح۴۳۴۲، عيون الحكم و المواعظ: ص۱۸۶ ح۳۷۷۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="704" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: با نرم</span>‌<span dir="rtl">خويى، دوستى پايدار مى</span>‌<span dir="rtl">شود.</span></li></ol>

<span id="ما-يوجب-صفاء-المودة"></span>
=== <span dir="rtl">۳ / ۷: ما يوجِبُ صَفاءَ المَوَدَّةِ</span> ===

<span dir="rtl">۳ / ۷</span><span dir="rtl">: آنچه دوستی را خالص می</span>‌<span dir="rtl">کند</span>

<ol start="705" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: ثَلاثَةٌ تُخلِصُ المَوَدَّةَ: إهداءُ العَيبِ، وَ حِفظُ الغَيبِ، وَ المَعونَةُ فِي الشِّدَّةِ.</span><ref><p><span dir="rtl">تنبيه الخواطر: ج۲ ص۱۲۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="705" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: سه چيز، دوستى را خالص مى</span>‌<span dir="rtl">سازد: هديه کردن عيب</span>‌<span dir="rtl">هاى يکديگر [و بيان آنها، براى بر طرف شدن]، پاسدارى [از دوست و بدگويى نکردن از وى] هنگام غايب بودن، و يارى رساندن در سختى.</span></li></ol>

 

<ol start="706" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: ثَلاثٌ يُصفينَ لَكَ وُدَّ أخيكَ: تُسَلِّمُ عَلَيهِ إِذا لَقيتَهُ، وَ تُوَسِّعُ لَهُ فِي المَجلِسِ، وَ تَدعوهُ بِأَحَبِّ أسمائِهِ إِلَيهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">المستدرك على الصحيحين: ج۳ ص۴۸۵ ح۵۸۱۵ عن عثمان بن طلحة الحجبي، التاريخ الكبير: ج۷ ص۳۵۲ ح۱۵۲۰، المعجم الأوسط: ج۸ ص۱۹۲ ح۸۳۶۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="706" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: سه چيز، دوستىِ برادرت را برايت خالص [و يک</span>‌<span dir="rtl">رنگ] مى</span>‌<span dir="rtl">کند: هر گاه او را ببينى، به او سلام کنى، و در مجلس، جا برايش بگشايى و او را با نامى بخوانى که بيشتر دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارد.</span></li></ol>

 

<ol start="707" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: ثَلاثٌ يُصفينَ لَكَ وُدَّ أخيكَ: تُوَسِّعُ لَهُ فِي المَجلِسِ، وَ تَدعوهُ بِأَحَبِّ الأَسماءِ إِلَيهِ، وَ تَعودُهُ إِذا مَرِضَ.</span><ref><p><span dir="rtl">المعجم الأوسط: ج۴ ص۱۶ ح۳۴۹۶ عن شيبة الحجبي عن عمّه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="707" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: سه چيز، دوستى برادرت را برايت خالص و يک</span>‌<span dir="rtl">رنگ مى</span>‌<span dir="rtl">سازد: در مجلس، برايش جا بگشايى، او را با محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترين نام</span>‌<span dir="rtl">هايش بخوانى، و هر گاه بيمار شد، به عيادتش بروى.</span></li></ol>

 

<ol start="708" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: ثَلاثٌ يُصفينَ وُدَّ المَرءِ لِأَخيهِ المُسلِمِ: يَلقاهُ بِالبِشرِ إِذا لَقِيَهُ، وَ يُوَسِّعُ لَهُ فِي المَجلِسِ إِذا جَلَسَ إِلَيهِ، وَ يَدعوهُ بِأحَبِّ الأَسماءِ إِلَيهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۶۴۳ ح۳ عن السكوني عن الإمام الصادق عليه السلام، مشكاة الأنوار: ص۳۵۸ ح۷ عن الإمام الصادق عليه السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="708" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: سه چيز است که دوستىِ آدمى را نسبت به برادر مسلمانش، خالص مى</span>‌<span dir="rtl">گرداند: هر گاه به او بر می</span>‌<span dir="rtl">خورَد، گشاده</span>‌<span dir="rtl">رويى نمايد، هر گاه کنارش می</span>‌<span dir="rtl">نشیند، برايش جا باز کند، و او را با محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترين نام</span>‌<span dir="rtl">هايش صدا بزند.</span></li></ol>

 

<ol start="709" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: ما يُصفي لَكَ وُدَّ أخيكَ المُسلِمِ: أَن تَكونَ لَهُ في غَيبَتِهِ أفضَلَ مِمّا تَكونُ لَهُ في مَحضَرِهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الفردوس: ج۴ ص۱۰۱ ح۶۳۱۷ عن ابن عمر و راجع تنزيه الشريعة: ج۲ ص۱۸۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="709" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: آنچه دوستىِ برادر مسلمانت را برايت خالص [و يک</span>‌<span dir="rtl">رنگ] مى</span>‌<span dir="rtl">سازد، آن است که در نبودش، بيشتر پاسِ خاطر او را داشته باشى تا در حضورش.</span></li></ol>

 

<ol start="710" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: إن أرَدتَ أَن يَصفُوَ لَكَ وُدُّ أخيكَ فَلا تُمازِحَنَّهُ، وَ لا تُمارِيَنَّهُ</span><ref><p><span dir="rtl">المُماراة: المجادَلة علی مذهب الشكّ و الریبة (النهایة: ج۴ ص۳۲۲ «مرا»).</span></p></ref><span dir="rtl">، وَ لا تُباهِيَنَّهُ، وَ لا تُشارَّنَّهُ</span><ref><p><span dir="rtl">المُشاراة: المُلاجَّة (النهایة: ج۲ ص۴۶۸ «شرا»).</span></p></ref><span dir="rtl">.</span><ref><p><span dir="rtl">تحف العقول: ص۳۱۲، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۲۹۱ ح۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="710" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: اگر مى</span>‌<span dir="rtl">خواهى که دوستىِ برادرت براى تو خالص بماند، هرگز با او شوخى مَکن، با او ستيزه مَکن، به او فخر مفروش، و با وى خصومت مورز.</span></li></ol>

<span id="جوامع-أسباب-المحبة"></span>
=== <span dir="rtl">۳ / ۸: جَوامِعُ أسبابِ المَحَبَّةِ</span> ===

<span dir="rtl">۳ / ۸</span><span dir="rtl">: کلّیات موجبات دوستی</span>

<ol start="711" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: إِنَّ أحسَنَ ما يَألَفُ بِهِ النّاسُ قُلوبَ أوِدّائِهِم، وَ نَفَوا بِهِ الضِّغنَ</span><ref><p><span dir="rtl">الضِّغن: الحِقد و العداوة و البغضاء (النهایة: ج۳ ص۹۱ «ضغن»).</span></p></ref> <span dir="rtl">عَن قُلوبِ أعدائِهِم: حُسنُ البِشرِ عِندَ لِقائِهِم، وَ التَّفَقُّدُ في غَيبَتِهِم، وَ البَشاشَةُ بِهِم عِندَ حُضورِهِم.</span><ref><p><span dir="rtl">تحف العقول: ص۲۱۸، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۵۷ ح۱۲۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="711" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: بهترين چيزى که مردم به وسيلۀ آن، دل</span>‌<span dir="rtl">هاى دوستان خود را به دست مى</span>‌<span dir="rtl">آورند و کينه</span>‌<span dir="rtl">ها را از دل</span>‌<span dir="rtl">هاى دشمنانشان مى</span>‌<span dir="rtl">زُدايند، خوش</span>‌<span dir="rtl">رويى در هنگام برخورد با آنان، و جوياى احوالِ آنان شدن در نبودشان و گشاده</span>‌<span dir="rtl">رويى با آنان در حضورشان است.</span></li></ol>

 

<ol start="712" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: العَقلُ غِطاءٌ سَتيرٌ، وَ الفَضلُ جَمالٌ ظاهِرٌ؛ فَاستُر خَلَلَ خُلُقِكَ بِفَضلِكَ، وَ قاتِل هَواكَ بِعَقلِكَ؛ تَسلَم لَكَ المَوَدَّةُ، وَ تَظهَر لَكَ المَحَبَّةُ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۱ ص۲۰ ح۱۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="712" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: خِرد، پرده</span>‌<span dir="rtl">اى پوشنده است و فضيلت، زيبايىِ آشکار است. پس کاستى</span>‌<span dir="rtl">هاى خُلق خود را با فضايل خود بپوشان و با خِردت به جنگ هوس خويش برو تا دوستى، برايت سالم شود و محبّت [ديگران] برايت، آشکار گردد.</span></li></ol>

 

<ol start="713" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: ثَلاثَةٌ تورِثُ المَحَبَّةَ: الدّينُ، وَ التَّواضُعُ، وَ البَذلُ.</span><ref><p><span dir="rtl">تحف العقول: ص۳۱۶، غرر الحكم: ج۳ ص۳۴۲ ح۴۶۷۸ نحوه و فيه «السخاء» بدل «البذل»، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۲۲۹ ح۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="713" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: سه چيز محبّت مى</span>‌<span dir="rtl">آورد: ديندارى، فروتنى و بخشندگى.</span></li></ol>

 

<ol start="714" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: ثَلاثٌ يوجِبنَ المَحَبَّةَ: حُسنُ الخُلُقِ، وَ حُسنُ الرِّفقِ، وَ التَّواضُعُ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۳ ص۳۴۴ ح۴۶۸۴، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۱۲ ح۴۲۳۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="714" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: سه خصلت موجب جلب محبّت مى</span>‌<span dir="rtl">شود: خوش</span>‌<span dir="rtl">خويى، ملايمت و فروتنى.</span></li></ol>

 

<ol start="715" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: مَا استُجلِبَتِ المَحَبَّةُ بِمِثلِ السَّخاءِ، وَ الرِّفقِ، وَ حُسنِ الخُلُقِ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۶ ص۷۲ ح۹۵۶۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="715" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: هيچ چيزی مانند بخشندگى و مدارا و خوش</span>‌<span dir="rtl">خويى، جلب محبّت نمى</span>‌<span dir="rtl">کند.</span></li></ol>

 

<ol start="716" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: طَلاقَةُ الوَجهِ بِالبِشرِ، وَ العَطِيَّةُ، وَ فِعلُ البِرِّ، وَ بَذلُ التَّحِيَّةِ؛ داعٍ إِلیٰ مَحَبَّةِ البَرِيَّةِ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۴ ص۲۵۹ ح۶۰۳۲، عيون الحكم و المواعظ: ص۳۱۸ ح۵۵۴۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="716" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: گشاده</span>‌<span dir="rtl">رويىِ با شکفتگی و بخشش و نيکى کردن و بى دريغ سلام کردن، موجب جلب محبّت مردمان است.</span></li></ol>

 

<ol start="717" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: مَن عَمِلَ بِالحَقِّ، مالَ إِلَيهِ الخَلقُ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۵ ص۳۳۸ ح۸۶۴۶، عيون الحكم و المواعظ: ص۴۶۰ ص۸۳۶۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="717" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: هر که بر اساس حق رفتار کند، خَلق به سوى او روى خواهند آورد.</span></li></ol>

 

<ol start="718" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: مَن حَسُنَت كِفايَتُهُ، أَحَبَّهُ سُلطانُهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۵ ص۳۰۱ ح۸۴۷۴، عيون الحكم و المواعظ: ص۴۴۹ ص۷۹۶۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="718" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: هر کس کارآمدى</span>‌<span dir="rtl">اش بهتر باشد، فرمان</span>‌<span dir="rtl">روايش او را دوست خواهد داشت.</span></li></ol>

<span id="الفصل-الرابع-موانع-المحبة"></span>
== <span dir="rtl">الفَصلُ الرّابِع: مَوانِعُ المَحَبَّةِ</span> ==

<span dir="rtl">فصل چهارم</span><span dir="rtl">: موانع دوستی</span>

<span id="خبث-السريرة"></span>
=== <span dir="rtl">۴ / ۱: خُبثُ السَّريرَةِ</span> ===

<span dir="rtl">۴ / ۱</span><span dir="rtl">: سرشت پلید</span>

<ol start="719" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: إِنَّما أنتُم إخوانٌ عَلیٰ دينِ اللهِ، ما فَرَّقَ بَينَكُم إلّا خُبثُ السَّرائِرِ وَ سوءُ الضَّمائِرِ! فَلا تَوازَرونَ</span><ref><p><span dir="rtl">آزَرَهُ و وازَرَه: أعانه علی الأمر (لسان العرب: ج۴ ص۱۹ «أزر»).</span></p></ref><span dir="rtl">، وَ لا تَناصَحونَ، وَ لا تَباذَلونَ، وَ لا تَوادّونَ.</span><ref><p><span dir="rtl">نهج البلاغة: الخطبة ۱۱۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="719" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام:</span> <span dir="rtl">شما در دين خدا با يکديگر برادريد و جز پليدى باطن و بدى سرشت</span>‌<span dir="rtl">ها، ميان شما جدايى نيفکنده است. بار يکديگر را بر دوش نمى</span>‌<span dir="rtl">کشيد و خيرخواه همدیگر نيستيد و به هم بذل نمى</span>‌<span dir="rtl">کنيد و يکديگر را دوست نمى</span>‌<span dir="rtl">داريد.</span></li></ol>

<span id="المراء"></span>
=== <span dir="rtl">۴ / ۲: المِراءُ</span> ===

<span dir="rtl">۴ / ۲</span><span dir="rtl">: بگومگو کردن</span>

<ol start="720" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: لا مَحَبَّةَ مَعَ مِراءٍ.</span><ref><p><span dir="rtl">المناقب للخوارزمي: ص۳۷۵ ح۳۹۵، مئة كلمة للجاحظ: ص۳۶ ح۲۰، الإعجاز و الإيجاز للثعالبي: ص۳۷.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="720" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام علی علیه السلام: با بگومگو کردن، محبّتی باقی نمی</span>‌<span dir="rtl">ماند.</span></li></ol>

 

<ol start="721" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: لا مَحَبَّةَ مَعَ كَثرَةِ مِراءٍ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۶ ص۳۶۲ ح۱۰۵۳۲، عيون الحكم و المواعظ: ص۵۳۱ ح۹۶۶۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="721" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام علی علیه السلام: با زیاد بگومگو کردن، محبّتی باقی نمی</span>‌<span dir="rtl">ماند.</span></li></ol>

<span id="الملل"></span>
=== <span dir="rtl">۴ / ۳: المَلَلُ</span> ===

<span dir="rtl">۴ / ۳</span><span dir="rtl">: افسردگی</span>

<ol start="722" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام - أنَّهُ کانَ يَقولُ -: لا راحَةَ لِحَسودٍ، وَ لا مَوَدَّةَ لِمَلولٍ.</span><ref><p><span dir="rtl">الإرشاد: ج۱ ص۳۰۳، تحف العقول: ص۲۱۵ و فيه «لا عَيشَ» بدل «لا راحَةَ»، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۱۰ ح۶۷؛ مطالب السؤول: ج۱ص۲۳۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="722" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام – در سخنی پيوسته مى</span>‌<span dir="rtl">فرمود -: حسود، هیچ آسایشی ندارد و افسرده، هیچ دوست</span>‌<span dir="rtl">داشتنی را.</span></li></ol>

 

<ol start="723" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: لا تُشاوِر أحمَقَ، وَ لا تَستَعِن بِكَذّابٍ، وَ لا تَثِق بِمَوَدَّةِ مَلولٍ</span><ref><p><span dir="rtl">في بحار الأنوار في كلا الموضعین: «مُلوك» بدل «مَلول».</span></p></ref><span dir="rtl">؛ فَإِنَّ... المَلولَ أوثَقَ ما كُنتَ بِهِ خَذَلَكَ، وَ أوصَلَ ما كُنتَ لَهُ قَطَعَكَ.</span><ref><p><span dir="rtl">تحف العقول: ص۳۱۶، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۲۳۰ ح۱۰۷.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="723" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: با احمق مشورت مکن و از دروغگو کمک مگير و به دوستىِ آدم افسرده تکيه مکن؛ زيرا... آدم افسرده در زمانى که کاملاً به او اعتماد دارى، تنهايت مى</span>‌<span dir="rtl">گذارد و در اوج ارتباطت با او، از تو مى</span>‌<span dir="rtl">بُرد.</span></li></ol>

 

<ol start="724" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: قَلَّما تَنجَحُ حيلَةُ العَجولِ، أو تَدومُ مَوَدَّةُ المَلولِ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۴ ص۴۹۹ ح۶۷۴۱، عيون الحكم و المواعظ: ص۳۷۱ ح۶۲۷۴ و فيه «خُلّة» بدل «مَوَدَّة».</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="724" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: چاره</span>‌<span dir="rtl">جويىِ شخص عجول، کمتر نتيجه مى</span>‌<span dir="rtl">دهد و دوستى آزرده</span>‌<span dir="rtl">خاطر، کمتر ادامه مى</span>‌<span dir="rtl">يابد.</span></li></ol>

<span id="الاستهزاء"></span>
=== <span dir="rtl">۴ / ۴: الاِستِهزاءُ</span> ===

<span dir="rtl">۴ / ۴</span><span dir="rtl">: دست انداختن</span>

<ol start="725" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: لا يَطمَعَنَّ ذُو الكِبرِ فِي الثَّناءِ الحَسَنِ... وَ لَا المُستَهزِئُ بِالنّاسِ في صِدقِ المَوَدَّةِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الخصال: ص۴۳۴ ح۲۰ عن يحيى بن عمران الحلبي، بحار الأنوار: ج۷۲ ص۱۹۰ ح۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="725" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: متکبّر نبايد از دیگران اميد نيک</span>‌<span dir="rtl">ستايى داشته باشد.… همچنين کسى که مردم را دست مى</span>‌<span dir="rtl">اندازد، نبايد انتظار دوستىِ راستين داشته باشد.</span></li></ol>

<span id="الذنب"></span>
=== <span dir="rtl">۴ / ۵: الذَّنبُ</span> ===

<span dir="rtl">۴ / ۵</span><span dir="rtl">: گناه</span>

<ol start="726" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: وَ الَّذي نَفسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ! ما تَوادَّ اثنانِ فَفُرِّقَ بَينَهُما إلّا بِذَنبٍ يُحدِثُهُ أحَدُهُما.</span><ref><p><span dir="rtl">مسند ابن حنبل: ج۲ ص۳۴۸ ح۵۳۵۷ عن ابن عمر، الأدب المفرد: ص۱۲۶ ح۴۰۱، الزهد لابن المبارك: ص۲۵۱ ح۷۱۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="726" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: سوگند به آن که جان محمّد در دست اوست، هرگز دو دوست از يکديگر جدا نشده</span>‌<span dir="rtl">اند، مگر بر اثر گناهى که از يکى از آنان سر زده است.</span></li></ol>

<span id="أمور-أخری"></span>
=== <span dir="rtl">۴ / ۶: أُمورٌ أُخریٰ</span> ===

<span dir="rtl">۴ / ۶</span><span dir="rtl">: موانع دیگر</span>

<ol start="727" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: مَن تَتَبَّعَ خَفِيّاتِ العُيوبِ، حَرَمَهُ اللهُ مَوَدّاتِ القُلوبِ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۵ ص۳۷۱ ح۸۸۰۰، عيون الحكم و المواعظ: ص۴۳۶ ح۷۵۴۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="727" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام علی علیه السلام: هر که از عیب</span>‌<span dir="rtl">های پنهانی [مردم] جستجو کند، خداوند او را از دوستیِ دل</span>‌<span dir="rtl">ها محروم می</span>‌<span dir="rtl">گردانَد.</span></li></ol>

 

<ol start="728" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: مَنِ استَقصیٰ عَلیٰ صَديقِهِ، اِنقَطَعَت مَوَدَّتُهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۵ ص۳۲۵ ح۸۵۸۲، عيون الحكم و المواعظ: ص۴۵۹ ح۸۳۲۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="728" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: هر که از دوست خود، پرس و جوى زياد (حسابکشى) کند، رشتۀ دوستی</span>‌<span dir="rtl">اش می</span>‌<span dir="rtl">گسلد.</span></li></ol>

 

<ol start="729" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: لا مَوَدَّةَ لِحَقودٍ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۶ ص۳۴۶ ح۱۰۴۳۶، عيون الحكم و المواعظ: ص۵۳۱ ح۹۶۶۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="729" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: کينه</span>‌<span dir="rtl">توز، پايبند دوستى نيست.</span></li></ol>

 

<ol start="730" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: حَسَدُ الصَّديقِ مِن سُقمِ المَوَدَّةِ.</span><ref><p><span dir="rtl">نهج البلاغة: الحكمة ۲۱۸، غرر الحكم: ج۳ ص۴۱۲ ح۴۹۲۸، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۳۴ ح۴۴۸۳، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۶۳ ح۲۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="730" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: حسادت ورزيدن دوست، از ناسالم بودن دوستى است.</span></li></ol>

 

<ol start="731" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: مَن لَم يَتَعاهَد مُوادِدَهُ، فَقَد ضَيَّعَ الصَّديقَ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۵ ص۳۱۹ ح۸۵۵۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="731" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: هر کس جویای حال دوستش نشود، دوست را ضايع کرده است.</span></li></ol>

<span id="الفصل-الخامس-آداب-المحبة"></span>
== <span dir="rtl">الفَصلُ الخامِس: آدابُ المَحَبَّةِ</span> ==

<span dir="rtl">فصل پنجم</span><span dir="rtl">: آداب دوستی</span>

<span id="الحب-و-البغض-في-الله"></span>
=== <span dir="rtl">۵ / ۱: الحُبُّ وَ البُغضُ فِي اللهِ</span> ===

<span dir="rtl">۵ / ۱</span><span dir="rtl">: دوستی و دشمنی برای خدا</span>

<ol start="732" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: أفضَلُ الأَعمالِ الحُبُّ فِي اللهِ، وَ البُغضُ فِي اللهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">سنن أبي</span>‌<span dir="rtl">داوود: ج۴ ص۱۹۸ ح۴۵۹۹ عن أبي ذرّ، الفردوس: ج۱ ص۳۵۵ ح۱۴۲۹؛ جامع الأخبار: ص۳۵۲ ح۹۷۸ و فيه «الإيمان» بدل «الأعمال».</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="732" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: برترين اعمال، دوست داشتن براى خدا و دشمن داشتن براى خداست.</span></li></ol>

 

<ol start="733" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: وُدُّ المُؤمِنِ لِلمُؤمِنِ فِي اللهِ مِن أعظَمِ شُعَبِ الإِيمانِ. ألا وَ مَن أَحَبَّ فِي اللهِ، وَ أبغَضَ فِي اللهِ، وَ أعطیٰ فِي اللهِ، وَ مَنَعَ فِي اللهِ؛ فَهُوَ مِن أصفِياءِ اللهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۱۲۵ ح۳، المحاسن: ج۱ ص۴۱۰ ح۹۳۳ كلاهما عن سلام بن المستنير عن الإمام الباقر عليه السلام، تحف العقول: ص۴۸، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۲۴۰ ح۱۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="733" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: محبّت مؤمن به مؤمن براى خدا، از بزرگ</span>‌<span dir="rtl">ترين شاخه</span>‌<span dir="rtl">هاى ايمان است. آگاه باشيد که هر کس به خاطر خدا دوست بدارد و به خاطر خدا دشمن بدارد و به خاطر خدا دِهِش کند و به خاطر خدا دريغ ورزد، از برگزيدگان خداست.</span></li></ol>

 

<ol start="734" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: سَبعَةٌ في ظِلِّ عَرشِ اللهِ عزّ وجلّ يَومَ لا ظِلَّ إلّا ظِلُّهُ:... وَ رَجُلٌ لَقِيَ أخاهُ المُؤمِنَ فَقالَ: إِنّي لَأُحِبُّكَ فِي اللهِ عزّ وجلّ.</span><ref><p><span dir="rtl">الخصال: ص۳۴۳ ح۸ عن ابن عبّاس، مستطرفات السرائر(كتاب المشیخة): ص۸۷ ح۳۶ عن سلمان من دون إسناد إلی أحدٍ من أهل البیت عليهم السلام، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۳۷۷ ح۳۰؛ الزهد لابن حنبل: ص۱۵۴ ح۴۹ عن سلمان من دون إسناد إلی أحد من أهل البیت عليهم السلام.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="734" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هفت چیز در سایۀ عرش خداست، آن روزی که سایه</span>‌<span dir="rtl">ای جز سایۀ او نیست:... و مردی که برادر مؤمنش را ملاقات کند و بگوید: من تو را برای خدا دوست می</span>‌<span dir="rtl">دارم.</span></li></ol>

 

<ol start="735" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: طوبیٰ لِلمُتَحابّينَ فِي اللهِ، إِنَّ اللهَ - تَبَارَكَ وَ تَعالیٰ - خَلَقَ فِي الجَنَّةِ عَموداً مِن يَاقوتَةٍ حَمراءَ، عَلَيهِ سَبعونَ ألفَ قَصرٍ، في كُلِّ قَصرٍ سَبعونَ ألفَ غُرفَةٍ؛ خَلَقَهَا اللهُ عزّ وجلّ لِلمُتَحابِّينَ وَ المُتَزاوِرينَ.</span><ref><p><span dir="rtl">الخصال: ص۶۳۹ ح۱۳ عن سهيل بن غزوان البصري، بحار الأنوار: ج۸ ص۱۳۲ ح۳۵ و راجع الأمالي للمفيد: ص۲۵۲ ح۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="735" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خوشا به حال آنان که براى خدا يکديگر را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارند! خداوند متعال در بهشت، ستونى از ياقوت سرخ آفريده که روى آن، هفتاد هزار قصر است و هر قصرى، هفتاد هزار اتاق دارد. خداوند عز وجل اين قصرها را براى کسانى آفريده است که [به خاطر خدا] يکديگر را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارند و با هم ديد و بازديد مى</span>‌<span dir="rtl">کنند.</span></li></ol>

 

<ol start="736" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: قَواعِدُ الإِسلامِ سَبعَةٌ: فَأَوَّلُهَا: اَلعَقلُ؛ وَ عَلَيهِ بُنِيَ الصَّبرُ، وَ الثّاني: صَونُ العِرضِ وَ صِدقُ اللَّهجَةِ، وَ الثّالِثَةُ: تِلاوَةُ القُرآنِ عَلیٰ جِهَتِهِ، وَ الرّابِعَةُ: الحُبُّ فِي اللهِ وَ البُغضُ فِي اللهِ، و.…</span><ref><p><span dir="rtl">تحف العقول: ص۱۹۶ عن كميل، بحار الأنوار: ج۶۸ ص۳۸۱ ح۳۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="736" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: شالوده</span>‌<span dir="rtl">هاى اسلام، هفت تاست: اوّلين آنها خِرد است و صبر بر آن بنا شده است، دوم: آبرودارى و راستگويى، سوم: تلاوت قرآن به گونۀ صحيح، چهارم: دوستى و دشمنى براى خدا.…</span></li></ol>

 

<ol start="737" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام - لِنَوفٍ [البِکالِيِّ] -:يا نَوفُ، إِنَّهُ لَيسَ مِن رَجُلٍ أعظَمَ مَنزِلَةً عِندَ اللهِ مِن رَجُلٍ بَكیٰ مِن خَشيَةِ اللهِ، وَ أَحَبَّ فِي اللهِ، وَ أبغَضَ فِي اللهِ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">يا نَوفُ، مَن أَحَبَّ فِي اللهِ لَم يَستَأثِر عَلیٰ مَحَبَّتِهِ، وَ مَن أبغَضَ فِي اللهِ لَم يُنِل مُبغِضيهِ خَيراً، عِندَ ذٰلِكَ استَكمَلتُم حَقائِقَ الإِيمانِ.</span><ref><span dir="rtl">فلاح السائل: ص۴۶۶ ح۳۱۵، بحار الأنوار: ج۴۱ ص۲۲ ح۱۳.</span></ref>

<ol start="737" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام - خطاب به نوف بِکالی -:</span> ‌<span dir="rtl">اى نوف! منزلت هيچ کس نزد خدا از کسى که از هراسِ خدا بگريد و براى خدا دوست بدارد و در راه خدا کينه ورزد، بيشتر نيست.</span></li></ol>

<span dir="rtl">اى نوف! هر کس در راه خدا محبّت ورزد، چيزى را بر محبّت او ترجيح نمى</span>‌<span dir="rtl">دهد و هر کس در راهِ خدا کينه ورزد، خيرى به کينه</span>‌<span dir="rtl">توزانِ خود نمی</span>‌<span dir="rtl">رساند. در اين هنگام است که حقايق ايمان را به کمال رسانده</span>‌<span dir="rtl">ايد.</span>

<ol start="738" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المحاسن عن أبي بصير: كُنتُ عِندَ أبي جَعفَرٍ عليه السلام فَقالَ لَهُ سَلامٌ: إِنَّ خَيثَمَةَ بنَ أبي</span>‌<span dir="rtl">خَیثمةَ حَدَّثَنا أنَّهُ سَأَلَكَ عَنِ الإِسلامِ، فَقُلتَ لَهُ: إِنَّ الإِسلامَ مَنِ استَقبَلَ قِبلَتَنا، وَ شَهِدَ شَهادَتَنا، وَ نَسَكَ نُسُكَنا، وَ والیٰ وَلِيَّنا، وَ عادیٰ عَدُوَّنا، فَهُوَ مُسلِمٌ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ: صَدَقَ.</span>

<span dir="rtl">و سَأَلَكَ عَنِ الإيمانِ، فَقُلتَ: الإيمانُ بِاللهِ، وَ التَّصديقُ بِكِتابِهِ، وَ أَن أَحَبَّ فِي اللهِ وَ أَبغَضَ فِي اللهِ.</span>

<span dir="rtl">فَقالَ: صَدَقَ خَيثَمَةُ.</span><ref><span dir="rtl">المحاسن: ج۱ ص۴۴۳ ح۱۰۲۶، بحار الأنوار: ج۶۸ ص۲۸۲ ح۳۶.</span></ref>

<ol start="738" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المحاسن - به نقل از ابو بصير -: در محضر امام باقر علیه السلام بودم. سلام به ايشان گفت: خيثمة بن ابى خيثمه براى ما نقل کرده که در بارۀ اسلام از شما پرسیده و شما در پاسخ به او گفته</span>‌<span dir="rtl">ايد: «مسلمان، کسى است که به قبلۀ ما رو کند و شهادت ما را بر زبان جارى سازد و عبادت ما را در پيش گيرد و دوستدار ما را دوست بدارد و دشمن ما را دشمن بشمارد. در اين صورت است که مسلمان شمرده مى</span>‌<span dir="rtl">شود».</span></li></ol>

<span dir="rtl">امام علیه السلام فرمود: «خيثمه راست گفته است».</span>

<span dir="rtl">گفتم: و در بارۀ ايمان از شما پرسيده و شما پاسخ داده</span>‌<span dir="rtl">ايد: «[ايمان حقيقى، يعنى] ايمان به خدا و تصدیق کتاب خدا و دوست داشتن برای خدا و دشمن داشتن برای خدا».</span>

<span dir="rtl">فرمود: «خيثمه راست گفته است».</span>

<ol start="739" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الكافي عن بُرَيد بن معاوية: كُنتُ عِندَ أبي جَعفَرٍ عليه السلام في فُسطاطٍ لَهُ بِمِنیً، فَنَظَرَ إِلیٰ زِيادٍ الأَسوَدِ مُنقَلِعَ الرِّجلِ، فَرَثیٰ لَهُ فَقالَ لَهُ</span><ref><p><span dir="rtl">رَثیٰ له: ترحَّم وَ رقَّ له (اُنظر: المصباح المنیر: ص۲۱۸ «رثي»).</span></p></ref><span dir="rtl">: ما لِرِجلَيكَ هٰكَذا؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ: جِئتُ عَلیٰ بِكرٍ لي نِضوٍ</span><ref><span dir="rtl">البِکر: الفَتِيّ من الإبل. و النِّضْو: الدابَّة التي هَزَلَتها الأسفار (لسان العرب: ج۴ ص۷۹ «بکر» و ج۱۵ ص۳۳۰ «نضا»).</span></ref><span dir="rtl">، فَكُنتُ أمشي عَنهُ عامَّةَ الطَّريق.</span>

<span dir="rtl">فَرَثیٰ لَهُ، وَ قالَ لَهُ عِندَ ذٰلِكَ زِيادٌ: إِنّي أُلِمُّ بِالذُّنوبِ، حَتّیٰ إِذا ظَنَنتُ أنّي قَد هَلَكتُ ذَكَرتُ حُبَّكُم، فَرَجَوتُ النَّجاةَ وَ تَجَلّیٰ عَنّي!</span>

<span dir="rtl">فَقالَ أبو جَعفَرٍ عليه السلام: وَ هَلِ الدّينُ إلَّا الحُبُّ؟! قالَ اللهُ تَعالیٰ: (حَبَّبَ إِلَيْكُمُ ٱلْإِيمَـٰنَ وَ زَيَّنَهُ فِى قُلُوبِكُمْ)</span><ref><span dir="rtl">الحجرات: ۷.</span></ref><span dir="rtl">، وَ قاَل: (إِن كُنتُمْ تُحِبُّونَ ٱللهَ فَاتَّبِعُونِى يُحْبِبْكُمُ ٱللهُ)</span><ref><span dir="rtl">آل عمران: ۳۱.</span></ref><span dir="rtl">، وَ قالَ: (يُحِبُّونَ مَنْ هَاجَرَ إِلَيْهِمْ)</span><ref><span dir="rtl">الحشر: ۹.</span></ref><span dir="rtl">.</span><ref><span dir="rtl">الكافي: ج۸ ص۷۹ ح۳۵، تنبيه الخواطر: ج۲ ص۵۰، دعائم الإسلام: ج۱ ص۷۲ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۶۸ ص۶۳ ح۱۱۴.</span></ref>

<ol start="739" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الکافى - به نقل از بُرَيد بن معاويه -: در خيمۀ امام باقر علیه السلام در مِنا خدمت ايشان بودم. چشم امام علیه السلام به زيادِ اسود افتاد که پايش زخم</span>‌<span dir="rtl">آلود بود. دلش به حال او سوخت و فرمود: «چه بر سرِ پاهايت آمده است؟».</span></li></ol>

<span dir="rtl">زياد گفت: من با شتر جوان نحيفى آمدم. بدين جهت، بيشتر راه را پياده مى</span>‌<span dir="rtl">پيمودم.</span>

<span dir="rtl">امام علیه السلام متأثّر شد. در اين هنگام، زياد به ايشان گفت: من [گاهى] مرتکب گناهان مى</span>‌<span dir="rtl">شوم، چندان که گمان مى</span>‌<span dir="rtl">برم به هلاکت در افتاده</span>‌<span dir="rtl">ام. پس محبّت شما را به ياد مى</span>‌<span dir="rtl">آورم و به نجات، اميدوار مى</span>‌<span dir="rtl">شوم و [آن گمان] از من کنار مى</span>‌<span dir="rtl">رود.</span><ref><span dir="rtl">اين روايت در تفسير فرات، کوفى (ص ۴۲۸) چنين آمده: «فدايت شوم! گاهى که تنها مى</span>‌<span dir="rtl">شوم، شيطان به سراغم مى</span>‌<span dir="rtl">آيد و مرا به ياد گناهان و معاصى گذشته</span>‌<span dir="rtl">ام مى</span>‌<span dir="rtl">اندازد، به طورى که از خود، نوميد مى</span>‌<span dir="rtl">شوم. سپس محبّت شما را...».</span></ref>

<span dir="rtl">امام باقر علیه السلام فرمود: «آيا دين، جز محبّت است؟! خداوند متعال مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد: (ايمان را محبوب شما گردانيد و آن را در دل</span>‌<span dir="rtl">هايتان آراسته نمود) و مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد: (اگر خدا را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">داريد، از من پيروى کنيد تا خدا نيز شما را دوست بدارد) و نيز مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد: (کسى را که به سوى آنان مهاجرت کرده، دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارند)».</span>

<ol start="740" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: مِن أوثَقِ عُرَى الإِيمانِ أَن تُحِبَّ فِي اللهِ وَ تُبغِضَ فِي اللهِ، وَ تُعطِيَ فِي اللهِ وَ تَمنَعَ فِي اللهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۱۲۵ ح۲ عن سعيد الأعرج، الأمالي للمفيد: ص۱۵۱ ح۱، ثواب الأعمال: ص۲۰۲ ح۱، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۲۳۶ ح۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="740" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: از استوارترين دستگيره</span>‌<span dir="rtl">هاى ايمان، اين است که براى خدا دوست بدارى و براى خدا دشمن بدارى، و براى خدا عطا کنى و براى خدا دریغ بورزى.</span></li></ol>

 

<ol start="741" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: لا يَبلُغُ أحَدُكُم حَقيقَةَ الإِيمانِ حَتّیٰ يُحِبَّ أبعَدَ الخَلقِ مِنهُ فِي اللهِ، وَ يُبغِضَ أقرَبَ الخَلقِ مِنهُ فِي اللهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">تحف العقول: ص۳۶۹، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۲۵۲ ح۱۰۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="741" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: هيچ يک از شما به حقيقت ايمان نمى</span>‌<span dir="rtl">رسد، مگر آن که دورترين کس از خود را براى خدا دوست بدارد و نزديک</span>‌<span dir="rtl">ترين کس به خود را براى خدا دشمن بدارد.</span></li></ol>

 

<ol start="742" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: مَن أَحَبَّ اللهَ، وَ أَبغَضَ عَدُوَّهُ؛ لَم يُبغِضهُ لِوِترٍ</span><ref><p><span dir="rtl">الوِترُ: الجِنايَةُ التي يَجنيها الرجلُ على غَيرهِ، من قَتلٍ أو نَهبٍ أو سبي (النهایة: ج۵ ص۱۴۸ «وتر»).</span></p></ref> <span dir="rtl">وَتَرَهُ فِي الدُّنيا، ثُمَّ جاءَ يَومَ القِيامَةِ بِمِثلِ زَبَدِ البَحرِ ذُنوباً؛ كَفَّرَهَا اللهُ لَهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">المحاسن: ج۱ ص۴۱۳ ح۹۴۵ عن حسين بن مصعب، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۲۳۸ ح۱۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="742" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: هر کس خدا را دوست بدارد و با دشمن او کين ورزد و اين دشمنى و کين</span>‌<span dir="rtl">ورزى او به خاطر جنايت و ستمى نباشد که [آن شخص] در دنيا به او کرده است (به خاطر کينۀ شخصى نباشد)، چنانچه روز قيامت با گناهانى به اندازۀ کفِ دريا بيايد، خداوند، همۀ آنها را برای او مى</span>‌<span dir="rtl">بخشد.</span></li></ol>

 

<ol start="743" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">جامع الأخبار عن أبی هریرة عن رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ حَولَ العَرشِ مَنابِرَ مِن نورٍ، عَلَيها قَومٌ لِباسُهُم مِن نورٍ وَ وُجوهُهُم نورٌ، لَيسوا بِأَنبِياءَ، يَغبِطُهُمُ الأَنبياءُ وَ الشُّهَداءُ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالوا: يا رَسولَ اللهِ، حُلَّ لَنا!</span>

<span dir="rtl">قالَ: هُمُ المُتَحابّونَ فِي اللهِ، وَ المُتَجالِسونَ فِي اللهِ، وَ المُتَزاوِرونَ فِي اللهِ.</span><ref><span dir="rtl">جامع الأخبار: ص۳۵۱ ح۹۷۵، مشكاة الأنوار: ص۱۷۵ ح۴۵۳ عن الامام الصادق عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۲۵۲ ح۳۲.</span></ref> <span dir="rtl"></span>

<ol start="743" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">جامع الأخبار - به نقل از ابو هریره -: پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله فرمود</span>‌<span dir="rtl">: «گرداگردِ عرش، منبرهایی از نور قرار ندارد که روی آنها کسانی هستند که لباسشان نور است و چهره</span>‌<span dir="rtl">هاشان نورانی است. پیامبر نیستند؛ [امّا] پیامبران و شهدا به آنان غبطه می</span>‌<span dir="rtl">خورند».</span></li></ol>

<span dir="rtl">گفتند:</span> ‌<span dir="rtl">ای پیامبر خدا! برایمان روشنگری کن [که آنها از کدام طبقه هستند].</span>

<span dir="rtl">فرمود: «آنان کسانی هستند که در راه خدا یکدیگر را دوست می</span>‌<span dir="rtl">دارند و در راه خدا نشست و برخاست می</span>‌<span dir="rtl">کنند و در راه خدا به دیدار یکدیگر می</span>‌<span dir="rtl">روند».</span>

<ol start="744" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: إِنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله کانَ يَقولُ: إِنَّ لِلهِ خَلقاً عَن يَمينِ العَرشِ بَينَ يَدَيِ اللّهِ وَ عَن يَمينِ اللَّهِ، وُجوهُهُم أبيَضُ مِنَ الثَّلجِ، وَ أَضوَأُ مِنَ الشَّمسِ الضّاحِيَةِ، يَسأَلُ السّائِلُ: ما هٰؤُلاءِ؟ فَيُقالُ: هٰؤُلاءِ الَّذينَ تَحابُّوا في جَلالِ اللهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۱۷۳ ح۹ عن عيسى بن أبي منصور، المؤمن: ص۴۱ ح۹۴، بحار الأنوار: ج۲۷ ص۱۳۳ ح۱۲۷.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="744" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله مى</span>‌<span dir="rtl">فرمود: «خداوند را آفريدگانى است که در سمت راست عرش، نزد خدا و سمت راست او قرار دارند، که چهره</span>‌<span dir="rtl">هايشان سپيدتر از برف و روشن</span>‌<span dir="rtl">تر از خورشيد تابان است.</span></li></ol>

<span dir="rtl">پرسشگر مى</span>‌<span dir="rtl">پرسد: اينان کيستند؟</span>

<span dir="rtl">گفته مى</span>‌<span dir="rtl">شود: اينان، کسانى هستند که در عظمت خداوند، يکديگر را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">داشتند».</span>

<span dir="rtl">راجع: هذه الموسوعة: ج۲ ص۴۰ (الإخاء / تأکید الإخاء الدیني / وجوب الحبّ في اللّٰه).</span>

<span dir="rtl">ر.ک: همین دانش</span>‌<span dir="rtl">نامه: ج۲ ص۴۱ (برادری / تأکید بر برادری دینی / وجوب دوستی برای خدا).</span>

<span id="ما-ينبغي-في-المحبة"></span>
=== <span dir="rtl">۵ / ۲: ما يَنبَغي فِي المَحَبَّةِ</span> ===

<span dir="rtl">۵ / ۲</span><span dir="rtl">: آنچه در دوستی شایسته است</span>

<span id="معرفة-الاسم-و-النسب"></span>
==== <span dir="rtl">۵ / ۲ - ۱: مَعرِفَةُ الاِسمِ وَ النَّسَبِ</span> ====

<span dir="rtl">۵ / ۲ - ۱</span><span dir="rtl">: شناخت اسم و نسب</span>

<ol start="745" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: إِذا آخَى الرَّجُلُ الرَّجُلَ فَليَسأَلهُ عَنِ اسمِهِ وَ اسمِ أبيهِ وَ مِمَّن هُوَ؛ فَإِنَّهُ أوصَلُ لِلمَوَدَّةِ.</span><ref><p><span dir="rtl">سنن الترمذي: ج۴ ص۵۹۹ ح۲۳۹۲ عن يزيد بن نعامة الضبّي؛ مشكاة الأنوار: ص۱۹۳ وفيه «جاء» بدل «آخى الرجل»، كنز الفوائد: ج۱ ص۹۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="745" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه کسى با کسى دوستى مى</span>‌<span dir="rtl">کند، نامش، نام پدرش و خاستگاهش را بپرسد، که اين کار، پيوند دوستى را استوارتر مى</span>‌<span dir="rtl">کند.</span></li></ol>

 

<ol start="746" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ أحَدُكُم أخاهُ المُسلِمَ فَليَسأَلهُ عَنِ اسمِهِ وَ اسمِ أبيهِ وَ اسمِ قَبيلَتِهِ وَ عَشيرَتِهِ؛ فَإِنَّ مِن حَقِّهِ الواجِبِ وَ صِدقِ الإِخاءِ أَن يَسأَلَهُ عَن ذٰلِكَ، وَ إلّا فَإِنَّها مَعرِفَةُ حُمقٍ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۶۷۱ ح۳ عن السكوني عن الإمام الصادق عليه السلام، مصادقة الإخوان: ص۱۷۹ ح۱ عن الإمام الصادق عن أبيه عليهما السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، الجعفريّات: ص۱۹۴ عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۷۹ ح۲۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="746" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه کسى از شما با برادر مسلمانش دوست شد، نامش، نام پدرش و نام قبيله و تيره</span>‌<span dir="rtl">اش را بپرسد؛ زيرا پرسش از اين چيزها، از حقوق واجبِ دوستى و نشانۀ برادرىِ راستين است، و گرنه، آن [آشنايى]، آشنايى احمقانه</span>‌<span dir="rtl">اى است.</span></li></ol>

 

<ol start="747" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِذا آخیٰ أحَدُكُم رَجُلاً فَليَسأَلهُ عَنِ اسمِهِ وَ اسمِ أبيهِ وَ قَبيلَتِهِ وَ مَنزِلِهِ؛ فَإِنَّهُ مِن واجِبِ الحَقِّ وَ صافِي الإِخاءِ، وَ إلّا فَهُوَ مَوَدَّةٌ حَمقاءُ.</span><ref><p><span dir="rtl">كنز الفوائد: ج۱ ص۹۸، أعلام الدین: ص۱۸۳ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۶۶ ح۳۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="747" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه يکى از شما با کسى دوستى کرد، نامش و نام پدر و قبيله</span>‌<span dir="rtl">اش را بپرسد و از منزلش خبر گيرد؛ زيرا اين کار از حقوق واجب و صفاى برادرى است، و گرنه [دوستى</span>‌<span dir="rtl">شان] دوستىِ احمقانه</span>‌<span dir="rtl">اى است.</span></li></ol>

 

<ol start="748" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">شعب الإيمان عن ابن عمر: رَآنِي النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله وَ أَنَا ألتَفِتُ، فَقالَ: ما لَكَ تَلتَفِتُ؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">قُلتُ: آخَيتُ رَجُلاً.</span>

<span dir="rtl">قالَ: إِذا أحبَبتَ رَجُلاً فَاسأَلهُ عَنِ اسمِهِ وَ اسمِ أبيهِ، فَإِن کانَ غائِباً حَفِظتَهُ، وَ إن کانَ مَريضاً فَعُدتَهُ، وَ إن ماتَ شَهِدتَهُ.</span><ref><span dir="rtl">شُعب الإيمان: ج۶ ص۴۹۲ ح۹۰۲۳.</span></ref>

<ol start="748" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">شُعَب الإيمان - به نقل از ابن عمر -: پيامبر صلی اللّه علیه وآله مرا ديد که به چپ و راست مى</span>‌<span dir="rtl">نگرم. فرمود: «چرا به اين سو و آن سو مى</span>‌<span dir="rtl">نگرى؟».</span></li></ol>

<span dir="rtl">گفتم: با مردى دوستى کرده</span>‌<span dir="rtl">ام [و اينک به دنبالش مى</span>‌<span dir="rtl">گردم].</span>

<span dir="rtl">فرمود: «هر گاه با کسى دوستى کردى، نام او و نام پدرش را بپرس تا در نبودش، او را حفظ کنى و اگر بيمار گشت، به عيادتش بروى و اگر مُرد، در تشييع جنازه</span>‌<span dir="rtl">اش حاضر شوى».</span>

<ol start="749" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">حلية الأولياء عن سالم عن أبيه: كُنتُ عِندَ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله إذ مَرَّ عَلَيهِ رَجُلٌ، فَقالَ رَجُلٌ: يا رَسولَ اللهِ، إِنّي لَأُحِبُّ هٰذا فِي اللهِ عزّ وجلّ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ لَهُ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله: هَل تَدرِي مَا اسمُهُ؟</span>

<span dir="rtl">قالَ: لا.</span>

<span dir="rtl">فَقالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله: فَاسأَلهُ عَنِ اسمِهِ.</span>

<span dir="rtl">فَسَأَلهُ وَ أعلَمَهُ ذٰلِكَ. فَقالَ لَهُ الرَّجُلُ: أَحَبَّكَ اللهُ الَّذي أحبَبتَني فيهِ.</span>

<span dir="rtl">فَرَجَعَ إِلیٰ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله، فَأَخبَرَهُ بِالَّذي قالَ لَهُ وَ الَّذي رَدَّ عَلَيهِ. فَقالَ لَهُ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: وَجَبَت.</span><ref><span dir="rtl">حلية الأولياء: ج۲ ص۱۹۷ الرقم۱۷۸.</span></ref>

<ol start="749" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">حلية الأولياء - به نقل از سالم، از پدرش -: نزد پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله بودم که مردى بر ايشان گذشت. مرد ديگرى گفت:</span>‌ <span dir="rtl">اى پيامبر خدا! من اين [مرد] را در راه خداوند عز وجل دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارم.</span></li></ol>

<span dir="rtl">پيامبر صلی اللّه علیه وآله به او فرمود: «آيا نامش را مى</span>‌<span dir="rtl">دانى؟».</span>

<span dir="rtl">گفت: نه.</span>

<span dir="rtl">پيامبر صلی اللّه علیه وآله فرمود: «پس نامش را بپرس».</span>

<span dir="rtl">او [نیز نزد آن مرد رفت و] نامش را پرسيد و آن مرد، پاسخش را داد و سپس افزود: خداوندى که مرا در راه او دوست داشتى، دوستت بدارد!</span>

<span dir="rtl">آن گاه به سوى پيامبر خدا باز گشت و وى را از آنچه به آن مرد گفته بود و آنچه از او شنيده بود، باخبر کرد. آن گاه، پيامبر خدا فرمود: «[اينک حقيقتِ دوستى] تحقّق يافت».</span>

<span id="إعلام-المحبة"></span>
==== <span dir="rtl">۵ / ۲ - ۲: إعلامُ المَحَبَّةِ</span> ====

<span dir="rtl">۵ / ۲ - ۲</span><span dir="rtl">: اعلام دوستی</span>

<ol start="750" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ أحَدُكُم صاحِبَهُ أو أخاهُ فَليُعلِمهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">المحاسن: ج۱ ص۴۱۵ ح۹۵۳ عن عبد اللّٰه بن القاسم الجعفريّ عن الإمام الصادق عن أبيه عليهما السلام، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۸۲ ح۳؛ المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۱۸۹ ح۷۳۲۲ عن المقدام بن معدیكرب و ليس فيه «صاحبه».</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="750" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه يکى از شما رفیق يا برادرش را دوست داشت، او را [از اين دوستى] با</span>‌<span dir="rtl">خبر کند.</span></li></ol>

 

<ol start="751" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ الرَّجُلُ أخاهُ فَليُخبِرهُ أنَّهُ يُحِبُّهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">سنن أبي داوود: ج۴ ص۳۳۲ ح۵۱۲۴ عن المقدام بن معديكرب، الأدب المفرد: ص۵۴۲ح۱۶۵، مسند ابن حنبل: ج۶ ص۹۱ ح۱۷۱۷۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="751" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه مردى، برادرش را دوست داشت، او را باخبر کند که دوستش مى</span>‌<span dir="rtl">دارد.</span></li></ol>

 

<ol start="752" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ أحَدُكُم أخاهُ فَليُعلِمهُ؛ فَإِنَّهُ أصلَحُ لِذاتِ البَينِ.</span><ref><p><span dir="rtl">النوادر للراوندي: ص۱۲، الجعفريّات: ص۱۹۵ كلاهما عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۸۲ ح۷.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="752" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه يکى از شما برادرش را دوست داشت، او را [از اين دوستى] باخبر کند؛ چرا که اين کار، افراد را بيشتر به هم مى</span>‌<span dir="rtl">پيوندد.</span></li></ol>

 

<ol start="753" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ أحَدُكُم أخاهُ فَليُعلِمهُ؛ فَإِنَّهُ يَجِدُ لَهُ مِثلَ الَّذي عِندَهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">شُعب الإيمان: ج۶ ص۴۸۹ ح۹۰۱۰ عن ابن عمر، الإخوان: ص۱۴۱ ح۷۴ نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="753" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه يکى از شما برادرش را دوست داشت، او را [از اين دوستى] باخبر کند؛ زيرا همانند حالت خودش را نزد او خواهد يافت.</span></li></ol>

 

<ol start="754" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ أحَدُكُم أخاهُ فَليُعلِمهُ ذٰلِكَ، ثُمَّ لِيَزُرهُ، وَ لا يَكونُ أوَّلَ قاطِعٍ.</span><ref><p><span dir="rtl">الفردوس: ج۱ ص۳۰۳ ح۱۱۹۷ عن أبي سعيد الخدري.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="754" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه يکى از شما برادرش را دوست داشت، او را [از اين دوستى] باخبر کند و به ديدارش برود و نخستين کسى نباشد که قطعِ رابطه مى</span>‌<span dir="rtl">کند.</span></li></ol>

 

<ol start="755" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ أحَدُكُم أخاهُ فَليُخبِرهُ؛ لِيَقُل: إِنّي أُحِبُّكَ فِي اللهِ، إِنّي أوَدُّكَ فِي اللهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الإخوان: ص۱۳۷ ح۶۸ عن مجاهد.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="755" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه يکى از شما برادرش را دوست داشت، او را [از اين دوستى] باخبر کند و [به او سخنانى از اين دست] بگويد: من، تو را در راه خدا دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارم. من به تو در راه خدا علاقه دارم.</span></li></ol>

 

<ol start="756" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: أبدِ المَوَدَّةَ لِمَن وادَّكَ؛ تَكُن أثبَتَ.</span><ref><p><span dir="rtl">الإخوان: ص۱۳۶ ح۶۶ عن أبي حميد الساعدي، الفردوس: ج۱ ص۴۳۴ ح۱۷۶۶ نحوه، كنز العمّال: ج۹ ص۳۴ ح۲۴۷۹۷ نقلاً عن المعجم الكبير.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="756" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: دوستى خودت را به کسى که تو را دوست دارد، آشکار کن تا دوستی</span>‌<span dir="rtl">ات استوارتر شود.</span></li></ol>

 

<ol start="757" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ أحَدُكُم أخاهُ فِي اللهِ فَليُعلِمهُ؛ فَإِنَّهُ أبقیٰ فِي الأُلفَةِ، وَ أثبَتُ فِي المَوَدَّةِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الإخوان: ص۱۳۸ ح۶۹ عن مجاهد، الزهد لهنّاد: ج۱ ص۲۷۵ ح۴۸۴ نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="757" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه يکى از شما برادر دينى</span>‌<span dir="rtl">اش را دوست دارد، اين را به او اعلام کند؛ چرا که اين کار، اُلفت را پايدارتر و دوستى را استوارتر مى</span>‌<span dir="rtl">کند.</span></li></ol>

 

<ol start="758" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: مَن کانَ في قَلبِهِ مَوَدَّةٌ لِأَخيهِ ثُمَّ لَم يُطلِعهُ عَلَيهِ، فَقَد خانَهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">الإخوان: ص۱۴۰ ح۷۲ عن مكحول.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="758" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر که در دلش به برادرش محبّتى داشته باشد و او را از آن باخبر نکند، به او خيانت کرده است.</span></li></ol>

 

<ol start="759" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">سنن أبي داوود عن أنس: إِنَّ رَجُلاً کانَ عِندَ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله، فَمَرَّ بِهِ رَجُلٌ، فَقالَ: يا رَسولَ اللهِ، إِنّي لَأُحِبُّ هٰذا.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ لَهُ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله: أعلَمتَهُ؟</span>

<span dir="rtl">قالَ: لا.</span>

<span dir="rtl">قالَ: أعلِمهُ.</span>

<span dir="rtl">قالَ: فَلَحِقَهُ فَقالَ: إِنّي اُحِبُّكَ فِي اللهِ.</span>

<span dir="rtl">فَقالَ: أَحَبَّكَ الَّذي أحبَبتَني لَهُ.</span><ref><span dir="rtl">سنن أبي داوود: ج۴ ص۳۳۳ ح۵۱۲۵، مسند ابن حنبل: ج۴ ص۲۸۲ ح۱۲۴۳۳، المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۱۸۹ ح۷۳۲۱ كلاهما نحوه.</span></ref>

<ol start="759" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">سنن أبى داوود - به نقل از اَ</span>‌<span dir="rtl">نَس -: مردى نزد پيامبر صلی اللّه علیه وآله بود که مردى ديگر بر ايشان گذشت. آن مرد گفت:</span> ‌<span dir="rtl">اى پيامبر خدا! من اين مرد را [که گذشت،] دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارم.</span></li></ol>

<span dir="rtl">پيامبر صلی اللّه علیه وآله به او فرمود: «آيا باخبرش کرده</span>‌<span dir="rtl">اى؟».</span>

<span dir="rtl">گفت: نه.</span>

<span dir="rtl">فرمود: «او را باخبر کن».</span>

<span dir="rtl">پس خود را به آن مرد رساند و گفت: من، تو را در راه خدا دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارم.</span>

<span dir="rtl">آن مرد گفت: آن که مرا براى او دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارى، دوستت بدارد!</span>

<ol start="760" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الأدب المفرد عن مجاهد: لَقِيَني رَجُلٌ مِن أصحابِ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله، فَأَخَذَ بِمَنكِبي مِن وَرائي، قالَ: أما إِنّي أُحِبُّكَ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ: أَحَبَّكَ الَّذي أحبَبتَني لَهُ.</span>

<span dir="rtl">فَقالَ: لَولا أنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله قالَ: «إِذا أَحَبَّ الرَّجُلُ الرَّجُلَ، فَليُخبِرهُ أنَّهُ أَحَبَّهُ»، ما أخبَرتُكَ.</span><ref><span dir="rtl">الأدب المفرد: ص۱۶۵ ح۵۴۳ و راجع المعجم الكبير: ج۱۲ ص۲۸۰ ح۱۳۳۶۱.</span></ref>

<ol start="760" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الأدب المفرد - به نقل از مجاهد -: مردى از ياران پيامبر صلی اللّه علیه وآله مرا ديد و از پشت، شانه</span>‌<span dir="rtl">ام را گرفت و گفت: بدان که من، تو را دوست دارم.</span></li></ol>

<span dir="rtl">پاسخ داد[م]: آن که مرا براى او دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارى، دوستت بدارد!</span>

<span dir="rtl">آن مرد گفت: اگر نبود که پيامبر خدا فرمود: «هر گاه کسى، کسى را دوست داشت، باخبرش کند که دوستش مى</span>‌<span dir="rtl">دارد»، تو را [از محبّتم] باخبر نمى</span>‌<span dir="rtl">کردم.</span>

<ol start="761" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ أحَدُكُم صاحِبَهُ، فَليَأتِهِ في مَنزِلِهِ فَليُخبِرهُ أنَّهُ يُحِبُّهُ لِلهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">مسند ابن حنبل: ج۸ ص۶۶ ح۲۱۳۵۲ عن أبي ذرّ، الزهد لابن المبارك: ص۲۴۸ ح۷۱۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="761" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه يکى از شما رفيق خود را دوست دارد، به منزل او برود و به او خبر دهد که او را به خاطر خدا دوست می</span>‌<span dir="rtl">دارد.</span></li></ol>

 

<ol start="762" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المحاسن عن أبي البلاد: مَرَّ رَجُلٌ فِي المَسجِدِ وَ أبو جَعفَرٍ عليه السلام جالِسٌ وَ أبو عَبدِ اللهِ عليه السلام، فَقالَ لَهُ بَعضُ جُلَسائِهِ: وَ اللهِ، إِنّي لَأُحِبُّ هٰذَا الرَّجُلَ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ لَهُ أبو جَعفَرٍ عليه السلام: ألا فَأَعلِمهُ؛ فَإِنَّهُ أبقیٰ لِلمَوَدَّةِ، وَ خَيرٌ فِي الأُلفَةِ.</span><ref><span dir="rtl">المحاسن: ج۱ ص۴۱۵ ح۹۵۱، مشكاة الأنوار: ص۵۷۵ ح۱۹۱۸ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۸۱ ح۱.</span></ref>

<ol start="762" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المحاسن - به نقل از ابو البلاد -: مردى در مسجد مى</span>‌<span dir="rtl">گذشت و امام باقر علیه السلام و امام صادق علیه السلام نشسته بودند. يکى از مجلسيان به امام علیه السلام گفت: به خدا، من اين مرد را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارم!</span></li></ol>

<span dir="rtl">امام باقر علیه السلام به او فرمود: «پس، اين را به او اعلام کن؛ زيرا اين کار، دوستى را پايدارتر مى</span>‌<span dir="rtl">سازد و براى اُلفت، بهتر است».</span>

<ol start="763" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: إِذا أحبَبتَ رَجُلاً فَأَخبِرهُ بِذٰلِكَ؛ فَإِنَّهُ أثبَتُ لِلمَوَدَّةِ بَينَكُما.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۶۴۴ ح۲ عن هشام بن سالم، المحاسن: ج۱ ص۴۱۵ ح۹۵۲ و فيه صدره، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۸۱ ح۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="763" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: هر گاه کسى را دوست داشتى، به او بگو؛ زيرا اين کار، دوستىِ ميان شما را پايدارتر مى</span>‌<span dir="rtl">کند.</span></li></ol>

 

<ol start="764" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: إِذا أحبَبتَ أحَداً مِن إخوانِكَ فَأَعلِمهُ ذٰلِكَ؛ فَإِنَّ إبراهيمَ عليه السلام قالَ: (رَبِّ أَرِنِى كَيْفَ تُحْىِ ٱلْمَوْتَیٰ قَالَ أَوَ لَمْ تُؤْمِن قَالَ بَلَیٰ وَ لَـٰكِن لِّيَطْمَـئِنَّ قَلْبِى)</span><ref><p><span dir="rtl">البقرة: ۲۶۰.</span></p></ref><span dir="rtl">.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۶۴۴ ح۱ عن نصر بن قابوس.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="764" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: هر گاه يکى از برادرانت را دوست داشتى، از آن [محبّت]، باخبرش کن؛ زيرا ابراهيم علیه السلام نيز گفت: (پروردگارا! به من نشان بده که چگونه مردگان را زنده مى</span>‌<span dir="rtl">کنى؟ «گفت: آيا ايمان نياورده</span>‌<span dir="rtl">اى؟». گفت: چرا؛ ولى مى</span>‌<span dir="rtl">خواهم دلم آرامش يابد).</span></li></ol>

<span id="حفظ-الود-القديم"></span>
==== <span dir="rtl">۵ / ۲ - ۳: حِفظُ الوُدِّ القَديمِ</span> ====

<span dir="rtl">۵ / ۲ - ۳</span><span dir="rtl">: حفظ دوستی کهن</span>

<ol start="765" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ تَعالیٰ يُحِبُّ حِفظَ الوُدِّ القَديمِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكامل في ضعفاء الرجال: ج۴ ص۱۵۰۶ عن عائشة.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="765" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند متعال، حفظ دوستى ديرينه را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارد.</span></li></ol>

 

<ol start="766" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">سليمان عليه السلام _ لاِبنِهِ _: يا بُنَيَّ، عَلَيكَ بِالحَبيبِ الأَوَّلِ؛ فَإِنَّ الحَبيبَ الأَخيرَ لا يَعدِلُهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">شُعب الإيمان: ج۶ ص۳۳۲ ح۸۳۹۳ عن يحيى بن أبي كثير، حلية الأولياء: ج۳ ص۷۱ الرقم ۲۱۵ نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="766" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">سليمان علیه السلام - خطاب به فرزندش -: پسرکم! دوست ديرين را نگه دار، که دوست تازه با او برابر نيست.</span></li></ol>

 

<ol start="767" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: مَوَدَّةُ يَومٍ خُلَّةٌ، وَ مَوَدَّةُ شَهرٍ قَرابَةٌ، وَ مَوَدَّةُ سَنَةٍ رَحِمٌ ماسَّةٌ، مَن قَطَعَها قَطَعَهُ اللهُ، وَ مَن وَصَلَها وَصَلَهُ اللهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">التشریف بالمنن: ص۳۹۱ ح۵۵۲، إحقاق الحقّ: ج۱۹ ص۵۳۱ نقلاً عن الأنوار القدسيّة و ج۱۲ص۲۶۴ نقلاً عن آداب العشرة و ذكر الصحبة و الاُخوة؛ إحیاء العلوم: ج۲ ص۲۶۷ و في كلّها «صلة» بدل «خلّة».</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="767" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: دوستىِ يک</span>‌<span dir="rtl">روزه، دوستی صمیمانه شمرده می</span>‌<span dir="rtl">شود. دوستى يک</span>‌<span dir="rtl">ماهه، خويشاوندى است و دوستى يک</span>‌<span dir="rtl">ساله، خويشاوندى نزدیک است که هر کس آن را بِبُرد، خداوند [نیز رحمتش را از او] می</span>‌<span dir="rtl">بُرَد و هر که آن را پیوسته دارد، خداوند نیز او را [به رحمتش] پیوند می</span>‌<span dir="rtl">زند.</span></li></ol>

<span id="ما-لا-ينبغي-في-المحبة"></span>
=== <span dir="rtl">۵ / ۳: ما لا يَنبَغي فِي المَحَبَّةِ</span> ===

<span dir="rtl">۵ / ۳</span><span dir="rtl">: آنچه در دوستی ناشایست است</span>

<span id="التصنع"></span>
==== <span dir="rtl">۵ / ۳ - ۱: التَّصَنُّعُ</span> ====

<span dir="rtl">۵ / ۳ - ۱</span><span dir="rtl">: ظاهرسازی</span>

<ol start="768" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: ثَلاثَةٌ لا يَنظُرُ اللهُ إِلَيهِم يَومَ القِيامَةِ وَ لا يُزَكّيهِم وَ لَهُم عَذابٌ أليمٌ: المُرخي ذَيلَهُ مِنَ العَظَمَةِ، وَ المُزَكّي سِلعَتَهُ بِالكَذِبِ، وَ رَجُلٌ استَقبَلَكَ بِوُدِّ صَدرِهِ فَيُواري وَ قَلبُهُ مُمتَلِئٌ غِشّاً.</span><ref><p><span dir="rtl">تفسير العيّاشي: ج۱ ص۳۱۵ ح۷۰۸ عن السكوني عن الإمام الصادق عن أبيه عليهما السلام، مكارم الأخلاق: ج۱ ص۲۴۳ ح۷۲۰ عن الإمام الصادق عن أبيه عليهما السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۲۱۱ ح۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="768" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: سه کس</span> ‌<span dir="rtl">اند که خداوند در روز رستاخیز، به آنان نظر [لطف] نمی</span>‌<span dir="rtl">کند و پاکیزه</span>‌<span dir="rtl">شان نمی</span>‌<span dir="rtl">گرداند و عذاب دردناکی دارند: کسی که از روی تکبّر، دامن</span>‌<span dir="rtl">کشان راه می</span>‌<span dir="rtl">رود، کسی که از کالای خود به دروغ تعریف می</span>‌<span dir="rtl">کند و مردی که پیش روی تو اظهار دوستی قلبی می</span>‌<span dir="rtl">کند و پشت سرت، دلش [از تو] پُر از کینه و ناخالصی است.</span></li></ol>

 

<ol start="769" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِذا تَعَلَّمَ النّاسُ العِلمَ وَ تَرَكُوا العَمَلَ، وَ تَحابّوا بِالأَلسُنِ وَ تَباغَضوا بِالقُلوبِ، وَ تَقاطَعوا فِي الأَرحامِ، لَعَنَهُمُ اللهُ عِندَ ذٰلِكَ؛ فَأَصَمَّهُم وَ أعمیٰ أبصارَهُم.</span><ref><p><span dir="rtl">منية المريد: ص۳۳۴، مشكاة الأنوار: ص۲۲۱ ح۶۱۳ نحوه؛ إحیاء العلوم: ج۱ ص۷۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="769" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه مردم، دانش بياموزند و عمل را وا گذارند و به زبان، دوستى کنند و به دل، دشمنى ورزند و پيوندهاى خويشى را بگسلند، آن گاه است که خداوند، لعنتشان مى</span>‌<span dir="rtl">کند. پس کَرشان مى</span>‌<span dir="rtl">سازد و چشمانشان را کور مى</span>‌<span dir="rtl">کند.</span></li></ol>

 

<ol start="770" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: إِنَّ اللهَ تَعالیٰ أوحیٰ إِلیٰ داوودَ عليه السلام: إِنَّ العِبادَ تَحابّوا بِالأَلسُنِ وَ تَباغَضوا بِالقُلوبِ، وَ أظهَرُوا العَمَلَ لِلدُّنيا وَ أبطَنُوا الغِشَّ وَ الدَّغَلَ</span><ref><p><span dir="rtl">الدَّغَل: الفساد. أدغَلَ في الأمرِ: أدخَلَ فیه ما یُفسِده و یخالفه (لسان العرب: ج۱۱ ص۲۴۴ «دغل»).</span></p></ref><span dir="rtl">.</span><ref><p><span dir="rtl">قصص الأنبياء للراوندي: ص۱۹۹ ح۲۵۵ عن يونس بن ظبيان، بحار الأنوار: ج۱۴ ص۳۷ ح۱۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="770" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: خداوند متعال به داوود علیه السلام وحى فرمود: «بندگان به زبان، دوستى مى</span>‌<span dir="rtl">کنند و به دل، دشمنى مى</span>‌<span dir="rtl">ورزند و عمل براى دنيا را آشکار کرده</span>‌<span dir="rtl">اند و فريب و نيرنگ را نهان ساخته</span>‌<span dir="rtl">اند».</span></li></ol>

 

<ol start="771" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: رُبَّ مُتَوَدِّدٍ مُتَصَنِّعٌ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۴ ص۵۷ ح۵۲۷۷.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="771" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: اى بسا کسى که اظهار دوستى مى</span>‌<span dir="rtl">کند، امّا رياکار است.</span></li></ol>

 

<ol start="772" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام - في فِتنَةِ بَني أُمَيَّةَ -: کانَ أهلُ ذٰلِكَ الزَّمانِ ذِئاباً، وَ سَلاطينُهُ سِباعاً، وَ أَوساطُهُ أُكّالاً، وَ فُقَراؤُهُ أمواتاً، و غارَ الصِّدقُ، وَ فاضَ الكَذِبُ، وَ اسْتُعمِلَتِ المَوَدَّةُ بِاللِّسانِ، وَ تَشاجَرَ النّاسُ بِالقُلوبِ.</span><ref><p><span dir="rtl">نهج البلاغة: الخطبة ۱۰۸، غرر الحكم: ج۴ ص۳۹۰ ۶۴۳۸، عیون الحكم و المواعظ: ص۳۴۸ ح۵۹۰۳ و لیس فیهما صدره إلی «و فُقَراؤُهُ أمواتاً» و كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۳۴ ص۲۴۱ ح۹۹۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="772" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام - در باره فتنۀ بنى</span> ‌<span dir="rtl">اميّه -: مردم آن روزگار، [همچون] گرگ</span>‌ <span dir="rtl">اند و حاکمانش درنده</span> ‌<span dir="rtl">اند و مردمِ ميانۀ</span> ‌<span dir="rtl">حالش، پرخوران و فقيرانش مردگان</span> ‌<span dir="rtl">اند. راستى، ناپديد مى</span>‌<span dir="rtl">گردد و دروغ، سرريز مى</span>‌<span dir="rtl">گردد و دوستىِ زبانى به کار بسته مى</span>‌<span dir="rtl">شود و مردم، به دل با يکديگر دشمنى مى</span>‌<span dir="rtl">کنند.</span></li></ol>

 

<ol start="773" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام - في فِتنَةِ بَني أُمَيَّةَ -: هَدَرَ فَنيقُ الباطِلِ بَعدَ كُظومٍ</span><ref><p><span dir="rtl">قال ابن أبي الحدید: الفنیق: فحل الإبِل. و هَدَرَ: ردّد صوتَه في حنجرته... و في المَثَل: «هو كالمُهدِر في العُنَّة» یُضرَب للرجل یصیح ویجلب و لیس وراء ذلك شيء؛ كالبعیر الذي یحبس في العُنَّة - و هي الحظیرة - و یُمنع من الضراب وهو یهدر. والكظوم: الإمساك و السكوت (شرح نهج البلاغة: ج۷ ص۱۹۲).</span></p></ref><span dir="rtl">، وَ تَواخَى النّاسُ عَلَى الفُجورِ، وَ تَهاجَروا عَلَى الدّينِ، وَ تَحابّوا عَلَى الكَذِبِ، وَ تَباغَضوا عَلَى الصِّدقِ.</span><ref><p><span dir="rtl">نهج البلاغة: الخطبة ۱۰۸، عیون الحكم و المواعظ: ص۳۶۶ ح۶۱۳۷ نحوه، بحار الأنوار: ج۳۴ ص۲۴۱ ح۹۹۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="773" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام - در بارۀ فتنۀ بنى</span>‌ <span dir="rtl">اميّه -: شتر نرِ باطل، پس از خاموشى، بانگ مى</span>‌<span dir="rtl">زند و مردم در بدکارى با يکديگر برادر مى</span>‌<span dir="rtl">شوند و در دين، از هم جدا می</span>‌<span dir="rtl">گردند و بر دروغ با يکديگر دوستى مى</span>‌<span dir="rtl">کنند و بر راستى با يکديگر دشمنى مى</span>‌<span dir="rtl">ورزند.</span></li></ol>

<span id="الإفراط-في-المحبة"></span>
==== <span dir="rtl">۵ / ۳ - ۲: الإِفراطُ فِي المَحَبَّةِ</span> ====

<span dir="rtl">۵ / ۳ - ۲</span><span dir="rtl">: زیاده</span>‌<span dir="rtl">روی در دوستی</span>

<ol start="774" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: أحبِب حَبيبَكَ هَوناً ما، عَسىٰ أَن يَكونَ بَغيضَكَ يَوماً ما، وَ أَبغِض بَغيضَكَ هَوناً ما، عَسىٰ أَن يَكونَ حَبيبَكَ يَوماً ما.</span><ref><p><span dir="rtl">الأمالي للطوسي: ص۶۲۲ ح۱۲۸۵ عن حميد بن عبد الرحمان الحميري عن الإمام عليّ عليه السلام، نهج البلاغة: الحكمة ۲۶۸، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۷۷ ح۱۴؛ سنن الترمذي: ج۴ ص۳۶۰ ح۱۹۹۷ عن أبي هريرة نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="774" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: با دوستت به گونه</span>‌<span dir="rtl">اى مُلايم دوستى کن که شايد روزى دشمنت گردد و با دشمنت به گونه</span>‌<span dir="rtl">اى مُلايم دشمنى کن که شايد روزى دوستت گردد.</span></li></ol>

 

<ol start="775" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ قَوماً أحَبّوا قَوماً حَتّیٰ هَلَكوا في مَحَبَّتِهِم، فَلا تَكونوا كَهُم. وَ إِنَّ قَوماً أبغَضوا قَوماً حَتّیٰ هَلَكوا في بُغضِهِم، فَلا تَكونوا كَهُم.</span><ref><p><span dir="rtl">الفردوس: ج۱ ص۲۳۸ ح۹۱۸ عن عبداللّٰه بن جعفر.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="775" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: عدّه</span>‌<span dir="rtl">اى، عدّه</span>‌<span dir="rtl">اى را چنان دوست داشتند که در دوستى آنان، به هلاکت درافتادند. شما از اين عدّه مباشيد. عدّه</span>‌<span dir="rtl">اى هم عدّه</span>‌<span dir="rtl">اى را چنان دشمن داشتند که در دشمنى و نفرت از آنان، به هلاکت در افتادند. از اين عدّه هم نباشيد.</span></li></ol>

 

<ol start="776" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: لا يَكُن حُبُّكَ كَلَفاً</span><ref><p><span dir="rtl">الكَلَفُ: الوُلوع بالشيء مع شُغل قلبٍ وَ مَشَقَّة (تاج العروس: ج۱۲ ص۴۶۵ «كلف»).</span></p></ref><span dir="rtl">، وَ لا بُغضُكَ تَلَفاً؛ أحبِب حَبيبَكَ هَوناً ما، وَ أبغِض بَغيضَكَ هَوناً ما.</span><ref><p><span dir="rtl">الأمالي للطوسي: ص۷۰۳ ح۱۵۰۵ عن زيد بن عليّ عن أبيه الإمام زين العابدين عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۴<br />
ص ۱۷۸ ح۱۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="776" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: نه دوست داشتنت، [به اندازۀ] شیدایی باشد و نه دشمنى</span>‌<span dir="rtl">ات، [مایۀ] هلاکت؛ بلکه دوست خود را در حدّ اعتدال، دوست بدار و دشمنت را در حدّ اعتدال، دشمن بدار.</span></li></ol>

<span id="الإثم-لأجل-الصديق"></span>
==== <span dir="rtl">۵ / ۳ - ۳: الإِثمُ لِأَجلِ الصَّديقِ</span> ====

<span dir="rtl">۵ / ۳ - ۳</span><span dir="rtl">: گناه کردن به خاطر دوست</span>

<ol start="777" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول الله صلّی اللّه عليه وآله - في صِفاتِ المُؤمِنِ -: لا يَحيفُ</span><ref><p><span dir="rtl">الحَیف: الجَور و الظلم (النهایة: ج۱ ص۴۶۹ «حیف»).</span></p></ref> <span dir="rtl">عَلیٰ مَن يُبغِضُ، وَ لا يَأثَمُ فيمَن يُحِبُّ.</span><ref><p><span dir="rtl">التمحيص: ص۷۴ ح۱۷۱، نهج البلاغة: الخطبة ۱۹۳، الأمالي للطوسي: ص۵۸۰ح۱۱۹۹ كلاهما عن الإمام عليّ عليه السلام، بحار الأنوار: ج۶۷ ص۳۱۱ ح۴۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="777" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - در بارۀ صفات مؤمن -: مؤمن، به کسى که دشمنش مى</span>‌<span dir="rtl">دارد، ستم نمى</span>‌<span dir="rtl">کند و به خاطر کسى که دوست دارد، گناه نمى</span>‌<span dir="rtl">کند.</span></li></ol>

<span id="إفشاء-كل-سر"></span>
==== <span dir="rtl">۵ / ۳ - ۴: إفشاءُ كُلِّ سِرٍّ</span> ====

<span dir="rtl">۵ / ۳ - ۴</span><span dir="rtl">: آشکار کردن هر راز</span>

<ol start="778" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: إنِ استَنَمتَ إِلیٰ وَدودِكَ، فَأَحرِز لَهُ مِن أمرِكَ وَ اسْتَبقِ لَهُ مِن سِرِّكَ ما لَعَلَّكَ أَن تَندَمَ عَلَيهِ وَقتاً ما.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۳ ص۷ ح۳۷۲۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="778" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: اگر به دوست خود اطمينان کردى، مقدارى از کارها و رازهاى خود را از او حفظ کن و براى خودت باقى نگه دار؛ زيرا ممکن است روزى از گفتن آنها پشيمان شوى.</span></li></ol>

 

<ol start="779" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: اِبذِل لِصَديقِكَ كُلَّ المَوَدَّةِ وَ لا تَبذِل لَهُ كُلَّ الطُّمَأنينَةِ، وَ أعطِهِ كُلَّ المُؤاساةِ وَ لا تُفضِ</span><ref><p><span dir="rtl">أفضیٰ إلیه بالسِّرّ: أعلَمَه به (تاج العروس: ج۲۰ ص۵۲ «فضو»).</span></p></ref> <span dir="rtl">إِلَيهِ بِكُلِّ الأَسرارِ؛ توفِي الحِكمَةَ حَقَّها وَ الصَّديقَ واجِبَهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">كنز الفوائد: ج۱ ص۹۳، أعلام الدين: ص۱۷۸، غرر الحكم: ج۲ ص۲۳۳ ح۲۴۶۳، بحار الأنوار: ج۷۴<br />
ص ۱۶۵ ح۲۹.</span></p></ref> <span dir="rtl"></span></li></ol>

 

<ol start="779" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: تمام دوستى</span>‌<span dir="rtl">ات را در بارۀ دوستت نثار کن؛ امّا به وى، اطمينان تمام منما. او را کامل يارى کن؛ ولى تمام رازها را به وى مگو، تا [از يک سو] حکیمانه رفتار کرده باشی و [از دگر سو] وظايف دوستى را به جا آورده باشى.</span></li></ol>

<span id="بذل-المحبة-في-غير-موضعها"></span>
==== <span dir="rtl">۵ / ۳ - ۵: بَذلُ المَحَبَّةِ في غَيرِ مَوضِعِها</span> ====

<span dir="rtl">۵ / ۳ - ۵</span><span dir="rtl">: نثار کردن نابه</span>‌<span dir="rtl">جای دوستی</span>

<ol start="780" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: لا تَبذِلَنَّ وُدَّكَ إِذا لَم تَجِد مَوضِعاً.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۶ ص۲۸۶ ح۱۰۲۷۵، عیون الحكم و المواعظ: ص۵۲۲ ح۹۵۰۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="780" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: دوستىِ خود را بى</span>‌<span dir="rtl">جا نثار مکن.</span></li></ol>

 

<ol start="781" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: مَن وَضَعَ حُبَّهُ في غَيرِ مَوضِعِهِ، فَقَد تَعَرَّضَ لِلقَطيعَةِ.</span><ref><p><span dir="rtl">المحاسن: ج۱ ص۴۱۵ ح۹۵۰ عن عبداللّٰه</span>‌ <span dir="rtl">بن القاسم الجعفريّ، مشكاة الأنوار: ص۲۱۹ ح۶۰۶، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۸۷ ح۱۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="781" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: هر که محبّتش را بى</span>‌<span dir="rtl">جا خرج کند، رشتۀ دوستى را در معرض گسيختن قرار داده است.</span></li></ol>

<span id="خصال-أخری"></span>
==== <span dir="rtl">۵ / ۳ - ۶: خِصالٌ أُخریٰ</span> ====

<span dir="rtl">۵ / ۳ - ۶</span><span dir="rtl">: خصلت</span>‌<span dir="rtl">های دیگر</span>

<ol start="782" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أحبَبتَ رَجُلاً فَلا تُمارِهِ</span><ref><p><span dir="rtl">المُماراة: المجادَلة علی مذهب الشكّ و الریبة (النهایة: ج۴ ص۳۲۲ «مرا»).</span></p></ref><span dir="rtl">، وَ لا تُجارِهِ</span><ref><p><span dir="rtl">قال الجزری: في حدیث الریاء: «من طلب العلم لیُجاري به العلماء»؛ أي یجري معهم في المناظرة و الجدال لیُظهر علمه إلی الناس ریاءً وَ سمعة (النهایة: ج۱ ص۲۶۴ «جرا»).</span></p></ref><span dir="rtl">، وَ لا تُشارَّهُ</span><ref><p><span dir="rtl">المُشاراة: المُلاجّة (النهایة: ج۲ ص۴۶۸ «شرا»).</span></p></ref><span dir="rtl">، وَ لا تَسأَل عَنهُ؛ فَعَسیٰ أَن توافِقَ لَهُ عَدُوّاً فَيُخبِرَكَ بِما لَيسَ فيهِ، فَيُفَرِّقَ ما بَينَكَ وَ بَينَهُ.</span> <ref><p><span dir="rtl">حلية الأولياء: ج۵ ص۱۳۶ الرقم۳۱۳ عن معاذ، عمل اليوم و الليلة لابن السنّي: ص۷۵ ح۲۰۰، الفردوس: ج۱ ص۲۷۹ ح۱۰۹۰ نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="782" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه با کسى دوست شدى، با او جدال نکن و رقابت منما و به او بدی مکن و در باره</span>‌<span dir="rtl">اش [از ديگران] نپُرس. چه بسا که در اين راه، با دشمن او برخورد کردى و او در باره</span>‌<span dir="rtl">اش چيزى برايت گفت که در او نيست و بدين ترتيب، ميان شما جدايى افکند.</span></li></ol>

 

<ol start="783" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: قالَ الحارِثُ الأَعوَرُ لِأَميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام: يا أميرَ المُؤمِنينَ، أَنَا وَ اللهِ أُحِبُّكَ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ لَهُ: يا حارِثُ، أمّا إِذا أحبَبتَني فَلا تُخاصِمني، وَ لا تُلاعِبني، وَ لا تُجاريني</span><ref><span dir="rtl">في نسخة: «و لا تُجارِني» (هامش بحار الأنوار).</span></ref><span dir="rtl">، وَ لا تُمازِحني، وَ لا تُواضِعني، وَ لا تُرافِعني</span><ref><span dir="rtl">قال المجلسي (رحمه الله) في ذیل الروایة: قوله عليه السلام: «ولا تُواضِعني ولا تُرافِعني» الظاهر أنّ المراد به: لا تضعني دون مرتبتي و لا ترفعني عنها، و المفاعلة للمبالغة.</span></ref><span dir="rtl">.</span><ref><span dir="rtl">الخصال: ص۳۳۴ ح۳۵، بحار الأنوار: ج۲۷ ص۲۵۴ ح۱.</span></ref>

<ol start="783" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: حارثِ اَعوَر به امیر مؤمنان علیه السلام گفت:</span>‌ <span dir="rtl">ای امیر مؤمنان! به خدا سوگند، من شما را دوست دارم.</span></li></ol>

<span dir="rtl">به او فرمود: «ای حارث! اگر مرا دوست داری، پس با من ستیزه مکن، با من جدّی باش، با من کشمکش مکن، با من شوخی مکن و مرا از آنچه هستم، فروتر یا فراتر مبَر».</span>

<ol start="784" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: إيّاكَ أَن تُخرِجَ صَديقَكَ إخراجاً يُخرِجُهُ عَن مَوَدَّتِكَ، وَ اسْتَبقِ لَهُ مِن أُنسِكَ مَوضِعاً يَثِقُ بِالرُّجوعِ إِلَيهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۲ ص۳۰۱ ح۲۶۸۷، عیون الحكم و المواعظ: ص۹۸ ح۲۲۵۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="784" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: مبادا دوستت را چنان از [دایرۀ] دوستی</span>‌<span dir="rtl">ات کنار بگذاری که هیچ محبّتی از جانب تو به او باقی نمانَد؛ بلکه قدرى از پيوند دوستی</span>‌<span dir="rtl">ات را با او باقى بگذار تا هر وقت خواست دوستى را از سر بگيرد، به آن اتّکا کند.</span></li></ol>

<span id="الفصل-السادس-أحكام-المحبة"></span>
== <span dir="rtl">الفَصلُ السّادِس: أحكامُ المَحَبَّةِ</span> ==

<span dir="rtl">فصل ششم</span><span dir="rtl">: احکام دوستی</span>

<span id="من-تجب-محبته"></span>
=== <span dir="rtl">۶ / ۱: مَن تَجِبُ مَحَبَّتُهُ</span> ===

<span dir="rtl">۶ / ۱</span><span dir="rtl">: آنان که دوستی</span>‌<span dir="rtl">شان واجب است</span>

<span dir="rtl">الكتاب</span>

<span dir="rtl">قرآن</span>

<span dir="rtl">(قُلْ إِن كَانَ ءَابَاؤُكُمْ وَ أَبْنَاؤُكُمْ وَ إِخْوَ ٰنُكُمْ وَ أَزْوَ ٰجُكُمْ وَ عَشِيرَتُكُمْ وَ أَمْوَ ٰلٌ ٱقْتَرَفْتُمُوهَا وَ تِجَـٰرَةٌ تَخْشَوْنَ كَسَادَهَا وَ مَسَـٰكِنُ تَرْضَوْنَهَا أَحَبَّ إِلَيْكُم مِّنَ ٱللهِ وَ رَسُولِهِ وَ جِهَادٍ فِى سَبِيلِهِ فَتَرَبَّصُواْ حَتَّیٰ يَأْتِىَ ٱللهُ بِأَمْرِهِ وَ ٱللهُ لاَ يَهْدِى ٱلْقَوْمَ ٱلْفَـٰسِقِينَ).</span><ref><span dir="rtl">التوبة: ۲۴.</span></ref>

<span dir="rtl">(بگو: اگر پدران و پسران و برادران و زنان و خاندان شما و اموالى که گرد آورده</span>‌<span dir="rtl">ايد و تجارتى که از کسادش بيمناکيد و سراهايى که آنها را خوش مى</span>‌<span dir="rtl">داريد، نزد شما از خدا و پيامبرش و جهاد در راه وى، دوست</span>‌<span dir="rtl">داشتنى</span>‌<span dir="rtl">تر است، پس منتظر باشيد تا خدا فرمانش را [به اجرا در] آورد و خداوند، گروهِ فاسقان را راه</span>‌<span dir="rtl">نمايى نمى</span>‌<span dir="rtl">کند).</span>

<span dir="rtl">(قُل لَّا أَسْـٔلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا ٱلْمَوَدَّةَ فِى ٱلْقُرْبَیٰ).</span><ref><span dir="rtl">الشورىٰ: ۲۳.</span></ref> <span dir="rtl"></span>

<span dir="rtl">(بگو: به ازاى آن [رسالت]، پاداشى از شما خواستار نيستم، مگر دوستى در بارۀ خويشاوندان).</span>

<span dir="rtl">الحديث</span>

<span dir="rtl">حديث</span>

<ol start="785" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: لا يُؤمِنُ عَبدٌ حَتّیٰ أكونَ أَحَبَّ إِلَيهِ مِن نَفسِهِ، وَ تَكونَ عِترَتي إِلَيهِ أعَزَّ مِن عِترَتِهِ، وَ يكَونَ أَهلي أَحَبَّ إِلَيهِ منِ</span>‌<span dir="rtl">أَهلِهِ، وَ تَكونَ ذاتي أَحَبَّ إِلَيهِ مِن ذاتِهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">علل الشرائع: ص۱۴۰ ح۳ عن أبي ليلىٰ، الأمالي للصدوق: ص۴۱۴ ح۵۴۲ نحوه، بحار الأنوار: ج۱۷ ص۱۳ ح۲۷؛ المعجم الأوسط: ج۶ ص۵۹ ح۵۷۹۰ عن أبي ليلى نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="785" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هيچ بنده</span>‌<span dir="rtl">اى ايمان نياورده است، مگر آن گاه که مرا از خودش بيشتر دوست داشته باشد و کسانِ مرا بيشتر از کسان خودش و خاندان مرا بيشتر از خاندان خودش و مرا بيشتر از خودش دوست داشته باشد.</span></li></ol>

 

<ol start="786" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: لا يُؤمِنُ أحَدُكُم حَتّیٰ أكونَ أَحَبَّ إِلَيهِ مِن والِدِهِ وَ وَلَدِهِ وَ النّاسِ أجمَعينَ.</span><ref><p><span dir="rtl">صحيح البخاري: ج۱ ص۱۴ ح۱۵ عن أنس، صحيح مسلم: ج۱ ص۶۷ ح۷۰، سنن ابن ماجة: ج۱ ص۲۶ ح۶۷.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="786" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هيچ يک از شما مؤمن نيست، مگر آن گاه که من نزد او محبوب</span>‌<span dir="rtl">تر از پدرش و فرزندش و همۀ مردمان باشم.</span></li></ol>

 

<ol start="787" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: لا يُؤمِنُ أحَدُكُم حَتّیٰ يَكونَ اللهُ وَ رَسولُهُ أَحَبَّ إِلَيهِ مِمّا سِواهُما، وَ حَتّیٰ يُقذَفَ فِي النّارِ أحَبُّ إِلَيهِ مِن أَن يَعودَ فِي الكُفرِ بَعدَ أَن نَجّاهُ اللهُ مِنهُ. وَ لا يُؤمِنُ أحَدُكُم حَتّیٰ أكونَ أَحَبَّ إِلَيهِ مِن وَلَدِهِ وَ والِدِهِ وَ النّاسِ أجمَعينَ.</span><ref><p><span dir="rtl">مسند ابن حنبل: ج۴ ص۴۱۲ ح۱۳۱۵۰ و ص۵۵۴ ح۱۳۹۶۱ كلاهما عن أنس.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="787" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هيچ يک از شما ايمان نمى</span>‌<span dir="rtl">آورد، مگر هنگامى که خدا و پيامبرش براى او از هر چيز ديگرى، دوست</span>‌<span dir="rtl">داشتنى</span>‌<span dir="rtl">تر باشند و در آتش افتادن، برايش دوست</span>‌<span dir="rtl">داشتنى</span>‌<span dir="rtl">تر از بازگشت به کفر باشد، پس از آن که خداوند، او را از آن (کفر) نجات بخشيده است. هيچ يک از شما ايمان نمى</span>‌<span dir="rtl">آورد، مگر هنگامى که من برايش دوست</span>‌<span dir="rtl">داشتنى</span>‌<span dir="rtl">تر از فرزندش، پدرش و همۀ مردم باشم.</span></li></ol>

 

<ol start="788" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: لا تَزولُ قَدَما عَبدٍ يَومَ القِيامَةِ حَتّىٰ يُسأَلَ عَن أربَعٍ</span>‌<span dir="rtl">: عَن عُمُرِهِ فيما أفناهُ</span>‌<span dir="rtl">، وَ عَن شَبابِهِ فيما أبلاهُ</span>‌<span dir="rtl">، وَ عَن مالِهِ مِن أينَ كَسَبَهُ</span>‌<span dir="rtl">، وَ فيما أنفَقَهُ</span>‌<span dir="rtl">، وَ عَن حُبِّنا أهلَ البَيتِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الخصال: ص۲۵۳ ح۱۲۵ عن إسحاق بن موسى بن جعفر عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، الأمالي للطوسي: ص۵۹۳ ح۱۲۲۷ نحوه، بحار الأنوار: ج۷ ص۲۵۸ ح۱؛ المعجم الكبير: ج۱۱ ص۸۴ ح۱۱۱۷۷ عن ابن عبّاس.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="788" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هيچ بنده</span>‌<span dir="rtl">اى در روز قيامت، قدمى بر نمى</span>‌<span dir="rtl">دارد، مگر آن که از او در بارۀ چهار چيز پرسش می</span>‌<span dir="rtl">شود: از عمرش که در چه راهى از دست داده است؛ از جوانی</span>‌<span dir="rtl">اش که در چه راهى به سر آورده است؛ از مالش که آن را از چه راهى به دست آورده و در چه راهى صرف کرده است؛ و از دوستىِ ما اهل بيت.</span></li></ol>

 

<ol start="789" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: مَا اخْتَلَطَ حُبّي بِقَلبِ عَبدٍ فَأَحَبَّني، إلّا حَرَّمَ اللّٰهُ جَسَدَهُ عَلَى النّارِ.</span><ref><p><span dir="rtl">حلية الأولياء: ج۷ ص۲۵۵ الرقم ۳۹۷ عن ابن عمر.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="789" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: دوستى من، با قلب بنده</span>‌<span dir="rtl">اى نمی</span>‌<span dir="rtl">آمیزد و او مرا دوست نمی</span>‌<span dir="rtl">دارد، مگر آن که خداوند، پيکرش را بر آتش، حرام خواهد کرد.</span></li></ol>

 

<ol start="790" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: عاهَدَني رَبّي أَن لا يَقبَلَ إيمانَ عَبدٍ إلّا بِمَحَبَّةِ أَهلِ بَيتي.</span><ref><p><span dir="rtl">إحقاق الحقّ</span>‌<span dir="rtl">: ج۹ ص۴۵۴ نقلاً عن المناقب المرتضويّة و خلاصة الأخبار.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="790" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: پروردگارم با من عهد بست که ايمان هيچ بنده</span>‌<span dir="rtl">اى را نپذيرد، مگر آن که با محبّت اهل بيت من همراه باشد.</span></li></ol>

 

<ol start="791" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: أوَّلُ ما يُسأَلُ عَنهُ العَبدُ حُبُّنا أهلَ البَيتِ.</span><ref><p><span dir="rtl">عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج۲ ص۶۲ ح۲۵۸ عن الحسن بن عبد اللّٰه الرازي التميمي عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج۷ ص۲۶۰ ح۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="791" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: نخستين چيزى که در بارۀ آن از بنده سؤال مى</span>‌<span dir="rtl">شود، دوست داشتن ما اهل بيت است.</span></li></ol>

 

<ol start="792" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: لا يَتِمُّ الإِيمانُ إلّا بِمَحَبَّتِنا أهلَ البَيتِ.</span><ref><p><span dir="rtl">كفاية الأثر: ص۱۱۰ عن واثلة بن الأسقع، بحار الأنوار: ج۳۶ ص۳۲۲ ح۱۷۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="792" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: ايمان، کامل نمى</span>‌<span dir="rtl">شود، مگر با دوست داشتن ما اهل بيت.</span></li></ol>

 

<ol start="793" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: لِكُلِّ شَيءٍ أساسٌ، وَ أساسُ الدّينِ حُبُّنا أهلَ البَيتِ.</span><ref><p><span dir="rtl">لسان الميزان: ج۵ ص۳۸۰ الرقم۱۲۳۲ عن جابر؛ الأمالي للطوسي: ص۸۴ ح۱۲۶ عن جابر الجعفي عن الإمام الباقر عن آبائه عليهم السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، المحاسن: ج۱ ص۲۴۷ ح۴۶۱ عن مدرك بن عبد الرحمان عن الإمام الصادق عليه السلام و فیهما «الإسلام» بدل «الدین»، بحار الأنوار: ج۲۷ ص۸۲ ح۲۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="793" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر چيزى بنيادى دارد و بنيادِ دين، دوستى ما اهل بيت است.</span></li></ol>

 

<ol start="794" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: أساسُ الإِسلامِ حُبّي وَ حُبُّ أَهلِ بَيتي.</span><ref><p><span dir="rtl">كنز العمّال: ج۱۳ ص۶۴۵ ح۳۷۶۳۱ عن ابن عساكر عن عليّ بن حمزة الصوفي عن أبيه عن موسى بن جعفر عن آبائه عليهم السلام.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="794" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: بنياد اسلام، دوست داشتن من و اهل بيت من است.</span></li></ol>

 

<ol start="795" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الباقر عليه السلام: حُبُّنا أهلَ البَيتِ نِظامُ الدّينِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الأمالي للطوسي: ص۲۹۶ ح۵۸۲ عن جابر الجعفي، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۱۸۳ ح۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="795" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام باقر علیه السلام: دوست داشتن ما اهل بيت، نظام دين است.</span></li></ol>

 

<ol start="796" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المحاسن عن سلام بن المستنير: سَأَلتُ أبا جَعفَرٍ عليه السلام عَن قَولِ اللهِ تَعالىٰ: (قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبى)، فَقالَ: هِيَ وَ اللهِ فَريضَةٌ مِنَ اللهِ عَلَى العِبادِ لِمُحَمَّدٍ صلّی اللّه عليه وآله في أَهلِ بَيتِهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">المحاسن: ج۱ ص۲۴۰ ح۴۴۱، دعائم الإسلام: ج۱ ص۶۸ نحوه، بحار الأنوار: ج۲۳ ص۲۳۹ ح۷.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="796" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المحاسن - به نقل از سلام بن مستنير -: از امام باقر علیه السلام در بارۀ اين سخن خداى متعال: (بگو: من به ازاى اين از شما مزدى نمى</span>‌<span dir="rtl">خواهم، مگر دوستى با خويشاوندان) پرسيدم. فرمود: «به خدا سوگند، اين (دوستى)، تکلیفی است که خداوند برای محمّد صلی اللّه علیه وآله در بارۀ اهل بيتش بر دوش بندگان نهاده است».</span></li></ol>

 

<ol start="797" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: لَولا أنَّ اللهَ تَعالیٰ فَرَضَ وِلايَتَنا وَ أمَرَ بِمَوَدَّتِنا ما وَقَفناكُم عَلیٰ أبوابِنا، وَ لا أدخَلناكُم بُيوتَنا.</span><ref><p><span dir="rtl">بصائر الدرجات: ص۳۰۰ ح۵، إعلام الورى: ص۲۸۵، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۷۳ ح۵.</span></p></ref> <span dir="rtl"></span></li></ol>

 

<ol start="797" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: اگر نه این بود که خداوند متعال، ولايت ما را واجب کرده و به دوست داشتن ما فرمان داده است، شما را بر درگاه خود، نگه نمى</span>‌<span dir="rtl">داشتيم و به خانه</span>‌<span dir="rtl">هايمان راه نمى</span>‌<span dir="rtl">داديم.</span></li></ol>

<span dir="rtl">راجع: هذه الموسوعة: ج۱۰ ص۳۹۶ (أهل البیت عليهم السلام / الفصل التاسع: حبّ أهل البيت عليهم السلام)</span>

<span dir="rtl">و ج۱۰ ص۳۳۰ (الفصل الثامن: حقوق أهل البيت عليهم السلام / عناوين حقوقهم / المودّة).</span>

<span dir="rtl">راجع: همین دانش</span>‌<span dir="rtl">نامه: ج۱۰ ص۳۹۷ (فصل نهم: دوست داشتن اهل بیت علیهم السلام)</span>

<span dir="rtl">و ج۱۰ ص۳۳۱ (فصل هشتم: حقوق اهل بيت علیهم السلام / عناوين حقوق اهل بیت علیهم السلام / دوستی).</span>

<span id="من-ينبغي-محبته"></span>
=== <span dir="rtl">۶ / ۲: مَن يَنبَغي مَحَبَّتُهُ</span> ===

<span dir="rtl">۶ / ۲</span><span dir="rtl">: آنان که دوستی</span>‌<span dir="rtl">شان شایسته است</span>

<span id="المؤمنون"></span>
==== <span dir="rtl">۶ / ۲ - ۱: المُؤمِنونَ</span> ====

<span dir="rtl">۶ / ۲ - ۱</span><span dir="rtl">: مؤمنان</span>

<span dir="rtl">الكتاب</span>

<span dir="rtl">قرآن</span>

<span dir="rtl">(وَ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِناتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِياءُ بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ).</span><ref><span dir="rtl">التوبة: ۷۱.</span></ref>

<span dir="rtl">(مردان باایمان و زنان باایمان دوستان يکديگرند، به نيکى فرمان مى</span>‌<span dir="rtl">دهند و از ناشايست باز مى</span>‌<span dir="rtl">دارند).</span>

<span dir="rtl">الحديث</span>

<span dir="rtl">حديث</span>

<ol start="798" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: لِلمُؤمِنِ عَلَى المُؤمِنِ سَبعَةُ حُقوقٍ واجِبَةٍ مِنَ اللهِ عزّ وجلّ عَلَيهِ: الإِجلالُ لَهُ في عَينِهِ، وَ الوُدُّ لَهُ في صَدرِهِ، وَ المُؤاساةُ لَهُ في مالِهِ، وَ أَن يُحَرِّمَ غيبَتَهُ، وَ أَن يَعودَهُ في مَرَضِهِ، وَ أَن يُشَيِّعَ جَنازَتَهُ، وَ أَن لا يَقولَ فيهِ بَعدَ مَوتِهِ إلّا خَيراً.</span><ref><p><span dir="rtl">كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۳۹۸ ح۵۸۵۰، الخصال: ص۳۵۱ ح۲۷ عن الإمام الصادق عليه السلام، الأمالي للصدوق: ص۸۴ ح۵۱ عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه و كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۲۲۲ ح۳ و راجع الكافي: ج۲ ص۱۷۱ ح۷.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="798" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند عز وجل براى مؤمن بر مؤمن، هفت حق واجب کرده است: او را به چشم، بزرگ بدارد، به دل، دوست بدارد، و از مال خود به او ببخشد، و غيبتش را حرام شمارد، و به هنگام بيمارى به عيادتش برود، و در تشييع جنازه</span>‌<span dir="rtl">اش شرکت کند، و پس از مرگش، جز به نيکى از او ياد نکند.</span></li></ol>

 

<ol start="799" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: وُدُّ المُؤمِنِ لِلمُؤمِنِ فِي اللهِ مِن أعظَمِ شُعَبِ الإِيمانِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۱۲۵ ح۳، المحاسن: ج۱ ص۴۱۰ ح۹۳۳ كلاهما عن سلام بن المستنير عن الإمام الباقر عليه السلام، تحف العقول: ص۴۸، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۲۴۰ ح۱۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="799" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: دوستىِ مؤمن با مؤمن براى خدا، از بزرگ</span>‌<span dir="rtl">ترين شاخه</span>‌<span dir="rtl">هاى ايمان است.</span></li></ol>

 

<ol start="800" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: صانِعِ</span><ref><p><span dir="rtl">المصانعة: المداراة (اُنظر: النهایة: ج۳ ص۵۶ «صنع»).</span></p></ref> <span dir="rtl">المُنافِقَ بِلِسانِكَ، وَ أخلِص وُدَّكَ لِلمُؤمِنِ. وَ إن جالَسَكَ يَهودِيٌّ فَأَحسِن مُجالَسَتَهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۴۰۴ ح۵۸۷۲، الأمالي للمفيد: ص۱۸۵ ح۱۰، الزهد للحسين بن سعيد: ص۸۳ ح۱۰ كلاهما عن الإمام الباقر عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۵۲ ح۱۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="800" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: با منافق، به زبانت سازگارى کن و دوستى</span>‌<span dir="rtl">ات را براى مؤمن، خالص گردان و اگر يهودى</span>‌<span dir="rtl">اى با تو هم</span>‌<span dir="rtl">نشين شد، با او نيکو هم</span>‌<span dir="rtl">نشينى کن.</span></li></ol>

<span id="العلماء"></span>
==== <span dir="rtl">۶ / ۲ - ۲: العُلَماءُ</span> ====

<span dir="rtl">۶ / ۲ - ۲</span><span dir="rtl">: عالمان</span>

<ol start="801" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: النَّظَرُ في وَجهِ العالِـمِ حُبّاً لَهُ عِبادَةٌ.</span><ref><p><span dir="rtl">النوادر للراوندي: ص۱۱۰ ح۹۴ عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج۱ ص۲۰۵ ح۲۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="801" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: از روى دوستى به چهرۀ دانشمند نگريستن، عبادت است.</span></li></ol>

 

<ol start="802" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: اُغدُ عالِماً، أو مُتَعَلِّماً، أو مُستَمِعاً، أو مُحِبّاً لَهُم، وَ لا تَكُنِ الخامِسَ فَتَهلِكَ.</span><ref><p><span dir="rtl">عوالي اللآلي: ج۴ ص۷۵ ح۵۸، بحار الأنوار: ج۱ ص۱۹۵ ح۱۳؛ المعجم الأوسط: ج۵ ص۲۳۱ ح۵۱۷۱ عن أبي بكرة و ليس فيه «لهم».</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="802" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: یا عالِم باش، یا آموزنده، یا شنونده[ی علم] و یا دوستدار آنان. پنجمین مباش که هلاک می</span>‌<span dir="rtl">شوی.</span></li></ol>

 

<ol start="803" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: العِلمُ خَزائِنُ وَ مِفتاحُهَا السُّؤالُ</span>‌<span dir="rtl">، فَاسْأَلوا رَحِمَكُمُ اللّٰهُ</span>‌<span dir="rtl">؛ فَإِنَّهُ يُؤجَرُ أربَعَةٌ</span>‌<span dir="rtl">: السّائِلُ</span>‌<span dir="rtl">، وَ المُجيبُ</span>‌<span dir="rtl">، وَ المُستَمِعُ</span>‌<span dir="rtl">، وَ المُحِبُّ لَهُم.</span><ref><p><span dir="rtl">المجازات النبويّة: ص۲۰۰ ح۱۷۱، الخصال: ص۲۴۵ ح۱۰۱ عن الإمام الصادق عن أبيه عليهما السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۱ ص۱۹۶ ح۱؛ سنن الدارمي: ج۱ ص۱۴۴ ح۵۵۵ عن ابن شهاب و فيه «و المتعلّم» بدل «و المجيب».</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="803" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: دانش، گنجينه</span>‌<span dir="rtl">هایی است که کليد آنها پرسش است. پس - خدايتان رحمت کند - بپرسيد، که [در راه دانش] به چهار تن پاداش داده مى</span>‌<span dir="rtl">شود: پرسنده، پاسخ دهنده، شنونده و دوستدار آنان.</span></li></ol>

 

<ol start="804" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: اُغدُ عالِماً، أو مُتَعَلِّماً، أو أَحِبَّ أهلَ العِلمِ، وَ لا تَكُن رابِعاً فَتَهلِكَ بِبُغضِهِم.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۱ ص۳۴ ح۳ عن أبي حمزة الثمالي، الخصال: ص۱۲۳ ح۱۱۷ عن الإمام الصادق عليه السلام، المحاسن: ج۱ ص۳۵۵ ح۷۵۴، بحار الأنوار: ج۱ ص۱۸۷ ح۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="804" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: يا دانشمند باش يا جویندۀ دانش و يا [دستِ</span>‌<span dir="rtl">کم] اهل دانش را دوست داشته باش، و چهارمين مباش که با دشمن داشتن آنان، هلاک خواهی شد.</span></li></ol>

 

<ol start="805" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الأمالي للطوسي عن منصور بُزُرج: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ الصّادقِ عليه السلام: ما أَكثَرَ ما أَسمَعُ مِنكَ يا سَيِّدي ذِكرَ سَلمانَ الفارِسِيِّ!</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ: لا تَقُلِ: الفارِسِيَّ، وَ لٰكِن قُل: سَلمانَ المُحَمَّدِيَّ، أَ تَدري ما كَثرَةُ ذِكري لَهُ؟</span>

<span dir="rtl">قُلتُ: لا.</span>

<span dir="rtl">قالَ: لِثَلاثِ خِلالٍ، أحَدُها: إيثارُهُ هَوىٰ أميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام عَلىٰ هَوىٰ نَفسِهِ، وَ الثانِيَةُ: حُبُّهُ لِلفُقَراءِ وَ اخْتِيارُهُ إيّاهُم عَلىٰ أَهلِ الثَّروَةِ وَ العَدَدِ، وَ الثّالِثَةُ: حُبُّهُ لِلعِلمِ وَ العُلماءِ. إِنَّ سَلمانَ کانَ عَبداً صالِحاً حَنيفاً مُسلِماً وَ ما کانَ مِنَ المُشرِكينَ.</span><ref><span dir="rtl">الأمالي للطوسي: ص۱۳۳ ح۲۱۴، بشارة المصطفی: ص۲۶۷، كشف الغمّة: ج۲ ص۳۰ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۲۲ ص۳۲۷ ح۳۳.</span></ref>

<ol start="805" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الأمالى، طوسى - به نقل از منصور بن بُزُرج -: به امام صادق علیه السلام گفتم: سَرور من! چرا اين همه ياد سلمان فارسى را از شما مى</span>‌<span dir="rtl">شنوم؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">فرمود: «مگو فارسى؛ بلکه بگو: سلمان محمّدى. آيا مى</span>‌<span dir="rtl">دانى چرا اين همه از او ياد مى</span>‌<span dir="rtl">کنم؟».</span>

<span dir="rtl">گفتم: نه.</span>

<span dir="rtl">فرمود: «به خاطر سه چيز. نخست، اين که خواستۀ امير مؤمنان را بر خواستۀ خود، مقدّم مى</span>‌<span dir="rtl">داشت. دوم، اين که بينوايان را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">داشت و آنان را بر ثروتمندان و شوکتمندان، ترجيح مى</span>‌<span dir="rtl">داد. سوم، اين که دانش و دانشمندان را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">داشت. بى گمان، سلمان، بنده</span>‌<span dir="rtl">اى شايسته، پاک</span>‌<span dir="rtl">دين (مستقيم و معتدل) و مسلمان بود و از مشرکان نبود».</span>

<span id="الناصحون"></span>
==== <span dir="rtl">۶ / ۲ - ۳: النّاصِحونَ</span> ====

<span dir="rtl">۶ / ۲ - ۳</span><span dir="rtl">: نیک</span>‌<span dir="rtl">خواهان</span>

<span dir="rtl">الكتاب</span>

<span dir="rtl">قرآن</span>

<span dir="rtl">(فَتَوَلَّیٰ عَنْهُمْ وَ قَالَ يَـٰقَوْمِ</span>‌<span dir="rtl">لَقَدْ أَبْلَغْتُكُمْ</span>‌<span dir="rtl">رِسَالَهَ</span>‌<span dir="rtl">رَبِّى وَ نَصَحْتُ لَكُمْ وَ لَـٰكِن لَّا تُحِبُّونَ ٱلنَّـٰصِحِينَ).</span><ref><span dir="rtl">الأعراف: ۷۹.</span></ref>

<span dir="rtl">(پس [صالح] از آنان روى بر تافت و گفت:</span>‌ <span dir="rtl">اى قوم من! بی</span> ‌<span dir="rtl">تردید، پيام پروردگارم را به شما رساندم و برایتان خیرخواهی کردم؛ ولى شما خيرخواهان را دوست نمى</span>‌<span dir="rtl">داريد).</span>

<span dir="rtl">الحديث</span>

<span dir="rtl">الحديث</span>

<ol start="806" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: لا خَيرَ في قَومٍ لَيسوا بِناصِحينَ، وَ لا يُحِبّونَ النّاصِحينَ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۶ ص۴۲۷ح ۱۰۸۸۴، عیون الحكم و المواعظ: ص۵۳۵ ح۹۸۱۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="806" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: در مردمى که نه خود نصيحت کننده هستند و نه نصيحت کنندگان را دوست دارند، خيرى نيست.</span></li></ol>

 

<ol start="807" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: لِيَكُن أَحَبَّ النّاسِ إِلَيكَ مَن هَداكَ إِلیٰ مَراشِدِكَ، وَ كَشَفَ لَكَ عَن مَعايِبِكَ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۵ ص۴۹ح ۷۳۷۴، عیون الحكم و المواعظ: ص۴۰۴ ح۶۸۴۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="807" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: بايد محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترينِ مردم نزد تو، آن کسى باشد که تو را به آنچه مايۀ اصلاح و سازندگى توست، راه</span>‌<span dir="rtl">نمايى کند و عيب</span>‌<span dir="rtl">ها و کاستي</span>‌<span dir="rtl">هايت را به تو نشان دهد.</span></li></ol>

 

<ol start="808" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: لِيَكُن أَحَبَّ النّاسِ إِلَيكَ المُشفِقُ النّاصِحُ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۵ ص۵۱ ح۷۳۸۶، عیون الحكم و المواعظ: ص۴۰۶ ح۶۸۷۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="808" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: بايد محبوب</span>‌<span dir="rtl">ترينِ مردم نزد تو، شخص دلسوز خيرخواه باشد.</span></li></ol>

<span id="الأبرار"></span>
==== <span dir="rtl">۶ / ۲ - ۴: الأَبرارُ</span> ====

<span dir="rtl">۶ / ۲ - ۴</span><span dir="rtl">: نیکان</span>

<ol start="809" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: يا طالِبَ العِلمِ، إِنَّ العِلمَ ذو فَضائِلَ كَثيرَةٍ؛ فَرَأسُهُ التَّواضُعُ... وَ دَليلُهُ الهُدیٰ، وَ رَفيقُهُ مَحَبَّةُ الأَخيارِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۱ ص۴۸ ح۲، منية المريد: ص۱۴۸ كلاهما عن أبي بصير عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج۱ ص۱۷۵ ح۴۱ و راجع كنز العمّال: ج۱۰ ص۲۵۴ ح۲۹۳۶۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="809" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام:</span> ‌<span dir="rtl">اى دانشجو! دانش را فضيلت</span>‌<span dir="rtl">هاى بسيارى است: بنيادش فروتنى است...، راه</span>‌<span dir="rtl">نمايش هدايت است و رفيقش دوستى نيکان.</span></li></ol>

 

<ol start="810" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: حُبُّ الأَبرارِ لِلأَبرارِ ثَوابٌ لِلأَبرارِ، وَ حُبُّ الفُجّارِ لِلأَبرارِ فَضيلَةٌ لِلأَبرارِ، وَ بُغضُ الفُجّارِ لِلأَبرارِ زَينٌ لِلأَبرارِ، وَ بُغضُ الأَبرارِ لِلفُجّارِ خِزيٌ عَلَى الفُجّارِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۶۴۰ ح۶ عن عمّار بن موسى، تحف العقول: ص۴۸۷ عن الإمام العسكري عليه السلام، المحاسن: ج۱ ص۴۱۴ ح۹۴۹، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۲۳۸ ح۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="810" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: دوستیِ نیکوکاران با نیکوکاران، پاداشى براى نيکوکاران است و دوستیِ بَدان با نيکوکاران، فضيلتى براى نيکوکاران است و نفرت بدکاران از نيکوکاران، زيورِ نيکوکاران است و نفرت نيکوکاران از بدکاران، [مايۀ] خوارى و رسوايى بدکاران است.</span></li></ol>

 

<ol start="811" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: خَيرُ الاِختِيارِ مُوادَّةُ الأَخيارِ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۳ ص۴۲۶ ح۴۹۸۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="811" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: بهترين انتخاب، دوستى با نيکان است.</span></li></ol>

<span id="الفقراء"></span>
==== <span dir="rtl">۶ / ۲ - ۵: الفُقَراءُ</span> ====

<span dir="rtl">۶ / ۲ - ۵</span><span dir="rtl">: بینوایان</span>

<ol start="812" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام - في ذِكرِ حَديثِ المِعراجِ -: قالَ اللهُ تعالیٰ:... يا أحمَدُ إِنَّ المَحَبَّةَ لِلهِ هِيَ المَحَبَّةُ لِلفُقَراءِ وَ التَّقَرُّبُ إِلَيهِم... يا أحمَدُ، مَحَبَّتي مَحَبَّةُ الفُقَراءِ؛ فَأَدنِ الفُقَراءَ، وَ قَرِّب مَجلِسَهُم مِنكَ، وَ أبعِدِ الأَغنِياءَ، وَ أبعِد مَجلِسَهُم عَنكَ؛ فَإِنَّ الفُقَراءَ أحِبّائي.</span><ref><p><span dir="rtl">إرشاد القلوب: ص۱۹۹ ـ ۲۰۰، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۲۳ ح۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="812" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام - در بیان حديث معراج پيامبر صلی اللّه علیه وآله -: خداوند متعال فرمود: «اى احمد! دوستى خداوند، [در] دوستى فقيران و نزديک شدن به آنان است.… اى احمد! دوستى من، [در] دوستى فقيران است. پس آنان را به خود، نزديک کن و در کنار خود بنشان و توانگران را دور کن و دور از خود بنشان که فقيران، دوستان من هستند».</span></li></ol>

 

<ol start="813" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله - لِأَبي ذَرٍّ -: عَلَيكَ... بِحُبِّ المَساكينِ وَ مُجالَسَتِهِم.</span><ref><p><span dir="rtl">معاني الأخبار: ص۳۳۵ ح۱ عن أبي ذرّ، الأمالي للمفيد: ص۲۲۱ ح۱، الأمالي للطوسي: ص۷ ح۸ كلاهما عن الإمام الحسن عن الإمام عليّ عليهما السلام، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۴۱۱ ح۲۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="813" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله – خطاب به ابو ذر -: تو را... به دوستى با مسکينان و هم</span>‌<span dir="rtl">نشينى با آنان، سفارش مى</span>‌<span dir="rtl">کنم.</span></li></ol>

 

<ol start="814" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: لِكُلِّ شَيءٍ مِفتاحٌ، وَ مِفتاحُ الجَنَّةِ حُبُّ المَساكينِ وَ الفُقَراءِ.</span><ref><p><span dir="rtl">إحیاء العلوم: ج۴ ص۲۹۲ عن عمر، الفردوس: ج۳ ص۳۳۰ ح۴۹۹۳ نحوه، كنز العمّال: ج۶ ص۴۶۹ ح۱۶۵۸۷ نقلاً عن ابن لال.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="814" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر چيزى، کليدى دارد و کليد بهشت، دوست داشتن مسکينان و فقيران است.</span></li></ol>

 

<ol start="815" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: القُربَةُ إِلَى اللهِ حُبُّ المَساكينِ وَ الدُّنُوُّ مِنهُم.</span><ref><p><span dir="rtl">مكارم الأخلاق: ج۱ ص۳۲۰ ح۱۰۲۴، جامع الأخبار: ص۵۱۵ ح۱۴۵۲، بحار الأنوار: ج۷۰ص ۷۱ح۲۰ و راجع مسند ابن حنبل: ج۸ ص۹۴ ح۲۱۴۷۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="815" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: دوست داشتن بینوایان و نزدیک شدن به آنها نزدیک شدن به خداست.</span></li></ol>

 

<ol start="816" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: أَحِبُّوا الفُقَراءَ وَ جالِسوهُم.</span><ref><p><span dir="rtl">المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۳۶۸ ح۷۹۴۷ عن أبي هريرة، الفردوس: ج۱ ص۷۶ ح۲۲۴ و فيه «المساكين» بدل «الفقراء».</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="816" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: فقيران را دوست بداريد و با آنان، هم</span>‌<span dir="rtl">نشينى کنيد.</span></li></ol>

 

<ol start="817" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: أمَرَني رَبّي بِسَبعِ خِصالٍ: حُبِّ المَساكينِ وَ الدُّنُوِّ مِنهُم، وَ أَن اُكثِرَ مِن «لا حَولَ وَ لا قُوَّةَ إلّا بِاللهِ»، وَ أَن أصِلَ بِرَحِمي وَ إن قَطَعَني، وَ أَن أنظُرَ إِلیٰ مَن أسفَلُ مِنّي وَ لا أنظُرَ إِلیٰ مَن هُوَ فَوقي، وَ أَن لا يَأخُذَني فِي اللهِ لَومَةُ لائِمٍ، وَ أَن أقولَ الحَقَّ وَ إن کانَ مُرّاً، وَ أَن لا أسأَلَ أحَداً شَيئاً.</span><ref><p><span dir="rtl">الاصول السّتة عشر (أصل جعفر بن محمّد الحضرمي): ص۲۴۱ ح۲۶۹ عن الإمام الصادق عليه السلام، الخصال: ص۳۴۵ ح۱۲ نحوه، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۳۸۸ ح۵۶؛ مسند ابن حنبل: ج۸ ص۹۴ ح۲۱۴۷۲ عن أبي ذرّ نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="817" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: پروردگارم، مرا به [داشتن] هفت صفت، فرمان داد: مسکينان را دوست بدارم و به آنان نزديک شوم؛ ذکر «لا حول و لا قوّة إلّا باللّه</span>‌<span dir="rtl">» را فراوان بگويم؛ پيوند با خويشانم را نگسلم، اگر چه آنان بگسلند؛ به فرودست خود بنگرم، نه به فرادست خود؛ در راه خدا از نکوهش هيچ نکوهشگرى نهراسم؛ حق را بگويم، گرچه تلخ باشد؛ و از هيچ کس، چيزى درخواست نکنم.</span></li></ol>

 

<ol start="818" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله - لِعَلِيٍّ عليه السلام -: يا عليُّ، إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ وَهَبكَ حُبَّ المَساكينِ وَ المُستَضعَفينَ في الأرضِ، فَرَضِيتَ بهِم إخواناً وَ رَضوا بكَ إماماً.</span><ref><p><span dir="rtl">فضائل الشیعة: ص۵۵ ح۱۷ عن أبي بصیر عن الإمام الصادق عليه السلام، الأمالي للصدوق: ص۵۶۱ ح۲ نحوه، بشارة المصطفى: ۱۸۰ كلاهما عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه،بحار الأنوار: ج۶۸ ص۴۵ ح۹۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="818" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - خطاب به علی علیه السلام -: اى على! خداوند عز وجل دوستى مستمندان و مستضعفان زمين را ارزانى تو کرده است. پس تو به برادرى آنان خشنودى و آنان به امامت تو خشنودند.</span></li></ol>

 

<ol start="819" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عدّة الداعي: یَقولُ [اللهُ تَعالىٰ] لِعيسىٰ عليه السلام: يا عِيسىٰ، إِنّي قَد وَهَبتُ لَكَ حُبَّ المَساكينِ وَ رَحمَتُهُم، تُحِبُّهُم وَ يُحِبُّونَكَ، يَرضَونَ بِكَ إماماً وَ قائِداً، وَ ترضىٰ بِهِم</span>‌<span dir="rtl">صَحابةً وَ تَبَعاً، وَ هُما خُلُقانِ مَن لَقِيَني بِهِما لَقِيَني بِأَزكَى الأَعمالِ وَ أَحَبِّها إِلَيَّ.</span><ref><p><span dir="rtl">عُدّة الداعي: ص۱۱۲، بحار الأنوار: ج۷۲ ص۵۵ ح۸۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="819" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عدّة الداعى: [خداوند متعال] به عيسى علیه السلام</span> ‌<span dir="rtl">فرمود: «اى عيسى! من دوست داشتن مستمندان و مهربانى کردن با آنها را به تو بخشيدم. تو آنان را دوست دارى و آنان تو را دوست دارند. آنان به پيشوايى و رهبرىِ تو خشنودند و تو، به يار و پيرو بودن آنان خشنودی. اينها دو خصلت</span>‌ <span dir="rtl">اند که هر کس با آنها مرا ديدار کند، با پاک</span>‌<span dir="rtl">ترين و دوست</span>‌<span dir="rtl">داشتنى</span>‌<span dir="rtl">ترين کارهاى نزد من، ديدارم کرده است».</span></li></ol>

 

<ol start="820" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الكافي عن عليّ بن أسباط عنهم عليهم السلام: فيما وَعَظَ اللهُ عزّ وجلّ بِهِ عيسیٰ عليه السلام:... يا عيسیٰ، تَزَيَّن بِالدّينِ، وَ حُبِّ المَساكينِ، وَ امشِ عَلَى الأَرضِ هَوناً</span><ref><p><span dir="rtl">الهَون: التَّؤُدة وَ الرفق وَ السكینة وَ الوقار وَ اللین (اُنظر: لسان العرب: ج۱۳ ص۴۳۹ «هون»).</span></p></ref><span dir="rtl">.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۸ ص۱۳۱ ـ ۱۳۵ ح۱۰۳، تنبيه الخواطر: ج۲ ص۱۴۱ عن الإمام الصادق عليه السلام، أعلام الدين: ص۲۳۰، بحار الأنوار: ج۱۴ ص۲۹۳ ح۱۴.</span></p></ref> <span dir="rtl"></span></li></ol>

 

<ol start="820" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الکافى - به نقل از على بن اَسباط، از معصومان علیهم السلام</span> -<span dir="rtl">: از جمله پندهاى خداوند عز وجل به عيسى علیه السلام آن بود که: «... اى عيسى! خود را با دين و دوستىِ مسکينان بياراى و بر زمين، آرام و با فروتنى راه برو».</span></li></ol>

 

<ol start="821" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: عَلَيكُم بِحُبِّ المَساكينِ المُسلِمينَ؛ فَإِنَّهُ مَن حَقَّرَهُم وَ تَكَبَّرَ عَلَيهِم فَقَد زَلَّ عَن دينِ اللهِ، وَ اللهُ لَهُ حاقِرٌ ماقِتٌ، وَ قَد قالَ أبونا رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: «أمَرَني رَبّي بِحُبِّ المَساكينِ المُسلِمينَ مِنهُم». وَ اعلَموا أنَّ مَن حَقَّرَ أحَداً مِنَ المُسلِمينَ ألقَى اللهُ عَلَيهِ المَقتَ مِنهُ وَ المَحقَرَةَ حَتّیٰ يَمقُتَهُ النّاسُ، وَ اللهُ لَهُ أشَدُّ مَقتاً.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَاتَّقُوا اللهَ في إخوانِكُمُ المُسلِمينَ المَساكينِ؛ فَإِنَّ لَهُم عَلَيكُم حَقّاً أَن تُحِبّوهُم؛ فَإِنَّ اللهَ أمَرَ رَسولَهُ صلّی اللّه عليه وآله بِحُبِّهِم، فَمَن لَم يُحِبَّ مَن أمَرَ اللهُ بِحُبِّهِ فَقَد عَصَى اللهَ وَ رَسولَهُ، وَ مَن عَصَى اللهَ وَ رَسولَهُ وَ ماتَ عَلیٰ ذٰلِكَ ماتَ وَ هُوَ مِنَ الغاوينَ.</span><ref><span dir="rtl">الكافي: ج۸ ص۸ ح۱ عن حفص المؤذّن وإسماعيل بن جابر، تحف العقول: ص۳۱۵ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۲۱۷ ح۹۳.</span></ref>

<ol start="821" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: مسکينانِ مسلمان را دوست بداريد، که هر کس آنان را حقير شمارد و بر آنان بزرگى بفروشد، از دين خدا لغزيده است و خداوند، او را حقير مى</span>‌<span dir="rtl">کند و دشمنش مى</span>‌<span dir="rtl">دارد. پدرمان پيامبر خدا فرمود: «پروردگارم به من فرمان داد تا مسکينانِ مسلمان را دوست بدارم». بدانيد هر کس مسلمانى را حقير شمارد، خداوند، دشمنى و حقارت را بر او خواهد فرستاد، تا آن جا که مردم دشمنش مى</span>‌<span dir="rtl">دارند، حال آن که دشمنى خدا شديدتر است.</span></li></ol>

<span dir="rtl">پس در بارۀ برادرانِ مسلمان و مسکين خود، از خدا بترسيد، که آنان را بر شما اين حق است که دوستشان بداريد؛ زيرا خداوند به فرستاده</span>‌<span dir="rtl">اش فرمان داد که آنان را دوست بدارد. پس هر که آن را که خداوند به دوستى</span>‌<span dir="rtl">اش فرمان داده، دوست نداشته باشد، نافرمانى خدا و پيامبرش کرده است، و هر که از خدا و فرستاده</span>‌<span dir="rtl">اش نافرمانى کند و بر آن حالت بميرد، در حال گم</span>‌<span dir="rtl">راهى مرده است.</span>

<ol start="822" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الكافي عن حسين بن نُعَيم الصحّاف: قالَ أبو عَبدِاللهِ عليه السلام: أ تُحِبُّ إخوانَكَ يا حُسَينُ؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">قُلتُ: نَعَم.</span>

<span dir="rtl">قالَ: تَنفَعُ فُقَراءَهُم؟</span>

<span dir="rtl">قُلتُ: نَعَم.</span>

<span dir="rtl">قالَ: أما إِنَّهُ يَحِقُّ عَلَيكَ أَن تُحِبَّ مَن يُحِبُّ اللّهُ</span>‌<span dir="rtl">، أما وَ اللهِ لا تَنفَعُ مِنهُم أحَداً حَتّیٰ تُحِبَّهُ.</span><ref><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۲۰۱ ح۸، المحاسن: ج۲ ص۱۴۸ ح۱۳۹۳، مشكاة الأنوار: ص۱۸۳ ح۴۷۴ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۳۷۵ ح۷۰.</span></ref>

<ol start="822" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الکافى - به نقل از حسين بن نعيم صحّاف -: امام صادق علیه السلام فرمود: «</span>‌<span dir="rtl">اى حسين! آيا برادرانت را دوست دارى؟».</span></li></ol>

<span dir="rtl">گفتم: بله.</span>

<span dir="rtl">فرمود: «به تهى</span>‌<span dir="rtl">دستان آنها سود مى</span>‌<span dir="rtl">رسانى؟».</span>

<span dir="rtl">گفتم: بله.</span>

<span dir="rtl">فرمود: «آرى. تو وظيفه دارى کسى را که خدا دوستش دارد، دوست بدارى. آرى، به خدا سوگند، تو به کسى از آنها سود نمى</span>‌<span dir="rtl">رسانى، تا اين که دوستش بدارى».</span><ref><span dir="rtl">در بارۀ معناى اين جمله، دو نظر است: يکى اين که مراد امام صادق علیه السلام اين است که ادّعاى محبّت داشتن بدون سود رساندن، ادّعايى دروغ است؛ بلکه اگر در ادّعاى دوست داشتنت صادق هستى، بايد به آنها سود برسانى. اين، نظر علّامه مجلسى است؛ امّا ملّا صالح مازندرانى می</span>‌<span dir="rtl">گوید: «يعنى سود رساندن، تابع دوست داشتن يا مستلزم آن است؛ يعنى تا دوست نداشته باشى، سود نمى</span>‌<span dir="rtl">رسانى». مترجم، اين نظر را ترجيح مى</span>‌<span dir="rtl">دهد؛ چرا که ظاهر عبارت، بر همين معنا دلالت دارد. و اللّه العالم!</span></ref>

<span id="الزوج-و-الزوجة"></span>
==== <span dir="rtl">۶ / ۲ - ۶: الزَّوجُ وَ الزَّوجَةُ</span> ====

<span dir="rtl">۶ / ۲ - ۶</span><span dir="rtl">: زن و شوهر</span>

<ol start="823" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: لِلرَّجُلِ عَلَى المَرأةِ أَن تَلزَمَ بَيتَهُ، وَ تَوَدَّدَهُ وَ تُحِبَّهُ وَ تُشفِقَهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">مستدرك الوسائل: ج۱۴ ص۲۴۴ ح۱۶۶۰۴ نقلاً عن مجموعة عتيقة بخطّ بعض العلماء عن أبي هريرة.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="823" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: اى حَولاء! حقّ مرد بر زن، اين است که در خانه</span>‌<span dir="rtl">اش بنشيند و به او اظهار عشق و محبّت کند و دلسوز او باشد.</span></li></ol>

 

<ol start="824" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ خَيرَ نِسائِكُمُ الوَلودُ الوَدودُ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۵ ص۳۲۴ ح۱ عن جابر، تهذيب الأحكام: ج۷ ص۴۰۰ ح۱۵۹۷، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۳<br />
ص۳۸۹ ح۴۳۶۷، بحار الأنوار: ج۱۰۳ ص۲۳۵ ح۲۰؛ السنن الكبرى: ج۷ ص۱۳۱ ح۱۳۴۷۸ عن أبي اُذينة الصدفي نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="824" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: بهترينِ زنان شما، زنِ زایایی است که محبّت بسیار دارد.</span></li></ol>

 

<ol start="825" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: قَولُ الرَّجُلِ لِلمَرأةِ: «إِنّي اُحِبُّكِ» لا يَذهَبُ مِن قَلبِها أبَداً.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۵ ص۵۶۹ ح۵۹ عن عمرو بن جميع عن الإمام الصادق عليه السلام.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="825" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: اين سخن مرد به زن که «دوستت دارم»، هرگز از دل زن، بيرون نمى</span>‌<span dir="rtl">رود.</span></li></ol>

 

<ol start="826" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: اُعطينا أهلَ البَيتِ سَبعَةً لَم يُعطَهُنَّ أحَدٌ کانَ قَبلَنَا وَ لا يُعطاهُنَّ أَحَدٌ بَعدَنَا: الصَّبَاحَةَ، وَ الفَصَاحَةَ، وَ السَّمَاحَةَ، وَ الشَّجَاعَةَ، وَ العِلمَ، وَ الحِلمَ، وَ المَحَبَّةَ لِلنِّساءِ.</span><ref><p><span dir="rtl">النوادر للراوندي: ص۱۲۳ ح۱۳۸، الجعفريّات: ص۱۸۲ كلاهما عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج۲۶ ص۲۶۵ ح۵۱؛ المناقب لابن المغازلي: ص۲۹۵ ح۳۳۷ عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="826" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: به ما اهل بيت، هفت ويژگى داده شده است که به هيچ کس پيش از ما يا پس از ما داده نشده و نخواهد شد: زيبايى، شيوايى سخن، بخشش، دليرى، دانش، بردبارى و محبّت به همسران.</span></li></ol>

 

<ol start="827" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: حُبِّبَ إِلَيَّ مِن دنياكُمُ النِّساءُ وَ الطّيبُ، وَ جُعِلَ قُرَّةُ عَيني فِي الصَّلاةِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الخصال: ص۱۶۵ ح۲۱۷ عن أنسِ</span>‌<span dir="rtl">، روضه</span> ‌<span dir="rtl">الواعظين: ج۲ ص۲۵۷ ح۱۰۸۱ بحار الأنوار: ج۷۶ ص۱۴۱ ح۸؛ سنن النسائي: ج۷ ص۶۱ عن أنس.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="827" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: از دنیای شما، زنان و بوی خوش، محبوب من هستند و نور چشم [و مایۀ سُرور] من، نماز شده است.</span></li></ol>

 

<ol start="828" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: كُلَّمَا ازدادَ العَبدُ إيماناً، اِزدادَ حُبّاً لِلنِّساءِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الجعفريّات: ص۹۰، النوادر للراوندي: ص۱۱۴ ح۱۰۹ كلاهما عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، دعائم الإسلام: ج۲ ص۱۹۲ ح۶۹۳، بحار الأنوار: ج۱۰۳ ص۲۲۸ ح۲۸ و راجع الكافي: ج۵ ص۳۲۰ ح۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="828" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: بنده، هر اندازه بر ايمانش افزوده شود، محبّتش به زنان (همسرش) افزون</span>‌<span dir="rtl">تر مى</span>‌<span dir="rtl">شود.</span></li></ol>

 

<ol start="829" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: العَبدُ كُلَّمَا ازدادَ لِلنّساءِ حُبّاً، اِزدادَ فِي الإِيمانِ فَضلاً.</span><ref><p><span dir="rtl">كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۳ ص۳۸۴ ح۴۳۵۰ عن أبي العبّاس البقباق، مكارم الأخلاق: ج۱ ص۴۳۲ ح۱۴۷۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="829" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: بنده، هر اندازه که محبّت و علاقه</span>‌<span dir="rtl">اش به زنان (همسرش) بيشتر باشد، ايمانش افزون</span>‌<span dir="rtl">تر است.</span></li></ol>

 

<ol start="830" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: مِن أخلاقِ الأَنبياءِ _ صَلَّى اللهُ عَلَيهِم _حُبُّ النِّساءِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۵ ص۳۲۰ ح۱ عن إسحاق بن عمّار، تهذيب الأحكام: ج۷ ص۴۰۳ ح۱۶۱۰، مكارم الأخلاق: ج۱ ص۴۳۲ ح۱۴۷۵، بحار الأنوار: ج۱۰۳ ص۲۳۶ ح۲۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="830" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: از اخلاق پيامبران - که درود خدا بر آنان باد – دوست داشتن زنان (همسردوستى) است.</span></li></ol>

 

<ol start="831" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: كُلُّ مَنِ اشتَدَّ لَنا حُبّاً، اِشتَدَّ لِلنِّساءِ حُبّاً.</span><ref><p><span dir="rtl">مستطرفات</span> ‌<span dir="rtl">السرائر(كتاب أبي القاسم</span> ‌<span dir="rtl">بن قولويه): ص۱۴۳ح۸، بحار الأنوار: ج۶۶ ص۲۸۷ ح۱۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="831" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: هر که دوستى</span>‌<span dir="rtl">اش به ما شديدتر شود، زن</span>‌<span dir="rtl">دوستى</span>‌<span dir="rtl">اش شديدتر مى</span>‌<span dir="rtl">گردد.</span></li></ol>

 

<ol start="832" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: لا غِنىٰ بِالزَّوجِ عَن ثَلاثَةِ أشياءَ فيما بَينَهُ وَ بَينَ زَوجَتِهِ؛ وَ هِيَ: المُوافَقَةُ؛ لِيَجتَلِبَ بِها مُوافَقَتَها وَ مَحَبَّتَها وَ هَواها، وَ حُسنُ خُلُقِهِ مَعَها، وَ استِعمالُهُ استِمالَةَ قَلبِها بِالهَيئَةِ الحَسَنَةِ في عَينِها، وَ تَوسِعَتُهُ عَلَيها.</span></li></ol>

<span dir="rtl">وَ لا غِنىٰ بالزَّوجةِ فيما بَينَها وَ بينَ زوجِهَا المُوافِقِ لَها عَن ثَلاثِ خِصالٍ، وَ هُنَّ: صِيانَةُ نَفسِها عَن كُلِّ دَنَسٍ؛ حتّىٰ يَطمَئِنَّ قَلبُهُ إِلَى الثِّقَةِ بِها في حالِ المَحبوبِ وَ المَكروهِ، وَ حِياطَتُهُ؛ لِيَكونَ ذٰلِكَ عاطِفاً عَلَيها عِندَ زَلَّةٍ تَكونُ مِنها، وَ إظهارُ العِشقِ لَهُ بالخِلابَةِ</span><ref><span dir="rtl">الخِلابة ـ بكسر الخاء ـ: الخديعة باللسان بالقول اللطيف (مجمع البحرين: ج۱ ص۵۳۴ «خلب»).</span></ref> <span dir="rtl">وَ الهَيئةِ الحَسَنةِ لَها في عَينِهِ.</span><ref><span dir="rtl">تحف العقول: ص۳۲۳، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۲۳۷ ح۷۰.</span></ref>

<ol start="832" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: شوهر، در رابطه با همسرش، از سه چيز، بى</span>‌<span dir="rtl">نياز نيست: سازگارى با او، تا بدين وسيله، سازگارى و محبّت و عشق او را به خود جلب کند؛ خوش</span>‌<span dir="rtl">خويى با او، و دلبرى از او، با آراستن خود در چشم وى و فراهم آوردن گشايش در زندگى او.</span></li></ol>

<span dir="rtl">و زن در رابطه با شوهرِ سازگار خود سه نکته را بايد رعايت کند: حفظ کردن خود از هر گناه (آلودگى)، تا شوهرش در هر حال، خوشايند يا ناخوشايند، در دل به او اطمينان داشته باشد و [ديگر] مراقبت از وی و زندگى</span>‌<span dir="rtl">اش، تا شوهرش در صورتى که لغزشى از او سر زند، با او عطوف و مهربان باشد؛ و [سوم] اظهار عشق به او، با خوش</span>‌<span dir="rtl">زبانى و دلبرى و سر و وضع مناسب و خوشايند در نظر او.</span>

<span id="الأطفال-و-الأولاد"></span>
==== <span dir="rtl">۶ / ۲ - ۷: الأَطفالُ وَ الأَولادُ</span> ====

<span dir="rtl">۶ / ۲ - ۷</span>‌<span dir="rtl">: کودکان و فرزندان</span>

<ol start="833" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: أحِبُّوا الصِّبيانَ وَ ارْحَموهُم، وَ إِذا وَعَدتُموهُم شَيئاً فَفوا لَهُم؛ فَإِنَّهُم لا يَدرونَ إلّا أنَّكُم تَرزُقونَهُم.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۶ ص۴۹ ح۳ عن عبد اللّٰه بن محمّد البجلي عن الإمام الصادق عليه السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۳ ص۴۸۳ ح۴۷۰۲ نحوه، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۹۲ ح۱۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="833" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: کودکان را دوست بداريد و با آنان مهربان باشيد و هر گاه چيزى را به آنان وعده داديد، بِدان وفا کنيد؛ زيرا آنان، باورى جز اين ندارند که شما روزىِ آنها را مى</span>‌<span dir="rtl">دهيد.</span></li></ol>

 

<ol start="834" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: جاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله فَقالَ: ما قَبَّلتُ صَبِيّاً قَطُّ! فَلَمّا وَلّیٰ، قالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: هٰذا رَجُلٌ عِندي إِنَّهُ مِن أَهلِ النّارِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۶ ص۵۰ ح۷، تهذيب الأحكام: ج۸ ص۱۱۳ ح۳۹۱، عُدّة الداعي: ص۷۹ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۸۹۹ ح۷۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="834" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: مردى نزد پيامبر صلی اللّه علیه وآله آمد و گفت: من هرگز کودکى را نبوسيده</span>‌<span dir="rtl">ام. چون آن مرد رفت، پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله فرمود: «اين مرد نزد من، از دوزخيان است».</span></li></ol>

 

<ol start="835" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">صحيح البخاري عن أبي هريرة: قَبَّلَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله الحَسَنَ بنَ عَلِيٍّ عليه السلام وَ عِندَهُ الأَقرَعُ بنُ حابِسٍ التَّميمِيُّ جالِساً، فَقالَ الأَقرَعُ: إِنَّ لي عَشرَةً مِنَ الوَلَدِ ما قَبَّلتُ مِنهُم أحَداً!</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَنَظَرَ إِلَيهِ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله ثُمَّ قالَ: مَن لا يَرحَم لا يُرحَم.</span><ref><span dir="rtl">صحيح البخاري: ج۵ ص۲۲۳۵ ح۵۶۵۱؛ العمدة: ص۴۰۲ ح۸۱۹، روضة الواعظين: ج۲ ص۲۴۵ ح۱۰۴۶، بحار الأنوار: ج۴۳ ص۲۸۲ ح۴۹.</span></ref>

<ol start="835" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">صحيح البخارى - به نقل از ابو هريره -: پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله حسن بن على را بوسيد. اقرع بن حابس تميمى - که نزد پيامبر صلی اللّه علیه وآله نشسته بود -، گفت: من ده فرزند دارم و تا کنون، حتّى يکى از آنها را نبوسيده</span>‌<span dir="rtl">ام!</span></li></ol>

<span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله نگاهى به او کرد و فرمود: «کسى که مهربانی نکند، با او مهربانی نمى</span>‌<span dir="rtl">شود».</span>

<ol start="836" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">شرح الأخبار عن جعفر بن فروي، بإسناده: إِنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله کانَ جالِساً مَعَ أَصحابِهِ إذ أقبَلَ إِلَيهِ الحَسَنُ وَ الحُسَينُ عليهما السلام وَ هُما صَغيرانِ، فَجَعَلا يَنزُوانِ</span><ref><p><span dir="rtl">نَزَوتُ علی الشيء: إذا وثبت علیه (النهایة: ج۵ ص۴۴ «نزا»).</span></p></ref> <span dir="rtl">عَلَيهِ، فَمَرَّةً يَضَعُ لَهُما رَأسَهُ، وَ مَرَّةً يَأخُذُهُما إِلَيهِ، فَقَبَّلَهُما وَ رَجُلٌ مِن جُلَسائِهِ يَنظُرُ إِلَيهِ كَالمُتَعَجِّبِ مِن ذٰلِكَ، ثُمَّ قالَ: يا رَسولَ اللّهِ، ما أعلَمُ أنّي قَبَّلتُ وَلَداً إِلَيَّ قَطُّ!</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَغَضِبَ رَسولُ اللّهِ صلّی اللّه عليه وآله حَتَّى الْتَمَعَ لَونُهُ، فَقالَ لِلرَّجُلِ: إِن کانَ اللهُ</span><ref><span dir="rtl">في الطبعة المعتمدة «للّٰه»، و الظاهر أنّه تصحیف، و المناسب ما أثبتناه من بحار الأنوار.</span></ref> <span dir="rtl">عزّ وجلّ قَد نَزَعَ الرَّحمَةَ مِن قَلبِكَ فَما أَصنَعُ بِكَ؟! مَن لَم يَرحَم صَغيرَنا وَ يُعَزَّز كَبيرَنا، فَلَيسَ مِنّا.</span><ref><span dir="rtl">شرح الأخبار: ج۳ ص۱۱۵ ح۱۰۶۰، المناقب لابن شهر آشوب: ج۳ ص۳۸۴، بحار الأنوار: ج۴۳ ص۲۸۲ ح۴۹ نقلاً عن مسند ابن حنبل و كلاهما نحوه و راجع صحیح مسلم: ج۴ ص۱۸۰۸ ح۶۴.</span></ref>

<ol start="836" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">شرح الأخبار - به نقل از جعفر بن فروی با سند خویش-: پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله با یارانش نشسته بود. ناگاه حسن علیه السلام و حسين علیه السلام - که خردسال بودند - نزد او آمدند و شروع به جست و خیز بر رویش کردند. پیامبر گاهی سرش را برای آن دو پایین می</span>‌<span dir="rtl">آورْد و گاهی می</span>‌<span dir="rtl">گرفتشان و به خود می</span>‌<span dir="rtl">چسبانْد و می</span>‌<span dir="rtl">بوسید. یکی از هم</span>‌<span dir="rtl">نشینان پیامبر که با تعجّب به ایشان نگاه می</span>‌<span dir="rtl">کرد، گفت:</span> ‌<span dir="rtl">ای پیامبر خدا! سراغ ندارم تا به حال فرزندانم را بوسیده باشم.</span></li></ol>

<span dir="rtl">پیامبر خدا چنان خشمگین شد که رنگ چهره</span>‌<span dir="rtl">اش دگرگون گشت. به آن مرد فرمود: «اگر خداوند مهربانی را از قلب تو کَنده باشد، من با تو چه می</span>‌<span dir="rtl">توانم بکنم؟ هر کس به کوچک ما رحم نکند و بزرگ ما را گرامی ندارد، از ما نیست».</span>

<ol start="837" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">مسند أبي يعلى عن أنس: کانَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله أرحَمَ بِالصِّبيانِ، وَ کانَ لَهُ ابنٌ مُستَرضِعاً في ناحِيَةِ المَدينَةِ، وَ کانَ ظِئرُهُ</span><ref><p><span dir="rtl">الظّئر: المرضعة غیر ولدها، و یقع علی الذكر و الأُنثیٰ (النهایة: ج۳ ص۱۵۴ «ظأر»). و المراد هنا زوج المرضعة.</span></p></ref> <span dir="rtl">قَيناً</span><ref><p><span dir="rtl">القَین: العبد (لسان العرب: ج۱۳ ص۳۵۱ «قین»).</span></p></ref><span dir="rtl">، فَکانَ يَأتيهِ وَ نَحنُ مَعَهُ وَ قَد دَخَّنَ البَيتَ بِما دَخَّنَ، فَيَشُمُّهُ وَ يُقَبِّلُهُ، ثُمَّ يَرجِعُ.</span><ref><p><span dir="rtl">مسند أبي يعلى: ج۴ ص۱۸۲ ح۴۱۸۱، الطبقات الكبرى: ج۱ ص۱۳۶ نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="837" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">مسند أبى يعلى - به نقل از اَنَس بن مالک -: پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله با کودکان، مهربان</span>‌<span dir="rtl">تر بود. ايشان، فرزند شيرخوارى داشت که به دايه</span>‌<span dir="rtl">اى در حومۀ مدينه سپرده بود تا او را شير دهد. شوهر آن دايه، آهنگر بود. [پيامبر صلی اللّه علیه وآله] در حالى که ما با ايشان بوديم، براى ديدن آن کودک مى</span>‌<span dir="rtl">رفت، حال آن که خانۀ آهنگر، پُر از دود [برخاسته از کوره] مى</span>‌<span dir="rtl">شد. ايشان، آن کودک را مى</span>‌<span dir="rtl">بوييد و مى</span>‌<span dir="rtl">بوسيد و سپس باز مى</span>‌<span dir="rtl">گشت.</span></li></ol>

 

<ol start="838" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: إِنَّ اللهَ لَيَرحَمُ العَبدَ لِشَدَّةِ حُبِّهِ لِوَلَدِهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۶ ص۵۰ ح۵، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۳ ص۴۸۲ ح۴۶۹۵، ثواب الأعمال: ص۲۳۸ ح۱ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۹۱ ح۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="838" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: همانا خداوند به بنده، به خاطر محبّت زياد او به فرزندش، رحم مى</span>‌<span dir="rtl">کند.</span></li></ol>

 

<ol start="839" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: قالَ موسَى بنُ عِمرانَ عليه السلام: يا رَبِّ، أيُّ الأَعمالِ أفضَلُ عِندَكَ؟ قالَ: حُبُّ الأَطفالِ؛ فَإِنّي فَطَرتُهُم عَلیٰ تَوحيدي، فَإِن أمَتُّهُم أدخَلتُهُم بِرَحمَتي جَنَّتي.</span><ref><p><span dir="rtl">المحاسن: ج۱ ص۴۵۷ ح۱۰۵۷ عن المساور، مكارم الأخلاق: ج۱ ص۵۰۵ ح۱۷۵۱، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۹۷ ح۵۷.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="839" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: موسى بن عمران علیه السلام گفت: پروردگارا! کدام</span> ‌<span dir="rtl">يک از اعمال، نزد تو برتر است؟ خداوند فرمود: «دوست داشتن کودکان، که آنان را بر توحيد خود سرشته</span>‌<span dir="rtl">ام و چون آنان را بميرانم، به رحمت خويش، آنان را به بهشت خود وارد مى</span>‌<span dir="rtl">کنم».</span></li></ol>

<span id="الوالدان"></span>
==== <span dir="rtl">۶ / ۲ - ۸: الوالِدَانِ</span> ====

<span dir="rtl">۶ / ۲ - ۸</span><span dir="rtl">: پدر و مادر</span>

<ol start="840" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: نَظَرُ الوَلَدِ إلىٰ والِدَيهِ حُبّاً لَهُما عِبادَةٌ.</span><ref><p><span dir="rtl">تحف العقول: ص۴۶، الجعفریات: ص۱۸۷ عن الامام الكاظم عن آبائه عليهم السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، النوادر للراوندي: ص۹۳ عن الامام الصادق عليه السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۱۴۹ ح۷۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="840" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: نگاه مهرآميز فرزند به پدر و مادر، عبادت است.</span></li></ol>

 

<ol start="841" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: النَّظَرُ إِلَى الوالِدَينِ بِرَأفَةٍ وَ رحمَةٍ عِبادَةٌ، وَ النَّظَرُ إلىٰ أخٍ تَوَدُّهُ فِي اللهِ عزّ وجلّ عِبادَةٌ.</span><ref><p><span dir="rtl">الأمالي للطوسي: ص۴۵۴ ح۱۰۱۵ عن محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، عدّة الداعي: ص۱۷۶ عن الإمام عليّ عليه السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، تنبیه الخواطر: ج۲ ص۱۷۵ عن الإمام عليّ عليه السلام و كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۳۸ ص۱۹۶ ح۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="841" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: نگاهِ دلسوزانه و مهرآميز به پدر و مادر، عبادت است و نگريستن به برادرى که براى خداوند عز وجل دوستش دارى، عبادت است.</span></li></ol>

<span id="الجیران"></span>
==== <span dir="rtl">۶ / ۲ - ۹: الجیرانُ</span> ====

<span dir="rtl">۶ / ۲ - ۹</span><span dir="rtl">: همسایگان</span>

<ol start="842" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام - لِداوودَ بنِ سَرحانَ -: يا داوودُ، إِنَّ خِصالَ المَكارِمِ بَعضُها مُقَيَّدٌ بِبَعضٍ، يَقسِمُهَا اللهُ حَيثُ يَشاءُ...: صِدقُ الحَدیثِ... وَالتَّوَدُّدُ إِلَى الجارِ وَ الصّاحِبِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الأمالي للطوسي: ص۳۰۱ ح۵۹۷ عن أبي قتادة، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۳۷۵ ح۲۳ و راجع الجعفریّات: ص۱۵۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="842" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام – خطاب به داوود بن سِرحان -:</span> ‌<span dir="rtl">ای داوود! ارزش</span>‌<span dir="rtl">های اخلاقی، به یکدیگر پیوسته</span> ‌<span dir="rtl">اند. خداوند، آنها را هر جا که بخواهد، قسمت می</span>‌<span dir="rtl">کند...: راستیِ گفتار... و محبّت کردن به همسایه و دوست.</span></li></ol>

<span id="أصحاب-الأب"></span>
==== <span dir="rtl">۶ / ۲ - ۱۰: أصحابُ الأَبِ</span> ====

<span dir="rtl">۶ / ۲ - ۱۰</span><span dir="rtl">: دوستان پدر</span>

<ol start="843" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: اِحفَظ وُدَّ</span><ref><p><span dir="rtl">قال المناوي: «اِحفظ وُدَّ أبیكَ» بضمّ الواو: أي محبّته، و بکسرها: أي صدیقه، و علی الأوّل فیه - کما في النهایة - حذف، تقدیره: احفظ من کان وِدّاً لأبیك، أي صدیقاً له، و علی الکسر لا تقدیر؛ فإنّ الوِدّ بالکسر الصدیق. و المراد: احفظ محبّ أبیك أو صدیق أبیك بالإحسان و المحبّة (فیض القدیر: ج۱ ص۲۵۴).</span></p></ref> <span dir="rtl">أبيكَ، لا تَقطَعهُ فَيُطفِئَ اللهُ نورَكَ.</span><ref><p><span dir="rtl">الأدب المفرد: ص۲۶ ح۴۰ عن ابن عمر، المعجم الأوسط: ج۸ ص۲۷۹ ح۸۶۳۳؛ النوادر للراوندي: ص۱۰۶ ح۸۰ و ح۸۲ كلاهما نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="843" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: دوستیِ پدرت [با دوستانش] را حفظ کن و آن را مَبُر که اگر چنین کنی، خداوند، نور [وجود] تو را خاموش می</span>‌<span dir="rtl">کند.</span></li></ol>

 

<ol start="844" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: لا تَقطَع مَن کانَ یَصِلُ أباكَ، یُطفَأ بذٰلِكَ نورُكَ، إِنَّ وُدَّكَ وُدُّ أبیكَ.</span><ref><p><span dir="rtl">المصنَّف لابن أبي شیبة: ج۶ ص۲۲۰ ح۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="844" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: پیوندت را از کسی که با پدرت پیوند (دوستی) داشته، مَبُر، که [اگر بِبُری] نورت خاموش می</span>‌<span dir="rtl">شود؛ چرا که دوستی تو، همان دوستی پدرت است.</span></li></ol>

 

<ol start="845" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رجال الكشّي عن ابن أبي عمير: کانَ أبو عَبدِ اللهِ عليه السلام إِذا نَظَرَ إِلَى الفُضَيلِ بنِ يَسارٍ مُقبِلاً قالَ: (بَشِّرِ ٱلْمُخْبِتِينَ)</span><ref><p><span dir="rtl">الحجّ: ۳۴.</span></p></ref><span dir="rtl">، وَ کانَ يَقولُ: إِنَّ فُضَيلاً مِن أصحابِ أبي، وَإِنّي لَأُحِبُّ الرَّجُلَ أَن يُحِبَّ أصحابَ أبيهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">رجال الكشّي: ج۲ ص۴۷۳ ح۳۸۰، خلاصة الأقوال: ص۱۳۲ الرقم۱، التحریر الطاووسي: ص۲۲۲ الرقم ۳۳۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="845" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رجال الکشّى - به نقل از ابن ابى عُمَير -: هر گاه امام صادق علیه السلام مى</span>‌<span dir="rtl">ديد که فُضَيل بن يَسار مى</span>‌<span dir="rtl">آيد، مى</span>‌<span dir="rtl">فرمود: «به فروتنان، بشارت ده». همچنين مى</span>‌<span dir="rtl">فرمود: «فُضَيل از ياران پدرم است. من کسى را که ياران پدرش را دوست بدارد، دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارم».</span></li></ol>

<span id="هؤلاء-الأشخاص"></span>
==== <span dir="rtl">۶ / ۲ - ۱۱: هٰؤُلاءِ الأشخاصُ</span> ====

<span dir="rtl">۶ / ۲ - ۱۱</span><span dir="rtl">: افراد دیگر</span>

<ol start="846" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: يَلزَمُ الحَقُّ لِأُمَّتي في أربَعٍ: يُحِبّونَ التّائِبَ، وَ يَرحَمونَ الضَّعيفَ، وَ يُعينونَ المُحسِنَ، وَ يَستَغفِرونَ لِلمُذنِبِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الخصال: ص۲۳۹ ح۸۸ عن عبد اللّه</span>‌ <span dir="rtl">بن سنان عن الإمام الصادق عليه السلام، مشكاة الأنوار: ص۲۶۳ ح۷۸۰ عن الإمام الصادق عليه السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه و فيه «يدعون للملأ» بدل «يرحمون الضعيف» نحوه، بحار الأنوار: ج۹۳ ص۳۸۴ ح۷.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="846" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: امّت من، چهار وظيفه دارند: توبه</span>‌<span dir="rtl">کار را دوست بدارند، به ناتوان رحم کنند، نيکوکار را يارى برسانند، و براى گنهکار، آمرزش بطلبند.</span></li></ol>

 

<ol start="847" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: أَيُّهَا النّاسُ! عَلَيكُم بِحُبِّ أَهلِ بَيتي، عَلَيكُم بِحُبِّ حَمَلَةِ القُرآنِ، عَلَيكُم بِحُبِّ عُلَمائِكُم، لا تُبغِضوهُم، وَ لا تَحسِدوهُم، وَ لا تَطعَنوا فيهِم. ألا مَن أَحَبَّهُم فَقَد أَحَبَّني، وَ مَن أَحَبَّني فَقَد أَحَبَّ اللهَ، وَ مَن أبغَضَهُم فَقَد أبغَضَني، وَ مَن أبغَضَني فَقَد أبغَضَ اللهَ، ألا هَل بَلَّغتُ؟</span><ref><p><span dir="rtl">تنبيه الغافلين: ص۵۵۳ ح۸۹۸ عن عبد خير عن الإمام عليّ عليه السلام.</span></p></ref> <span dir="rtl"></span></li></ol>

 

<ol start="847" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: اى مردم! بر شما باد دوستى اهل بيتم! بر شما باد دوستى حاملان قرآن! بر شما باد دوستى عالمانتان! با آنان دشمنى مکنيد، بر آنان حسد مبريد و از آنان عيبجويى مکنيد. هان! هر که آنان را دوست بدارد، مرا دوست داشته و هر که مرا دوست بدارد، خدا را دوست داشته است. هر که با آنان دشمنى کند، با من دشمنى کرده و هر که با من دشمنى کند، با خدا دشمنى کرده است. هان! آيا [پيام حق را] رساندم؟</span></li></ol>

 

<ol start="848" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: أدِّبوا أولادَكُم عَلیٰ ثَلاثِ خِصالٍ: حُبَّ نَبِيِّكُم، وَ حُبَّ أَهلِ بَيتِهِ، وَ قِراءَةِ القُرآنِ؛ فَإِنَّ حَمَلَةَ القُرآنِ في ظِلِّ اللهِ يَومَ لا ظِلَّ إلّا ظِلُّهُ، مَعَ أنبِيائِهِ وَ أصفِيائِهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">كنز العمّال: ج۱۶ ص۴۵۶ ح۴۵۴۰۹ نقلاً عن عبد الكريم الشيرازي في فوائده و الديلميّ و ابن النجّار عن الإمام عليّ عليه السلام.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="848" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: فرزندان خود را با سه خصلت بار آوريد: دوست داشتن پيامبرتان، دوست داشتن اهل بيت او، و قرآن خواندن؛ زيرا در آن روزى که سايه</span>‌<span dir="rtl">اى جز سايۀ خدا نيست، حاملان قرآن به همراه پيامبران و برگزيدگان او در سايۀ خدا هستند.</span></li></ol>

 

<ol start="849" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: أربَعَةٌ أَنَا لَهُم شَفيعٌ يَومَ القِيامَةِ</span>‌<span dir="rtl">: المُكرِمُ لِذُرِّيَّتي مِن بَعدي، وَ القاضي لَهُم حَوائِجَهُم، وَ السّاعي لَهُم في أُمورِهِم عِندَ اضْطِرارِهِم إِلَيهِ</span>‌<span dir="rtl">، وَ المُحِبُّ لَهُم بِقَلبِهِ وَ لِسانِهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج۱ ص۲۵۴ ح۲ عن دعبل بن عليّ عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، الأمالي للطوسي:<br />
ص ۳۶۶ ح۷۷۹ عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، بحار الأنوار: ج۹۶ ص۲۲۰ ح۱؛ ذخائر العقبى: ص۵۰ عن الإمام الرضا عن الإمام عليّ عليهما السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه و راجع الأمالي للطوسي: ص۲۷۹ ح۵۳۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="849" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: من در روز قيامت، شفيع چهار تن هستم: آن که پس از من، فرزندان مرا گرامى بدارد، آن که نيازهايشان را بر آورَد، آن که بکوشد مشکلاتشان را هنگام اضطرار حل کند، و آن که با دل و زبان، دوستشان بدارد.</span></li></ol>

 

<ol start="850" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام - مِن كِتابِهِ لِلأَشتَرِ لَمّا وَلّاهُ عَلىٰ مِصرَ -: أشعِر قَلبَكَ الرَّحمَةَ لِلرَّعِيَّةِ، وَ المَحَبَّةَ لَهُم، وَ اللُّطفَ بِهِم.</span><ref><p><span dir="rtl">نهج البلاغة: الكتاب ۵۳، تحف العقول: ص۱۲۶ نحوه، بحار الأنوار: ج۳۳ ص۶۰۰ ح۷۴۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="850" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام - در نامه</span>‌<span dir="rtl">اش به اَشتر، آن گاه که او را بر مصر گماشت-: دل خود را از مهر و محبّت و لطف به رعيّت، آکنده ساز.</span></li></ol>

 

<ol start="851" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: أولیٰ مَن أحبَبتَ مَن لا يَقلاكَ</span><ref><p><span dir="rtl">القِلیٰ: البُغض. تقول: قَلاهُ یَقلیه قِلیً و قِلاءً، و یقلاه لغة طيء (لسان العرب: ج۱۵ ص۱۹۸ «قلا»).</span></p></ref><span dir="rtl">.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۲ ص۴۱۲ ح۳۰۷۱، عیون الحكم و المواعظ: ص۱۲۰ ح۲۷۲۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="851" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: سزاوارترين کس به دوستى، آن است که با تو دشمنى نکند.</span></li></ol>

 

<ol start="852" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: أحَقُّ مَن أحبَبتَهُ مَن نَفعُهُ لَكَ و ضَرُّهُ لِغَيرِكَ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۲ ص۴۸۶ ح۳۳۷۴ و راجع مصادقة الإخوان: ص۱۶۵ ح۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="852" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: سزاوارترين کس به دوستى، آن است که سودش براى تو و زيانش براى ديگرى باشد.</span></li></ol>

 

<ol start="853" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: أحبِب فِي اللهِ مَن يُجاهِدُكَ عَلیٰ صَلاحِ دينٍ، وَ يَكسِبُكَ حُسنَ يَقينٍ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۲ ص۱۹۶ح ۲۳۵۸، عیون الحكم و المواعظ: ص۸۴ ح۲۰۲۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="853" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: آن کس را که براى اصلاح دين، با تو مبارزه مى</span>‌<span dir="rtl">کند و به تو يقين درست مى</span>‌<span dir="rtl">بخشد، به خاطر خدا دوست بدار.</span></li></ol>

 

<ol start="854" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: أحبِبِ الإِخوانَ عَلیٰ قَدرِ التَّقویٰ.</span><ref><p><span dir="rtl">الأمالي للصدوق: ص۳۸۰ ح۴۸۳ عن أبي الجارود عن الإمام الباقر عن آبائه عليهم السلام، تحف العقول: ص۳۶۸ عن الإمام الصادق عليه السلام، الاختصاص: ص۲۲۶، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۸۷ ح۷.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="854" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: برادران را به اندازۀ پرهيزگارى آنان دوست بدار.</span></li></ol>

<span id="من-لا-ينبغي-محبته"></span>
=== <span dir="rtl">۶ / ۳: مَن لا يَنبَغي مَحَبَّتُهُ</span> ===

<span dir="rtl">۶ / ۳</span><span dir="rtl">: آنان که دوستی</span>‌<span dir="rtl">شان شایسته نیست</span>

<span id="أعداء-الله"></span>
==== <span dir="rtl">۶ / ۳ - ۱: أعداءُ اللهِ</span> ====

<span dir="rtl">۶ / ۳ - ۱</span><span dir="rtl">: دشمنان خدا</span>

<span dir="rtl">الكتاب</span>

<span dir="rtl">قرآن</span>

<span dir="rtl">(وَ مِنَ ٱلنَّاسِ مَن يَتَّخِذُ مِن دُونِ ٱللهِ أَندَادًا يُحِبُّونَهُمْ كَحُبِّ ٱللهِ وَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا أَشَدُّ حُبًّا لِلّٰهِ وَ لَوْ يَرَى ٱلَّذِينَ ظَـلَمُوا إِذْ يَرَوْنَ ٱلْعَذَابَ أَنَّ ٱلْقُوَّةَ لِلَّهِ جَمِيعًا وَ أَنَّ ٱللهَ شَدِيدُ ٱلْعَذَابِ).</span><ref><span dir="rtl">البقرة: ۱۶۵.</span></ref>

<span dir="rtl">(و برخى از مردم، در برابر خدا همانندهايى [براى او] بر مى</span>‌<span dir="rtl">گزينند و آنها را چون دوستى خدا، دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارند؛ ولى کسانى که ايمان آورده</span>‌<span dir="rtl">اند، به خدا محبّت بيشترى دارند. کسانى که [با برگزيدن بت</span>‌<span dir="rtl">ها، به خود] ستم نموده</span>‌<span dir="rtl">اند، اگر مى</span>‌<span dir="rtl">دانستند، هنگامى که عذاب را می</span>‌<span dir="rtl">بینند، تمام نيرو[ها] از آنِ خداوند است و خداوند، سخت</span>‌<span dir="rtl">کيفر است).</span>

<span dir="rtl">(لَا يَتَّخِذِ الْمُؤْمِنُونَ الْكَافِرِينَ أَوْلِيَاءَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ فَلَيْسَ مِنَ اللهِ فِي شَيْءٍ إِلَّا أَنْ تَتَّقُوا مِنْهُمْ تُقَاةً وَيُحَذِّرُكُمُ اللهُ نَفْسَهُ وَإِلَى اللهِ الْمَصِيرُ).</span><ref><span dir="rtl">آل عمران: ۲۸.</span></ref>

<span dir="rtl">(مؤمنان، نبايد کافران را به جاى مؤمنان، به دوستى بگيرند و هر که چنين کند، در هيچ چيزی [او را] از [دوستىِ] خدا [بهره</span>‌<span dir="rtl">اى] نيست، مگر اين که از آنان به نوعى تقيّه کنيد، و خداوند، شما را از [عقوبت] خود مى</span>‌<span dir="rtl">ترساند و بازگشت [همه] به سوى خداست).</span>

<span dir="rtl">(يَـٰأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا لاَ تَتَّخِذُوا بِطَانَةً مِّن دُونِكُمْ لاَ يَأْلُونَكُمْ خَبَالاً وَدُّواْ مَا عَنِتُّمْ قَدْ بَدَتِ ٱلْبَغْضَآءُ مِنْ أَفْوَاهِهِمْ وَ مَا تُخْفِى صُدُورُهُمْ أَكْبَرُ قَدْ بَيَّنَّا لَكُمُ ٱلْأَيَـٰتِ إِن كُنتُمْ تَعْقِلُونَ * هَـٰأَنتُمْ</span>‌<span dir="rtl">أُوْلَاءِ تُحِبُّونَهُمْ وَ لَا يُحِبُّونَكُمْ وَ تُؤْمِنُونَ بِالْكِتَـٰبِ كُلِّهِ وَ إِذَا لَقُوكُمْ قَالُواْ ءَامَنَّا وَ إِذَا خَلَوْاْ عَضُّواْ عَلَيْكُمُ ٱلْأَنَامِلَ مِنَ ٱلْغَيْظِ قُلْ مُوتُواْ بِغَيْظِكُمْ إِنَّ ٱللهَ عَلِيمٌ بِذَاتِ</span>‌<span dir="rtl">ٱلصُّدُورِ).</span><ref><span dir="rtl">آل عمران: ۱۱۸ ـ ۱۱۹.</span></ref>

<span dir="rtl">(اى کسانى که ايمان آورده</span>‌<span dir="rtl">ايد! از غير خودتان، [دوست و] همراز مگيريد. [آنان] از هيچ نابه</span>‌<span dir="rtl">کارى</span>‌<span dir="rtl">اى در حقّ شما کوتاهى نمى</span>‌<span dir="rtl">ورزند. آرزو دارند که در رنج بيفتيد. دشمنى، از لحن و سخنشان آشکار است و آنچه سينه</span>‌<span dir="rtl">هايشان نهان مى</span>‌<span dir="rtl">دارد، بزرگ</span>‌<span dir="rtl">تر است. در حقيقت، ما نشانه</span>‌<span dir="rtl">ها[ى دشمنىِ آنان] را براى شما بيان کرديم، اگر تعقّل کنيد. * هان! شما کسانى هستيد که آنان را دوست داريد و [حال آن که] آنان، شما را دوست ندارند، و شما به همۀ کتاب ها[ى خدا] ايمان داريد؛ و چون با شما برخورد کنند، مى</span>‌<span dir="rtl">گويند: «ايمان آورديم» و چون [با هم] خلوت کنند، از شدّت خشم بر شما، سرانگشتان خود را مى</span>‌<span dir="rtl">گزند. بگو: به خشم خود بميريد! خداوند به راز درون سينه</span>‌<span dir="rtl">ها داناست).</span><ref><span dir="rtl">النساء: ۱۳۸ - ۱۳۹.</span></ref>

<span dir="rtl">(بَشِّرِ الْمُنٰافِقينَ بِأَنَّ لَهُمْ عَذٰاباً أَليماً * الَّذينَ يَتَّخِذُونَ الْكٰافِرينَ أَوْلِيٰاءَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنينَ أَ يَبْتَغُونَ عِنْدَهُمُ الْعِزَّةَ فَإِنَّ الْعِزَّةَ لِلّٰهِ جَميعاً).</span><ref><span dir="rtl">النساء: ۱۳۸ ـ ۱۳۹.</span></ref>

<span dir="rtl">(منافقان را بشارت ده که آنان را عذابى دردآور است* کسانى که به جاى مؤمنان، کافران را به دوستى بر مى</span>‌<span dir="rtl">گزينند، آيا عزّت را نزد آنان مى</span>‌<span dir="rtl">جويند، در حالى که عزّت، همه، از آنِ خداست؟!).</span>

<span dir="rtl">(يٰا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا لاٰ تَتَّخِذُوا الْيَهُودَ وَ النَّصٰاریٰ أَوْلِيٰاءَ بَعْضُهُمْ أَوْلِيٰاءُ بَعْضٍ وَ مَنْ يَتَوَلَّهُمْ مِنْكُمْ فَإِنَّهُ مِنْهُمْ إِنَّ اللّٰهَ لاٰ يَهْدِي الْقَوْمَ الظّٰالِمينَ).</span><ref><span dir="rtl">المائدة: ۵۱.</span></ref>

<span dir="rtl">(اى کسانى که ايمان آورده</span>‌<span dir="rtl">ايد! يهود و نصارا را ياوران و دوستان خود مگيريد. آنها دوستان و ياوران يکديگرند، و هر کس از شما آنها را دوست و ياور خود گيرد، از آنها خواهد بود [و ستمکار است و] بى</span>‌<span dir="rtl">ترديد، خداوند گروه ستمکاران را هدايت نمى</span>‌<span dir="rtl">کند).</span>

<span dir="rtl">(يٰا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا لاٰ تَتَّخِذُوا الَّذينَ اتَّخَذُوا دينَكُمْ هُزُواً وَ لَعِباً مِنَ الَّذينَ أُوتُوا الْكِتٰابَ مِنْ قَبْلِكُمْ وَ الْكُفّٰارَ أَوْلِيٰاءَ وَ ا</span><span dir="rtl">تَّقُوا اللّٰهَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنينَ).</span><ref><span dir="rtl">المائدة: ۵۷.</span></ref>

<span dir="rtl">(اى کسانى که ايمان آورده</span>‌<span dir="rtl">ايد! کسانى را که دين شما را به مسخره و بازى گرفته</span>‌<span dir="rtl">اند، چه از آنان که پيش از شما کتاب [آسمانى] به آنها داده شده و چه از کافران، دوستان و ياوران خود مگيريد، و از خدا پروا کنيد، اگر شما با ایمانید).</span>

<span dir="rtl">(يٰا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا لاٰ تَتَّخِذُوا آبٰاءَكُمْ وَ إِخْوٰانَكُمْ أَوْلِيٰاءَ إِنِ اسْتَحَبُّوا الْكُفْرَ عَلَى الْإيمٰانِ وَ مَنْ يَتَوَلَّهُمْ مِنْكُمْ فَأُولٰئِكَ هُمُ الظّٰالِمُونَ).</span><ref><span dir="rtl">التوبة: ۲۳.</span></ref>

<span dir="rtl">(اى کسانى که ايمان آورده</span>‌<span dir="rtl">ايد! پدران و برادران خود را اگر کفر را بر ايمان برگزيدند، دوست و ياور خود مگيريد، و هر کس از شما آنها را دوست و ياور گيرد، آنان همان ستمکاران</span>‌<span dir="rtl">اند).</span>

<span dir="rtl">(لاَّ تَجِدُ قَوْمًا يُؤْمِنُونَ بِاللهِ وَ ٱلْيَوْمِ ٱلْأَخِرِ يُوَآدُّونَ مَنْ حَآدَّ ٱللهَ وَ رَسُولَهُ وَ لَوْ كَانُوا ءَابَآءَهُمْ</span>‌<span dir="rtl">أَوْ أَبْنَآءَهُمْ أَوْ إِخْوَ ٰنَهُمْ أَوْ عَشِيرَتَهُمْ أُوْلَـٰئِكَ كَتَبَ فِى قُلُوبِهِمُ ٱلْإِيمَانَ وَ أَيَّدَهُم بِرُوحٍ مِّنْهُ وَ يُدْخِلُهُمْ جَنَّـٰتٍ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلْأَنْهَـٰرُ خَـٰـلِدِينَ فِيهَا رَضِىَ ٱللهُ عَنْهُمْ وَ رَضُواْ عَنْهُ أُوْلَـٰئِكَ حِزْبُ ٱللهِ أَلَا إِنَّ حِزْبَ ٱللهِ هُمُ ٱلْمُفْلِحُونَ).</span><ref><span dir="rtl">المجادلة: ۲۲.</span></ref>

<span dir="rtl">(قومى را نمى</span>‌<span dir="rtl">يابى که به خدا و روز واپسين، ايمان داشته باشند [و] کسانى را که با خدا و پیامبرش مخالفت کرده</span>‌<span dir="rtl">اند - هر چند پدرانشان يا پسرانشان يا برادرانشان يا عشيرۀ آنان باشند - دوست بدارند. در دل اينهاست که [خدا] ايمان را نوشته و آنها را با روحى از جانب خود، تأييد کرده است و آنان را به بهشت</span>‌<span dir="rtl">هايى مى</span>‌<span dir="rtl">برَد که از زير [درختان] آن، جوى</span>‌<span dir="rtl">هايى روان است. هميشه در آن جا ماندگارند. خدا از آنان، خشنود است و آنان از او خشنودند. اينان</span> ‌<span dir="rtl">اند حزب خدا. آرى، حزب خدا رستگاران اند).</span>

<span dir="rtl">(يَـٰأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لاَ تَتَّخِذُواْ عَدُوِّى وَ عَدُوَّكُمْ أَوْلِيَآءَ تُلْقُونَ إِلَيْهِم بِالْمَوَدَّةِ وَ قَدْ كَفَرُواْ بِمَا جَآءَكُم مِّنَ ٱلْحَقِّ يُخْرِجُونَ ٱلرَّسُولَ وَ إِيَّاكُمْ أَن تُؤْمِنُواْ بِاللهِ رَبِّكُمْ إِن كُنتُمْ خَرَجْتُمْ جِهَـٰدًا فِى سَبِيلِى وَ ٱبْتِغَآءَ مَرْضَاتِى تُسِرُّونَ إِلَيْهِم بِالْمَوَدَّةِ وَ أَنَا أَعْلَمُ بِمَآ أَخْفَيْتُمْ وَ مَآ أَعْلَنتُمْ وَ مَن يَفْعَلْهُ مِنكُمْ فَقَدْ ضَلَّ سَوَآءَ ٱلسَّبِيلِ).</span><ref><span dir="rtl">الممتحنة: ۱.</span></ref>

<span dir="rtl">(اى کسانى که ايمان آورده</span>‌<span dir="rtl">ايد! دشمن من و دشمن خودتان را به دوستى بر مگيريد [به طورى] که با آنها اظهار دوستى کنيد و حال آن که قطعاً منکر آن حقيقتى هستند که براى شما آمده است [و] پيامبر [خدا] و شما را [از مکّه] بيرون مى</span>‌<span dir="rtl">کنند که [چرا] به خدا، پروردگارتان، ايمان آورده</span>‌<span dir="rtl">ايد، اگر براى جهاد در راه من و طلب خشنودىِ من بيرون آمده باشيد. [شما] پنهانى با آنان رابطۀ دوستى بر قرار مى</span>‌<span dir="rtl">کنيد، در حالى که من به آنچه پنهان داشته</span>‌<span dir="rtl">ايد و آنچه آشکار نموده</span>‌<span dir="rtl">ايد، داناترم، و هر کس از شما چنين کند، قطعاً از راه درست، منحرف گرديده است).</span>

<span dir="rtl">(لَا يَنْهَــٰكُمُ ٱللهُ عَنِ ٱلَّذِينَ لَمْ يُقَـٰتِلُوكُمْ فِى ٱلدِّينِ وَ لَمْ يُخْرِجُوكُم مِّن دِيَـٰرِكُمْ أَن تَبَرُّوهُمْ وَ تُقْسِطُواْ إِلَيْهِمْ إِنَّ ٱللهَ يُحِبُّ ٱلْمُقْسِطِينَ * إِنَّمَا يَنْهَــٰكُمُ ٱللهُ عَنِ ٱلَّذِينَ قَـٰتَلُوكُمْ فِى ٱلدِّينِ وَ أَخْرَجُوكُم مِّن دِيَـٰرِكُمْ و ظَـٰهَرُواْ عَلَیٰ إِخْرَاجِكُمْ أَن تَوَلَّوْهُمْ وَ مَن يَتَوَلَّهُمْ فَأُوْلَـٰئِكَ هُمُ ٱلظَّـٰـلِمُونَ).</span><ref><span dir="rtl">الممتحنة: ۸ ـ ۹.</span></ref>

<span dir="rtl">([امّا] خداوند، شما را از کسانى که در [کار] دين با شما نجنگيده</span>‌<span dir="rtl">اند و شما را از ديارتان بيرون نکرده</span>‌<span dir="rtl">اند، باز نمى</span>‌<span dir="rtl">دارد که با آنان، نيکى کنيد و با آنان، عدالت ورزيد؛ زيرا خدا، دادگران را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارد * فقط خدا شما را از دوستى با کسانى باز مى</span>‌<span dir="rtl">دارد که در [کار] دين با شما جنگيده</span>‌<span dir="rtl">اند و شما را از خانه</span>‌<span dir="rtl">هايتان، بيرون رانده</span>‌<span dir="rtl">اند و در بيرون راندنتان، با يکديگر هم</span>‌<span dir="rtl">پُشتى کرده</span>‌<span dir="rtl">اند. و هر کس آنان را به دوستى گيرد، آنان، همان ستمگران اند).</span>

<span dir="rtl">راجع: النساء: ۸۸ - ۸۹، المجادلة: ۱۴، الممتحنة: ۱۳.</span>

<span dir="rtl">ر.ک: نساء: آیۀ ۸۸ - ۸۹، مجادله: آیۀ ۱۴، ممتحنه: آیۀ ۱۳.</span>

<span dir="rtl">الحديث</span>

<span dir="rtl">حديث</span>

<ol start="855" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: مَن کانَ يُؤمِنُ بِاللهِ وَ اليَومِ الآخِرِ فَلا يُؤاخِيَنَّ كافِراً، وَ لا يُخالِطَنَّ فاجِراً. وَ مَن آخیٰ كافِراً أو خالَطَ فاجِراً کانَ كافِراً فاجِراً.</span><ref><p><span dir="rtl">صفات الشيعة: ص۸۵ ح۹ عن محمّد بن قيس عن الإمام الباقر عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۹۷ ح۳۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="855" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر کس به خدا و روز قيامت ايمان دارد، با هيچ کافرى، برادرى نکند و با هيچ فاجرى (بدکارى) مصاحبت نکند. هر کس با کافرى، برادرى کند يا با فاجرى مصاحبت کند، خود، کافرى فاجر است.</span></li></ol>

 

<ol start="856" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: إيّاكَ أَن تُحِبَّ أعداءَ اللهِ، أو تُصفِيَ وُدَّكَ لِغَيرِ أولِياءِ اللهِ؛ فَإِنَّ مَن أَحَبَّ قَوماً حُشِرَ مَعَهُم.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۲ ص۳۰۶ ح۲۷۰۳، عیون الحكم و المواعظ: ص۹۸ ح۲۲۶۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="856" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: مبادا دشمنان خدا را دوست بدارى، يا دوستی</span>‌<span dir="rtl">ات را نثار کسى جز دوستان خدا کنى که هر کس مردمى را دوست بدارد، با آنان محشور می</span>‌<span dir="rtl">شود.</span></li></ol>

 

<ol start="857" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: لا تُوادُّوا الكافِرَ، وَ لا تُصاحِبُوا الجاهِلَ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۶ ص۲۷۶ ح۱۰۲۳۸، عیون الحكم و المواعظ: ص۵۲۱ ح۹۴۷۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="857" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: با کافر دوستى مورزيد و با نادان هم</span>‌<span dir="rtl">نشينى مکنيد.</span></li></ol>

 

<ol start="858" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">صفات الشيعة عن العلاء بن الفضيل عَنِ الإمام الصادق عليه السلام: مَن أَحَبَّ كافِراً فَقَد أبغَضَ اللهَ، وَ مَن أبغَضَ كافِراً فَقَد أَحَبَّ اللهَ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">ثُمَّ قالَ عليه السلام: صَديقُ عَدُوِّ اللهِ عَدُوُّ اللهِ.</span><ref><span dir="rtl">صفات الشيعة: ص۸۶ ح۱۵، الأمالي للصدوق: ص۷۰۲ ح۹۶۰، روضة الواعظين: ج۲ ص۳۵۱ ح۱۳۰۳ نحوه، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۲۳۷ ح۳.</span></ref>

<ol start="858" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">صفات الشيعة - به نقل</span>‌<span dir="rtl">از علاء بن فُضَيل-: امام صادق علیه السلام: «هر کس کافرى را دوست بدارد، با خدا دشمنى کرده است و هر که با کافرى دشمنى کند، خدا را دوست داشته است».</span></li></ol>

<span dir="rtl">سپس فرمود: «دوستِ دشمن خدا، دشمن خداست».</span>

<span id="الظالمون"></span>
==== <span dir="rtl">۶ / ۳ - ۲: الظّالِمونَ</span> ====

<span dir="rtl">۶ / ۳ - ۲</span><span dir="rtl">: ستمکاران</span>

<span dir="rtl">الكتاب</span>

<span dir="rtl">قرآن</span>

<span dir="rtl">(وَ لَا تَرْكَنُواْ إِلَى ٱلَّذِينَ ظَـلَمُواْ فَتَمَسَّكُمُ ٱلنَّارُ وَ مَا لَكُم مِّن دُونِ ٱللهِ مِنْ أَوْلِيَآءَ ثُمَّ لَا تُنصَرُونَ).</span><ref><span dir="rtl">هود: ۱۱۳.</span></ref>

<span dir="rtl">(و به سوى کسانى که ستم کرده</span>‌<span dir="rtl">اند، متمايل مشويد که آتش به شما مى</span>‌<span dir="rtl">رسد و در برابر خدا، دوستانى نخواهيد داشت [که حمايتتان کنند] و سرانجام، يارى نخواهيد شد).</span>

<span dir="rtl">الحديث</span>

<span dir="rtl">حديث</span>

<ol start="859" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام - في قَولِ اللهِ عزّ وجلّ: (وَ لَا تَرْكَنُواْ إِلَى ٱلَّذِينَ ظَـلَمُواْ فَتَمَسَّكُمُ ٱلنَّارُ) -: هُوَ الرَّجُلُ يَأتِي السُّلطانَ فَيُحِبُّ بَقاءَهُ إِلیٰ أَن يُدخِلَ يَدَهُ إِلیٰ كيسِهِ فَيُعطِيَهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۵ ص۱۰۸ ح۱۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="859" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام - در بارۀ اين سخن خداى متعال: (و به کسانى که ستم کرده</span>‌<span dir="rtl">اند، متمايل مشويد که آتش به شما مى</span>‌<span dir="rtl">رسد) -: [حتّى در اين حد که] شخص، نزد سلطان رود و دوست بدارد که او زنده بماند تا دستش را در کيسه</span>‌<span dir="rtl">اش کند و به او دهشى کند[، اين نيز تمايل به ستمگر است].</span></li></ol>

 

<ol start="860" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: مَن أَحَبَّ بَقاءَ الظّالِمينَ فَقَد أَحَبَّ أَن يُعصَى اللهُ، إِنَّ اللهَ تَعالىٰ حَمِدَ نَفسَهُ عَلىٰ هَلاكِ الظّالِمينَ، فَقالَ: (فَقُطِعَ دابِرُ الْقَوْمِ الَّذِينَ ظَلَمُوا وَ الْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعالَمِينَ)</span><ref><p><span dir="rtl">الأنعام: ۴۵.</span></p></ref><span dir="rtl">.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۵ ص۱۰۸ ح۱۱ عن فضيل بن عياض، معاني الأخبار: ص۲۵۳، تفسير القمّي: ج۱ ص۲۰۰، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۳۰۴ ح۱۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="860" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: هر که بقاى ستمگران را دوست بدارد، در واقع، دوست داشته که خداوند، نافرمانى شود؛ [چرا که] خداى متعال، خويشتن را بر نابود کردن ستمگران، ستايش گفته و فرموده است: (پس ريشۀ آن گروهى که ستم کردند، برکَنده شد و ستايش، خداوند را که پروردگار جهانيان است».</span></li></ol>

 

<ol start="861" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رجال الكشّي عن الحسن بن عليّ بن فضّال عن صفوان بن مهران الجمّال: دَخَلتُ عَلیٰ أبِي الحَسَنِ الأَوَّلِ عليه السلام فَقالَ لي: يا صَفوانُ، كُلُّ شَيءٍ مِنكَ حَسَنٌ جَميلٌ ماخَلا شَيئاً واحِداً.</span></li></ol>

<span dir="rtl">قُلتُ: جُعِلتُ فِداكَ، أيُّ شَيءٍ؟</span>

<span dir="rtl">قالَ: إكراؤُكَ جِمالَكَ مِن هٰذَا الرَّجُلِ؛ يَعني هارونَ.</span>

<span dir="rtl">قُلتُ: وَ اللهِ ما أكرَيتُهُ أشَراً، وَ لا بَطَراً، وَ لا لِصَيدٍ، وَ لا لِلَهوٍ، وَ لٰكِنّي اُكريهِ لِهٰذَا الطَّريقِ؛ يَعني طَريقَ مَكَّةَ، وَ لا أتَوَلاّهُ بِنَفسي وَ لٰكِن</span>‌<span dir="rtl">أنصِبُ غِلماني.</span>

<span dir="rtl">فَقالَ لي: يا صَفوانُ، أ يَقَعُ كِراؤُكَ عَلَيهِم؟ قُلتُ: نَعَم جُعِلتُ فِداكَ.</span>

<span dir="rtl">قالَ: فَقالَ لي: أ تُحِبُّ بَقاءَهُم حَتّیٰ يَخرُجَ كِراؤُكَ؟ قُلتُ: نَعَم.</span>

<span dir="rtl">قالَ: فَمَن أَحَبَّ بَقاءَهُم فَهُوَ مِنهُم، وَ مَن کانَ مِنهُم کانَ وَرَدَ النّارَ.</span>

<span dir="rtl">قالَ صَفوانُ: فَذَهَبتُ وَ بِعتُ جِمالي عَن آخِرِها. فَبَلَغَ ذٰلِكَ إِلیٰ هارونَ، فَدَعاني، فَقالَ لي: يا صَفوانُ، بَلَغَني أنَّكَ بِعتَ جِمالَكَ؟</span>

<span dir="rtl">قُلتُ: نَعَم.</span>

<span dir="rtl">فَقالَ: لِمَ؟</span>

<span dir="rtl">قُلتُ: أَنَا شَيخٌ كَبيرٌ، وَ إِنَّ الغِلمانَ لا يَفونَ بِالأَعمالِ.</span>

<span dir="rtl">فَقالَ: هَيهاتَ أيهاتَ</span><ref><span dir="rtl">هَیهات: كلمة تبعید مبنیّة علی الفتح، و قد تبدّل الهاء همزه فیقال: أیهات (النهایة: ج۵ ص۲۹۰ «هیه»).</span></ref><span dir="rtl">، إِنّي لَأَعلَمُ مَن أشارَ عَلَيكَ بِهٰذا؛ موسَى بنُ جَعفَرٍ.</span>

<span dir="rtl">قُلتُ: ما لي وَ لِموسَى بنِ جَعفَرٍ!</span>

<span dir="rtl">فَقالَ: دَع هٰذا عَنكَ، فَوَ اللهِ لَولا حُسنُ صُحبَتِكَ لَقَتَلتُكَ.</span><ref><span dir="rtl">رجال الكشّي: ج۲ ص۷۴۰ ح۸۲۸.</span></ref> <span dir="rtl"></span>

<ol start="861" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رجال الکشّى - به نقل از حسن بن على بن فَضّال، از صَفوان بن مِهران جَمّال -: نزد امام موسى کاظم علیه السلام رفتم. به من فرمود: «اى صفوان! همۀ رفتارت خوب و زیباست، جز يک چيز».</span></li></ol>

<span dir="rtl">گفتم: فدايت شوم! چه چيز؟</span>

<span dir="rtl">فرمود: «کرايه دادن شترهايت به اين مرد» يعنى هارون.</span>

<span dir="rtl">گفتم: به خدا سوگند، شترهايم را براى سرمستى و بدمستى يا شکار و لهو، به او کرايه نمى</span>‌<span dir="rtl">دهم؛ بلکه آنها را براى پيمودن اين راه (راه مکّه) کرايه مى</span>‌<span dir="rtl">دهم و خودم نيز همراه او نمى</span>‌<span dir="rtl">روم و غلامانم را براى اين کار، راهى مى</span>‌<span dir="rtl">کنم.</span>

<span dir="rtl">به من فرمود: «اى صفوان! آيا کرايۀ تو را بايد بپردازند؟».</span>

<span dir="rtl">گفتم: فدايت شوم، آرى!</span>

<span dir="rtl">فرمود: «آيا دوست دارى تا زمانى که کرايه</span>‌<span dir="rtl">ات را دريافت مى</span>‌<span dir="rtl">کنى، زنده بمانند؟».</span>

<span dir="rtl">گفتم: آرى.</span>

<span dir="rtl">فرمود: «هر کس خواستار بقاى آنان باشد، از آنان است و هر کس از آنان باشد، به دوزخ مى</span>‌<span dir="rtl">رود».</span>

<span dir="rtl">من نيز رفتم و همۀ شترهايم را فروختم. خبر اين ماجرا به هارون رسيد و او مرا خواند و به من گفت:</span>‌ <span dir="rtl">اى صفوان! شنيده</span>‌<span dir="rtl">ام که شترهايت را فروخته</span>‌<span dir="rtl">اى؟</span>

<span dir="rtl">گفتم: آرى.</span>

<span dir="rtl">گفت: چرا؟</span>

<span dir="rtl">گفتم: من پيرمردى فرتوت هستم و غلامانم نيز کارها را درست انجام نمى</span>‌<span dir="rtl">دهند.</span>

<span dir="rtl">هارون گفت: هيهات! اين طور نيست. من مى</span>‌<span dir="rtl">دانم چه کسى تو را به اين کار وا داشته است؛ موسى بن جعفر.</span>

<span dir="rtl">گفتم: مرا چه به موسى بن جعفر؟</span>

<span dir="rtl">گفت: دست بردار! به خدا سوگند، اگر به جهت خوش</span>‌<span dir="rtl">معاشرتى</span>‌<span dir="rtl">ات نبود، تو را مى</span>‌<span dir="rtl">کشتم.</span>

<span id="الأشرار"></span>
==== <span dir="rtl">۶ / ۳ - ۳: الأَشرارُ</span> ====

<span dir="rtl">۶ / ۳ - ۳</span><span dir="rtl">: شروران</span>

<ol start="862" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: أَوحَى اللهُ عزّ وجلّ إِلیٰ ذِي القَرنَينِ:... مَن رَأَيتَني كَرَّهتُ إِلَيهِ المَعروفَ وَ بَغَّضتُ إِلَى النّاسِ الطَّلَبَ إِلَيهِ فَأَبغِضهُ، وَ لا تَتَوَلَّهُ؛ فَإِنَّهُ مِن شَرِّ ما خَلَقتُ.</span><ref><p><span dir="rtl">الفردوس: ج۱ ص۱۴۴ ح۵۱۵ عن عبداللّٰه المزني.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="862" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند عز وجل به ذو القرنين، وحى فرمود که: «... هر کس را ديدى که من، نيکى را نزد او ناخوشايند ساخته</span>‌<span dir="rtl">ام و درخواستِ از او را منفورِ مردمان گردانيده</span>‌<span dir="rtl">ام، منفورش بدار و دوستش مگير؛ زيرا او از بدترين مخلوقاتى است که آفريده</span>‌<span dir="rtl">ام».</span></li></ol>

 

<ol start="863" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: أسرَعُ المَوَدّاتِ انقِطاعاً مَوَدّاتُ الأَشرارِ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۲ ص۴۲۴ ح۳۱۲۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="863" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: ناپايدارترين دوستى</span>‌<span dir="rtl">ها، دوستى بدکاران است.</span></li></ol>

<span id="الطماعون"></span>
==== <span dir="rtl">۶ / ۳ - ۴: الطَّمّاعونَ</span> ====

<span dir="rtl">۶ / ۳ - ۴</span><span dir="rtl">: طمعکاران</span>

<ol start="864" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: كُلُّ مَوَدَّةٍ عَقَدَهَا الطَّمَعُ حَلَّهَا اليَأسُ.</span><ref><p><span dir="rtl">تنبيه الخواطر: ج۱ ص۷۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="864" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: هر دوستى</span>‌<span dir="rtl">اى که رشتۀ آن را طمع ببندد، نوميدى، آن را از هم می</span>‌<span dir="rtl">گسلد.</span></li></ol>

 

<ol start="865" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: مَن وادَّكَ لِأَمرٍ، وَلّیٰ عِندَ انقِضائِهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۵ ص۳۱۹ ح۸۵۵۲، عیون الحكم و المواعظ: ص۴۵۷ ح۸۲۶۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="865" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: کسى که براى کارى با تو دوستى مى</span>‌<span dir="rtl">کند، پس از تمام شدن آن، به تو پشت مى</span>‌<span dir="rtl">کند.</span></li></ol>

 

<ol start="866" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إِلَيهِ -: مَن أَحَبَّكَ لِشَيءٍ، مَلَّكَ عِندَ انقِضائِهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج۲۰ ص۳۲۳ ح۷۰۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="866" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام - در حکمت</span>‌<span dir="rtl">هاى منسوب به ايشان -: هر که تو را براى چيزى دوست بدارد، با برآورده شدنش تو را ملول خواهد ساخت.</span></li></ol>

<span id="من-لا-وفاء-له"></span>
==== <span dir="rtl">۶ / ۳ - ۵: مَن لا وَفاءَ لَهُ</span> ====

<span dir="rtl">۶ / ۳ - ۵</span><span dir="rtl">: بی</span>‌<span dir="rtl">وفایان</span>

<ol start="867" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: أربَعٌ یَذهَبنَ ضَياعاً: مَوَدَّةٌ تُمنَحُ مَن لا وَفاءَ لَهُ، وَ مَعروفٌ يوضَعُ عِندَ مَن لا يَشكُرُهُ، وَ عِلمٌ يُعَلَّمُ مَن لا يَستَمِعُ لَهُ، وَ سِرٌّ يودَعُ مَن لا حَضانَةَ لَهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۴۱۷ ح۵۹۰۷ عن أبي بصير، الخصال: ص۲۶۴ ح۱۴۴ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۹۴ ح۲۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="867" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: چهار چيز، هدر مى</span>‌<span dir="rtl">رود: دوستى</span>‌<span dir="rtl">اى که نثار شخص بى</span>‌<span dir="rtl">وفا شود، نيکى کردن در حقّ آن که سپاس آن را نمى</span>‌<span dir="rtl">گزارد، آموختن دانش به آن که بِدان گوش نمى</span>‌<span dir="rtl">سپارد، و رازى که با شخص کم</span>‌<span dir="rtl">ظرفيت در ميان گذاشته شود.</span></li></ol>

 

<ol start="868" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: لا تَمنَحَنَّ وُدَّكَ مَن لا وَفاءَ لَهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۶ ص۲۶۲ ح۱۰۱۶۴، عیون الحكم و المواعظ: ص۵۱۷ ح۹۳۷۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="868" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: دوستى خود را ارزانى کسى مدار که وفا ندارد.</span></li></ol>

 

<ol start="869" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: لا تَعتَمِد عَلیٰ مَوَدَّةِ مَن لا يوفي بِعَهدِهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۶ ص۴۱۱ ح۱۰۲۶۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="869" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: به دوستى کسى که به عهد خود وفادار نيست، اعتماد مکن.</span></li></ol>

<span id="من-لم-تكن-مودتهم-في-الله"></span>
==== <span dir="rtl">۶ / ۳ - ۶: مَن لَم تَكُن مَوَدَّتُهُم فِي اللّٰهِ</span> ====

<span dir="rtl">۶ / ۳ - ۶</span><span dir="rtl">: آنان که دوستی</span>‌<span dir="rtl">شان خدایی نیست</span>

<ol start="870" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: مَن لَم تَكُن مَوَدَّتُهُ فِي اللهِ فَاحذَرهُ؛ فَإِنَّ مَوَدَّتَهُ لَئيمَةٌ، وَ صُحبَتَهُ مَشُومَةٌ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۵ ص۴۱۲ ح۸۹۷۸، عیون الحكم و المواعظ: ص۴۲۸ ح۷۲۶۵ نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="870" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: از کسى که دوستى</span>‌<span dir="rtl">اش براى خدا نيست، بپرهيز؛ زيرا دوستى او، پستى است و هم</span>‌<span dir="rtl">نشينى با او شوم است.</span></li></ol>

 

<ol start="871" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: كُلُّ مَوَدَّةٍ مَبنِيَّةٍ عَلیٰ غَيرِ ذاتِ اللهِ ضَلالٌ، وَ الاِعتِمادُ عَلَيها مُحالٌ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۴ ص۵۴۳ ح۶۹۱۵، عیون الحكم و المواعظ: ص۳۷۶ ح۶۳۷۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="871" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: هر دوستى</span>‌<span dir="rtl">اى که مبناى غير خدايى داشته باشد، گم</span>‌<span dir="rtl">راهى است و تکيه کردن بر آن نشايد.</span></li></ol>

 

<ol start="872" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: لا يُغتَبَطُ بِمَوَدَّةِ مَن لا دينَ لَهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۶ ص۴۰۶ ح۱۰۸۰۳، عیون الحكم و المواعظ: ص۵۴۰ ح۱۰۰۱۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="872" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: به دوستىِ آن که دين ندارد، شادى نمى</span>‌<span dir="rtl">توان کرد.</span></li></ol>

 

<ol start="873" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">مصباح الشريعة - فيما نسَبَهُ إلَی الإمام الصّادِقِ عليه السلام -: اِحذَر أَن تُؤاخِيَ مَن أرادَكَ لِطَمَعٍ أو خَوفٍ أو أكلٍ أو شُربٍ، وَ اطْلُب مُؤاخاةَ الأَتقِياءِ - وَ لَو في ظُلُماتِ الأَرضِ - وَ إن أفنَيتَ عُمُرَكَ لِطَلَبِهِم؛ فَإِنَّ اللهَ عزّ وجلّ لَم يَخلُق عَلیٰ وَجهِ الأَرضِ أفضَلَ مِنهُم بَعدَ النَّبِيّينَ -صَلَواتُ اللهِ عَلَيهِم- وَ الأَولِياءِ، وَ ما أنعَمَ اللهُ عَلَى العَبدِ بِمِثلِ ما أنعَمَ بِهِ مِنَ التَّوفيقِ لِصُحبَتِهِم؛ قالَ اللهُ عزّ وجلّ: (ٱلْأَخِلَّاءُ يَوْمَـئِذٍ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ إِلَّا ٱلْمُتَّقِينَ)</span><ref><p><span dir="rtl">الزخرف: ۶۷.</span></p></ref><span dir="rtl">.</span><ref><p><span dir="rtl">مصباح الشريعة: ص۳۰۸، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۲۸۲ ح۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="873" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">مصباح الشریعة - در آنچه به امام صادق علیه السلام نسبت داده است -: از برادرى کردن با آن که براى طمعى، يا از ترس، يا براى خوردن و نوشيدنى، تو را مى</span>‌<span dir="rtl">خواهد، بپرهيز. جوياى برادرى با پرهيزگاران باش، گرچه</span>‌ <span dir="rtl">در تاريکى</span>‌<span dir="rtl">هاى [زير] زمين</span>‌ <span dir="rtl">باشد و [گرچه] عمر خود را در جستجویشان به سر آورى؛ زيرا خداوند عز وجل بر گسترۀ زمين، پس از پيامبران - که درودهای خداوند بر آنان باد - و اوليا، کسى برتر از آنان نيافريده است و خداوند به بنده</span>‌<span dir="rtl">اى، نعمتى همانند توفيق مصاحبت با آنان نداده است. خداوند عز وجل مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد: (آن روز، دوستان، جز پرهيزگاران، دشمن يکديگرند).</span></li></ol>

 

<ol start="874" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: اِتَّقوا مَن تُبغِضُهُ قُلوبُكُم.</span><ref><p><span dir="rtl">نثر الدرّ: ج۱ ص۳۲۳، الدرّة الباهرة: ص۲۰، نزهة الناظر: ص۹۸ ح۱۷۳ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۹۸ ح۳۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="874" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: بر حذر باشيد از کسى که دل</span>‌<span dir="rtl">هايتان، او را دشمن مى</span>‌<span dir="rtl">دارد.</span></li></ol>

<span id="هؤلاء-الأشخاص-1"></span>
==== <span dir="rtl">۶ / ۳ - ۷: هٰؤُلاءِ الأشخاصُ</span> ====

<span dir="rtl">۶ / ۳ - ۷</span><span dir="rtl">: و این افراد</span>

<ol start="875" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: لا تُوادّوا مَن يَستَحِلُّ المُسكِرَ.</span><ref><p><span dir="rtl">دعائم الإسلام: ج۲ ص۱۳۲ ح۴۶۶، بحار الأنوار: ج۶۶ ص۴۹۵ ح۴۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="875" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: با کسى که [مايعاتِ] مست کننده را حلال مى</span>‌<span dir="rtl">شمارد، دوستى مکنيد.</span></li></ol>

 

<ol start="876" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: مَوَدَّةُ الجُهّالِ مُتَغَيِّرَةُ الأَحوالِ، وَشيكَةُ الاِنتِقالِ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۶ص۱۳۸ح۹۸۳۳، عیون الحكم و المواعظ: ص۴۸۷ ح۹۰۰۷.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="876" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: دوستى نادانان تغيير مى</span>‌<span dir="rtl">پذيرد و زود رخت بر مى</span>‌<span dir="rtl">بندد.</span></li></ol>

 

<ol start="877" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: مَن وادَّ السَّخيفَ، أعرَبَ عَن سُخفِهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۵ ص۲۵۶ ح۸۲۲۹، عيون الحكم و المواعظ: ص۴۴۵ ح۷۸۳۷.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="877" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: هر که با سبُک</span> ‌<span dir="rtl">عقل دوستى کند، سبک</span>‌<span dir="rtl">عقلى خود را آشکار کرده است.</span></li></ol>

 

<ol start="878" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: قَلَّما تَدومُ مَوَدَّةُ المُلوكِ وَ الخُوّانِ</span><ref><p><span dir="rtl">الخُوّانُ: جمع الخائِن.</span></p></ref><span dir="rtl">.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۴ ص۴۹۶ ح۶۷۲۵، عیون الحكم و المواعظ: ص۳۶۹ ح۶۲۲۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="878" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: دوستى با پادشاهان و خيانتکاران، کمتر مى</span>‌<span dir="rtl">پايد.</span></li></ol>

 

<ol start="879" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: لا تَطمَعَنَّ في مَوَدَّةِ المُلوكِ؛ فَإِنَّهُم يوحِشونَكَ آنَسَ ما تَكونُ بِهِم، وَ يَقطَعونَكَ أقرَبَ ما تَكونُ إِلَيهِم.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۶ ص۳۴۴ ح۱۰۴۳۱، عیون الحكم و المواعظ: ص۵۳۰ ح۹۶۴۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="879" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: هرگز به دوستى شاهان طمع مبند؛ زيرا آنان در اوج اُنس و اُلفتى که با آنان دارى، تو را تنها مى</span>‌<span dir="rtl">گذارند و در اوج نزديکی</span>‌<span dir="rtl">ات به آنان، از تو مى</span>‌<span dir="rtl">بُرند.</span></li></ol>

 

<ol start="880" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: مَوَدَّةُ أبناءِ الدُّنيا تَزولُ لِأَدنیٰ عارِضٍ يَعرِضُ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۶ ص۱۳۶ ح۹۸۲۸، عیون الحكم و المواعظ: ص۴۸۷ ح۹۰۰۳.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="880" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: دوستىِ دنياپرستان با بروز اندک پيشامدى از ميان مى</span>‌<span dir="rtl">رود.</span></li></ol>

 

<ol start="881" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: إخوانُ الدُّنيا تَنقَطِعُ مَوَدَّتُهُم، لِسُرعَةِ انقِطاعِ أسبابِها.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۲ ص۵۰ ح۱۷۹۶، عیون الحكم و المواعظ: ص۵۳ ح۱۳۹۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="881" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: دوستان دنيايى، بر اثر زود زایل شدن عوامل دنیا، دوستی</span>‌<span dir="rtl">شان [زود] گسسته مى</span>‌<span dir="rtl">شود.</span></li></ol>

 

<ol start="882" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: مَوَدَّةُ العَوامِّ تَنقَطِعُ كَانقِطاعِ السَّحابِ، وَ تَنقَشِعُ</span><ref><p><span dir="rtl">انقَشَعَ عنه الشيء و تَقَشَّعَ: غَشِیَه ثمّ انجلیٰ عنه؛ كالظلام عن الصبح، و الهمّ عن القلب، و السحاب عن الجوّ (لسان العرب: ج۸ ص۲۷۴ «قشع»).</span></p></ref> <span dir="rtl">كَما يَنقَشِعُ السَّرابُ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۶ ص۱۴۹ ح۹۸۷۲، عیون الحكم و المواعظ: ص۴۸۶ ح۸۹۹۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="882" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: دوستى عوام همچون ابر، پراکنده مى</span>‌<span dir="rtl">شود و همچون سراب محو مى</span>‌<span dir="rtl">گردد.</span></li></ol>

 

<ol start="883" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: إيّاكَ وَ مَوَدَّةَ الأَحمَقِ؛ فَإِنَّهُ يَضُرُّكَ مِن حَيثُ يَریٰ أنَّهُ يَنفَعُكَ، وَ يَسوؤُكَ وَ هُوَ يَریٰ أنَّهُ يَسُرُّكَ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۲ ص۳۱۹ ح۲۷۳۱، عیون الحكم و المواعظ: ص۱۰۰ ح۲۲۹۷.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="883" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: از دوستى با احمق بپرهيز؛ زيرا آن جا که مى</span>‌<span dir="rtl">پندارد به تو سود مى</span>‌<span dir="rtl">رساند، به تو زيان مى</span>‌<span dir="rtl">زند، و غمگينت مى</span>‌<span dir="rtl">کند، حال آن که مى</span>‌<span dir="rtl">پندارد شادت کرده است.</span></li></ol>

 

<ol start="884" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: مَوَدَّةُ الحَمقیٰ تَزولُ كَما يَزولُ السَّرابُ، وَ تُقشَعُ كَما يُقشَعُ الضَّبابُ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۶ ص۱۳۶ ح۹۸۲۹، عیون الحكم و المواعظ:ص۴۸۷ ح۹۰۰۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="884" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: دوستى نابخردان همچون سراب از بين مى</span>‌<span dir="rtl">رود و همچون مه بر طرف مى</span>‌<span dir="rtl">شود.</span></li></ol>

 

<ol start="885" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: مَوَدَّةُ الأَحمَقِ كَشَجَرَةِ النّارِ يَأكُلُ بَعضُها بَعضاً.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۶ ص۱۳۶ ح۹۸۲۷، عیون الحكم و المواعظ: ص۴۸۷ ح۹۰۰۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="885" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: دوستى با احمق، مانند درخت آتش است که شاخه</span>‌<span dir="rtl">هايش يکديگر را مى</span>‌<span dir="rtl">سوزانند.</span></li></ol>

 

<ol start="886" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: اِجتَنِب مُصاحَبَةَ الكَذّابِ، فَإِنِ اضطُرِرتَ إِلَيهِ فَلا تُصَدِّقهُ، وَ لا تُعلِمهُ أنَّكَ تُكَذِّبُهُ؛ فَإِنَّهُ يَنتَقِلُ عَن وُدِّكَ وَ لا يَنتَقِلُ عَن طَبعِهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۲ ص۲۱۴ ح۲۴۱۶، عیون الحكم و المواعظ: ص۸۵ ح۲۰۵۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="886" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: از مصاحبت با دروغگو دورى کن و اگر هم ناچار به اين کار شدى، حرف</span>‌<span dir="rtl">هايش را باور مکن و به او مگو که حرف</span>‌<span dir="rtl">هايش را باور نمى</span>‌<span dir="rtl">کنى؛ زیرا از دوستى با تو دست بر مى</span>‌<span dir="rtl">دارد، امّا از خوى خود دست نمى</span>‌<span dir="rtl">کشد.</span></li></ol>

 

<ol start="887" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: الحاسِدُ يُظهِرُ وُدَّهُ في أقوالِهِ، وَ يُخفي بُغضَهُ في أفعالِهِ؛ فَلَهُ اسمُ الصَّديقِ وَ صِفَةُ العَدُوِّ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۲ ص۱۳۹ ح۲۱۰۵، عیون الحكم و المواعظ: ص۶۴ ح۱۶۵۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="887" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: حسود، دوستى</span>‌<span dir="rtl">اش را در گفته</span>‌<span dir="rtl">هايش آشکار مى</span>‌<span dir="rtl">سازد و دشمنى</span>‌<span dir="rtl">اش را در کردارهايش پنهان مى</span>‌<span dir="rtl">سازد. پس، او نامِ دوست دارد و صفتِ دشمن.</span></li></ol>

<span id="ما-لا-ينبغي-محبته"></span>
=== <span dir="rtl">۶ / ۴: ما لا يَنبَغي مَحَبَّتُهُ</span> ===

<span dir="rtl">۶ / ۴</span><span dir="rtl">: آنچه سزاوار دوستی نیست</span>

<span dir="rtl">(فَلَمَّا جَنَّ عَلَيْهِ ٱلَّيْلُ رَءَا كَوْكَبًا قَالَ هَـٰذَا رَبِّى فَلَمَّا أَفَلَ قَالَ لَا أُحِبُّ ٱلْآفِلِينَ).</span><ref><span dir="rtl">الأنعام: ۷۶.</span></ref>

<span dir="rtl">(وقتى شب بر او پرده افکند، ستاره</span>‌<span dir="rtl">اى را دید و گفت: این، پروردگار من است. وقتى [آن ستاره] غروب کرد، گفت: من غروب</span> ‌<span dir="rtl">کنند</span>‌<span dir="rtl">گان را دوست ندارم).</span>

<span dir="rtl">(زُيِّنَ لِلنَّاسِ حُبُّ ٱلشَّهَوَ ٰتِ مِنَ ٱلنِّسَاءِ وَ ٱلْبَنِينَ وَ ٱلْقَنَـٰطِيرِ ٱلْمُقَنطَرَةِ مِنَ ٱلذَّهَبِ وَ ٱلْفِضَّةِ وَ ٱلْخَيْلِ ٱلْمُسَوَّمَةِ وَ ٱلْأَنْعَـٰمِ وَ ٱلْحَرْثِ ذَ ٰلِكَ مَتَـٰعُ ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا وَ ٱللهُ عِندَهُ حُسْنُ ٱلْمَـٔابِ).</span><ref><span dir="rtl">آل عمران: ۱۴.</span></ref>

<span dir="rtl">(دوستىِ خواستنى</span>‌<span dir="rtl">ها[ى گوناگون] از: زنان و پسران و اموال فراوان از زر و سيم و اسب</span>‌<span dir="rtl">هاى نشاندار و چارپايان و کشتزار، براى مردم آراسته شده؛ [ليکن] اينها برخوردارى زندگى دنياست، حال آن که بازگشتگاه نيکو، نزد خداوند است).</span>

<span dir="rtl">(وَ تُحِبُّونَ ٱلْمَالَ حُبًّا جَمًّا).</span><ref><span dir="rtl">الفجر: ۲۰.</span></ref>

<span dir="rtl">(و مال را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">داريد، دوست داشتنى بسيار).</span>

<span dir="rtl">(كَلاَّ بَلْ تُحِبُّونَ ٱلْعَاجِلَةَ).</span><ref><span dir="rtl">القيامة: ۲۰.</span></ref>

<span dir="rtl">(ولى نه! [شما دنياى] زودگذر را دوست داريد).</span>

<span dir="rtl">(لَا تَحْسَبَنَّ ٱلَّذِينَ يَفْرَحُونَ بِمَا أَتَوا وَ يُحِبُّونَ أَن يُحْمَدُواْ بِمَا لَمْ يَفْعَلُوا فَلَا تَحْسَبَنَّهُم بِمَفَازَةٍ مِّنَ ٱلْعَذَابِ وَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ).</span><ref><span dir="rtl">آل عمران: ۱۸۸.</span></ref>

<span dir="rtl">(هرگز گمان مبر آنها که از کارهاى [زشت</span>‌<span dir="rtl">] خود خوش</span>‌<span dir="rtl">حال مى</span>‌<span dir="rtl">شوند و دوست دارند در برابر کار نيکى که انجام نداده</span>‌<span dir="rtl">اند، ستايش شوند، از عذاب بر کنارند؛ [بلکه</span>‌<span dir="rtl">] براى آنها، عذاب دردناکى است).</span>

<span dir="rtl">(إِنَّ ٱلَّذِينَ يُحِبُّونَ أَن تَشِيعَ ٱلْفَـٰحِشَةُ فِى ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ فِى ٱلدُّنْيَا وَ ٱلْأَخِرَةِ وَ ٱللهُ يَعْلَمُ وَ أَنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ).</span><ref><span dir="rtl">النور: ۱۹.</span></ref>

<span dir="rtl">(کسانی که دوست دارند زشتکاری در میان آنان که ایمان آورده</span>‌<span dir="rtl">اند، شیوع پیدا کند، برای آنان در دنیا و آخرت، عذابی پُردرد خواهد بود، و خدا[است که] می</span>‌<span dir="rtl">داند و شما نمی</span>‌<span dir="rtl">دانید).</span>

<span id="الفصل-السابع-آثار-المحبة"></span>
== <span dir="rtl">الفَصلُ السّابِع: آثارُ المَحَبَّةِ</span> ==

<span dir="rtl">فصل هفتم</span><span dir="rtl">: آثار دوستی</span>

<span id="علامات-صدق-المودة"></span>
=== <span dir="rtl">۷ / ۱: عَلاماتُ صِدقِ المَوَدَّةِ</span> ===

<span dir="rtl">۷ / ۱</span><span dir="rtl">: نشانه</span>‌<span dir="rtl">های دوستیِ راستین</span>

<span id="شهادة-القلب"></span>
==== <span dir="rtl">۷ / ۱ - ۱: شَهادَةُ القَلبِ</span> ====

<span dir="rtl">۷ / ۱ - ۱</span><span dir="rtl">: گواهیِ دل</span>

<ol start="888" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الباقر عليه السلام: اِعرِفِ المَوَدَّةَ في قَلبِ أخيكَ بِما لَهُ في قَلبِكَ.</span><ref><p><span dir="rtl">تحف العقول: ص۲۹۵، كشف الغمّة: ج۳ ص۸۳، بحار الأنوار: ج۴۶ ص۲۹۱ ح۱۵؛ الإخوان: ص۱۴۶ ح۸۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="888" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام باقر علیه السلام: ميزانِ دوستى [خود] را در دل برادرت، از دوستى</span>‌<span dir="rtl">اى که در دلت به او دارى، بشناس.</span></li></ol>

 

<ol start="889" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الكافي عن صالح بن الحكم: سَمِعتُ رَجُلاً يَسأَلُ أبا عَبدِ اللهِ عليه السلام، فَقالَ: الرَّجُلُ يَقولُ أوَدُّكَ، فَكَيفَ أعلَمُ أَنَّهُ يَوَدُّني؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ: اِمتَحِن قَلبَكَ، فَإِن كُنتَ تَوَدُّهُ فَإِنَّهُ يَوَدُّكَ.</span><ref><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۶۵۲ ح۲، المحاسن: ج۱ ص۴۱۵ ح۹۵۴، مشكاة الأنوار: ص۲۱۹ ح۶۰۵ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۸۲ ح۴.</span></ref>

<ol start="889" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الکافى - به نقل از صالح بن حکم -: شنيدم که مردى از امام صادق علیه السلام مى</span>‌<span dir="rtl">پرسد: کسى مى</span>‌<span dir="rtl">گويد: من تو را دوست دارم. چگونه بدانم که [واقعاً] دوستم دارد؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">فرمود: «دلت را بکاو. اگر تو او را دوست داشتى، او نيز تو را دوست دارد».</span>

<ol start="890" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: اُنظُر قَلبَكَ، فَإِذا أنكَرَ صاحِبَكَ فَإِنَّ أحَدَكُما قَد أحدَثَ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۶۵۲ ح۱ عن حمّاد بن عثمان، الأمالي للمفيد: ص۱۱ ح۹، الاُصول الستّة عشر (أصل جعفر بن محمّد الحضرمي): ص۲۳۲ ح۲۶۴، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۸۲ ح۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="890" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: به قلبت بنگر. اگر دوستت را ناخوش داشت، بدان که يکى از شما دو نفر، کارى کرده است.</span><ref><p><span dir="rtl">در الوافى می</span>‌<span dir="rtl">گويد: «يعنى کارى کرده است که موجب خللى در دوستى شده است». در مرآة العقول می</span>‌<span dir="rtl">گويد: «شايد مراد اين باشد که بدان که دوستت نيز ناخوش مى</span>‌<span dir="rtl">دارد و سبب اين نفرت، يا چيزى از جانب توست، يا تصوّر غلطى که از طرف او در بارۀ تو پيش آمده است».</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="891" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الكافي عن مسعدة بن اليسع: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللهِ جَعفَرِ بنِ مُحَمَّدٍ عليه السلام: إِنّي وَ اللهِ لَأُحِبُّكَ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَأَطرَقَ، ثُمَّ رَفَعَ رَأسَهُ فَقالَ: صَدَقتَ يا أبا بِشرٍ، سَل قَلبَكَ عَمّا لَكَ في قَلبي مِن حُبِّكَ، فَقَد أعلَمَني قَلبي عَمّا لي في قَلبِكَ.</span><ref><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۶۵۲ ح۳.</span></ref>

<ol start="891" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الکافى - به نقل از مَسعَدة بن اليَسَع -: به ابو عبد اللّٰه</span>‌<span dir="rtl">، جعفر بن محمّد (امام صادق) علیه السلام گفتم: به خدا سوگند که من شما را دوست دارم.</span></li></ol>

<span dir="rtl">ایشان لحظه</span>‌<span dir="rtl">اى سر به زير انداخت. سپس سر برداشت و فرمود: «راست مى</span>‌<span dir="rtl">گويى،</span> ‌<span dir="rtl">اى ابو بِشر! از دلت در بارۀ محبّت دل من نسبت به تو بپرس؛ زيرا دل من، از محبّتى که در دل تو نسبت به من است، مرا آگاه ساخت».</span><ref><span dir="rtl">يعنى، دل به دل راه دارد.</span></ref>

<ol start="892" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المحاسن عن عبيداللّه</span>‌ <span dir="rtl">بن إسحاق المدائنيّ: قُلتُ لِأَبِي الحَسَنِ موسَى بنِ جَعفَرٍ عليه السلام: إِنَّ الرَّجُلَ مِن عُرضِ</span><ref><p><span dir="rtl">یقال: هو من عُرض الناس؛ أي هو من العامَّة (تاج العروس: ج۱۰ ص۸۴ «عرض»).</span></p></ref> <span dir="rtl">النّاسِ يَلقاني، فَيَحلِفُ بِاللهِ أنَّهُ يُحِبُّني، أ فَأَحلِفُ بِاللهِ أنَّهُ لَصادِقٌ؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ: اِمتَحِن قَلبَكَ، فَإِن كُنتَ تُحِبُّهُ فَاحلِف وَ إلّا فَلا.</span><ref><span dir="rtl">المحاسن: ج۱ ص۴۱۶ ح۹۵۵، مشكاة الأنوار: ص۲۱۹ ح۶۰۴ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۸۲ ح۵.</span></ref>

<ol start="892" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المحاسن - به نقل از عبيد اللّٰه</span>‌ <span dir="rtl">بن اسحاق مدائنى -: به امام ابو الحسن موسی بن جعفر علیه السلام گفتم: يکى از عامّۀ مردم، مرا مى</span>‌<span dir="rtl">بيند و به خدا سوگند مى</span>‌<span dir="rtl">خورد که مرا دوست دارد. آيا من نيز به خدا سوگند بخورم که او راست مى</span>‌<span dir="rtl">گويد؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">فرمود: «دلت را بيازماى. اگر دوستش داشتى، پس سوگند بخور، و گرنه، نه».</span>

<ol start="893" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عيون أخبار الرضا عليه السلام عن الحسن بن الجهم: سَأَلتُ الرِّضا عليه السلام فَقُلتُ لَهُ:... جُعِلتُ فِداكَ، أشتَهي أَن أعلَمَ كَيفَ أَنَا عِندَكَ؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ: أُنظُر كَيفَ أَنَا عِندَكَ.</span><ref><span dir="rtl">عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج۲ ص۵۰ ح۱۹۲، الأمالي للصدوق: ص۳۱۲ ح۳۶۰، مشكاة الأنوار: ص۳۹۹ ح۱۳۲۰، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۵۴ ح۲۰.</span></ref>

<ol start="893" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عيون أخبار الرضا علیه السلام - به نقل از حسن بن جَهم -: از امام رضا علیه السلام پرسيدم:... فدايت گردم! مى</span>‌<span dir="rtl">خواهم بدانم که من نزد شما چه جايگاهى دارم.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فرمود: «نگاه کن که من چه جايگاهى نزد تو دارم [جايگاه تو در نزد من نيز مانند آن است</span>‌<span dir="rtl">]».</span>

<ol start="894" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الكافي عن الحسن بن الجهم: قُلتُ لِأَبِي الحَسَنِ عليه السلام: لا تَنسَني مِنَ الدُّعاءِ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ: أ وَ تَعلَمُ أنّي أنساكَ؟</span>

<span dir="rtl">فَتَفَكَّرتُ في نَفسي وَ قُلتُ: هُوَ يَدعو لِشيعَتِهِ وَ أَنَا مِن شيعَتِهِ.</span>

<span dir="rtl">قُلتُ: لا، لا تَنساني.</span>

<span dir="rtl">قالَ: وَ كَيفَ عَلِمتَ ذٰلِكَ؟</span>

<span dir="rtl">قُلتُ: إِنّي مِن شيعَتِكَ، وَ إِنَّكَ لَتَدعو لَهُم.</span>

<span dir="rtl">فَقالَ: هَل عَلِمتَ بِشَيءٍ غَيرِ هٰذا؟</span>

<span dir="rtl">قُلتُ: لا.</span>

<span dir="rtl">قالَ: إِذا أرَدتَ أَن تَعلَمَ ما لَكَ عِندي، فَانظُر إِلیٰ ما لي عِندَكَ.</span><ref><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۶۵۲ ح۴.</span></ref>

<ol start="894" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الکافى - به نقل از حسن بن جَهم -: به امام رضا علیه السلام گفتم: مرا از دعا فراموش نفرما.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فرمود: «تو مى</span>‌<span dir="rtl">دانى که من فراموشت مى</span>‌<span dir="rtl">کنم؟».</span>

<span dir="rtl">با خودم انديشيدم و گفتم: ايشان براى شيعيانش دعا مى</span>‌<span dir="rtl">کند و من نيز از شيعيانش هستم. آن گاه گفتم: نه، فراموشم نمى</span>‌<span dir="rtl">کنيد.</span>

<span dir="rtl">فرمود: «از کجا فهميدى؟».</span>

<span dir="rtl">گفتم: من از شيعيان شما هستم و شما برايشان دعا مى</span>‌<span dir="rtl">کنيد.</span>

<span dir="rtl">فرمود: «آيا متوجّه چيز ديگرى جز اين شدى؟».</span>

<span dir="rtl">گفتم: نه.</span>

<span dir="rtl">فرمود: «هر گاه خواستى بدانى که نزد من چه جايگاهى دارى، ببين من نزدت چه جايگاهى دارم».</span>

<ol start="895" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الهادي عليه السلام – لِلمُتَوَكِّلِ العَبَّاسِيَّ -: لا تَطلُبِ الصَّفاءَ مِمَّن كَدَرتَ عَلَيهِ، وَ لَا الوَفاءَ مِمَّن غَدَرتَ بِهِ، وَ لَا النُّصحَ مِمَّن صَرَفتَ سوءَ ظَنِّكَ إِلَيهِ؛ فَإِنَّما قَلبُ غَيرِكَ لَكَ كَقَلبِكَ لَهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">نزهة الناظر: ص۲۲۰ ح۵۰۲، الدرّة الباهرة «طبعة النجف»: ص۴۲ نحوه، أعلام الدين: ص۳۱۲، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۸۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="895" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام هادى علیه السلام - خطاب به متوکّل عبّاسى -: صفاى دوستى را از آن که دوستى</span>‌<span dir="rtl">اش را بر آشفتى، مخواه. وفادارى را از آن که به او نيرنگ زدى، طلب مکن و خيرخواهى را از آن که بدگمانى</span>‌<span dir="rtl">ات را متوجّه او کردى، مجو؛ چرا که دل ديگرى نسبت به تو، همچون دل تو نسبت به اوست.</span></li></ol>

 

<ol start="896" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: سَلُوا القُلوبَ عَنِ المَوَدّاتِ؛ فَإِنَّها شَواهِدُ لا تَقبَلُ الرُّشا.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۴ ص۱۵۱ ح۵۶۴۱، عیون الحكم و المواعظ: ص۲۸۵ ح۵۱۴۳؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج۲۰ ص۳۳۲ ح۸۰۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="896" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: دوستی</span>‌<span dir="rtl">ها [و محبّت</span>‌<span dir="rtl">ها] را از دل</span>‌<span dir="rtl">ها بپرسيد که دل</span>‌<span dir="rtl">ها گواهانى رشوه</span>‌<span dir="rtl">ناپذيرند.</span></li></ol>

 

<ol start="897" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إِلَيهِ -: إِذا شَكَكتَ في مَوَدَّةِ إنسانٍ، فَاسأَل قَلبَكَ عَنهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج۲۰ ص۳۲۳ ح۷۰۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="897" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام - در حکمت</span>‌<span dir="rtl">هاى منسوب به ايشان -: هر گاه در بارۀ دوستى کسى شک کردى، از دل خود در بارۀ او بپرس.</span></li></ol>

<span id="المواساة-في-السراء-و-الضراء"></span>
==== <span dir="rtl">۷ / ۱ - ۲: المُواساةُ فِي السَّرّاءِ وَ الضَّرّاءِ</span> ====

<span dir="rtl">۷ / ۱ - ۲</span><span dir="rtl">: همیاری در خوشی و ناخوشی</span>

<ol start="898" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: أصدَقُ الإِخوانِ مَوَدَّةً، أفضَلُهُم لِإِخوانِهِ فِي السَّرّاءِ وَ الضَّرّاءِ مُواساةً.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۲ ص۴۴۶ ح۳۲۳۸، عيون الحكم و المواعظ: ص۱۲۲ ح۲۷۸۴.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="898" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: صادق</span>‌<span dir="rtl">ترينِ برادران در دوستى، کسى است که در خوشى و ناخوشى، با برادرانش بهتر همیاری (از خود گذشتگی) کند.</span></li></ol>

 

<ol start="899" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: فِي الضّيقِ وَ الشِّدَّةِ يَظهَرُ حُسنُ المَوَدَّةِ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۴ ص۴۰۷ ح۶۵۱۱، عیون الحكم و المواعظ: ص۳۵۴ ح۵۹۸۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="899" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: در تنگنا و سختى، دوستى راستين، آشکار مى</span>‌<span dir="rtl">شود.</span></li></ol>

 

<ol start="900" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المعجم الكبير عن الحارث: إِنَّ عَلِيّاً عليه السلام سَأَلَ ابنَهُ الحَسَنَ بنَ عَليٍّ عليه السلام عَن أشياءَ مِن أمرِ المُروءَةِ... قالَ: فَمَا الإِخاءُ؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ: المُواساةُ فِي الشِّدَّةِ وَ الرَّخاءِ.</span><ref><span dir="rtl">المعجم الكبير: ج۳ ص۶۸ ح۲۶۸۸، حلية الأولياء: ج۲ ص۳۵ الرقم۱۳۲، البداية و النهاية: ج۸ ص۳۹ وفيه «الوفاء» بدل «المواساة».</span></ref>

<ol start="900" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المعجم الکبير - به نقل از حارث -: على علیه السلام از فرزندش حسن بن على علیه السلام پرسش</span>‌<span dir="rtl">هايى در بارۀ مردانگى کرد. [از جمله] پرسيد: «برادرى چيست؟».</span></li></ol>

<span dir="rtl">گفت: «همیارى [با دوستان] در سختى و آسايش».</span>

<ol start="901" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الحسن عليه السلام - لَمّا سُئلَ عَنِ الإِخاءِ -: الإِخاءُ فِي الشِّدَّةِ وَ الرَّخاءِ.</span><ref><p><span dir="rtl">تحف العقول: ص۲۲۵، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۱۰۳ ح۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="901" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام حسن علیه السلام - هنگامى که از ايشان سؤال شد: [حقيقتِ] دوستى و برادرى چيست؟ -: برادری کردن، چه در سختى و چه در آسايش.</span></li></ol>

<span dir="rtl">راجع: هذه الموسوعة: ج۲ ص۱۰۴ (المواساة).</span>

<span dir="rtl">ر.ک: همین دانش</span>‌<span dir="rtl">نامه: ج۲ ص۱۰۵ (سهیم کردن در زندگی).</span>

<span id="ذكر-المحبوب"></span>
==== <span dir="rtl">۷ / ۱ - ۳: ذِكرُ المَحبوبِ</span> ====

<span dir="rtl">۷ / ۱ - ۳</span><span dir="rtl">: یادکردِ محبوب</span>

<ol start="902" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: مَن أَحَبَّ شَيئاً، أكثَرَ ذِكرَهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">كنز العمّال: ج۱ ص۴۲۵ ح۱۸۲۹ نقلاً عن الفردوس عن عائشة.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="902" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر کس چيزى را دوست بدارد، از آن، بسيار ياد مى</span>‌<span dir="rtl">کند.</span></li></ol>

 

<ol start="903" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: مَن أَحَبَّ شَيئاً، لَهِجَ بِذِكرِهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">غررالحكم: ج۴ ص۱۷۷ ح۷۸۵۱، عيون الحكم و المواعظ: ص۴۵۳ ح۸۱۱۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="903" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: هر که چيزى را دوست بدارد، نام آن، همواره وِرد زبانش مى</span>‌<span dir="rtl">شود.</span></li></ol>

<span id="حب-اللقاء"></span>
==== <span dir="rtl">۷ / ۱ - ۴: حبُّ اللِّقاءِ</span> ====

<span dir="rtl">۷ / ۱ - ۴</span><span dir="rtl">: شوق دیدار</span>

<ol start="904" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: لَمّا أرَادَ اللَّهُ عزّ وجلّ قَبضَ روحِ إبراهِيمَ عليه السلام، هَبَطَ إِلَيهِ مَلَكُ المَوتِ فَقالَ: السَّلَامُ عَلَيكَ يا إبراهِيمُ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ: وَ عَلَيكَ السَّلَامُ يا مَلَكَ المَوتِ، أ دَاعٍ أم ناعٍ؟</span>

<span dir="rtl">قالَ: بَل ناعٍ يا إِبراهيمُ فَأَجِب.</span>

<span dir="rtl">فَقالَ إِبراهِيمُ عليه السلام: هَل رَأَيتَ خَليلاً يُميتُ خَليلَهُ؟!</span>

<span dir="rtl">فَرَجَعَ مَلَكُ المَوتِ حَتّىٰ وَقَفَ بَينَ يَدَيِ اللهِ جَلَّ جَلالُهُ، فَقَالَ: إِلٰهي، قَد سَمِعتَ ما قالَ خَليلُكَ إبراهيمُ!</span>

<span dir="rtl">فَقالَ اللَّهُ عزّ وجلّ: يا مَلَكَ المَوتِ، اِذهَب إِلَيهِ فَقُل لَهُ: هَل رَأَيتَ حَبيباً يَكرَهُ لِقاءَ حَبيبِهِ؟! إِنَّ الحَبيبَ يُحِبُّ لِقاءَ حَبيبِهِ</span>‌<span dir="rtl">.</span><ref><span dir="rtl">علل</span>‌<span dir="rtl">الشرائع: ص۳۷ ح۹، قصص الأنبیاء للراوندي: ص۱۱۴ كلاهما عن يونس بن ظبيان عن</span>‌ <span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام، الأمالي للصدوق: ص۱۹۷ ح۱ عن</span>‌ <span dir="rtl">الإمام الصادق عن آبائه عنه عليهم السلام و كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۶ ص۱۲۷ ح۸.</span></ref> <span dir="rtl"></span>

<ol start="904" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام علی علیه السلام: چون خداوند - تبارک و تعالى - خواست جان ابراهيم علیه السلام را بستاند، ملک الموت به سويش پایین آمد و گفت: سلام بر تو،</span> ‌<span dir="rtl">اى ابراهيم!</span></li></ol>

<span dir="rtl">ابراهيم علیه السلام پاسخ داد: و بر تو سلام،</span> ‌<span dir="rtl">اى ملک الموت! آيا مرا به مرگ، دعوت می</span>‌<span dir="rtl">کنی، يا خبر مرگ مرا آورده</span>‌<span dir="rtl">اى [و ناچارم بپذیرم]؟</span>

<span dir="rtl">گفت: برای قبض روح تو آمده</span>‌<span dir="rtl">ام،</span> ‌<span dir="rtl">اى ابراهيم! پس اجابت کن.</span>

<span dir="rtl">ابراهيم علیه السلام گفت: آيا ديده</span>‌<span dir="rtl">اى که دوستى، جان دوست خود را بگيرد!؟</span>

<span dir="rtl">ملک الموت باز گشت و در پیشگاه خداوند بزرگ</span>‌<span dir="rtl">مرتبه حاضر شد و گفت: خدایا! شنیدی که خلیل تو ابراهیم چه گفت.</span>

<span dir="rtl">خداوند عز وجل فرمود: «</span>‌<span dir="rtl">اى ملک الموت! نزد ابراهيم برو و به او بگو: آيا ديده</span>‌<span dir="rtl">اى که یک دوست، ديدار دوستش را خوش نداشته باشد!؟ دوست، شيفتۀ ديدار دوست خود است».</span>

<span id="ترك-الحسد-1"></span>
==== <span dir="rtl">۷ / ۱ - ۵: تَركُ الحَسَدِ</span> ====

<span dir="rtl">۷ / ۱ - ۵</span>‌<span dir="rtl">: رها کردن حسادت</span>

<ol start="905" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: - فِي صِفَةِ المُؤمِنِ -: حَياؤُهُ يَعلو شَهوَتَهُ، وَ وُدُّهُ يَعلو حَسَدَهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۲۳۰ ح۱ عن عبد اللّٰه بن يونس، أعلام الدين: ص۱۱۶، بحار الأنوار: ج۶۷ ص۳۶۶ ح۷۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="905" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام - در توصیف و معرّفی مؤمن -: حياى او بر شهوتش چيره است و دوستى</span>‌<span dir="rtl">اش بر حسدش.</span></li></ol>

<span id="ترك-التملق"></span>
==== <span dir="rtl">۷ / ۱ - ۶: تَركُ التَّمَلُّقِ</span> ====

<span dir="rtl">۷ / ۱ - ۶</span><span dir="rtl">: چاپلوسی نکردن</span>

<ol start="906" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: إِنَّما يُحِبُّكَ مَن لا يَتَمَلَّقُكَ، وَ يُثني عَلَيكَ مَن لا يُسمِعُكَ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۳ص ۷۸ح ۳۸۷۵، عیون الحكم و المواعظ: ص۱۷۷ح ۳۶۴۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="906" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: در حقيقت، کسى تو را دوست دارد که تملّقت نمى</span>‌<span dir="rtl">کند و کسى تو را مى</span>‌<span dir="rtl">ستايد که [ستايش</span>‌<span dir="rtl">هايش را] به گوشَت نمى</span>‌<span dir="rtl">رساند.</span></li></ol>

<span id="دور-المحبة-في-مصير-الإنسان"></span>
=== <span dir="rtl">۷ / ۲: دَورُ المَحَبَّةِ في مَصيرِ الإِنسانِ</span> ===

<span dir="rtl">۷ / ۲</span><span dir="rtl">: نقش دوستی در سرنوشت انسان</span>

<span id="حشر-الناس-مع-محبوبهم"></span>
==== <span dir="rtl">۷ / ۲ - ۱: حَشرُ النّاسِ مَعَ مَحبوبِهِم</span> ====

<span dir="rtl">۷ / ۲ - ۱</span><span dir="rtl">: گرد آمدن مردم با محبوبشان</span>

<ol start="907" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: مَن أَحَبَّ قَوماً، حُشِرَ مَعَهُم.</span><ref><p><span dir="rtl">المستدرك على الصحيحين: ج۳ ص۲۰ ح۴۲۹۴؛ بشارة المصطفى: ص۷۵ عن جابر، بحار الأنوار: ج۶۸ ص۱۳۱ ح۶۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="907" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر کس مردمى را دوست بدارد، [در روز قيامت] با آنان بر انگيخته خواهد شد.</span></li></ol>

 

<ol start="908" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: مَن أَحَبَّ قَوماً عَلیٰ أعمالِهِم، حُشِرَ يَومَ القِيامَةِ في زُمرَتِهِم؛ فَحوسِبَ بِحِسابِهِم وَ إن لَم يَعمَل أعمالَهُم.</span><ref><p><span dir="rtl">تاريخ بغداد: ج۵ ص۱۹۶ الرقم ۲۶۶۲ عن جابر، الفردوس: ج۳ ص۵۹۵ ح۵۸۷۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="908" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر کس مردمى را به سبب کردارشان دوست بدارد، روز قيامت، جزو آنان محشور خواهد شد و مانند آنان محاسبه خواهد شد، اگر چه کردارش چون کردار آنان نباشد.</span></li></ol>

 

<ol start="909" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: العَبدُ عِندَ ظَنِّهِ بِاللهِ عزّ وجلّ، وَ هُوَ مَعَ أحبابِهِ يَومَ القِيامَةِ.</span><ref><p><span dir="rtl">كنز العمّال: ج۳ ص۱۳۶ ح۵۸۵۶ و ج۹ ص۸ ح۲۴۶۶۸ و فيه «وَ هُوَ مَعَ مَن أَحبَّ</span>‌<span dir="rtl">» بدل «و هُوَ مَعَ أحبابِهِ يَومَ القِيامَة» و كلاهما نقلاً عن أبي الشيخ عن أبي هريرة.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="909" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: بنده، در گرو گمانش در بارۀ خداوند عز وجل است و در روز قيامت، کنار کسانى قرار مى</span>‌<span dir="rtl">گيرد که دوستشان دارد.</span></li></ol>

 

<ol start="910" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله - في مَوعِظَتِهِ لِابنِ مَسعودٍ -: يَا بنَ مَسعودٍ، أحِبَّ الصّالِحينَ؛ فَإِنَّ المَرءَ مَعَ مَن أَحَبَّ، فَإِن لَم تَقدِر عَلیٰ أعمالِ البِرِّ فَأحِبَّ العُلَماءَ، فَإِنَّهُ يَقولُ: (و مَن يُطِعِ ٱللهَ وَ ٱلرَّسُولَ فَأُوْلَـٰئِكَ مَعَ ٱلَّذِينَ أَنْعَمَ ٱللهُ عَلَيْهِم مِّنَ ٱلنَّبِيِّينَ وَ ٱلصِّدِّيقِينَ وَ ٱلشُّهَدَاءِ وَ ٱلصَّـٰـلِحِينَ وَ حَسُنَ أُوْلَـٰئِكَ رَفِيقًا)</span><ref><p><span dir="rtl">النساء: ۶۹.</span></p></ref><span dir="rtl">.</span><ref><p><span dir="rtl">مكارم الأخلاق: ج۲ ص۳۵۷ ح۲۶۶۰ عن ابن مسعود، جامع الأخبار: ص۵۱۸ ح۱۴۶۷ عن الإمام عليّ عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۱۰۷ ح۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="910" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله – در پندآموزی به ابن مسعود -:</span> ‌<span dir="rtl">اى پسر مسعود! صالحان را دوست بدار که انسان، همراه کسى است که دوستش مى</span>‌<span dir="rtl">دارد. اگر توان نيکوکارى ندارى، پس عالمان را دوست بدار که [خداوند] مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد: (هر که از خدا و پيامبرش اطاعت کند، همراه کسانى خواهد بود که خدا نعمتشان داده است [یعنى] انبيا و صدّيقان و شهيدان و صالحان - و اينان، چه نيکو رفيقانى هستند!).</span></li></ol>

 

<ol start="911" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الأمالي للمفيد عن عبداللّه</span>‌ <span dir="rtl">بن مسعود: كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله في بَعضِ أسفارِهِ إذ هَتَفَ بِنا أَعرابِيٌّ بِصَوتٍ جَهوَرِيٍّ، فَقالَ: يا مُحَمَّدُ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ لَهُ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله: ما تَشاءُ؟</span>

<span dir="rtl">فَقالَ: المَرءُ يُحِبُّ القَومَ وَ لا يَعمَلُ بِأَعمالِهِم؟</span>

<span dir="rtl">فَقالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله: المَرءُ مَعَ مَن أَحَبَّ.</span><ref><span dir="rtl">الأمالي للمفيد: ص۱۵۲ ح۲، بحار الأنوار: ج۲۷ ص۱۰۲ ح۶۷.</span></ref>

<ol start="911" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الأمالی، مفید - به نقل از عبد اللّٰه بن مسعود -: ما در یکی از سفرهای پیامبر صلی اللّه علیه وآله همراه ایشان بودیم که عربی بادیه</span>‌<span dir="rtl">نشین با صدایی بلند و رسا ندایمان داد و گفت:</span> ‌<span dir="rtl">ای محمّد!</span></li></ol>

<span dir="rtl">پیامبر صلی اللّه علیه وآله به او فرمود: «چه می</span>‌<span dir="rtl">خواهی؟».</span>

<span dir="rtl">گفت: کسی گروهی را دوست دارد؛ ولی همانند آنان عمل نمی</span>‌<span dir="rtl">کند.</span>

<span dir="rtl">پیامبر صلی اللّه علیه وآله فرمود: «انسان با کسی است که دوستش دارد».</span>

<ol start="912" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">صحيح البخاري عن عبداللّه</span>‌ <span dir="rtl">بن مسعود: جاءَ رَجُلٌ إِلیٰ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله فَقالَ: يا رَسولَ اللهِ، كَيفَ تَقولُ في رَجُلٍ أَحَبَّ قَوماً وَ لَم يَلحَق بِهِم؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: المَرءُ مَعَ مَن أَحَبَّ.</span><ref><span dir="rtl">صحيح البخاري: ج۵ ص۲۲۸۳ ح۵۸۱۷، صحيح مسلم: ج۴ ص۲۰۳۴ ح۱۶۵</span>‌<span dir="rtl">، سنن الترمذي: ج۴ ص۵۹۶ ح۲۳۸۷ كلاهما نحوه.</span></ref>

<ol start="912" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">صحيح البخارى - به نقل از عبد اللّٰه بن مسعود -: مردى نزد پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله آمد و گفت:</span>‌ <span dir="rtl">اى پيامبر خدا! در بارۀ کسى که مردمى را دوست دارد، امّا به آنان نپيوسته است، چه مى</span>‌<span dir="rtl">گويى؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">پيامبر خدا فرمود: «انسان، همراه کسى است که دوستش مى</span>‌<span dir="rtl">دارد».</span>

<ol start="913" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">مسند ابن حنبل عن ثابت البُنانيّ عن أنس: جاءَ رَجُلٌ إِلیٰ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله فَقالَ: يا رَسولَ اللهِ، الرَّجُلُ يُحِبُّ الرَّجُلَ وَ لا يَستَطيعُ أَن يَعمَلَ كَعَمَلِهِ؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: المَرءُ مَعَ مَن أَحَبَّ.</span>

<span dir="rtl">فَقالَ أنَسٌ: فَما رَأَيتُ أصحابَ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله فَرِحوا بِشَيءٍ قَطُّ - إلّا أَن يَكونَ الإِسلامَ - ما فَرِحوا بِهٰذا مِن قَولِ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله.</span><ref><span dir="rtl">مسند ابن حنبل: ج۴ ص۴۴۲ ح۱۳۳۱۵.</span></ref>

<ol start="913" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">مسند ابن حنبل - به نقل از ثابت بُنانى، از اَنَس -: مردى نزد پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله آمد و گفت:</span>‌ <span dir="rtl">اى پيامبر خدا! مردى، ديگرى را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارد؛ امّا نمى</span>‌<span dir="rtl">تواند کارهايى همچون او انجام دهد.</span></li></ol>

<span dir="rtl">پيامبر خدا فرمود: «انسان، همراه کسى است که دوستش مى</span>‌<span dir="rtl">دارد».</span>

<span dir="rtl">جز به اسلام آوردن، هرگز نديدم ياران پيامبر خدا به چيزى همچون اين سخن، شادمان شده باشند.</span>

<ol start="914" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">صحيح البخاري عن أنس: بَينَما أَنَا وَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله خارِجانِ مِنَ المَسجِدِ، فَلَقِيَنا رَجُلٌ عِندَ سُدَّةِ المَسجِدِ، فَقالَ: يا رَسولَ اللهِ، مَتَى السّاعَةُ؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله: ما أعدَدتَ لَها؟</span>

<span dir="rtl">فَكَأَنَّ الرَّجُلَ استَکانَ</span><ref><span dir="rtl">استَكانَ الرجل: خَضَع و ذَلَّ (لسان العرب: ج۱۳ ص۲۱۸ «سكن»).</span></ref><span dir="rtl">، ثُمَّ قالَ: يا رَسولَ اللهِ، ما أعدَدتُ لَها كَبيرَ صِيامٍ وَ لا صَلاةٍ وَ لا صَدَقَةٍ، وَ لٰكِنّي أُحِبُّ اللهَ وَ رَسولَهُ.</span>

<span dir="rtl">قالَ: أَنتَ مَعَ مَن أحبَبتَ.</span><ref><span dir="rtl">صحيح البخاري: ج۶ ص۲۶۱۵ ح۶۷۳۴؛ علل الشرائع: ص۱۳۹ ح۲، تنبيه الخواطر: ج۱ ص۲۲۳ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۱۷ ص۱۳ ح۲۶.</span></ref>

<ol start="914" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">صحيح البخارى - به نقل از اَنَس -: من و پيامبر صلی اللّه علیه وآله از مسجد بیرون می</span>‌<span dir="rtl">آمدیم که مردى در کنار درِ مسجد، ما را ديد و گفت:</span> ‌<span dir="rtl">وى پيامبر خدا! روز قيامت، کِى است؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">پيامبر صلی اللّه علیه وآله فرمود: «چه براى آن آماده کرده</span>‌<span dir="rtl">اى؟».</span>

<span dir="rtl">گويى آن مرد، [اظهار] فروتنى کرد و سپس گفت:</span>‌<span dir="rtl">اى پيامبر خدا! براى آن، روزه و نماز و صدقۀ فراوانى آماده نکرده</span>‌<span dir="rtl">ام؛ ولی خدا و پيامبرش را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارم.</span>

<span dir="rtl">پيامبر صلی اللّه علیه وآله فرمود: «تو همراه کسى هستى که دوستش مى</span>‌<span dir="rtl">دارى».</span>

<ol start="915" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الباقر عليه السلام: إِنَّ رَجُلاً أتَى النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله فَقالَ: يا رَسولَ اللهِ، أُحِبُّ المُصَلّينَ وَ لا أُصَلّي</span><ref><p><span dir="rtl">لعلّ المراد النوافل (مرآة العقول: ج۲۵ ص۱۸۲).</span></p></ref><span dir="rtl">، وَ أُحِبُّ الصَّوّامينَ وَ لا أصومُ؟!</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ لَهُ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: أَنتَ مَعَ مَن أحبَبتَ، وَ لَكَ مَا اكتَسَبتَ.</span><ref><span dir="rtl">الكافي: ج۸ ص۸۰ ح۳۵ عن بريد بن معاوية، تنبيه الخواطر: ج۲ ص۵۱، تفسير فرات: ص۴۳۰ ح۵۶۷، بحار الأنوار: ج۶۸ ص۶۳ ح۱۱۴.</span></ref>

<ol start="915" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام باقر علیه السلام: مردى نزد پيامبر صلی اللّه علیه وآله آمد و گفت:</span> ‌<span dir="rtl">اى پيامبر خدا! نمازگزاران را دوست دارم؛ امّا خود، نماز [نافله] نمى</span>‌<span dir="rtl">خوانم. روزه</span>‌<span dir="rtl">گيران را دوست دارم؛ امّا خود، روزه[ی مستحبّی] نمى</span>‌<span dir="rtl">گيرم.</span></li></ol>

<span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله به او فرمود: «تو همراه کسى هستى که دوستش دارى و بهره</span>‌<span dir="rtl">ات همان است که به دست آورده</span>‌<span dir="rtl">اى».</span>

<ol start="916" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الأمالي للطوسي عن عبداللّه</span>‌ <span dir="rtl">بن الحسن عن آبائه عليهم السلام: أتیٰ رَجُلٌ النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله فَقالَ: يا رَسولَ اللهِ، رَجُلٌ يُحِبُّ مَن يُصَلّي وَ لا يُصَلّي إلَّا الفَريضَةَ، وَ يُحِبُّ مَن يَتَصَدَّقُ وَ لا يَتَصَدَّقُ إلّا بِالواجِبِ، وَ يُحِبُّ مَن يَصومُ وَ لا يَصومُ إلّا شَهرَ رَمَضانَ؟!</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: المَرءُ مَعَ مَن أَحَبَّ.</span><ref><span dir="rtl">الأمالي للطوسي: ص۶۲۱ ح۱۲۸۱، بحار الأنوار: ج۶۸ ص۷۰ ح۱۲۸ و راجع المتحابّين في اللّٰه: ص۷۱.</span></ref>

<ol start="916" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الأمالى، طوسى - به نقل از عبد اللّٰه بن حسن، از پدرانش علیهم السلام -: مردى نزد پيامبر صلی اللّه علیه وآله آمد و گفت:</span>‌ <span dir="rtl">اى پيامبر خدا! کسى نمازگزاران را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارد؛ امّا خود، جز نمازهاى واجب را نمى</span>‌<span dir="rtl">گزارد. صدقه دهندگان و زکات دهندگان را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارد؛ امّا خود، جز زکات واجب را نمى</span>‌<span dir="rtl">پردازد. روزه</span>‌<span dir="rtl">گيران را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارد؛ امّا جز ماه رمضان را روزه نمى</span>‌<span dir="rtl">گيرد.</span></li></ol>

<span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله فرمود: «انسان، همراه کسى است که دوستش مى</span>‌<span dir="rtl">دارد».</span>

<ol start="917" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: لَو صُمتَ الدَّهرَ كُلَّهُ، وَ قُمتَ اللَّيلَ كُلَّهُ، وَ قُتِلتَ بَينَ الرُّكنِ وَ المَقامِ، بَعَثَكَ اللهُ مَعَ هَواكَ بالِغاً ما بَلَغَ؛ إن في جَنَّةٍ فَفي جَنَّةٍ، وَ إن في نارٍ فَفي نارٍ.</span><ref><p><span dir="rtl">الغارات: ج۲۲ ص۵۸۸ عن حبّة العرني، بحار الأنوار: ج۳۹ ص۲۹۵ ذيل ح۹۶؛ شرح نهج البلاغة لإبن أبي الحدید:ج۴ ص۱۰۵ بزیادة «من أحبّني كان معي» في صدره.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="917" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: اگر همۀ روزها را روزه بگيرى و همۀ شب</span>‌<span dir="rtl">ها را به نماز بِايستى و ميان رُکن و مقام [نزد کعبه] کشته شوى، باز خداوند، تو را با علاقه</span>‌<span dir="rtl">ات بر خواهد انگيخت، هر چه باشد. اگر بهشتى باشد، پس بهشتى [خواهى بود] و اگر دوزخى باشد، پس دوزخى.</span></li></ol>

 

<ol start="918" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الباقر عليه السلام: إِذا أرَدتَ أَن تَعلَمَ أنَّ فيكَ خَيراً فَانظُر إِلیٰ قَلبِكَ؛ فَإِن کانَ يُحِبُّ أهلَ طاعَةِ اللهِ وَ يُبغِضُ أهلَ مَعصِيَتِهِ فَفيكَ خَيرٌ وَ اللهُ يُحِبُّكَ، وَ إن کانَ يُبغِضُ أهلَ طاعَةِ اللهِ وَ يُحِبُّ أهلَ مَعصِيَتِهِ فَلَيسَ فيكَ خَيرٌ وَ اللهُ يُبغِضُكَ، وَ المَرءُ مَعَ مَن أَحَبَّ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۱۲۶ ح۱۱ عن جابر الجعفي، مصادقة الإخوان: ص۱۵۶ ح۳، علل الشرائع: ص۱۱۷ ح۱۶، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۲۴۷ ح۲۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="918" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام باقر علیه السلام: هر گاه خواستى بدانى که در تو خيرى هست، به دلت بنگر. اگر [دلت] اهل طاعت خدا را دوست داشت و از اهل معصيت او نفرت داشت، در تو، خير هست و خدا هم تو را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارد؛ امّا اگر از اهل طاعت خدا، نفرت داشت و اهل معصيت او را دوست داشت، در تو، خيرى نيست و خدا هم تو را مبغوض مى</span>‌<span dir="rtl">دارد. انسان با کسى است که دوستش دارد.</span></li></ol>

 

<ol start="919" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: حَقٌّ عَلَى اللهِ عزّ وجلّ أَن تَصيروا مَعَ مَن عِشتُم مَعَهُ في دُنياهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۵ ص۱۰۹ ح۱۳ عن عليّ بن عقبة عن بعض أصحابنا.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="919" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: خداوند عز وجل بر خود لازم کرده است که سرانجام، همراه کسى شويد که در دنيا با او زيسته</span>‌<span dir="rtl">ايد.</span></li></ol>

 

<ol start="920" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: خُذ مِن صالِحِ العَمَلِ، وَ خالِل خَيرَ خَليلٍ؛ فَإِنَّ لِلمَرءِ مَا اكتَسَبَ، وَ هُوَ فِي الآخِرَةِ مَعَ مَن أَحَبَّ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۳ ص۴۶۴ ح۵۰۹۶، عیون الحكم و المواعظ: ص۲۴۲ ح۴۶۱۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="920" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: از شخص درستکار، فرا بگير و با بهترين دوست، دوستى کن؛ زيرا بهرۀ انسان، همان است که به دست آورده است و در روز قيامت، همراه کسى است که دوستش مى</span>‌<span dir="rtl">دارد.</span></li></ol>

 

<ol start="921" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">تنبیه الخواطر عن محمّد بن عیسی: كَتَبَ أحمَدُ بنُ حَمّادٍ أبو مَحمودٍ إِلیٰ أبي جَعفَرٍ عليه السلام كِتاباً طَویلاً، فَأَجابَهُ في بَعضِ كِتابِهِ: أمَّا الدُّنيا فَنَحنُ فيها مُفتَرِقونَ فِي البِلادِ، وَ لٰكِن مَن هَوِيَ هَویٰ صاحِبِهِ وَ دانَ بِدينِهِ فَهُوَ مَعَهُ وإن کانَ نائِیاً عَنهُ، وَ أمَّا الآخِرَةُ فَهِيَ دارُ القَرارِ.</span><ref><p><span dir="rtl">تنبيه الخواطر: ج۱ ص۱۷، تحف العقول: ص۴۵۶ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۳۵۸ ح۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="921" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">تنبیه الخواطر - به نقل از محمّد بن عیسی -: ابو محمود، احمد بن حمّاد، نامه</span>‌<span dir="rtl">ای طولانی خدمت امام جواد علیه السلام فرستاد. امام علیه السلام در پاسخ، نامه</span>‌<span dir="rtl">ای نوشت: «امّا دنیا، ما در نواحی مختلف آن پراکنده</span>‌<span dir="rtl">ایم؛ ولی هر که خواستش، همان خواست امامش باشد و به دين او گرايد، همراه او خواهد بود، هرچند که از او دور باشد و امّا آخرت، سراى ماندن است».</span></li></ol>

<span id="حشر-محبي-أهل-البيت-عليهم-السلام-معهم"></span>
==== <span dir="rtl">۷ / ۲ - ۲: حَشرُ مُحِبّي أَهلِ البَيتِ عليهم السلام مَعَهُم</span> ====

<span dir="rtl">۷ / ۲ - ۲</span><span dir="rtl">: محشور گردیدنِ دوستداران اهل بیت علیهم السلام با آنان</span>

<ol start="922" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: مَن أَحَبَّنا کانَ مَعَنا يَومَ القِيامَةِ، وَ لَو أنَّ رَجُلاً أَحَبَّ حَجَراً لَحَشَرَهُ اللهُ مَعَهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">مشكاة الأنوار: ص۱۵۶ ح۳۹۰، الأمالي للصدوق: ص۲۷۸ ح۳۰۸، أعلام الدين: ص۱۸۷ كلاهما عن الإمام عليّ عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۳۸۳ ح۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="922" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر که ما را دوست بدارد، روز قيامت با ما خواهد بود. انسان، حتّى اگر سنگى را دوست بدارد، خداوند، او را با همان سنگ، محشور مى</span>‌<span dir="rtl">کند.</span></li></ol>

 

<ol start="923" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله - لِعَلِيًّ عليه السلام -: إِنَّ مُحِبّيكَ وَ شيعَتَكَ وَ مُحِبّي أولَادِكَ الأَئِمَّةِ بَعدَكَ يُحشَرونَ مَعَكَ، وَ أَنتَ مَعي فِي الدَّرَجاتِ العُلىٰ، وَ أَنتَ قَسيمُ الجَنَّةِ وَ النّارِ.</span><ref><p><span dir="rtl">كفاية الأثر: ص۱۵۱ عن أبي الطفيل عن</span>‌ <span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام، بحار الأنوار: ج۳۶ ص۳۳۵ ح۱۹۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="923" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - خطاب به علی علیه السلام -: دوستداران و شیعیانت و دوستدارانِ فرزندانت، امامان پس از تو، همراه با تو به محشر وارد می</span>‌<span dir="rtl">شوند و تو در درجات برتر همراه من خواهی بود و تو، تقسیم کنندۀ بهشت و دوزخی.</span></li></ol>

 

<ol start="924" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الفردوس عن جابر: قالَ رسولُ اللّهِ</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: يا أبا دُجانَةَ، أ ما عَلِمتَ أنَّ مَن أَحَبَّنا وَ امتُحِنَ في مَحَبَّتِنا، أسكَنَهُ اللهُ مَعَنا؟!</span></li></ol>

<span dir="rtl">ثُمَّ تَلا هٰذِهِ الآيَةَ: (فِى مَقْعَدِ صِدْقٍ عِندَ مَلِيكٍ مُّقْتَدِرِ)</span><ref><span dir="rtl">القمر: ۵۵.</span></ref><span dir="rtl">.</span><ref><span dir="rtl">الفردوس: ج۵ ص۳۷۷ ح۸۴۸۴، الدرّ المنثور: ج۷ ص۶۸۸ نقلاً عن أبي نعيم.</span></ref>

<ol start="924" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الفردوس - به نقل از جابر -: پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله فرمود: «اى ابو دُجانه! آيا نمى</span>‌<span dir="rtl">دانى هر که ما را دوست بدارد و در راه دوستىِ ما آزموده شود [و بلا ببيند]، خداوند او را کنار ما ساکن خواهد ساخت؟!».</span></li></ol>

<span dir="rtl">سپس اين آيه را تلاوت نمود: (در جايگاهى راست، نزد فرمان</span>‌<span dir="rtl">روايى توانا).</span>

<ol start="925" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">سنن أبي داوود عن عبدالله بن الصامت عن أبي ذرّ- أنّه قال-: يا رَسولَ اللهِ، الرَّجُلُ يُحِبُّ القَومَ وَ لا يَستَطيعُ أَن يَعمَلَ كَعَمَلِهِم؟!</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ: أَنتَ يا أبا ذَرٍّ مَعَ مَن أحبَبتَ.</span>

<span dir="rtl">قالَ: فَإِنّي أُحِبُّ اللهَ وَ رَسولَهُ.</span>

<span dir="rtl">قالَ: فَإِنَّكَ مَعَ مَن أحبَبتَ.</span>

<span dir="rtl">قالَ: فَأَعادَها أبو ذَرٍّ، فَأَعادَها رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله.</span><ref><span dir="rtl">سنن أبي داوود: ج۴ ص۳۳۳ ح۵۱۲۶، مسند ابن حنبل: ج۸ ص۱۰۷ ح۲۱۵۱۹، سنن الدارمي: ج۲ ص۷۷۷ ح۲۶۸۵.</span></ref>

<ol start="925" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">سنن أبى داوود - به نقل از عبد اللّٰه بن صامت -: ابو ذر گفت:</span> ‌<span dir="rtl">اى پيامبر خدا! کسى مردمى را دوست دارد؛ امّا نمى</span>‌<span dir="rtl">تواند کارهايى همچون آنان انجام دهد.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فرمود: «تو،</span> ‌<span dir="rtl">اى ابو ذر! همراه کسى هستى که دوستش مى</span>‌<span dir="rtl">دارى».</span>

<span dir="rtl">ابو ذر گفت: من خدا و پيامبرش را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارم.</span>

<span dir="rtl">فرمود: «پس تو همراه آنانى که دوستشان مى</span>‌<span dir="rtl">دارى».</span>

<span dir="rtl">ابو ذر، سخن خود را تکرار کرد و پيامبر خدا نيز پاسخ خود را باز گفت.</span>

<ol start="926" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الأمالي للطوسي عن عبد اللّه</span>‌ <span dir="rtl">بن الصامت: حَدَّثَني أبو ذَرٍّ - وَ کانَ صَغوُهُ</span><ref><p><span dir="rtl">صَغوُهُ: مَیلُهُ. یقال: صَغَوتُ إلی فلان، و صغا فؤادي إلیه. و هؤلاء صاغیة فلان: قومه الذین یمیلون إلیه (اُنظر: أساس البلاغة: ص۳۵۵ «صغو»).</span></p></ref> <span dir="rtl">وَ انقِطاعُهُ إِلیٰ عَلِيٍّ وَ أَهلِ هذا البَيتِ عليهم السلام، قالَ: قُلتُ: يا نَبِيَّ اللهِ، إِنّي أُحِبُّ أقواماً ما أبلُغُ أعمالَهُم؟!</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ: فَقالَ: يا أبا ذَرٍّ، المَرءُ مَعَ مَن أَحَبَّ، وَ لَهُ مَا اكتَسَبَ.</span>

<span dir="rtl">قُلتُ: فَإِنّي أُحِبُّ اللهَ وَ رَسولَهُ وَ أهلَ بَيتِ نَبِيِّهِ.</span>

<span dir="rtl">قالَ: فَإِنَّكَ مَعَ مَن أحبَبتَ.</span><ref><span dir="rtl">الأمالي للطوسي: ص۶۳۲ ح۱۳۰۳، كشف الغمّة: ج۲ ص۸۲ نحوه، بحار الأنوار: ج۲۷ ص۱۰۵ ح۷۵.</span></ref>

<ol start="926" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الأمالى، طوسى - به نقل از عبد اللّٰه بن صامت -: ابو ذر - که دل</span>‌<span dir="rtl">بسته و پيوستۀ على علیه السلام و اهل بيت علیهم السلام بود - گفت: [به پيامبر صلی اللّه علیه وآله ] گفتم:</span> ‌<span dir="rtl">اى پيامبر خدا! من مردمى را دوست دارم؛ امّا به پايۀ کردارشان نمى</span>‌<span dir="rtl">رسم.</span></li></ol>

<span dir="rtl">پيامبر صلی اللّه علیه وآله فرمود: «اى ابو ذر! انسان، همراه کسى است که دوستش مى</span>‌<span dir="rtl">دارد و بهره</span>‌<span dir="rtl">اش همان است که به دست آورده است».</span>

<span dir="rtl">گفتم: من خدا و پيامبر او و اهل بيت پيامبرش را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارم.</span>

<span dir="rtl">فرمود: «پس تو همراه کسانى هستى که دوستشان مى</span>‌<span dir="rtl">دارى».</span>

<ol start="927" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المعجم الأوسط عَن عبد الرّحمان بن صفوان: هاجَرَ أبي صَفوانُ إِلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله وَ هُوَ بِالمَدينَةِ، فَبايَعَهُ عَلَى الإِسلامِ، فَمَدَّ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله يَدَهُ، فَمَسَحَ عَلَيها، فَقالَ له صَفوانُ: إِنّي أُحِبُّكَ يا رَسولَ اللهِ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ له النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله: المَرءُ مَعَ مَن أَحَبَّ.</span><ref><span dir="rtl">المعجم الأوسط: ج۲ ص۲۸۶ ح۲۰۰۱، المعجم الكبیر: ج۸ ص۷۱ ح۷۴۰۰، أسد الغابة: ج۳ ص۴۵۸ الرقم ۳۳۳۷ نحوه.</span></ref>

<ol start="927" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">المعجم الأوسط - به نقل از عبد الرحمان بن صفوان -: پدرم صفوان به سوى پيامبر صلی اللّه علیه وآله که در مدينه بود، هجرت کرد و با او بر اسلام بیعت نمود. پيامبر صلی اللّه علیه وآله دستش را دراز کرد و صفوان دستش را بر آن کشيد. پس از آن، صفوان گفت:</span>‌ <span dir="rtl">اى پيامبر خدا! تو را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارم.</span></li></ol>

<span dir="rtl">پيامبر صلی اللّه علیه وآله فرمود: «انسان، همراه کسى است که دوستش مى</span>‌<span dir="rtl">دارد».</span>

<ol start="928" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">بشارة المصطفى عن جابر - لِعَطِيَّةَ العَوفِيِّ -: يا عَطِيَّةُ، سَمِعتُ حَبيبي رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله يَقولُ: مَن أَحَبَّ قَوماً حُشِرَ مَعَهُم، وَ مَن أَحَبَّ عَمَلَ قَومٍ أُشرِكَ في عَمَلِهِم... أحبِب مُحِبَّ آلِ مُحَمِّدٍ صلّی اللّه عليه وآله ما أَحَبَّهُم، وَ أبغِض مُبغِضَ آلِ مُحَمَّدٍ ما أبغَضَهُم وَ إن کانَ صَوّاماً قَوّاماً، وَ ارْفَق بِمُحِبِّ مُحَمِّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ؛ فَإِنَّهُ إن تَزِلَّ لَهُ قَدَمٌ بِكَثرَةِ ذُنوبِهِ ثَبَتَت لَهُ أُخریٰ بِمَحَبَّتِهِم، فَإِنَّ مُحِبَّهُم يَعودُ إِلَى الجَنَّةِ وَ مُبغِضَهُم يَعودُ إِلَى النّارِ.</span><ref><p><span dir="rtl">بشارة المصطفى: ص۷۵، بحار الأنوار: ج۶۸ ص۱۳۱ ح۶۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="928" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">بشارة المصطفى - به نقل از جابر بن عبد اللّٰه انصارى، خطاب به عطيّۀ عوفى -:</span> ‌<span dir="rtl">اى عطيّه! از محبوبم، پيامبر خدا، شنيدم که مى</span>‌<span dir="rtl">فرمود: «هر که مردمى را دوست داشته باشد، با آنان محشور خواهد شد و هر که کردار مردمى را دوست داشته باشد، شريک کردارشان خواهد بود.</span></li></ol>

<span dir="rtl">... دوستدار خاندان محمّد را تا هنگامى که دوستشان مى</span>‌<span dir="rtl">دارد، دوست بدار و دشمن خاندان محمّد را تا هنگامى که دشمنشان مى</span>‌<span dir="rtl">دارد، دشمن بدار، گر چه بسيار روزه</span>‌<span dir="rtl">گير و شب</span>‌<span dir="rtl">زنده</span>‌<span dir="rtl">دار باشد. با دوستدار محمّد و خاندان محمّد، نرمى کن؛ زيرا اگر بر اثر گناهان بسيارش يک گام او بلغزد، بر اثر محبّتشان گام ديگرش استوار مى</span>‌<span dir="rtl">ماند. در حقيقت، بازگشتِ دوستدارشان، به بهشت است و بازگشت دشمنشان، به دوزخ».</span>

<ol start="929" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الامام الباقر عليه السلام: وَ اللهِ، لَو أَحَبَّنا حَجَرٌ حَشَرَهُ اللهُ مَعَنا.</span><ref><p><span dir="rtl">تفسير العيّاشي: ج۱ ص۲۹۸ ح۶۶۷ عن بريد بن معاوية العجلي</span>‌<span dir="rtl">، بحار الأنوار: ج۲۷ ص۹۵ ح۵۷ و راجع دعائم الإسلام: ج۱ ص۷۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="929" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام باقر علیه السلام: به خدا سوگند، اگر سنگى ما را دوست بدارد، خداوند او را نيز [در روز قيامت] با ما محشور خواهد کرد.</span></li></ol>

 

<ol start="930" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">دعائم الإسلام: عن أبي جَعفَرٍ مُحَمَّدِ بنِ عَلِيٍّ عليه السلام: أنَّ قَوماً أتَوهُ مِن خُراسانَ، فَنَظَرَ إِلیٰ رَجُلٍ مِنهُم قَد تَشَقَّقَتا رِجلاهُ، فَقالَ لَهُ: ما هٰذا؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ: بُعدُ المَسافَةِ يَا بنَ رَسولِ اللهِ، وَ وَ اللهِ ما جاءَ بي مِن حَيثُ جِئتُ إلّا مَحَبَّتُكُم أهلَ البَيتِ.</span>

<span dir="rtl">قالَ لَهُ أبو جَعفَرٍ عليه السلام: أبشِر، فَأَنتَ وَ اللهِ مَعَنا تُحشَرُ.</span>

<span dir="rtl">قالَ: مَعَكُم يَا بنَ رَسولِ اللهِ؟!</span>

<span dir="rtl">قالَ: نَعَم، ما أَحَبَّنا عَبدٌ إلّا حَشَرَهُ اللهُ مَعَنا، وَ هَلِ الدّينُ إلّا الحُبُّ! قالَ اللهُ عزّ وجلّ: (قُلْ إِن كُنتُمْ تُحِبُّونَ ٱللهَ فَاتَّبِعُونِى يُحْبِبْكُمُ ٱللهُ)</span><ref><span dir="rtl">آل عمران: ۳۱.</span></ref><span dir="rtl">.</span><ref><span dir="rtl">دعائم الإسلام: ج۱ ص۷۱.</span></ref>

<ol start="930" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">دعائم الإسلام: در بارۀ امام باقر علیه السلام نقل شده است که گروهى از خراسان، نزد ایشان آمدند. امام علیه السلام به مردى از آنان که پاهايش [بر اثر پياده</span>‌<span dir="rtl">روى بسيار،] چاک چاک شده بود، نگريست و به او فرمود: «اين چيست؟».</span></li></ol>

<span dir="rtl">پاسخ داد: اى پسر پيامبر خدا! بر اثر مسافتِ بسيار است. به خدا سوگند، مرا از آن جا که آمده</span>‌<span dir="rtl">ام، جز دوستى شما اهل بيت، بدين جا نياورد.</span>

<span dir="rtl">امام باقر علیه السلام به او فرمود: «مژده باد بر تو که به خدا سوگند، با ما محشور مى</span>‌<span dir="rtl">شوى».</span>

<span dir="rtl">آن مرد گفت: اى پسر پيامبر خدا! با شما!؟</span>

<span dir="rtl">فرمود: «آرى! هيچ بنده</span>‌<span dir="rtl">اى ما را دوست نمى</span>‌<span dir="rtl">دارد، جز آن که خداوند، او را با ما محشور خواهد کرد. مگر دين، چيزى جز دوستى است؟ خداوند عز وجل مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد: (بگو: اگر شما خداوند را دوست داريد، از من پيروى کنيد تا خداوند، شما را دوست بدارد)».</span>

<ol start="931" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رجال الكشّيّ عن عبيدة بن زرارة: دَخَلتُ عَلىٰ أبي عَبدِ اللهِ عليه السلام وَ عِندَهُ البَقباقُ - يَعني أبا العَبّاسِ -، فَقُلتُ لَهُ: رَجُلٌ أَحَبَّ بَني أُمَيَّةَ، أ هُوَ مَعَهُم؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ لي: نَعَم.</span>

<span dir="rtl">قالَ: قُلتُ: فَرَجُلٌ أَحَبَّكُم أ هُوَ مَعَكُم؟</span>

<span dir="rtl">قالَ: فَقال لي: نَعَم.</span><ref><span dir="rtl">رجال الكشّيّ: ج۲ ص۶۲۷ ح۶۱۷، الاُصول السّتة عشر (كتاب نوادر عليّ بن أسباط): ص۳۴۴ ح۵۷۴ نحوه، بحار الأنوار: ج۶۸ ص۱۱۳ ح۲۹.</span></ref>

<ol start="931" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رجال الکشّی - به نقل از عبیدة بن زراره -: خدمت امام صادق علیه السلام رسیدم، در حالی که بَقباق - یعنی ابو العبّاس - نزد ایشان بود. گفتم: کسی که بنی امیّه را دوست دارد، با ایشان است؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">فرمود: «آری».</span>

<span dir="rtl">گفتم: پس کسی که شما را دوست دارد، با شماست؟</span>

<span dir="rtl">به من فرمود: «آری».</span>

<ol start="932" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">مجمع البيان - في قَولِهِ تَعالیٰ: (و مَن يُطِعِ ٱللهَ وَ ٱلرَّسُولَ فَأُوْلَـٰئِكَ مَعَ الَّذینَ أنعَمَ الله عَلَیهِم مِنَ النَّبیین...)</span><ref><p><span dir="rtl">النساء: ۶۹.</span></p></ref> <span dir="rtl">-: قيلَ: نَزَلَت في ثَوبانَ مَولیٰ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله، وَ کانَ شَديدَ الحُبِّ لِرَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله، قَليلَ الصَّبرِ عَنهُ، فَأَتاهُ ذاتَ يَومٍ وَ قَد تَغَيَّرَ لَونُهُ وَ نَحَلَ جِسمُهُ، فَقالَ صلّی اللّه عليه وآله: يا ثَوبانُ! ما غَيَّرَ لَونَكَ؟</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ: يا رَسولَ اللهِ، ما بي مِن مَرَضٍ وَ لا وَجَعٍ، غَيرَ أنّي إِذا لَم أرَكَ اشتَقتُ إِلَيكَ حَتّیٰ ألقاكَ، ثُمَّ ذَكَرتُ الآخرَةَ</span><ref><span dir="rtl">في الطبعة التي بأیدینا «الآخر»، و ما أثبتناه من بحار الأنوار نقلاً عن المصدر.</span></ref><span dir="rtl">، فَأَخافُ أنّي لا أراكَ هُناكَ؛ لِأَنّي عَرَفتُ أنَّكَ تُرفَعُ مَعَ النَّبِيِّينَ، وَ أَنّي إن أُدخِلتُ الجَنَّةَ كُنتُ في مَنزِلَةٍ أدنیٰ مِن مَنزِلَتِكَ، وَ إن لَم أدخُلِ الجَنَّةَ فَذاكَ حَتّیٰ لا أراكَ أبَداً!</span> <ref><span dir="rtl">في بحار الأنوار: «فلا أحسَبُ أن أراك أبداً».</span></ref> <span dir="rtl"></span>

<span dir="rtl">فَنَزَلَتِ الآيَةُ. ثُمَّ قالَ صلّی اللّه عليه وآله: وَ الَّذي نَفسي بِيَدِهِ! لا يُؤمِنَنَّ عَبدٌ حَتّیٰ أكونَ أَحَبَّ إِلَيهِ مِن نَفسِهِ وَ أبَوَيهِ وَ أَهلِهِ وَ وُلدِهِ وَ النّاسِ أجمَعينَ.</span><ref><span dir="rtl">مجمع البيان: ج۳ ص۱۱۰ عن قتادة و مسروق بن الأجدع، بحار الأنوار: ج۲۲ ص۸۷ ح۴۱.</span></ref>

<ol start="932" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">مجمع البيان - در بارۀ اين سخن خداوند متعال: (هر که از خدا و پيامبرش پيروى کند، پس آنان همراه کسانی خواهند بود که خدا نعمتشان داده است یعنی انبیا و...) -: گفته</span>‌<span dir="rtl">اند که اين آيه در بارۀ ثوبان، غلام آزاد شدۀ پيامبر خدا، نازل شد. ثوبان، به شدّت، پيامبر خدا را دوست داشت و از دورى او بى</span>‌<span dir="rtl">تاب می</span>‌<span dir="rtl">شد. يک روز، در حالى که رنگش دگرگون و بدنش لاغر شده بود، خدمت پيامبر خدا آمد. فرمود: «اى ثوبان! چرا رنگت دگرگون شده است؟».</span></li></ol>

<span dir="rtl">پاسخ داد: اى پيامبر خدا! نه بيمارم و نه دردمند؛ ولی هر گاه تو را نبينم، شوق ديدارت مرا بر مى</span>‌<span dir="rtl">انگيزد تا تو را ببينم. سپس به ياد آخرت مى</span>‌<span dir="rtl">افتم و مى</span>‌<span dir="rtl">ترسم تو را در آن جا نبينم؛ زيرا مى</span>‌<span dir="rtl">دانم که تو را همراه پيامبران، در منزلتى والا جاى مى</span>‌<span dir="rtl">دهند و اگر مرا به بهشت در آورند، مرا در منزلتى فروتر از منزلت تو جاى مى</span>‌<span dir="rtl">دهند [و تو را چندان نخواهم ديد] و اگر هم به بهشت وارد نشوم، تو را هرگز نخواهم ديد.</span>

<span dir="rtl">آن گاه، اين آيه نازل شد. سپس پیامبر فرمود: «سوگند به آن که جانم در دست اوست، هيچ بنده</span>‌<span dir="rtl">اى ايمان نمى</span>‌<span dir="rtl">آورد، مگر آن که من نزد او از خودش و پدر و مادرش و خانواده</span>‌<span dir="rtl">اش و فرزندانش و همۀ مردم، محبوب</span>‌<span dir="rtl">تر باشم».</span>

<ol start="933" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الأمالي للمفيد عن عبد الرزّاق بن قيس الرَّحبي: كُنتُ جالِساً مَعَ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ عليه السلام عَلیٰ بابِ القَصرِ، حَتّیٰ ألجَأَتهُ الشَّمسُ إِلیٰ حائِطِ القَصرِ، فَوَثَبَ لِيَدخُلَ، فَقامَ رَجُلٌ مِن هَمْدانَ فَتَعَلَّقَ بِثَوبِهِ وَ قالَ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، حَدِّثني حَديثاً جامِعاً يَنفَعُنِي اللهُ بِهِ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">قالَ: أ وَ لَم يَكُن في حَديثٍ كَثيرٍ؟</span>

<span dir="rtl">قالَ: بَلیٰ، وَ لٰكِن حَدِّثني حَديثاً جامِعاً يَنفَعُنِي اللهُ بِهِ.</span>

<span dir="rtl">قالَ: حَدَّثَني خَليلي رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: أنّي أرِدُ أَنَا وَ شيعَتِي الحَوضَ رِواءً مَروِيِّينَ، مُبيَضَّةً وُجوهُهُم، وَ يَرِدُ عَدُوُّنا ظِماءً مُظمَئينَ، مُسوَدَّةً وُجوهُهُم.</span>

<span dir="rtl">خُذها إِلَيكَ قَصيرَةٌ مِن طَويلَةٍ</span><ref><span dir="rtl">قال الزبیدي: في المَثَل: «قَصیرَةٌ مِن طَویلَةٍ»... یُضرب في اختصار الکلام (تاج العروس: ج۷ ص۴۰۰ «قصر»).</span></ref><span dir="rtl">: أَنتَ مَعَ مَن أحبَبتَ، وَ لَكَ مَا اكتَسَبتَ. أرسِلني يا أخا هَمدانَ. ثُمَّ دَخَلَ القَصرَ.</span><ref><span dir="rtl">الأمالي للمفيد: ص۳۳۸ ح۴، الأمالي للطوسي: ص۱۱۶ ح۱۷۹، بشارة المصطفى: ص۵۰، بحار الأنوار: ج۸ ص۲۱ ح۱۳.</span></ref>

<ol start="933" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الأمالى، مفيد - به نقل از عبد الرزّاق بن قَيس رَحبى -: همراه على</span> ‌<span dir="rtl">بن</span> ‌<span dir="rtl">ابى</span> ‌<span dir="rtl">طالب علیه السلام بر درِ قصر (دار الحکومه) نشسته بوديم که تابش خورشيد، او را به پناه بردن به داخل قصر، ناگزير ساخت. امام علیه السلام برخاست تا داخل شود که مردى از قبيلۀ هَمْدان، چنگ در پيراهن ايشان زد و گفت: «اى امير مؤمنان! برايم حديثى جامع بازگو تا خداوند، بِدان سودم دهد.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فرمود: «آيا اين سود، در احاديثِ بسيار نيست؟».</span>

<span dir="rtl">گفت: چرا؛ ولى مى</span>‌<span dir="rtl">خواهم حديثى جامع برايم باز گويى تا خداوند با آن به من سود رساند.</span>

<span dir="rtl">فرمود: «دوستم، پيامبر خدا، برايم اين حديث را گفت که من و شيعيانم، سيراب و سيراب شده، با چهره</span>‌<span dir="rtl">هاى سپيد بر حوض [کوثر]، وارد خواهيم شد. دشمنان ما نيز تشنه</span>‌<span dir="rtl">لب و تشنه</span>‌<span dir="rtl">کام و با چهره</span>‌<span dir="rtl">هاى سياه، بر حوض [کوثر]، وارد خواهند شد.</span>

<span dir="rtl">اين حديث را با کوتاهى</span>‌<span dir="rtl">اش به جاى حديثى بلند بر گير. تو همراه کسى هستى که دوستش مى</span>‌<span dir="rtl">دارى و بهره</span>‌<span dir="rtl">ات، همان است که به دست آورده</span>‌<span dir="rtl">اى. اينک،</span> ‌<span dir="rtl">اى برادر هَمْدانى! رهايم کن» و سپس داخل قصر شد.</span>

<span id="ما-يتبع-المحبة-من-المعايب-و-المكاره"></span>
=== <span dir="rtl">۷ / ۳: ما يَتبَعُ المَحَبَّةَ مِنَ المَعايِبِ وَ المَكارِهِ</span> ===

<span dir="rtl">۷ / ۳</span><span dir="rtl">: پیامدهای ناخوشایند دوستی</span>

<ol start="934" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: حُبُّكَ لِلشَّيءِ يُعمي وَ يُصِمُّ.</span><ref><p><span dir="rtl">كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۳۸۰ ح۵۸۱۴، المجازات النبويّة: ص۱۷۵ ح۱۳۶، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۱۶۵ ح۲؛ سنن أبي داوود: ج۴ ص۳۳۴ ح۵۱۳۰ عن أبي الدرداء.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="934" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: عشق تو به يک چيز، [تو را] کور و کَر مى</span>‌<span dir="rtl">کند.</span></li></ol>

 

<ol start="935" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: عَينُ المُحِبِّ عَمِيَّةٌ عَن مَعايِبِ المَحبوبِ، وَ أُذُنُهُ صَمّاءُ عَن قُبحِ مَساويهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۴ ص۳۵۶ ح۶۳۱۴، عيون الحكم و المواعظ: ص۳۴۰ ح۵۸۰۷ نحوه.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="935" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: ديدۀ عاشق، از ديدن عيب</span>‌<span dir="rtl">هاى معشوق، کور است و گوش او، از شنيدن زشتىِ معايبش، کَر.</span></li></ol>

 

<ol start="936" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الرضا عليه السلام: الحُبُّ داعِي المَكارِهِ.</span><ref><p><span dir="rtl">العدد القويّة: ص۲۹۹ ح۳۵، نزهة الناظر: ص۲۰۶ ح۴۴۸، أعلام الدين: ص۳۰۸، بحار الأنوار: ج۷۸<br />
ص ۳۵۵ ح۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="936" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام رضا علیه السلام: عشق، مايۀ گرفتارى</span>‌<span dir="rtl">هاست.</span></li></ol>

 

<ol start="937" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام: قالَ السَّجّانُ لِيوسُفَ عليه السلام: إِنّي لَأُحِبُّكَ</span>‌<span dir="rtl">. فَقالَ يوسُف عليه السلام: ما أصابَني بَلاءٌ إلّا مِنَ الحُبِّ</span>‌<span dir="rtl">! إن کانَت خالَتي أَحَبَّتني فَسَرَّقَتني</span><ref><p><span dir="rtl">التسريق: النسبة إلى السرقة (القاموس المحيط: ج۳ ص۲۴۴ «سرق»).</span></p></ref><span dir="rtl">، وَ إن کانَ أبي أَحَبَّني فَحَسَدوني إخوَتي، وَ إن کانَتِ امرَأَةُ العَزيزِ أَحَبَّتني فَحَبَسَتني!</span><ref><p><span dir="rtl">تفسير القمّي: ج۱ ص۳۵۴ عن العبّاس بن هلال، تفسير العيّاشي: ج۲ ص۳۴۲ ح۲۰۹۵ نحوه، بحار الأنوار: ج۱۲ ص۲۴۷ ح۱۲.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="937" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام رضا علیه السلام: زندانبان به يوسف علیه السلام گفت: من تو را دوست دارم. يوسف علیه السلام پاسخ داد: «هر بلايى که به من رسيده، از دوستى است. خاله</span>‌<span dir="rtl">ام مرا دوست داشت و از این رو، به من، نسبت دزدی داد. پدرم مرا دوست داشت و در نتيجه، برادرانم به من حسادت کردند. زنِ عزيز [مصر]، مرا دوست داشت. پس به زندانم افکند».</span></li></ol>

 

<ol start="938" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">تفسير الطبري - في قِصَّةِ يوسُفَ عليه السلام و ذِكرِ رُؤيَا الفَتَيانِ -: لَمّا رَأَى الفَتَيانِ يوسُفَ عليه السلام قالا: وَ اللهِ يا فَتیٰ، لَقَد أحبَبناكَ حينَ رَأَيناكَ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ لَهُما: أنشُدُكُمَا اللهَ أَن لا تُحِبّاني، فَوَ اللهِ ما أَحَبَّني أحَدٌ قَطُّ إلّا دَخَلَ عَلَيَّ مِن حُبِّهِ بَلاءٌ؛ لَقَد أَحَبَّتني عَمَّتي فَدَخَلَ عَلَيَّ مِن حُبِّها بَلاءٌ، ثُمَّ لَقَد أَحَبَّني أبي فَدَخَلَ عَلَيَّ بِحُبِّهِ بَلاءٌ، ثُمَّ لَقَد أَحَبَّتني زَوجَةُ صاحِبي هٰذا فَدَخَلَ عَلَيَّ بِحُبِّها إيّايَ بَلاءٌ، فَلا تُحِبّاني بارَكَ اللهُ فيكُما.</span><ref><span dir="rtl">تفسير الطبري: ج۷ الجزء ۱۲ ص۲۱۴؛ مجمع البیان: ج۵ ص۳۵۷ نحوه.</span></ref>

<ol start="938" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">تفسير الطبرى - در داستان يوسف علیه السلام و بیان خواب آن دو جوان زندانى -: چون آن دو جوان، يوسف را ديدند، گفتند:</span> ‌<span dir="rtl">اى جوان! به خدا سوگند، از وقتى تو را ديده</span>‌<span dir="rtl">ايم، دوستدارت شده</span>‌<span dir="rtl">ايم.</span></li></ol>

<span dir="rtl">يوسف به آن دو گفت: «شما را به خدا سوگند مى</span>‌<span dir="rtl">دهم که مرا دوست نداشته باشيد. به خدا سوگند، هر که مرا دوست داشت، بر اثر دوستى</span>‌<span dir="rtl">اش بلايى به سرم آمد. عمّه</span>‌<span dir="rtl">ام مرا دوست داشت. به سبب دوستى</span>‌<span dir="rtl">اش بلايى به سرم آمد. سپس پدرم مرا دوست داشت که به سبب دوستى</span>‌<span dir="rtl">اش بلايى به سرم آمد. آن</span> ‌<span dir="rtl">گاه زن اربابم مرا دوست داشت که به سبب اين دوست داشتنش، بلايى به سرم آمد. پس خداوند به شما برکت دهد! مرا دوست نداشته باشيد».</span>

<span id="الفصل-الثامن-العشق"></span>
== <span dir="rtl">الفَصلُ الثّامِن: العِشقُ</span> ==

<span dir="rtl">فصل هشتم</span><span dir="rtl">: عشق</span>

<span id="العشق-المذموم"></span>
=== <span dir="rtl">۸ / ۱: العِشقُ المَذمومُ</span> ===

<span dir="rtl">۸ / ۱</span><span dir="rtl">: عشق نکوهیده</span>

<span dir="rtl">الكتاب</span>

<span dir="rtl">قرآن</span>

<span dir="rtl">(وَ عَسَیٰ أَن تُحِبُّوا شَيْـٔاً وَ هُوَ شَرٌّ لَّكُمْ وَ ٱللهُ يَعْلَمُ وَ أَنتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ).</span><ref><span dir="rtl">البقرة: ۲۱۶.</span></ref>

<span dir="rtl">(و بسا چيزى را دوست داريد و آن براى شما بد است، و خدا مى</span>‌<span dir="rtl">داند و شما نمى</span>‌<span dir="rtl">دانيد).</span>

<span dir="rtl">الحديث</span>

<span dir="rtl">حديث</span>

<ol start="939" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: الهِجرانُ عُقوبَةُ العِشقِ.</span><ref><p><span dir="rtl">مطالب السؤول: ج۱ ص۲۳۴؛ بحار الأنوار: ج۷۸ ص۱۱ ح۷۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="939" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: هجران، کيفر عشق است.</span></li></ol>

 

<ol start="940" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">علل الشرائع عن المفضّل بن عمر: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللهِ جَعفَرَ بنَ مُحَمَّدٍ الصّادِقَ عليه السلام عَنِ العِشقِ.</span></li></ol>

<span dir="rtl">فَقالَ: قُلوبٌ خَلَت مِن ذِكرِ اللهِ، فَأَذاقَهَا اللهُ حُبَّ غَيرِهِ.</span><ref><span dir="rtl">علل الشرائع: ص۱۴۰ ح۱، الأمالي للصدوق: ص۷۶۵ ح۱۰۲۹، بحار الأنوار: ج۷۳ ص۱۵۸ ح۱.</span></ref>

<ol start="940" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">علل الشرائع - به نقل از مفضّل بن عمر -: از ابو عبد اللّٰه جعفر بن محمّد صادق علیه السلام در بارۀ عشق پرسيدم. فرمود: «دل</span>‌<span dir="rtl">هايى هستند که از ياد خدا تهى شده</span>‌<span dir="rtl">اند و خداوند هم محبّت غير خود را به آنها چشانيده است».</span></li></ol>

 

<ol start="941" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: رُبَّ صَبابَةٍ</span><ref><p><span dir="rtl">الصَّبابَة: الشّوق، و قیل: رقَّة الهَویٰ. صَبِبتُ إلیه صَبابَةً، فأنا صَبٌّ؛ أي عاشق مشتاق (اُنظر: لسان العرب: ج۱<br />
ص ۵۱۸ «صبب»).</span></p></ref> <span dir="rtl">غُرِسَت مِن لَحظَةٍ</span><ref><p><span dir="rtl">لَحَظَهُ یَلحَظُهُ لَحظاً: أي نظر بمُؤخّر عَینَیه. و قیل: اللَّحظَة: النظرة من جانب الأُذُن (اُنظر: تاج العروس: ج۱۰<br />
ص ۴۸۹ «لحظ»).</span></p></ref><span dir="rtl">.</span><ref><p><span dir="rtl">غرر الحكم: ج۴ ص۶۷ ح۵۳۱۴، عیون الحكم و المواعظ: ص۲۶۶ ح۴۸۶۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="941" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: اى بسا [نهال] عشقى که از نيم</span>‌<span dir="rtl">نگاهى کاشته شده است.</span></li></ol>

 

<ol start="942" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إِلَيهِ -: العِشقُ مَرَضٌ لَيسَ فيهِ أجرٌ وَ لا عِوَضٌ.</span><ref><p><span dir="rtl">شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج۲۰ ص۲۶۰ ح۴۶.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="942" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام - در حکمت</span>‌<span dir="rtl">هاى منسوب به ايشان -: عشق، بيمارى</span>‌<span dir="rtl">اى است که نه پاداشى دارد و نه عوضى.</span></li></ol>

 

<ol start="943" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إِلَيهِ -: العِشقُ جَهدٌ</span><ref><p><span dir="rtl">الجَهد: المَشَقّة. و قیل: المبالغة و الغایة (النهایة: ج۱ ص۳۲۰ «جهد»).</span></p></ref> <span dir="rtl">عارِضٌ، صادَفَ قَلباً فارِغاً.</span><ref><p><span dir="rtl">شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج۲۰ ص۳۳۲ ح۸۰۷.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="943" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام - در حکمت</span>‌<span dir="rtl">هاى منسوب به ايشان -: عشق، آفت و رنجى است که به دل فارغ [از انديشه و کار]، اصابت می</span>‌<span dir="rtl">کند [و کارگر می</span>‌<span dir="rtl">افتد].</span></li></ol>

<span id="خصائص-العاشق"></span>
=== <span dir="rtl">۸ / ۲: خَصائِصُ العاشِقِ</span> ===

<span dir="rtl">۸ / ۲</span><span dir="rtl">: ویژگی</span>‌<span dir="rtl">های عاشق</span>

<span dir="rtl">الكتاب</span>

<span dir="rtl">قرآن</span>

<span dir="rtl">(وَ قَالَ نِسْوَةٌ فِي الْمَدِينَةِ امْرَأَةُ الْعَزِيزِ تُرَاوِدُ فَتَاهَا عَنْ نَفْسِهِ قَدْ شَغَفَهَا حُبًّا إِنَّا لَنَـرَاهَا فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ * فَلَمَّا سَمِعَتْ بِمَكْرِهِنَّ أَرْسَلَتْ إِلَيْهِنَّ وَ أَعْتَدَتْ لَهُنَّ مُتَّكَأً وَ آتَتْ كُلَّ وَاحِدَةٍ مِنْهُنَّ سِكِّينًا وَ قَالَتِ اخْرُجْ عَلَيْهِنَّ فَلَمَّا رَأَيْنَهُ أَكْبَرْنَهُ وَقَطَّعْنَ أَيْدِيَهُنَّ وَقُلْنَ حَاشَ لِلّٰهِ مَا هَذَا بَشَرًا إِنْ هَذَا إِلَّا مَلَكٌ كَرِيمٌ).</span><ref><span dir="rtl">يوسف: ۳۰ ـ ۳۱.</span></ref>

<span dir="rtl">(زنانى در شهر گفتند: «زن عزيز، از غلام خود، کام خواسته و [آن غلام،] در قلبش نفوذ کرده است. ما او را در گم</span>‌<span dir="rtl">راهى آشکارى مى</span>‌<span dir="rtl">بينيم». * پس چون مکرشان را شنيد، به سراغشان فرستاد و محفلى برايشان ترتيب داد و به هر يک، کاردى داد و [به يوسف] گفت: «بر آنان در آى». پس چون او را ديدند، بزرگش شمردند و دست خويش را بريدند و گفتند: «خدا منزّه است! اين بشر نيست. اين، جز فرشته</span>‌<span dir="rtl">اى بزرگوار نيست»).</span>

<span dir="rtl">الحديث</span>

<span dir="rtl">حديث</span>

<ol start="944" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الباقر عليه السلام - في قَولِهِ: (قَدْ شَغَفَهَا حُبًّا) -: قَد حَجَبَها حُبُّهُ عَنِ النّاسِ فَلا تَعقِلُ غَيرَهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">تفسير القمّي: ج۱ ص۳۵۷ عن أبي الجارود، بحار الأنوار: ج۱۲ ص۲۵۳ ح۱۷.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="944" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام باقر علیه السلام - در بارۀ آیۀ ([آن غلام،] او را شیفتۀ خود کرده)-: عشق يوسف، آن زن را از مردم، در حجاب و بی</span>‌<span dir="rtl">خبر کرد، چندان که جز به او (یوسف) نمی</span>‌<span dir="rtl">اندیشید.</span></li></ol>

 

<ol start="945" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: لا تَستَشيروا أهلَ العِشقِ؛ فَلَيسَ لَهُم رَأيٌ، وَ إِنَّ قُلوبَهُم مُحتَرِقَةٌ، وَ فِكَرَهُم مُتَواصِلَةٌ، وَ عُقولَهُم سالِبَةٌ.</span><ref><p><span dir="rtl">الفردوس: ج۵ ص۳۸ ح۷۳۸۹ عن أنس.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="945" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: از عشق</span>‌<span dir="rtl">پيشگان، مشورت نخواهيد که آنان، رأيى ندارند و دل</span>‌<span dir="rtl">هايشان سوزان و فکرشان جاى ديگر و خردهايشان از آنان، گرفته شده است.</span></li></ol>

 

<ol start="946" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام عليّ عليه السلام: مَن عَشِقَ شَيئاً أعشیٰ</span><ref><p><span dir="rtl">العَشیٰ: العَمیٰ. و أعشاه: أعماه (اُنظر: تاج العروس: ج۱۹ ص۶۷۶ «عشو»).</span></p></ref> <span dir="rtl">بَصَرَهُ، وَ أمرَضَ قَلبَهُ، فَهُوَ يَنظُرُ بِعَينٍ غَيرِ صَحيحَةٍ، وَ يَسمَعُ بِاُذُنٍ غَيرِ سَميعَةٍ، قَد خَرَقَتِ الشَّهَواتُ عَقلَهُ، وَ أماتَتِ الدُّنيا قَلبَهُ، وَ وَلِهَت عَلَيها نَفسُهُ، فَهُوَ عَبدٌ لَها وَ لِمَن في يَدَيهِ شَيءٌ مِنها، حَيثُما زالَت زالَ إلَيها، وَ حَيثُما أقبَلَت أقبَلَ عَلَيها، لا يَنزَجِرُ مِنَ اللهِ بِزاجِرٍ، وَ لا يَتَّعِظُ مِنهُ بِواعِظٍ، وَ هُوَ يَرَى المَأخوذينَ عَلَى الغِرَّةِ</span><ref><p><span dir="rtl">الغِرَّة: الغفلة (النهایة: ج۳ ص۳۵۵ «غرر»).</span></p></ref><span dir="rtl">.</span><ref><p><span dir="rtl">نهج البلاغة: الخطبة ۱۰۹.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="946" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام: هر که عاشق چيزى شود، [آن چيز،] ديده</span>‌<span dir="rtl">اش را کم</span>‌<span dir="rtl">سو (نابينا) و دلش را بيمار مى</span>‌<span dir="rtl">کند. در نتيجه، او با چشمى نادرست مى</span>‌<span dir="rtl">نگرد و با گوشى ناشنوا مى</span>‌<span dir="rtl">شنود. شهوت</span>‌<span dir="rtl">ها [پردۀ] خِردش را دريده</span>‌<span dir="rtl">اند و دنيا، دلش را ميرانده و جانش شيفتۀ آن شده است. پس او بندۀ دنيا و بندۀ کسى است که از آن، بهره</span>‌<span dir="rtl">اى دارد و [دنيا] به هر جا رفت، او نيز مى</span>‌<span dir="rtl">رود و به هر سو روى آورد، او نيز روى مى</span>‌<span dir="rtl">آورد. در پىِ هيچ يک از فرمان</span>‌<span dir="rtl">هاى بازدارندۀ خدا باز نمى</span>‌<span dir="rtl">ايستد و از هيچ پند دهنده از جانب او پند نمى</span>‌<span dir="rtl">گيرد، حال آن که خود، کسانى را که مرگ، بى</span>‌<span dir="rtl">خبر، گرفتارشان ساخته است، مى</span>‌<span dir="rtl">بيند.</span></li></ol>

 

<ol start="947" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه عليه السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إِلَيهِ -: ثَلاثَةُ أشياءَ لا دَوامَ لَها: المالُ في يَدِ المُبَذِّرِ، وَ سَحابَةُ الصَّيفِ، و غَضَبُ العاشِقِ.</span><ref><p><span dir="rtl">شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج۲۰ ص۳۰۱ ح۴۳۵.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="947" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام على علیه السلام - در حکمت</span>‌<span dir="rtl">هاى منسوب به ایشان -: سه چيز را پايدارى نیست: مال در دستِ ريخت و پاش کننده، پارۀ ابرِ تابستانى، و خشمِ عاشق.</span></li></ol>

<span id="العاشق-العفيف"></span>
=== <span dir="rtl">۸ / ۳: العاشِقُ العَفيفُ</span> ===

<span dir="rtl">۸ / ۳</span><span dir="rtl">: عاشق پاک</span>‌<span dir="rtl">دامن</span>

<ol start="948" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: مَن عَشِقَ وَ كَتَمَ وَ عَفَّ ثُمَّ ماتَ، ماتَ شَهيداً.</span><ref><p><span dir="rtl">تاريخ بغداد: ج۶ ص۵۱ الرقم ۳۰۷۵ و ج۵ ص۱۵۶ الرقم ۲۵۹۷ كلاهما عن ابن عبّاس، البداية و النهاية: ج۱۱ ص۱۱۱.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="948" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر که عاشق شود [ولى عشق خود را] بپوشانَد و پاک</span>‌<span dir="rtl">دامنى ورزد و با اين حال بميرد، شهيد مُرده است.</span></li></ol>

 

<ol start="949" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: مَن عَشِقَ وَ كَتَمَ وَ عَفَّ وَ صَبَرَ، غَفَرَ اللهُ لَهُ وَ أدخَلَهُ الجَنَّةَ.</span><ref><p><span dir="rtl">تاريخ بغداد: ج۵ ص۲۶۲ الرقم۲۷۵۰ عن ابن عبّاس، تاریخ الإسلام للذهبي: ج۲۲ ص۲۶۵، سیر أعلام النبلاء: ج۱۱ ص۴۱۹ الرقم۹۷.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="949" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر که عاشق شود [ولى عشق خود را] بپوشانَد و پاک</span>‌<span dir="rtl">دامنى ورزد و شکيبايى کند، خداوند، او را مى</span>‌<span dir="rtl">آمرزد و به بهشت مى</span>‌<span dir="rtl">برَد.</span></li></ol>

 

<ol start="950" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الفردوس عن ابن عبّاس عن رسول اللّٰه صلّی اللّه عليه وآله: خِيارُ اُمَّتِيَ الَّذينَ يَعِفّونَ إِذا آتاهُمُ اللّٰهُ عزّ وجلّ مِنَ البَلاءِ شَيئاً. (قالوا: وَ أَيُّ البَلاءِ؟ قالَ</span>‌<span dir="rtl">:)</span><ref><p><span dir="rtl">ما بین القوسین لا یوجد في الطبعة التي بأیدینا، و أثبتناه من كنز العمّال: ج۳ ص۳۷۳ ح۷۰۰۱ نقلاً عن المصدر.</span></p></ref> <span dir="rtl">العِشق.</span><ref><p><span dir="rtl">الفردوس: ج۲ ص۱۷۴ ح۲۸۶۷.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="950" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الفردوس - به نقل از ابن عبّاس -: پيامبر خدا فرمود: «بهترين</span>‌<span dir="rtl">هاى امّت من، کسانى هستند که چون خداوند به چيزى از بلا دچارشان کند، پاک</span>‌<span dir="rtl">دامنى ورزند».</span></li></ol>

<span dir="rtl">گفتند: کدام بلا؟</span>

<span dir="rtl">فرمود: «عشق».</span>

<ol start="951" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: العِشقُ مِن غَيرِ ريبَةٍ كَفّارَةٌ لِلذُّنوبِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الفردوس: ج۳ ص۹۴ ح۴۲۶۶ عن أبي سعيد الخدري.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="951" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: عشقِ پاک، کفّارۀ گناهان است.</span></li></ol>

<span id="العشق-الممدوح"></span>
=== <span dir="rtl">۸ / ۴: العِشقُ المَمدوحُ</span> ===

<span dir="rtl">۸ / ۴</span><span dir="rtl">: عشق ستوده</span>

<ol start="952" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">رسول اللّه</span>‌ <span dir="rtl">صلّی اللّه عليه وآله: يَقولُ اللهُ تَعالیٰ: إِذا کانَ الغالِبُ عَلیٰ عَبدِيَ الاِشتِغالَ بي، جَعَلتُ نَعيمَهُ وَ لَذَّتَهُ في ذِكري، فَإِذا جَعَلتُ نَعيمَهُ وَ لَذَّتَهُ في ذِكري عَشِقَني وَ عَشِقتُهُ، فَإِذا عَشِقَني وَ عَشِقتُهُ رَفَعتُ الحِجابَ في ما بَيني وَ بَينَهُ، وَ صِرتُ مَعالِمَ بَينَ عَينَيهِ، لا يَسهو إِذا سَهَا النّاسُ، اُولٰئِكَ كَلامُهُم كَلامُ الأَنبِياءِ، أُولٰئِكَ الأَبطالُ حَقّاً، أُولٰئِكَ الَّذينَ إِذا أرَدتُ بِأَهلِ الأَرضِ عُقوبَةً وَ عَذاباً ذَكَرتُهُم فَصَرَفتُ ذٰلِكَ عَنهُم.</span><ref><p><span dir="rtl">حلية الأولياء: ج۶ ص۱۶۵ الرقم۳۶۴ عن الحسن.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="952" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند متعال مى</span>‌<span dir="rtl">فرمايد: «هر گاه غالب حالات بنده</span>‌<span dir="rtl">ام پرداختن به من باشد، خوشى و لذّت او را در ياد کردنش از من قرار می</span>‌<span dir="rtl">دهم، و هر گاه خوشى و ذلّتش را در يادم قرار دهم، او عاشق من مى</span>‌<span dir="rtl">شود و من، عاشق او مى</span>‌<span dir="rtl">شوم، و هر گاه او عاشق من شود و من عاشق او شوم، پردۀ ميان خودم و او را کنار مى</span>‌<span dir="rtl">زنم و نشانه</span>‌<span dir="rtl">هايى فراچشم او مى</span>‌<span dir="rtl">شوم، به طورى که هر گاه مردم دچار غفلت [و فراموشی] شوند، او دچار غفلت نمی</span>‌<span dir="rtl">شود [و همواره به یاد من است]. اين گونه بندگان، سخنشان، سخن پيامبران است. اينان، پهلوانان حقيقى اند. اينان، کسانى هستند که هر گاه بخواهم زمينيان را کيفر و عذاب کنم، به يادشان مى</span>‌<span dir="rtl">افتم و کيفر و عذاب را از مردمان مى</span>‌<span dir="rtl">گردانم».</span></li></ol>

 

<ol start="953" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">عنه صلّی اللّه عليه وآله: أفضَلُ النّاسِ مَن عَشِقَ العِبادَةَ، فَعانَقَها وَ أَحَبَّها بِقَلبِهِ وَ باشَرَها بِجَسَدِهِ وَ تَفَرَّغَ لَها، فَهُوَ لا يُبالي عَلیٰ ما أصبَحَ مِنَ الدُّنيا؛ عَلیٰ عُسرٍ أم عَلیٰ يُسرٍ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۲ ص۸۳ ح۳ عن عمرو بن جميع عن الإمام الصادق عليه السلام، مشكاة الأنوار: ص۲۰۳ ح۵۴۱ عن الإمام الصادق عليه السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، الجعفريّات: ص۲۳۲ عن الإمام الكاظم عن آبائه عن الإمام عليّ عليهم السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۵۳ ح۱۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="953" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: برترينِ مردم، کسى است که عاشق عبادت شود، و ملازم آن گردد، و با جانش دوستش داشته باشد، و با بدنش انجامش دهد، و خود را براى [انجام دادن] آن، فارغ سازد. چنين کسى، در رخدادهاى دنيا با کی ندارد که با سختى يا آسانى، روزگار بگذارند.</span></li></ol>

 

<ol start="954" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الباقر عليه السلام: خَرَجَ عَلِيٌّ عليه السلام يَسيرُ بِالنّاسِ، حَتّىٰ إِذا كانَ مِن كَربَلاءَ عَلىٰ ميلَينِ أَو ميلٍ تَقَدَّمَ بَينَ أَيديهِم حَتَّى طافَ بِمَكانٍ يُقالُ لَهُ: المقذفان، فَقالَ: قُتِلَ فيها مِئَتا نَبِيٍّ وَ مِئَتا سِبطٍ كُلُّهُم شُهَداءُ، مُناخُ رِكابٍ، وَ مَصارِعُ [عُشّاق]</span><ref><p><span dir="rtl">ما بین القوسین لا یوجد في الطبعة التي بأیدینا، و أثبتناه من بحار الأنوار نقلاً عن المصدر.</span></p></ref> <span dir="rtl">شُهَداءَ، لَا يَسبِقُهُم مَن كانَ قَبلَهُم، وَ لا يَلحَقُهُم مَن بَعدَهُم</span>‌<span dir="rtl">.</span><ref><p><span dir="rtl">الخرائج و الجرائح: ج۱ ص۱۸۳ ح۱۶، تهذيب الأحكام: ج۶ ص۷۲ ح۱۳۸، كامل الزيارات: ص۴۵۳ ح۶۸۶ كلاهما عن الإمام الصادق عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۴۱ ص۲۹۵ ح۱۸.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="954" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام باقر علیه السلام: على علیه السلام همراه مردم از شهر خارج شد، تا این که به يک ميلى يا دو ميلى کربلا رسيد. آن</span>‌ <span dir="rtl">گاه از آنان جلو افتاد، تا آن که جايى را که «مقذفان» ناميده مى</span>‌<span dir="rtl">شد، دور زد و فرمود: «در اين جا، دويست پيامبر و دويست سِبط (پيامبرزاده) کشته شده</span>‌<span dir="rtl">اند که همه</span>‌<span dir="rtl">شان شهيدند و اين جا، محلّ فرو نشستن شتران و قتلگاه</span>‌<span dir="rtl">هاى [عاشقان و] شهیدانی است که نه پيش از آنان، کسى بر آنان پيشى گرفته</span> ‌<span dir="rtl">است و نه پس</span>‌ <span dir="rtl">از آنان،</span> ‌<span dir="rtl">کسى</span> ‌<span dir="rtl">به</span> ‌<span dir="rtl">مرتبت آنان خواهد رسيد».</span></li></ol>

<span id="المحبة-في-غير-الإنسان"></span>
=== <span dir="rtl">۸ / ۵: المَحَبَّةُ في غَيرِ الإِنسانِ</span> ===

<span dir="rtl">۸ / ۵</span><span dir="rtl">: عشق در موجودات دیگر</span>

<ol start="955" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">صحيح البخاري عن أنس: خَرَجتُ مَعَ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله إِلیٰ خَيبَرَ أخدُمُهُ، فَلَمّا قَدِمَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله راجِعاً وَ بَدا لَهُ اُحُدٌ قالَ: هٰذا جَبَلٌ يُحِبُّنا وَ نُحِبُّهُ.</span><ref><p><span dir="rtl">صحيح البخاري: ج۳ ص۱۰۵۸ ح۲۷۳۲؛ عوالي اللآلي: ج۱ ص۱۷۷ ح۲۱۹ و فيه «اُحُدٌ جَبَلٌ</span> ‌<span dir="rtl">يُحِبُّنا و نُحِبُّه».</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="955" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">صحيح البخارى - به نقل از اَ</span>‌<span dir="rtl">نَس بن مالک -: همراه پيامبرخدا صلی اللّه علیه وآله به خيبر رفتم تا خدمت</span>‌<span dir="rtl">گزارى</span>‌<span dir="rtl">اش کنم. در راه بازگشت [به مدينه]، هنگامى که چشم پيامبر خدا به کوه اُحُد افتاد، فرمود: «اين، کوهى است که ما را دوست دارد و ما نيز آن را دوست داريم».</span></li></ol>

 

<ol start="956" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">الإمام الصادق عليه السلام: مَنِ اتَّخَذَ في بَيتِهِ طَيراً فَليَتَّخِذ وَرَشاناً</span><ref><p><span dir="rtl">الوَرَشان: طائرٌ شبه الحمامة، و جمعه وِرشان. و هو ساقُ حُرٍّ (لسان العرب: ج۶ ص۳۷۲ «ورش»).</span></p></ref><span dir="rtl">؛ فَإِنَّهُ أكثَرُ شَيئاً لِذِكرِ اللهِ عزّ وجلّ وَ أكثَرُ تَسبيحاً، وَ هُوَ طَيرٌ يُحِبُّنا أهلَ البَيتِ.</span><ref><p><span dir="rtl">الكافي: ج۶ ص۵۵۰ ح۱ عن أبي بكر الحضرمي، بحار الأنوار: ج۶۵ ص۲۱ ح۳۰.</span></p></ref></li></ol>

 

<ol start="956" style="list-style-type: decimal;">
<li><span dir="rtl">امام صادق علیه السلام: هر کس خواست در خانه</span>‌<span dir="rtl">اش پرنده</span>‌<span dir="rtl">اى نگه دارد، کبوتر سفيد نگهدارى کند؛ زيرا اين پرنده، بيش از هر پرنده</span>‌<span dir="rtl">اى ذکر خدا و تسبيح او را مى</span>‌<span dir="rtl">گويد و پرنده</span>‌<span dir="rtl">اى است که ما اهل بيت را دوست مى</span>‌<span dir="rtl">دارد.</span></li></ol>

<references />